EUR GER ARAOG

Aliet oun bet, meur a veach, da gas da voulla sarmo- niou brezonek an Aotrou Quere. Mez diegi e 'm oa o kregi el labour. Sarmoniou an Aotrou Quere oa skrivet, an darn vuia, var feuillennou paper, distag ha fuillet ama hag ahont. Ouspenn-ze, kalz anezho oa lakeat an eil en heben. Ha hent all choaz, noant ket holl skrivet er memez doare. En he amzer genta, an Aotrou Quere na skrive ket evel ma rea var fin he vuez. He zarmoniou diveza zo skrivet ervez grammadek ar Gonidek. Ar re all a zo heb reolen hebed. Dibab ha renka kement-se oll, noa ket eul labour eaz. Mez pelloch, koulzkoude, al labour zo great. Gant sarmoniou brezonek an Aotrou Quere e zo gellet ober daou leor euz ar re goanta. Ra deufent da veza talvouduz ! * * * Kredi a raan e raïnt vad, dreist holl, dar veleien iaouank. Peurliesa, en eur guitaad ar Chloerdi, ne anavezont ket nemeur a vrezonek. Ne ouzont ket, dreist-holl, brezo-

.NHO VI EUR GER ARAOG .NTO

nek ar c'hatekis nag hini ar relijion. Sarmoniou an Aotrou Quere ho zikouro d'he deski. * * * Beza int ar c'henta sarmoniou moullet e brezonek iach. Ar chalz anezho ' zo troet kaer ha livet brao. Meur a hini ive, evelkent, hen anzav a dleer, a zo disterroch. Holl, koulzkoude, e meuz lakeat ho moulla. Ar venanen a ra he mel gant poultren dastumet var bleuniou a bep seurt liou. Ar prezeger ive a ell kaout er sarmoniou ar re zis- terra, ar pez a vezo guella, marteze, da lakaat en he brezegennou. * * * Dreist, e vefen eurus, ma rofe al leor-ma da unan all benag, ar mennoz da zastum ha da gas choaz du voulla, sarmoniou brezonek. Mars eo, na ve ket bet beteg-hen moullet euz ar seurt prezegennou-ze. Neo ket, koulzkoude, na vije ket bet, en hor bro, preze- gerien dispar. An Aotronez Cloarec, Fave, Jaouen, Mor- gant, Pouliquen, Mingant, Nicolas ha kalz re all, a zo choaz brudet en hon touez. En ho amzer oant mistri evit displega 'r religion. Ma ve bet dastummet ha moullet ho frezegennou, pe- beuz tenzor e vije bet evit Cadorbrezeg Breiz-izel ! Euz an traou great mad, ne dlefer, morse, lezel netra da vont da goll. C. JÉZÉGOU.

.NHO

Eur gerik divar benn an Aotrou Quere

I

An Aotrou Quere a zo ganet, er bloaz 1824, er Choulen, e parrez Plouenan. E kelendi Castel e reaz he studi. P oa beleget, 25 gouere 1850, oa kaset da gure da barrez Riec. Mez ne falvezaz ket ganthan, chomm er barrez-se, hag abarz daou vloaz e teuaz da gure da Blouider. Eno, var ali eur mignon, ech en em lakeaz da genta da zeski 'r brezonek. Mez a veach mhen doa adarre tremenet daou vloaz er barrez-se, ' oa hanvet da gure e sant Loïs-Brest.

* * * Eiz vloaz e chommaz eno, ha goudeze, e teuaz da ber- soun da Voelan. En eur ziguezout, ar persoun nevez hen devoa, dioch-tu, leach da ziskuez he garantez dhe barrisioniz. Eur chlenved heuzus deuz ar re spegusa, ar vosen, oa en em ledet var ar barrez. Kalz tud oa taget gant-hi. Adalek ar mintin betek an noz, bemdez, an Aotrou Quere a vije var varch du-ma, du-hont, o velet ar re glanv. Pa davaz pelloch ar chlenved, Prefet ar Finistère, a

.NHO VIII DIVAR BENN AN AOTROU QUERE .NTO

ginnigaz rei ar groaz a enor dar persoun kalounek. Mez an Aotrou 'n Escob a viraz en eur lavaret: « Beleien va Escobti, ne labouront ket evit enoriou ar bed-ma. Gortoz a reont, en eur ober ar mad, eur rekoumpanz all kaeroch e baradoz Doue. » * * * Er bloavez 1873, an Aotrou Quere, oa hanvet da bersoun e Bannalec. Mez kement, a garantez a zante en dro dezhan, e parrez Moelan, ma zeaz da gaout an Aotrou 'n Eskob evit her pedi dhe lezel eno. « Ama, e skrive goudeze da eur mignon, kement tra ' zo a lavar eur bern traou da m chaloun. Eur mean, eur vezen, korn an hentchou, a gemer eur vouez evit kozeal ouzin, dudius. Ar zonj hebken dho dilezel, a ro da m chaloun melkoni.» * * * Ho dilezel a rankaz, koulzkoude. Er bloaz 1874, e oa kaset, en despet dezhan, da bersoun da Gastellin. He barrisioniz nevez a glevaz lavaret na deue da 'vitho nemet dre fors. An digemer a rajont dezhan na voa ket deuz ar guella. Mez en eur he anaout, abarz pell, e teujont dher charout. Ha var fin he vuez ne voa ket, e Castellin, unan ha n'hen dije ket doujanz, karantez ha respet evit ar persoun koz. * * * Doue ' zigasaz dan Aotrou Quere eur zamm pounner da zougen. Epad he iaouankiz hen doa bet great eur chlenved deuz ar re voasa. Divar neuze, morse ne oa bet mad avoualch. Mez gant an oad ar beach a bounereaz.

.NHO DIVAR BENN AN AOTROU QUERE IX .NTO

Chuech vloaz araog he varo, he izili en em lakeaz da grena. Ne elle mui chomm en he vele. Noz-deiz, e vije en he zav, o vale dre he gambr pe harpet deuz eur gador. Mervel a reaz, dan drivech a vis guengolo 1898, dan oad a drizek vloaz ha triugent. Hirio, e gueret Castellin, he barrisioniz ho deuz savet dezhan eur bez deuz ar re goanta hag a lavaro dan holl, a dreuz ar chantvejou, pegement ho deuz bet karet ho phersoun koz.

II

Etouez beleien Breiz-Izel, ne gav ket din e ve bet morse, hini, ken elavar hag an Aotrou Quere. Aliez e zo bet lavaret divar he benn ar pez a lavare, gueach all, ar Juzevien divar benn hor Zalver Jesus-Krist : Nunquam locutus est homo sicut homo ille : biskoaz den na breze- gaz evel an den-ze. Pa vije er gador, an oll a droe varzu ennhan, klevet e vije bet eur gellienen o voudal dre an iliz. Eva reat evel pa lavarfen he gomzou. Er gador, an Aotrou Quere, ploum en he zav, a groge da genta en he zarmoun en eur gozeal freaz, en eur zis- taga mad he gomzou. Mez goudeze, a nebeut da nebeut, ech en em domme hag e kase he vouez ervez an traou hen dije da zisplega. Gueach e vije dous ha plean, « evel mel var bara guen, » egiz ma lavare aliez ; gueach e vije laouen koulz hag eur rimadeller o kounta rimadellou ; mez gueach ive e kroze evel ar gurun hag e tifrete he ziouvreach.

.NHO X DIVAR BENN AN AOTROU QUERE .NTO

Pa ziskroge deuz he zarmoun, avechou e lavare eur gomz grons ha dichek, hag a gueze var ar chalonou evel eun taol morzol. Aliesoch, evelkent, ech achue dre eur beden. He benn savet varzu an Env, he zaouarn kroachet var he stomok, e guie lakaat var he vuzellou komzou lemm hag a doulle evel birou. Ha dre ma komze ' vije guelet, var dremm ar re ' zilaoue, avechou an daelou o tiruil e teid ho divoch, avechou ar muschoarz var ho muzellou, hag avechou all, var ho zal, ar spount hag an anken. * * * Hogen tri dra a zikoure kalz an Aotrou Quere da brezeg evel ma rea : he vrezonek, he vouez hag he labour. Koulzkoude, an Aotrou Quere nhen deuz ket bet atao, anavezet mad ar brezonek. Beza ' zo sarmoniou skrivet ganthan e Riec, ha nint na guelloch na falloch eget ar re a rafe, brema, eur belec iaouank nevez deuet deuz ar Seminer. (1) Mez a viskoaz, an Aotrou Quere a zo bet distagellet mad. Eur vouez hen deuz bet, atao, hag a chelle ober ganthi ar pez a garie. P oa deut da Blouider, an Aotrou Marc, persoun Goulchen a glevaz, eur vech, anezhan o sarmoun. Assa ta mad, abostol, a lavaras dezhan, te ' vo eur mestr prezeger pa giri. Oh! ia, eme an Aotrou Quere, meuleurez : gaouierez ! .NFO (1) Setu ama tammou deuz eur brezegen skrivet ganthan, en he iaouankis. … But a ra eur rumm dud pere zervich Doue non pas e giz ma choulen, mez beteg eur certen poent, eur certen rezoun… Hag, en effet Doue rekom- mand dheomp rei tout pe netra. Setu perak dizroit c'houi pere…

.NHO DIVAR BENN AN AOTROU QUERE XI .NTO

Nann, nann. Mar kerez deski 'r brezonek e vezi eur prezeger dispar. Penaoz ! Deski 'r brezonek ! Me oar brezonek. Nann. Ne ouzout ket, kred achanon. Evit he zeski, sell : ne lez morse, paour hebed da dremen heb chomm da ober ganthan eur frapat kozeal. Ar re baour nint ket bet er skol hag ' oar mad iez ho bro. Ha neuze choaz : ne peuz ken nemet chuech vloaz var-n-ugent. Ma vijen en da leach, me ' iafe da choari galoch ha da choari kornigel, bep sul var al leur-ger, gant ar baotred iaouank. Gantho e klefez brezonek iach ha neo ket choaz tamm ebet saotret gant ar gallek. * * * An ali ' blijaz dan Aotrou Quere. He blijadur oa, pa zea da bourmen, chomm da gozeal gant ar re goz, gant ar beorien ha gant ar bastored denved oa neuze choaz stank e Bro-Leon. « Gantho, a lavare meur a veach, goudeze, e meuz desket va guella brezonek. » Bep sul ive, e zea da choari kornigel var al leur-ger dirag an iliz, araog ar Gousperou. Ar barrez holl a zirede da velet ar choarierien. (1) * * * Mez, abarz nebeut, e rankaz kuitaat an diou skol-ze. Kaset e voa da Sant-Lois-Brest, evel hon deuz 1avaret, diagent. .NFO (1) Kornigel an Aotrou Quere a zo bet dalchet pell, e ti unan deuz he vrasa mignouned, e Pont-ar-Chastel, e parrez Plouider.

.NHO XII DIVAR BENN AN AOTROU QUERE .NTO

Eno, ne zilezaz ket ar brezonek. En em lakaat a reaz dhe skriva. Hag eun dra drôl avoualch a roaz tro dezhan dober kement-ze Eun tad Jesuist, oa deut da brezek ar choraïz da Vrest. Eur vouez hen doa deuz ar re gaera. Hag eun devez, e kanaz da gureet Sant-Lois, eur zoun latin, soun an den kondaonet dar groug och en em gonsoli araog mont dar maro. An holl a jomme souezet ken kaer e kavent ar zoun. « Na pebeuz iez eo al latin, evelkent, a lavarent. Plega ra da liva pep tra. Neo ket gant ar brezonek eo ' ve great eur zoun e se. » An Aotrou Quere, avad, ne dinte ger. Mez a benn an noz varlerch, e kinnigaz kana eur zoun vrezonek. Troet hen doa soun an tad Jesuist. Hag an oll a gavaz Ar Grou- gaden kaeroc'h, zoken, eget ar zoun latin. Divar neuze e reaz kalz rimadellou. An niver braz anezho, a zo bet great gantho, leor Kanaouennou Kerne. moullet brema zo c'huec'h vloaz. (1) * * * Divezatoch, eun dra all a boulzaz choaz an Aotrou Quere da studia guelloch ar brezonek. Unan deuz ar veleien oa ganthan e Sant-Lois-Brest, an Aotrou Mathieu oa bet hanvet da bersoun e Plouescat. Gina ' rea o vont dhe barrez, rak ne guie ket ar brezonek. « Mar cheljen choaz he zeski, a lavare. Mez ar bre- zonek zo eur iez diot ! Neuz na merk na rouden evit dont a benn anezhan. » .NFO (1) Ar re ho deffe choant da gaout leor Kanaouennou Kerne, a raffe mad, en eur he brena, dioch-tu, brema. Ne jomm mui nemet eun nebeut da verza.

.NHO DIVAR BENN AN AOTROU QUERE XIII .NTO

Eo, eo, a lavare an Aotrou Quere, he zeski a cheller, sur. Ha peo guir hen deuz, a dreuz ar chantvejou, en em zalchet digattar, e zeuz merk ha rouden evit anaout anezhan. Neuze ech en em lakeaz dober eur grammadek. Ar grammadek-se, hag hen doa an Aotrou Quere roet dezhi ar pep vella deuz he spered hag ar pep vrasa deuz he amzer, a zo kollet, hirio. Bet oa bet prestet dan Ao- trou Normant, rejant er Seminer. Abaoue he varo, neuz gellet kaout kelou diouthi, e nep leach. * * * Evel a veler, an Aotrou Quere hen doa gourennet avoualch deuz ar brezonek. Hen anaout a rea mad tre. Hogen, neuz par da anaout mad he iez evit beza ela- var. * * * Eun dra all choaz koulzkoude, a ranker da ober evit prezeg mad. Red eo beza sonjet kalz, er pez a ve da la- varet. Hogen, da ober al labour-se, ken nebeut, an Aotrou Quere ne vanke morse. Aliez eo bet klevet o lavaret: « Biskoaz ne doun bet eat er gador-brezeg, eb beza skrivet va zarmoun, da ne- beuta teir gueach. Morse, a lavare choaz, ne meuz bet roet eun ali da m farisionis, nag e gallek nag e brezonek, heb beza skrivet ha renket mad, ar chomzou a 'm bije da lavaret. » Var gement-se, kerkoulz e vije atao var aon. « Prezeg, emezhan, zo hada komzou Doue : Semen est verbum Dei.

.NHO XIV DIVAR BENN AN AOTROU QUERE

Da zioual ' zo da vankout a respet da gomzou Doue ha dan dud a deu d'ho zelaou : Maledictus qui facit opus Dei negligenter ! » Hogen, evit ober eur zermoun, setu ama penaoz ech en em gemere. Da genta, e lakea var baper, an oll zonjou a deue dezhan divar benn ar zarmoun-ze. Goudeze, e tibabe etouez ar sonjou-ze, hag e lakea, dioch renk, ar re ' gave dezhan beza ar guella. Pelloch e skrive he zarmoun var baper lizer. Neuze na vije chenchet mui. Hounnez eo ' vije roet er gador-brezeg * * * Holl zarmoniou an Aotrou Quere, zoken he gonferansou var gourchemennou Doue ha var Sakramant ar Binijen a zo bet, evel-se, skrivet penn-da-benn. Mez ar chalz anezho ' zo bet devet. Ne zeuz mui chommet dioutho nemet ar steuennou. Moullet int ama, e giz mhon deuz ho chavet.

X

.NPO

KENTA LODEN

SARMONIOU BET PREZEGET EVIT PARDONIOU

**

.NPO

Ne'z eus netra war ar bajenn-mañ

.NPO

I

PREZEGEN 3

Great er Folgoat d'an eis a vis Guengolo 1886

Ecce filius tuus: ecce mater tua : Hennez eo ho mab ; hounnez a zo ho mamm.

BREIZIS-IZEL, VA C'HENVROIS KER,

Setu hi, ahount, ar japel a zo bet savet eur pemp kant vloas a zo benag, var bez an hini epad he vuez, a c'halvet Salaün ar Foll. Goude beza var dro Lez-'n-Even, klasket en hano Mari, he dammig bara pemdiziek, Salaün a zistroe ama dindan he vezen. Da ober he bred e soube he damm bara er feunteun ha goudeze en eur gana meuleudi he itroun ar Verc'hez Sakr, e c'hourveze var an douar noaz evit kemeret he gousk, eur mean ganthan dindan he benn. Ar foll ervez an dud a voe ar fur ervez Doue, rak m'hen doa anavezet mad ne maomp var an douar nemet evit gounit ar Baradoz. Evel testeni euz he zantelez, eur flourdelizen gaer,

.NHO 4 AR VERC'HEZ ' ZO HOR MAMM .NTO

hano Mari, e lizerennou aour, merket var he deliou, a ziwanaz var ar bernik douar a c'holoe he gorf maro. Eun nebeut goude, ar japel gaer a zo dirazomp a voue savet var he vez, hag ennhi hon tadou kos, deuet a bep korn tro var dro, a veze guelet var ho daoulin o c'hen em erbedi ouz Mamm Doue. Tud an Arvor, tud an Argoat, ho c'hreden, ho fizians, ho c'harantez a zo a rumm da rumm, en em zalc'het en ho touez. Ha setu ganeoc'h, hirio, d'ho tro, karget an dachen vras man. Itroun Varia 'r Folgoat, evidoc'h int deuet. Anezho deoc'h hag ac'hanoc'h dezho e tlean eta kozeal. C'houi ho c'hemer evit ho pugale : hi, ho kemer evit ho mamm. Grit, o Guerc'hes sakr, ma tiskuezin peger kouls mamm, oc'h evitho ha pegement e tleont poania da veza evidoc'h bugale vad. * * * Va breudeur ker, Piou ac'hanomp n'hen deuz ket guelet eur veach benak eur c'hrouadurik bihan gour- vezet en he gavel : he zaoulagad glaz savet ganthan var zu an Env, he vleo melen rodellet en dro d'he dal, he ziou vreac'h daoubleget var boull he galoun e seblant gant he vuzellou hanter-zigor, mousc'hoarzin ouz elez ar Baradoz Ha c'houi, avi deoc'h ounthan marteze a lavare ouzoc'h ho c'hunan : « Na te a zo euruz, chomet ma zeo en he fez kurunen gaer da vadiziant ! »

.NHO AR VERC'HEZ ' ZO HOR MAMM 5 .NTO

Marteze ive, truez ounthan en ho kaloun e lavarac'h ouspenn : « Krouadurik paour, petra e teui-tu da veza var an douar ? Eun neudennik netra ken, torret eaz gant an disterra stokat, a stag ac'hanout ouz ar vuez ! Ha petra c'hellez nemet en em glemm ? Goestl da gozeal n'out ket c'hoas ; goestl da labourat kennebeut ; goestl d'en em zifenn kennebeut all. Koulskoude an hent a zo rust ; penn-da-benn danjerou stank ha poaniou garo ! Da lezel gant da nerz da unan, eun devez pe zaou, a ve barn ac'hanout da vervel. » Krouadur paour, piou gant truez ouzid a daolo ac'hanout evez ? » Piou ? Va breudeur ker, her goud a rit koulz ha me, en he gichen e ma he vamm. Oh ! ma ve en ho touez unan hag a lavarfe d'in : « Me ne meus ket, me, anavezet va mamm. » Dezhan d'am zro me lavarfe : « Va breur, va c'hoar ger, truez a meuz ouzoc'h, gwalc'h va c'haloun, rak n'ho c'heuz ket anavezet ar pez a zo goude Doue brassa tenzor ar vuez-ma. » Ar vamm keit ha ma vezo bihan he c'hrouadur, her mago gant leaz poull he c'haloun ; hi her mailluro, hi a zesko dezhan kozeal, a zesko dezhan bale, hen dougo pa vezo skuiz, a dommo he zaouarn etre he re, he benn e pleg he gouzoug : hi, pa welo, a zec'ho he zaelou gant kil he dourn ha gant eur pok. Dre ma kresko, d'ezhan e roio an tamm mezer tomma, evithan e tispartio ar guella tamm bara, kentoc'h he lezel da gaout naoun, e chommo he unan heb tamm.

.NHO 6 AR VERC'HEZ ZO HOR MAMM .NTO

En noz, en deiz, da bep mare, heb skuiza, heb damanti guech hebed, e vez kavet atao prest : prest da rei he nerz, prest da rei he foan, he amzer, he buez m'ar deo red ! Hag an eil bep eil tro, a lavar d'egile an daou c'her ken karantezus : « Va c'hrouadur ! va mamm ! » gant eur vouez ken tomm, ken tener, ken dudiuz, ma trido ouz ho c'hleved kaloun an Aotrou Doue he hunan. * * * Va breudeur, setu aze petra eo eur vamm din eus an hano a zoug. Hogen koulsgoude : Ar Verc'hez sakr a zo eur vamm evidomp : hor c'he- meret he deuz evit he bugale. Brema zo trivac'h kant vloaz, eur groas a voue savet var menez Kalvar, hag outhi tachet divar bouez he bevar-ezel, Jesus-Krist a iea da vervel. Ehars ar groas, eur vaouez hag eur goas en em zilet etouez he vourrevien, a zo deuet da rei dezhan eun diveza merk a garantez. Unan eo ar vamm ankeniet, egile Sant Iann, ar mignon tener. Jesus-Krist a zo dija en he angoni, hag her gout a rit rak piou ac'hanomp na velas ket unan benag var nez mervel komzou eun den var he dremenvan a zo evel birou lemm eun dant dezho a bep tu ; buhan e zeont doun hag eur vech eat e chomont. Hogen, en eur zellet bep eil tro, ous he vamm hag he ziskib muia karet, hor Zalver a lavar : « Mulier …

.NHO AR VERC'HEZ ZO HOR MAMM 7 .NTO

Maouez paour, mamm oc'h bet, mamm na viot mui, rak ar mab, n'ho poa nemet-han, a ia da vervel ; hiviziken, den n'ho kalvo he vamm ! « Eo, koulskoude, mamm e viot c'hoas, rak me a ro deoc'h bugale all ; hennez hag ar re ho karo eveld'han a vezo deoc'h bugale. » Ecce filius tuus. * * * Mez, Guerc'hes sakr ! Eun dra a zeu da spounta va c'haloun. Ar vamm, eur vamm vad, a zo bras he c'harantez. He galloud, siouas ! a vez aliez bihan. Mammou kristen, ama ouz va zelaou, c'houi guelloc'h evidon-me a c'helfe hen diskouez. 1º Aliez, re aliez en em gavit dic'halloud eneb ar maro. Pet gueach, ni ho peleien galvet ganeoc'h da vont d'ho ti, n'hon deuz-ni ket klevet ac'hanoc'h o lavaret : « Setu hen ama var va barlen, va c'hrouadurik paour ; aon a meuz na zeuffe ar maro d'hen c'herc'had. Grit, oh ! grit ma chommo gant ar vamm ar c'hrouadur he deuz ganet, lavarit din ne varvo ket. » Ha ni a ranke respount : « Mamm gristen, ar maro hag ar vuez zo e pleg dourn Doue ; aliez e diou veach eurus an hini a varv abred ; aliez teir gueach dizeür an hini a jomm da goza. Lavaromp kentoc'h : Fiat : ho polontez bezet great. » , Ha dirazhomp an ealik bihan a harpe da vervel he

.NHO 8 AR VERC'HEZ ' ZO HOR MAMM .NTO

benn var beultrin he vamm. Oh ! ma vije bet gallet prena buez gant karantez, bevet en divije. Mez n'oa ket deuet da jomm, hag epad ma welet en dro d'he gorf maro he ene a nije varzu Doue da gana kantik ar Baradoz. 2° Dic'halloud eneb ar baourentez. Nag e pet lochennik soul en eur zihuna var he c'hol- c'hed kolo, eur c'hrouadur n'hen deus ket lavaret : « Naoun a meuz. » Ha c'houi he vamm, naoun deoc'h koulz ha dezhan a ra eur zell var ar planken : goullo eo ; eur zell e korn an armel : guerzet an diveza pez dillad ! hag e respountit : « pa voaz bihan e roen d'id leaz va c'haloun ; hirio ne meuz nemet daelou va daoulagad ; gortoz ma vezin bet o klask. » Hag e zeac'h a zor da zor da lavaret : « Eun draïk benag en han' Doue ! evit na varvo ket gant an naoun ar c'hrouadur hag he vamm. » 3° Dic'halloud eneb tristidiges ar vuez-ma. Piou en ho touez n'hen defe ket lavaret evel peleri- nez Rumengoll :

Va c'hrouadur 'zo d'in, nann na gredin biken E ve mare ar pred ma n'e ma em c'hichen Ous va zaol o tribi he damm. Her guelet netra ken a ra d'in plijadur : Eun tamm bara segal a vez c'hoek ha natur P'hen dreb ar mab gant tad ha mamm.

Koulskoude, hirio an deiz, pet en ho touez n'ho deuz hi ket eun devez guelet ar post o lakaad eun tammik

.NHO AR VERC'HEZ ' ZO HOR MAMM 9 .NTO

paper var gorn ho zaol; skanv eo evel eur bluen, ha koulskoude e ro evel eun taol hors var ho kaloun lavaret o c'heuz : « va mab a ia da soudard. » Eiz devez varlere'h e zoc'h eat d'hen ambroug betek korn an hent kar . « Kea en han' Doue, va mab ; beach vad d'id ha kenavezo'r c'henta distro ! » Hen a ieas : c'hui zistroaz hag en eur vont e lavarac'h : marteze n'her guelin ken ; hag an abardaez-se, den en ti na zrebas grinsen : ar plas chommet goullo a stanke ar galoun. Marteze, deac'h diveza en eur renka he zillad e korn ar bank e lavarac'h en eur wela : Daoust hag hen a zistroio da uza ar re-ma ? Varc'hoas, evithan e zin da bardouna d'ar Folgoat. Hag er mintin-ma var ho taoulin er japel e lavarac'h : « Mamm venniget, c'houi gueach all eveldon-me hirio, a c'houlenne ho mab diank. Eur zell a druez ouzin : ho preac'h zo hirroc'h eget va hini : grit ma na jommo ket eskern va mab da venna var an douar estren ; grit dreist-holl ma ne gollo ket, etouez tud ha ne gaozeont ket ar brezounek eveldomp-ni, he lod e Baradoz Doue. »

Ia, va Breudeur ker, breac'h ar Verc'hez a zo hirroc'h, nerzusoc'h eget breac'h mammou ar bed-ma. Beza eo eme sant Bernard, holl c'halloudek dirak Doue, nann dre nerz he wenn, mez dre nerz he fedenn : ommipo- tentia supplex. Ha kement-ma n'eo ket estoun. Ar Verc'hez a zo, var eun dro

1° Merc'h muia karet Doue an tad.

.NHO 10 An VERC'HEZ ' ZO HOR MAMM .NTO

2° Mamm garantezus Doue ar mab.

3° Pried dinam Doue ar Spered glan.

Kouls ha ni evit guir, e tiskenn a liguez Adam ; Mez Doue a falvezaz d'ezhan, ober anezhi eur grouadurez dibab. Araog he ginevelez, ar profet, digor dirazhan levr an amzer da zont he guelas o pignat euz an desert : dudius evel ar goulou-deis, splamm evel al loar, lugernus evel an heol, nerzus evel eun arme linennet evit ar stourmad. Kaeroc'h c'hoas en em ziskuezas d'an heur ma teuas er bed. Consevet oa bet dibec'h ha genel a reas dinam. D'an oad a dri bloaz en em roaz holl da Zoue. Atao leun a spount rag ar pec'het, leun a deneridigez evit an dud, dastummet gant-hi en he c'haloun ha gant he brassa aket an holl vertuziou a c'heller da gaout, e vevas digaillar e peb giz epad he buez hed ha hed. Pa zeuas evithi, heur ar c'himiad, e varvas, nann dre gosni na dre glenved : mervel a reas dre nerz he c'ha- rantez evit Doue. Hag, hirio, en deiz, digemeret er baradoz korf hag ene, santelloc'h he unan eget an oll zent all var eun dro, rouanez an Envou ha rouanez an douar, eo azezet e kichen he mab var huella kador a zo goude kador an Aotrou Doue. Setu perak, eo dirazhi, digor frank tenzor ar baradoz. Dirazhi eo falvezet gant ar Brovidans skuilla varnhomp holl c'hrassou Doue : omnia per Mariam, beza eo evidomp, eme Vossuet, eun eil Salver ar bed.

.NHO AR VERC'HEZ ' ZO HOR MAMM 11 .NTO

Hi a roas d'heomp Jesus-Christ ha dreizhi, abaoue, evel dre eur c'hras misterius e tisken trugarez Doue. Harp a ro d'an oll. 1° Harp a ro d'ar guir gristenien. Roit d'ar bugel eun dra hag a ra d'ezhan plijadur, d'an dra-ze ar bugel a zalc'ho stard, outhan e sello aliez ha goude e redo da gaout he vamm. « Va mamm, emezhan, lakit hen- ma a gostez ; me her c'holfe, marteze ; marteze hen torfen ; marteze c'hoas he ve laeret divar va c'houst ; c'houi hen diouallo mad ha ganeoc'h me er c'havo pa garin. » Eneou kristen, pet gueach dirak ar Verc'hez n'ho c'heuz-tu ket lavaret ar memes tra : « Mamm zantel, ar bed zo fall, va c'haloun dinerz, aoun a meuz da goll va ene ; diouallit ac'hanon, Itroun. » Ha dre skoazel Mari, en despet da bep tra, e zoc'h chommet pur ha disklabez. Harp a ro d'ar bec'herien. Eun den kouezet en eur puns doun, a jomm esper en he galoun keit ha ma talc'h krog er gorden. La- varet a ra : « Ar gorden am dalc'ho a zioc'h an dour ; ar gorden a vezo evidon eur skeul da bignat er meaz. » Va breur, va c'hoar ger, kouezet oc'h er pec'het, ne gollit ket esperans. Guelloc'h eget eur gorden a zo azioc'h ho penn : dourn ar Verc'hez Vari zo astennet varzu ennoc'h. Ar pec'het, her goud a raan, a zo pounner da zibrada. Mez he dourn a zo krenv hag astennet gant eur garan- tez padus. Ma talc'hit krog mad ne deot ket da goll. Hag aliez evit ho savetei ar Verc'hes a lakaio en implij ar pez a zeblant an nebeuta nerzus var an douar.

.NHO 12 AR VERC'HEZ ' ZO HOR MAMM .NTO

* * * Er pardaez-se an tad difeis hag he verc'h iaouank n'oa nemet-ho, ho daou er gear. Hag an tad lavaret : va merc'h, kit d'ho kuele, deut eo ar mare. Va zad, boazet oun bet gant va mamm, da lavaret araok, va fedennou dioc'h an noz ; anez ne c'hellin ket kousket. Ped da unan neuze, me ne bedan mui. Hag hi var he daoulin dirag imaj ar Verc'hez, lavaret he fedenn a vouez huel. En eun taol krenn e chom a zav : « Va zad, ar pez a jom da beur-echui va feden a zo bet gant va mamm difennet ouzin lavaret dirazoc'h. » Ah ! me fell d'in her c'hleved. Hag hi neuze : « Eun tad e meuz, eur vamm ive, ho c'haret a dlean, ho c'haret a raan ho daou. » Va mamm a bed ac'hanoc'h hag a bed Doue. Va zad avad 'a bed na Doue na c'houi. » En dra-ze pa zounjan bemdez e welan, gant aoun na vemp dispartiet er bed all. » Pa zoc'h mamm d'heomp hon tri, sellit outhan a druez. Grit, Guerc'hes santel, grit ma vezin eun deis er baradoz etrezo ho daou evel ama. » En abardaez-se, an tad, daoulinet e kichen he verc'h, a zeske ganthi hag a lavare var he lerc'h ar pedennou hen doa pell a ioa ankounac'heat. A beden he verc'hik vihan, Mari he doa great evel eun alc'hoez aour da zigeri d'ar feiz he galoun kaledet.

.NHO AR VERC'HEZ ' ZO HOR MAMM 13 .NTO

* * * Setu perak, e peb korn eus hor bro, holl, kos ha iaouank, desket ha dizesk, paour ha pinvidik e tiskoue- zomp kement a fizians er Verc'hez. Dibaot ar parreziou ha na ve ket ennho kavet eur japelik benak savet en he enor. Kaout a reomp dreist oll Rumengoll var douar Kerne hag ar Folgoat var douar Leon. Lod a lavar : Ar feiz e Breiz a ia kuit. Va breudeur, setu ama ho respount. Ho kroaziou, ho panielou douget er mintin-ma gant ho tiou vreac'h nerzus a vel kaer d'an holl, a lavar en ho c'hano : Ar feiz e Breiz a zo beo ha iac'h : evel hano Mari skrifet e lizerennou aour var flourdelizen Salaün, eo skrivet en hor c'halonou e lize- rennou beo : kristenien omp ha kristenien e chommomp betek hor maro ! Lod all a lavar : Beza a du gant an Ilis eo beza enep he vro. Hag er mintin-ma, dre ar c'han a dregerne, tro var dro d'ar japel, c'hui evithi a c'houlenne bennos Doue. Patronez dous ar Folgoat Hor mamm hag hon itroun An dour en hon daoulagad Ni ho ped a galoun, Ar Frans zo bras he enkrez Mont a rai da netra Sellit outhi a druez Truez, o Maria.

.NHO 14 AR VERC'HEZ ' ZO HOR MAMM .NTO

* * *

Guerc'hez venniget, me ne c'hellan nag anaout na niveri ar re a zo deuet ama, hirio, da veuli ac'hanoc'h. C'houi, mamm ger, ho c'hounto, ho anavezo, a zalc'ho anezho sounj. Epad ho buez c'houi he diouallo. Pa skoi evitho an heur da guitaat an douar e tiskennot e kichen penn ho guele hag en tu all d'ar maro, ha dioc'h-tu, e tiskuezot ar baradoz digor evit na vezo ket rust na c'hoero an disparti. C'houi c'hoas, var dreujou an eternite a zeuio var ho arbenn astennet ganeoc'h ho tourn en eur lavaret : « Deuit va mab, deuit va merc'h, ho c'hanaout a raan. roud penn ho klin a zo chommet en iliz ar Folgoat hag ho peden moullet em c'haloun. » Ha neuze dourn ha dourn ho c'hassot dirak ho mab Jesus hag e lavarot : « Va mab, setu ama va bugale all, ar re ho poa roet d'in var menez Kalvar. » Evitho, eur plas en ho ti, eur gurunen en hor baradoz, evitho perz da virviken en hor gloar hag en hon eürusded. Evel-se bezet great.

* * *

.NPO II.

PREZEGEN

Var ar Galon Zakr. Great e Quimerc'h evit ar pardoun

Dilexit nos et tradidit semetipsum pro nobis. Hor c'haret hen deuz hag evidomp hen deuz en em roet he-unan.

VA BREUDEUR KER,

Stag ouz ar groas, Jesus-Krist a ioa dija tremenet, pa deuas eur zoudard, gant eun taol goaf, da zigeri he gostez. Euz ar gouli e strinkaz eur berad lin-c'hoad ouz daoulagad an den didruez ha Longin, dall he ene beteg an heur-ze, a zeuas dezhan ar guelet. Neuze en eur zellet ouz ar galoun nevez toullet gan- than hag en eur zounjal er burzud c'hoarvezet, Longin a gredas e zoa Jesus-Krist mab Doue hag a zeuas da veza eur zant. D'an deis hirio, gouel ar Galon Sakr, hag ouspenn en ho parres c'houi, deis pardoun ho c'hilis nevez, greomp evel Longin, eur zell pis ha guirion var galoun hon Doue.

.NHO 16 VAR AR GALON-ZAKR .NTO

Mar he studiomp mad, goulaouen ar feiz ganheomp en hon dourn e velimp eo hi ar galoun venniget-ma a zo evidomp var eun dro :

Guir alc'hoes ar Baradoz. Guir gelennadurez hon ene. Guir gonsolation hor buez.

* * *

Kaloun Jesus a zo alc'houez ar baradoz. E derou an amser, an den kenta da zeis he grouidi- gez a gavas, great evithan gant he Zoue, ul lojeis pinvidik. A zioc'h he benn, bolz an Envou dirodellet e giz da eun doen c'hlaz staget outhi, evel tachou aour,an heol da sklerijenna an deiz ; al loar, ar stered da gae- raad an noz. Dindan he dreid an douar oe bet diazezet stard var he ael, gant he vleuniou, he frouez, he loaned a bep ment hag a bep stumm. En dro dezhan kelc'h ar mor, gant kement a vag en he zounder hag en he ledander. Hag an traou-ze, dezhan oant oll. Rak oll oant bet great evit he vad pe he blijadur. Ia, kaer oa al lojeis, kaer an ti. Ha mestr an ti, kaeroc'h c'hoas, savet ploum var he ziou c'har, soun he benn var he ziouskoas, tro he lagad varzu an Env, laouen he dal, lemm he speret, karantezus he galoun, digaillar he ene. Ia, d'an deiz-ze, an den a ioa kaer, an den a ioa eurus ; hen oa roue an douar ; ennhan evel

.NHO VAR AR GALON-ZAKR 17 .NTO

en eur mellezour difazi, e kaved poltred he grouer. Ha Doue he-unan, goude her beza great ar pez ma zoa, her c'havas divank, diabeg e pep gis : Vidit Deus quod esset valde bonum. Kaeroc'h c'hoas hag eurusoc'h e tlie beza, kouls- koude, he blaneden da zont. Goude beza tremenet var an douar, en eul laouene- digez heb he far, muioc'h pa neubeutoc'h a vloaveziou, e zoa galvet heb rankout tremen dre ar maro, da eur vuez all c'hoas dudiussoc'h : he hano a ioa skrivet hag he renk merket er baradoz. Mez goud a rit petra c'hoarvezas. Eur frouezen tentus, mez difennet, a ziskaras hon tad hag hor mamm genta. Varlerc'h ho dizentidigez, tenvalijen ar spered, sem- pladurez ar galoun, techou fall ar c'horf, an anken, ar c'hlenved, ar maro, gwalinier dianavezet a ziagent, en em zirollas var an douar. Gwasoc'h c'hoas ! ar pec'het a zerras dor an Env hag a dorras an alc'huez. Mez eun devez, d'an heur merket gant ar Brovidans, eur c'hrouadurik bihan a zeu var an douar. Den kouls lavaret ne daolas evez hebed ouz he zonedigez. Ha penaos sonjal ennhan ? Evit kavel n'hen doa nemet eun dournad plous ; evit ti eur c'hraou hanter zisto ; evit mamm eur grouadurez humbl, evit tad mager, eur micherour paour. Ha koulskoude da heur he c'hine- velez, Elez ar Baradoz a lavare : « Gloar da Zoue er penn huella euz an Envou ha var an douar peoc'h d'an dud a volontez vad, rag eur Zalver a zo ganet hirio an deiz. » 2

.NHO 18 VAR AR GALON-ZAKR .NTO

Ia, meulet ra vezo Doue : ia, ra zistroio ar peoc'h e kaloun an dud, rag evidomp mab Doue a zo deut er bed. Eveldomp hen deus kemeret eur c'horf hag eun ene : Se nascens dedit socium. Epad tregont vloaz e vevaz e kuz, en eur c'hounid divar bouez he ziou vreac'h he damm bara pemdiziek : epad tri bloas all e kelennas ar bobl en eur ober da bep unan vad e peb giz, ha goudeze eur gurunen spern var he benn, e sammas var he choug eur groas pounner ha varnhi e c'hen em astennas da vervel.

Araog tremen e lavaras eur gomz : « Va Zad, pardonit- hi rak ne ouzont ket petra reont. » Ha goude, eur gomz all : « Consummatum est, peurc'hreat va labour, peur- achuet an alc'houez. » Ia, va Breudeur, torret oa d'an heur-ze ar zetans douget en hon enep. Troad ar groas a stanke an ifern : beg ar groas a zigore an Env, ha diveza berad goad kouezet a galoun Jesus-Krist a beurnetea hon eneou. Setu ni a nevez, ken-vreudeur ma zoomp da Jesus-Krist, guir vugale Doue hag heritou- rien he varadoz. Mez, piou ha petra a lakeaz hor Zalver da zisken e kraou Bethleem ? Piou ha petra 'reas dezhan pignat var menez kalvar ? Piou ha petra, va Breudeur ker ? Sellit ouz he boltred hag e tiskouez deoc'h he galoun, he galoun dener, true- zus, douget dre ar garantez da baea hon dle da Zoue he dad : Se moriens dedit in pretium. Me ho salud eta kaloun sakr, deoc'h bennos, meu- leudi, hirio, varc'hoaz, da viken. C'houi en ho madelez ho c'heuz lakeat em dourn eil alc'houez ar Baradoz !

.NHO VAR AR GALON-ZAKR 19 .NTO

* * *

2. - Kaloun Jesus-Krist, kelennadurez an den. Koulskoude, va Breudeur, evit mont tre, n'eo ket awoalac'h kaout eun alc'houez, red eo c'hoas he lakaad er potail ha rei dezhi eun hanter tro. Setu perak, sant Paol a lavare gueach all : adimpleo in corpore meo ea qu desunt… peur-achui a raan va unan, ar pez a vank evidhon da bassion Jesus-Krist. Setu perak ive, kaloun Jesus-Krist ouspenn ma zeo evidhomp alc'houez an Env a zo eur gelennadurez evit hon Ene. Sant Augustin a lavare : « Noverim te, noverim me. Grit, o va Doue, ma ho c'hanavezin mad ha ma c'hen em anavezin va unan. » Evit anaout Doue, eur zell en dro d'heomp ha varnhomp a zo peadra awalc'h. Rak Doue, evel eur micherour bras, en deus skrivet he hano, merket mad eo var gement hen deus great. Skrivet eo var ar firmamant e lizerennou aour, skrivet e meur a liou dizhenvel, var ar bleunv a flastromp hep sonjal enn'ho dindan seul hor botez prenn ; skrivet en hor c'haloun pa garet sellet outhi, skrivet eo dreist holl e kaloun Jesus-Krist. Setu hi aze kaloun va Zalver, sellit outhi mad, selaouit piz ar pez a lavar hag e velfot. Da genta, pegement e kar ar vertus. D'an eil, peger bras kasouni he deus ouz ar pec'het. Piou ac'hanoc'h, eme Jesus-Krist, eun devez, a damallo d'in-me eur pec'het benag ? Hag an dud, ken douget

.NHO 20 VAR AR GALON-ZAKR .NTO

koulskoude da gaout abeg a rankas tevel ha stoui ho phenn. Hag e guirionez, va Breudeur ker, kaloun Jesus- Krist adalek an heur genta betek an heur ziveza, a zo evidomp evel eun tabernakl mysterius, dastumet ennhan, var eun dro, da heul ar pez a zo a vella e kaloun an den, holl c'halloud, holl binvidigez, holl vadelez kaloun Doue : Quacumque sunt vera, sancta, pudica, amabilia, si qua virtus, hoc cogitate. Deski 'ra d'heomp peger waz tra eo ar pec'hed. Ar pec'her a lavaras da Zoue : « N'oud ket d'in mestr, ha mar d'oud, ne raan forz a ze ; ne zentin ket ouzit ; « non serviam ». Ha Doue, rak ma c'hentent beza mestr, a blad prim ar pec'her, pe a c'houlen evit hen espern eun iskus din deus he vajeste, ha neuze Jesus-. Krist a respount en bon hano : « Setu va c'haloun, tennit anezhi betek ar berad goad diveza, goad pur, dinam, disklabez, peadra eo evit paea dle ar pec'her. » Ah ! aliez e c'hen em blijomp o c'hen em boueza ervez hon danvez, hor spered, hon deskadurez, hor gened, hon nerz, hon renk huel… moged, poultren, netra ken. Lakit en unan a ziou skudel ar valanz, Kaloun Jesus- Krist, ha da heul, kement he deus great evidomp ; er skudel all, hon ene. Tanti vales : setu petra oud koustet, setu petra ' dalez. - Anavez eta, ene christen, pegen huel eo da renk, peger kaer kurunen a zo great evit da dal. Goude da veza prenet, kaloun Jesus-Krist a dle beza da rekoumpans : se regnaus dat in pr- mium.

.NHO VAR AR GALON-ZAKR 21 .NTO

* * *

Kaloun Jesus-Krist, zo guir gonsolasion ar vuez. Eur ger c'hoas araok echui. N'eo ket ebken, ka- loun Jesus-Krist a vez toullet hed ar vuez-ma. Teir groas a velan var menez Kalvar : kroas Jesus-Krist e kreis, eur groas all a bep tu . Var ar groas kleis eur pec'her a ziagent hag o vont da vervel en he bec'het. Var ar groas deou eur pec'her ive, er pean kenta, mez den just ha san- tel en heur he varo. Hag an teir groas-ma a jomm' en ho zav keit ha ma pado ar bed. Neus fors piou oc'h, paour, pinvidik… ho kroas ho pezo da zougen. Eur glemmaden, setu kenta merk ar vuez, ho c'heuz roet, en eur zont er bed. Eur glem- maden ziveza a beurachuo ho puez. Hag etrezho ho diou, an dristidigez a iel d'hon heul evel hon skeud pa bar an heol. Piou ac'hanoc'h ne anavez ket an dristidi- gez ! Eun deiz pe zeiz eur stok a zo bet roet d'ho kaloun, ha dre ar stok, ho kaloun blounset, gouliet, a zigasas an dour var ho taoulagad… Ar stok ?… d'an deis ma varvas ho pried, ho kroua- dur…, ma zeas ho mab pell deus he vro, ma voe taolet pri ouz ho tal…, d'an deis ma zoc'h bet kouezet er pe- c'het…, piou o savo ? piou ho laouennaio, ho tizammo ? Kaloun Jesus-Krist digor d'an oll. Kaloun Jesus- Krist, esperans an oll… hodie mecum eris in parasido. Hodie… ar vuez zo berr… mecum eris… e vezoc'h ganhen-me… Me eo hel lavar ha me ne fazian den… in parasido, eurus da viken.

.NHO 22 VAR AR GALON-ZAKR .NTO

Parresionis Q*** eurus oc'h da veza savet an ilis ma komzan deoc'h ebars, eurus rag ma zeo gwestlet da galoun Jesus-Krist. Eun dra c'hoas da ober. Savit d'ho Toue eun ilis all : templum Dei quod estis vos. Ha goude, kurunen en Env ! AMEN.

* * *

.NPO

III

PREZEGEN Great d'ar bemp var-n-ugent a vls Ebrel 1883, evit pardoun Sant-Marc

Docentes eos servare, Omnia qucumque mandari vobis. - (Math. 28-30). Deskit dezho heulia kement a meuz gour- c'hmennet deoc'h. - (Aviel sant Vaze. P. 28-29-30 ved)

VA BREUDEUR HA VA C'HOAREZED KRISTEN,

Ar sant, ma reomp hirio he c'houel, a zo bet keme- ret evit patron ho farrez gant ho tud kos. Her pedi, hen henori a reant. Nag a bet guech n'int-hi ket bet deuet en ho raog da c'houlen diganthan nerz ha skoazel a eneb ar bed, ar c'hig, an drouk-speret. Nag a bet guech n'int-hi ket bet en em zaoulinet ama var leuren ar memes ilis ha dirag ar memes sant ? C'houi, bugale dezho, a zeu eveld'ho ha var ho lerc'h d'hen enori, d'her pedi, d'hen trugarekaad, da c'houlen dreizhan grasou. Ha mad a rit. Rak ho mignon eo hag ho c'halvokad dirak Doue. E c'hallit, pelloc'h e zaan, e tleit

.NHO 24 VAR AR RELIJION .NTO

lakaat ennhan ho fizians, rak atao e vezo prest da zelaou ho pedennou. Koulskoude n'eo ket awalc'h. Seblantout a ra d'in, klevet sant Mark euz an Env o lavaret, hirio, da bep unan, ar pez a lavare guechall sant Paol d'ar griste- nien euz he amzer : kemerit skuer divar-n-hon evel ma kemeran skuer va unan divar Jesus-Krist. Red eo, e guirionez, kredi hag ober da vihana, darn deuz ar pez a reas sant Mark evit esperout kaout eveldhan perz e gloar an Envou. N'euz ket daou hent evit mont d'ar barados, unan stris evit ar zent hag unan ledan evidomp-ni. Hogen, va Breudeur, sant Mark hen deuz digemeret a greis kaloun relijion Jesus-Krist ; sant Mark hen deuz he heuliet penn-da-benn hag en despet da bep tra. Ni koulz hag hen a dle digemer anezhi hag he heulia koustet pe gousto : diou virionez hag e teuan da lavaret anezho deoc'h, eun nebeut komzou. * * * Sant Mark a gredas hag a heulias, relijion Jesus- Krist. Hor Zalver var nez pignat en Env, a lavaras d'he Ebestel : « Kiit ha prezegit ar Feiz d'an holl. Deskit da bep unan heulia kement a meuz gourc'hemennet deoc'h. » Hag an Ebestel a ia varzu ar pevar avel, lod dre ar broiou a dost, lod all dreist ar mor er rouanteleziou a bell. Dre holl ha d'an holl e prezegont : d'ar paour, d'ar

.NHO VAR AR RELIJION 25 .NTO

pinvidik, d'an dud desket, d'an dud dizesk. Lod a zelaou hag a gred, lod a zarr ouz ho c'homzou dor ho spered ha dor ho c'haloun.

Eun devez, eun den hanvet Mark, a ziwezas dezhan en em gavout var hent sant Per ; her selaou a ra, ha setu ker buhan he speret sklerijennet ha gounezet he galoun. Digemeret a ra lezen an Aviel evel eur reolien zantel, roet d'an den evit deski dezhan hent an Envou hag evit he harpa hed he veach. Koumpren a ra eo an Aotrou Doue mestr da rei gourc'hemennou d'he grouadurien ha da c'houlenn ma zentint outho. Ha raktal, heb argila, heb gourlerc'hi e lavar : « kredi a ran, kristen oun… Credo. » Koumprenn a reas ouspenn, n'eo ket awalc'h evi- dhomp rei hor spered da Zoue en eur gredi ar guirioneziou diskleriet d'heomp en he hano hag euz he bers ; red eo rei d'ezhan ive hor c'haloun, en eur zenti ouz ar guirio- neziou-ze hag en eur ober ar pez a c'houlennont a rafemp. Hor c'hreden a dle beza eur greden oberius ha nann eur greden c'haouiad, eur greden varo. Kredi ha chomm heb ober ervez a greder eo en em varn hon unan. Setu perak sant Mark, kerkent ha ma c'hanavez relijion Jesus-Krist a heulias anezhi hed-ha-hed. Her gueled a raan, o vont da heul sant Per, dre ar broiou ma prezegas ennho ar feis. Ganthan e za da Roum, d'ar mare-ze c'hoas kear benn ar bed paian ha ruziet ken aliez a veach, gant goad ar verzerien. Evit derc'hel guelloc'h sounj he unan ouz a c'hourc'he-

.NHO 26 VAR AR RELIJION .NTO

mennou he Zoue hag ho deski easoc'h d'ar re all e lakeaz anezho dre skrid, en eul levr hag a zo etre ho tawarn, levr galvet euz he hano : Aviel sant Mark. Goudeze e tistroas d'he vamm-bro evit prezek d'he genvroïs lezen Jesus-Krist. Rak ma heulie he unan a greis kaloun kement a bre- zege d'ar re all, skouer vad he vuez a roe muioc'h a bouez d'he gomzou hag e c'hellaz ober d'ezho koum- prenn e tleomp da genta ha dreist pep tra, klask madou an Env. Dont a reas evel-se a benn da c'hounit kalz eneou da Zoue ha da founti e bro en (an ?) Egypt eun ilis hag a zo bet da c'houde brudet eleiz etouez ar gristenien : Ilis Alexandri. Mez ar baianet o velet kement a dud o senti ouz he gomzou a gemeras outhan warisi hag hen lakeas d'ar maro. An heur vad en devoa evel-se da skulia he c'hoad evit he 'vestr ha da ziella dre he ver- zerenti ar feiz hen doa prezeget d'an dud.

Va Breudeur, koustus ha koustus bras eo bet dezhan, n'euz mar hebed, ober ar pez hen deuz great. Plega 'r speret da virioneziou ar feiz, ren ha soubla he galoun ervez gourc'hemennou Doue, ia kement-se a goust d'an holl hag a dlie koustout da sant Mark kement ha muioc'h eget da nikun all. Kemered a rea eur relijion dishenvel diouz hini tud he vro ; he gerent hag he vi- gnounet a dlie hen distrei dioc'h eun hevelep c'hoant hag hen dizalia e pep fesoun. Ha koulskoude, en despet da bep tra, en em ro da relijion Jesus-Krist, koumpren a ra ne c'heller ket heb ar feiz plijout da Zoue hag e ranker, evit kaout digemer

.NHO VAR AR RELIJION 27 .NTO

er Baradoz, pellaad var an douar dioc'h kement a zifen ha senti ouz kement a c'hourc'hemenn : si vis ad vitam ingredi serve mandata. Koumpren a ra ne dalv netra d'an den gounit ar bed-ma holl ma koller an ene. Ha setu pe evit tra, e tilezas pep tra all evit Doue. * * * Va Breudeur, hel lavaret e meuz deoc'h en eur gom- mans, ni evel sant Mark a dle beza tud a relijion ; da lavaret eo, kredi hag ober ar pez a lavar d'heomp da gredi ha da ober. * * * Pa zeo guir e zeuz eun Doue hag hen deuz great ac'ha- nomp ar pez ma zomp ha roet d'heomp ar pez hen deuz, daoust hag au Doue-ze ne c'hell ket gourc'hemenn d'heomp ober he volontez e pep tra ? Daoust, rak-se, hag hor c'henta soursi na dle ket beza klask anaoud pehini eo ar volontez-se en hor c'hever ? Hogen, e peleac'h e kavomp-ni skrivet ar volontez-ze a Zoue ? Va Breudeur, merket eo her goud a raan, en eul levr hag a zo etre daouarn an holl, merket eo en hor speret kouls hag en hor c'haloun. Ha kenta rebech a glevomp goude beza great an drouk vije rebech hor c'houstians hon unan, nemet e oe dija mouget ar feiz en hon ene. Hi eo a lavar en deiz, en noz… great he c'heuz fall : ego sum qui peccavi, ego iniquitatem egi. Koulskoude, speret an den hag he galon a zo kirieg d'ar fazi : beza e zint evidomp diou reolien amjest ha diasur

.NHO 28 VAR AR RELIJION .NTO

rag ma vezont touellet ha trec'het aliez dre hor gwall- dechou. Setu perak Doue hen deuz karget ar Relijion d'hon difa- zia ha d'hon distrei divar hent ar pec'het, pa vez mouget pe gousket, en hor c'hreis, mouez hor c'houstians hon unan. Ar relijion eo a dle neuze, lakaat dirak hon daou- lagad ar pez a dleomp da Zoue d'an hentez, d'heomp hon unan. Ouspenn ma teu ar Relijion da sklerijenna hor speret, hi c'hoaz a deu da rei nerz d'hor c'haloun, hor zouten a ra var hent ar vuez a enep tentasionou ar bed, finesaou an drouk-speret, fallagriez an dud digoustians ha skouer fall ar re zifeiz. Beva hep religion a zo eta, pe nac'h hen defe Doue an disterra guir da rei urziou d'an dud, pe zisprijout ar gourdrouzou hag ar promesaou a ra d'he grouadurien : Eo lavaret da Zoue : rei a rit d'in gourc'hemennou, ne anavezan ket deoc'h ar garg hag ar c'halloud d'ho ober : non serviam. Promesaou a rit, gourdrouzou a rit ive : ho disprijout a raan ha me vevo da m' giz : non serviam. Ni a vevo d'hor giz ! Ia, mez hor giz-ni, hirio, a zo, siouas ! giz kristenien dizounj ha digourach. N'eo ket, pell dioc'h eno, giz hon tudou koz. Hi e pep tra a glaske plijout da Zoue. Mont a reant d'an oferen, res- peti 'reant ar zul, ne vankent morse ho fask. Dioc'h mintin ha dioc'h noz e trugarekaent an Aotrou Doue ; beva 'reant e doujans Doue ha mervel a reant en he garantez. Mez ni, va Breudeur, penaos e vevomp-ni, da vihana

.NHO VAR AR RELIJION 29 .NTO

penaos e vev an darn-vuia ac'hanomp ? Ha stard e cho- momp-ni atao en hor feiz ; ha derc'hel a reomp-ni heb mank, da c'hourc'hemennou Doue ? Evidon-me, a lavar deoc'h, heb kalzik aon d'en em fazia, pa raan eur zell en dro, pa boezan ar pez a greder, pa zelaouan ar pez a lavarer ha pa daolan evez ouz ar pez a rear, me a rank lavaret : ar feiz a viahana a zeiz da zeiz ha doujans Doue a ia var zikar… Unan a lavaro : kaout religion ? ha perak ? awalc'h eo beza den honest. Awalc'h eo beza den honest ! Ia evit tec'het dioc'h ar prizoun hag ar groug ; mez re nebeut eo aliez evit mont d'an Env, rak kement hini ne vezint ket bet er galeou ne daïnt ket d'ar baradoz. Evit mont d'i ouspen beza den honest eo red beza kristen mad. Awalc'h beza den honest ! Mez petra eo eun den honest ? Goulennit ha klaskit ha ne gavfot e pep tu nemet tud honest var an douar. Al laer, ar mesvier, an den libertin, ar jervicher didalvez, var ho c'hleved, int honesta tud a vale. Awalc'h beza den honest ! Mad, ia mar kirit. Mez ha den honest e c'hellit beza heb relijion ? Penaos c'houi, heb pedi Doue, heb aon rag an ifern, heb espe- ranz da vont d'an Env, c'houi a zo tud honest ? Ha ni tud eveldoc'h, koulskoude, ni goude pedi, goude iun, goude kastiza hor c'horf, ni a rank aliez skei var boull c'hor c'halon ha lavared : Oh ! bezit ouzin truez, o va Doue ! rak pec'herien oump. Ha koulskoude, ma ne c'hallit ket beza den honest heb renta d'an dud ar pez

.NHO 30 VAR AR RELIJION .NTO

a zo d'an dud, daoust ha c'houi a c'hell beza heb her renta da Zoue ar pez a zo da Zoue.

Eun all a lavar : kaout relijion ? Ha da betra ? Me ne meuz ket a relijion ha n'oun ket klanvoc'h evit-se, a zastum arc'hant, a ra brao-bras va zreuz var an douar. N'ho c'heuz ket a relijion ha n'oc'h ket klanfoc'h ? paouroc'h oc'h evit-se ! Iac'h a gorf e c'hellit beza, mez iec'hed ho c'hene ! Pinvidik a vadou an douar, mez ha madou an Env ? Ober a rit ho treuz var an douar ? Mez evit treuzi an douar an den ne vez ket pell : dek, ugent, triugent, pevar ugent vloaz, setu holl. Mez penaos e reot- hu ho treuz er bed all ? Kaout relijion, eme c'houi, da ober petra ? Selaouit hag her c'hlefot. Mad eo da vired ouz an dud d'en em zispenn an eil egile. Ma na meuz ket a relijion ha ma oun sur, a hent all, da dec'hed araog kastiz an dud, perak ne rafen-me ket deoc'h ervez va interest va unan, ar muia droug a zo em galloud ? Mad eo da lakaat an dud d'ober vad an eil d'egile. Mad eo d'an tad ha d'ar vamm evit ma talc'hint urz vad en ho ziegez ha ma tiorrennint mad ho bugale . Mad eo d'ar priejou evit ma raïnt an eil eurusded egile, mad d'ar vugale evit ma karint ho zad hag ho mamm, mad d'ar mestr evit ma vezo karantezus e kever he zervicher, mad d'ar zervicher evit ma karo he vestr, mad d'ar pinvidik evit ma tiouero eun tamm euz he dorz vara gant ar paour ha d'ar paour evit ma na c'hrosmolo ket enep ar mondian, mad d'ar re zo huel evit ma vezint trugarezuz ha leal e kever ar re zo izel,

.NHO VAR AR RELIJION 31 .NTO

ha mad d'ar re a zo izel evit na daolint ket mallos d'ar re zo savet a ziout-ho. Da betra mad ar relijion ? Goulennit-hen digant ar c'hreg paour-ze, a velit o wela var dreuz he dor. Eur pried he deuz, mez eur pried mesvier hag a deuz en eun devez, holl gounidegez ar zizun ; bugale he deuz maget, mez digar hint ha direspet. Petra reio hi, ar pried, ar vamm baour ? Aliez a veach marteze eo bet eat var bord ar puns gant ar zounj da veuzi gant he buez he oll boaniou e kreiz an dour. Petra he deuz-hi dalc'het ? Ar relijion ha netra ken. Hi a reio dezhi kaloun ; habaskder a gemer ; mad e c'hen em ziskuez ; padi a ra, gouzanv a ra, hag he buez santel, he daelou diglemm, he dousder a deneraio kaloun pried ha bugale. Da betra mad ar Relijion ? Va Breudeur, relijion ho c'heuz ! Goulennit eta kentoc'h an dra-ze diganeoc'h ho c'hunan. Ha n'eo ket bet digouezet deoc'h avechou koueza en eur pec'het benag, ober unan euz ar pec'he- jou-ze hag a bouez var eur galoun, evel eur mean milin, unan euz an dizurziou-ze hag a laka 'r c'housket da bellaat divar hon tro. Hogen, piou a dennaz divar-n-oc'h ar beac'h pounner-ze, a roas deoc'h an hardisegez da sevel adarre gant esperans ho lagad varzu an Env ha da lavaret : n'euz forz hag e varfenn, hirio, esperout a ran beza digemeret aze e ti va zad. Ne lavaromp eta mui : ar relijion, ha da betra mad ? Lavaromp kentoc'h : ar ralijion a zo mad da zizamma an den. d'he skoazella, d'her c'hrenvaad var an douar, d'hen hentcha varzu an Env, da sklerijenna he spered,

.NHO 32 VAR AR RELIJION .NTO

da gennerzi he galoun, da rei d'heomp ar gouraj da ober hon dever penn-da-benn, e kever Doue, e kever hon nesa, en hor c'hever hon unan. Mad eo da lakaat ar peoc'h etre an dud, an urz en tiegeziou, ar garantez etre an holl ; da vouga an dizurz hap an droullans : mad eo da bep tra : ad omnia utilis est. Ma zeuz hirio kement a ziezamant etouez an dud, mar teu ar paour da zellet kement a dreuz ouz ar pin- vidik ha da lavaret : perak da hen-ma an aour hag an hean ha din-me ar bara groz hag al labour ; mar teu ar pinvidik da suna c'houezen ha goad ar paour ha da ni- veri pegement a dalv pep diveraden zour a guez diouz he dal ; ma vank ar vugale da zenti ouz tad ha mamm, d'ho dilezel, da gaout mez ouz ho anzao, perak kement- se ? Abalamour ar relijion a ia fall : quia nullus est qui recogitat corde. Va Breudeur, greomp eta evel sant Mark, patroun ho parrez kredit d'ar relijion, heuillit ar relijion, ha dreiz-hi ma na vezit ket atao eürus var an douar, e c'hellot da vihana esperout beza eürus en Env. Evel- se bezet great.

* * *

.NPO

IV

PREZEGEN

Great e Santez-Anna ar Palud da vis Guere 1888

Inspice et fac secundum exemplar quod tibi monstratum est. Sellit ha kemerit skouer divar ar' pez ho pezo guelet.

Va BREUDEUR HA VA C'HOAREZET CHRISTEN,

Deut oc'h ama, darn a dost, darn all a bell, rak a bell kouls hag a dost eo bruded ar japel-ma : chapel Santez-Anna ar Palud. Ar bed, deveziou a vez, a ra hen ivez, eur c'halvaden d'he vignoned, ha var he gomz e tiredont lod da velet, lod da veza guelet, holl gant ar zounj pe da gaout pli- jadur, pe da greski ho danvez. En eur zont ama, hirio, a bep tu ha ker stank, ken nive- ruz all, n'ho c'heuz ket, c'houi, sentet ouz mouez ar bed. Eur vouez all ho c'heuz klevet, ho c'heuz selaouet : mouez an Env, mouez ho feiz. Anavoud a reac'h pe abalamour ma ho c'heuz he guelet araog hirio, pe, rak ma ho c'heuz klevet prezek 3 .NHO 34 MEULEUDI SANTEZ ANNA .NTO

divar he fenn, ar japel venniget-ma. He guelet a rit dia- zezet e ribl an aod. En tu ze, ar mor doun gant he avelou foll, he rec'hier kuzet, he darziou dijaden ; en tu ma, an douar bras, henvel hen ive, ouz eur mor danjerus hag a velomp varnhan, ken aliez a veach, ar c'horf bruzunet gant ar c'hlenvejou hag an ene paour bloun- set gant ar pec'het. Ha neuze, pe, rak ma zoc'h bet dija krok-ha-krog gant an danjer, pe gant aoun d'en em gavout ganthan tal-ha-tal en amzer da zont, e zoc'h diredet holl gant ar memes c'hoant : Rei da Zantes Anna eur merk anat euz ho fizians, euz ho c'hanaoudegez vad ; deuet oc'h evit he zrugarekaad, evit en em erbedi outhi. Va Breudeur, ne c'hallan nemet ho meuli a gement- se. Rak, mar d'eo ar Zænt holl hon difennourien dirak Doue, Santez Anna, dreist ar re all a zo bet, a holl vis- koas, kemeret evit patronez Breis-Izel. Koulskoude, n'eo ket awalc'h he fedi, he c'hared ; red eo c'hoas, eveldhi beva e doujans, e karante Doue, hag hirio, e seblantan he c'hlevet o lavaret d'heomp ar gomz e meuz dreiz-hi digoret ar gelennadurez-ma : Inspice et fac.. . Guelit petra oun bet ha grit eveldhon. Distroomp eta var hor c'his da ober eur zell var an amzer dremenet ha skoomp var dor an ti ma veve enn- han naontek-kant vloas zo ar Zantez-ma, e ma hirio, he fardoun. ' Ennhan, en ti-ze, ni gav var eun dro : 1) Eur jervicherez fidel da Zoue, 2) Eur pried karantezus, 3) Eur vamm vad.

.NHO MEULEUDI SANTEZ ANNA 35 .NTO

* * * Va Breudeur ker, er bed-ma pep den hen deuz he speret hag a joaz he hent ervez he zounj . Mez holl, en despet d'ar plegou dishenvel a gemerer, ne glasker nemet eun dra, atao ar memes hini : beza eürus. Hag evit dont a benn da dizout an eürusted-ze, ne esperner na poan, nag izign, nag amzer. Prez, tiz a veler var an dud. En em jala 'rear aleiz, ar c'horf ne jomm ket dila- bour nag ar speret dizoursi, diaket, dibreder. Ha kouls- koude, red mad eo kredi e c'hen em fazi an darn vuia. Rak pa zellan ouz ar pez a dremen, pa zelaouan ar pez a lavarer, me a gleo klemmou aleiz hag a vel kalz a zaelou. Ia, neubeut a dud a zo eürus rag nebeut a zounj ervad e komz Jesus-Krist : unum est necessarium : eun dra hebken a zo red ; red eo karout Doue, red karet an nesa er guel a Zoue, red eo en em garet hon-unan ervez Doue. Setu ar pez a ententas, ar pez a reas Santez Anna. Ervez sant Jerom, he fried Joachim hag hi a rea teir lodenn euz ho danvez : al loden genta evit Doue, an eil loden evit ar paour hag an dremenidi, an drede loden evit ho ezomou ho unan. Doue da genta, an ezomek da eil hag hi ho unan varlerc'h . Ar renk diveza a zalc'hent, eta, evitho, er pez a zell eus traou an douar. Mez diskuez a reont dre eno, pegen aketus oant da binvidikaat ho ene. E leac'h klask madou ha ne c'hellont en em viret nag ouz ar merkl nag ouz al laër, e klaskent da genta rouantelez an Env

.NHO 36 MEULEUDI SANTEZ ANNA .NTO

hag ar zantelez a ranker da gaout evit beza enn'hi digemeret. Rak-se : Plijout da Zoue hag he veuli, ober vad d'an holl, dreist pep tra d'an ezomek ; lakaat buez hir an eternite dreist buez verr ar bed-ma ha mad an Ene araog mad ar c'horf, setu petra eo bet kenta sounj, brasa aket Santez Anna hag hen anzao a rankomp, choazet he deus ar guella loden. Ne c'houzoun ket kaer pe seurt plijadur a c'heller da danva en eur lezel a gostez gourc'hemennou Doue, evel pa na ve, goude ar maro, netra da c'hortoz na netra da zouja ; o tistrei he galoun divar an Env evit he staga ouz an douar, o staga park ouz park, o vernia pez arc'hant var bez arc'hant ; pe seurt plijadur a c'heller da danva o c'hober poan d'an nesa pe zoken, o tremen, heb ober vad, abiou an nep zo en dienez. Mez a dra zur, eürus eo an den hag a zant eo benniget, karet gant Doue, eürus an den hag a c'hell lavaret : « ne vezo ket goullo va daouarn pa rankin mont da renta kount eus va buez. » Eürus an den hag a zo he hano meulet gant an dud, an den a glev e toull he zor ar paour o lavaret. « Bennos Doue deoc'h er bed-ma, hag ar barados er bed all. »

* * *

Servicherez fidel da Zoue : Santez Anna 'zo bet ous- penn eur pried karantezus. Doue, pa grouaz ar bed, a reaz pep tra gant pouez, gant muzur, gant urs ; da bep den rak-se, kouls ha d'an

.NHO MEULEUDI SANTEZ ANNA 37 .NTO

holl draou all, e verkas he rank hag he stad. Lod a vez ganthan galvet da lakaad moger ar bed etre ar bed hag ho ene ; lod all heb kuitaat ar bed a zalc'h bepred ho c'halon distag, diliam evit gallout eassoc'h a ze miret ennhi d'ar vertus ar c'henta pazen, ar plas a enor hag ober gant muioc'h a nerz labour Doue var an douar. An darn vuia a ra gant ho c'haloun, dirak aoter ar Briadelez, eur skoulm hag a zeu ervez ma 'vez great ha douget, da veza eur skoulm a vennoz, a joa, a eurusded pe eur skoulm a zaelou, a zizesper, a vallos. Eun dra bounner eo, e guirionez, eun dra garguz, diez da zevenout, da zigas da vir dont da lavaret da unan all : « Setu va dourn d'id astennet ha var balf an dourn-ze, va c'haloun a bez. Ennhi, hiviziken, er ga- loun-ze, ar c'henta plas a zo, ha betek ar maro, a vezo d'id goude Doue. Ervez va galloud, me a raio da eürus- ded hag a gemer an Env da dest, eo va c'homz leal ha guirion. Da joaiou a vezo va joaiou , da distridigez va hini, ha mar kavez var da skoaz eur groas benag, me ' zougo ar penn pounnera. » Nag a bed lavar evel-se, n'hon deus-ni ket, ni ho peleien, digemeret en hon buez, ha varlerc'h, pegen aliez a veach, eleac'h eürusdet hon deuz kavet hirvoud ha ran-galoun. A beleac'h e teu kement-se ? Ar c'henta, ar brassa pen-kaos eo rak ma kaver kals priejou ha ne bedont ket Doue da zont d'ho eured, kals priejou, hag a zeu goude ho eured da lakaad Doue var an eil bazen en ho c'ha- loun pe d'hen taol er meaz deuz an ti. Va Breudeur ker, ar garantez a zo eur blanten figus,

.NHO 38 MEULEUDI SANTEZ ANNA .NTO

kizidik ha naoneg . Figuz eo : n'en em blij ket e peb douar ; ne c'hell ket bea greffet var bep seurt treid : kizidik eo : re a c'hlao, re a avel, re a ienijen hen laka da wenvi, da vervel. Naoneg eo ouspenn ; goulen a ra ma 've kenteliet mad, stuet e doare var he zro : izom he deuz bep eil tro, a c'hlizen ar mintin hag a domder ar c'hreis-deiz . Evit chom beo hag ober brud e rank eta beza greffet var ar zantelez, plantet e liors an Aotrou Doue, ha tro var dro, evel eur c'hael-spern, lakeat doujans Doue, d'he diouall eneb drouk. Red eo e teuffe ouspenn grasou an Aotrou Doue d'he zaouri ha d'he zomma ha bennoz an Env da zistrei divar-n-hi pep gwall varrad amzer. Anez kement-se, abred e wenvo, e veleno, e varvo, marteze. Sellit kentoc'h ha guelit. E peleac'h, etre pe rumm priejou , e ren ar brasa ienien, e sao an aliessa trous, e red ar puilla daelou, e kaver ar brasa keus, ar pounnerra disesper ? Ne lava- ran ket, ne zafe ket avechou eur goummoullen benag azioc'h ti ar guella priejou. Peleac'h kaout var an douar an den n'hen deus ket mank hebed ? Mez daou bried a zoujans Doue a oar mad eo berr pep speret, eo dinerz pep kaloun, eo fallakr an ærouant ; rak-se e c'hen em bardonnont, e c'hen em garont, e vevont e peoc'h. Diou galoun staget gant dourn Doue an eil ouz heben hag a c'hoar en em glevet mad, a ra evel eur barados euz ho zi. Setu ar pez a reas Joakim hag Anna. Mez Joakim a ioa eur zant, Anna a ioa eur zantez hag eaz e kavent rak-se, servicha Doue ho daou hag

.NHO MEULEUDI SANTEZ ANNA 39. .NTO

ober an eil eürusded egile o c'hen em garet ervez Doue. Euz ar garantez a rene etrezho ho daou, sant Jerôm a ro d'heomp eun testeni. Joakim bep bloas, a iea ervez lezen ar vro, da ober eur sakrifis e templ Jerusalem. Bep bloas ive, kement hag ober e rea da Zoue eur sakrifis euz ar re gaera. Eur bloavez, ar belek karget da lakaat urz er zakrifisou a veze kinniget, a lavaras da Joakim : « Penaos eun den dizher evel doud-te, eun den ha n'eo ket bet benniget he Briadelez rak n'hen deus krouadur hebed digant Doue, a gred ober sakrifisou ker bras, rei prof ken koustus ? » Da eur rebech ken c'houero sant Joakim ne respoun- taz ket. Heb en em glemm e kuita templ Jerusalem, en em denna ' reas a gostez pell deus an dud hag eno e savas eul lochen da wela. Anna he bried, test deuz eun henveleb glac'har, a gemer eur gouriz reun, iun a ra, pedi hag hirvoudi, en eur c'houlen digant Doue ar c'hras ma vezo tennet an dismegans divar hano he fried. Evit-hi, evitho ho daou, Doue 'ra eur burzud. Da recompanzi ho c'harantez, e ro dezho en ho c'hosni, eur verc'h benniget dreist an holl verc'het all : Santez Anna a lakeas er bed ar Verc'hes glorius Vari. Hag evel ma he devoa en em ziskuezet skouer ar priejou mad e c'hen em ziskuez ive : skouer ar mammou karantezus.

* * * Eur garantez all da heul karantez Doue hag hini he fried a c'houlennas eta, digemer e kaloun Santez Anna : karantez ar vamm evit he merc'h.

.NHO 40 MEULEUDI SANTEZ ANNA .NTO

Va Breudeur ker, ne laeromp ket loden an Aotrou Doue. Hen dreist pep tra, eo hen deuz great ar Verc'hez Sakr ar pez ma zeo. Eva, ar genta maouez, a gollas ar bed : Eur verc'h da Eva eo a dle hen savetei. Ha Doue a bell, a bourchassas, a aozas pep tra evit kas da benn ar pez hen doa rezolvet dre druez ouzomp. Mez ma reaz evit ober euz ar Verc'hez eur grouadurez ker pur, burzud var burzud, Santez Anna a reas he lod. 1° Sellit outhi : He merc'h c'hoas iaouankik flamm, a zo en he c'hichen o teski lezen Doue. 2° D'an eil Santez Anna n'he doa krouadur ebet nemet-hi. Ha koulskoude, d'an oad a dri bloas, Mari a zo kaset d'an templ ha roet da Zoue. Tadou ha mammou, setu aze ho skouer. Peurvuia eur c'hrouadur a vez ar pez ma vez great : nebeut a drec'h wen. En em glemm a rear euz ar vugale ; guel- loc'h e ve en em glemm euz ar re nebeut a zoursi a vez bet kemeret d'ho c'helen ervad. Eürus an nep er bed-ma, a ra evit Doue, evit he nesa, evithan he unan, ar pez a c'houlenn mad an ene. Koulskoude, hag e tiguesfe ganheomp, kueza er pec'het, ne gollomp ket a fizians. Eur sant hen deus bet lavaret divar benn ar Verc'hes : omnipotentia supplex. Me 'lavaro da m'zro, Santez Anna dre he feden a zeuio a benn euz kement e dezho c'hoant. Ar Verc'hez a zo he merc'h, Jesus-Krist a zo he mab bihan : Galloud he deuz eta dirag Doue. Ha hent all, ne c'hello ket mankout a garantez evidomp ni bugale ar beg douar ma a zo en em wlestet dezhi.

.NHO MEULEUDI SANTEZ ANNA 41 .NTO

En em erbedomp eta outhi gant fizians. Mar d'homp mad, hi hor jikouro da genderc'hel ; mar bevomp er pec'het, hi a astenno d'heomp he dourn evit hor zevel da genta ha rei d'heomp nerz da jomm en hor zao beteg ar fin. AMEN.

.NPO

V

STEUEN

Evit eur zarmoun da ober e neus fors pe seurt pardoun divar benn eur zant pe eur zantez

VA BREUDEUR KER,

Hirio gouel S*** X***. Seblantout a ra din a c'haleze divar he dron, her c'hlevet o lavaret d'heomp ar pez a lavare gwechall Sant Paol d'ar gristenien eus he amzer : Imitatores mei estote sicut et ego Christi. Ali a bris mor deuz unan. Rak, ha setu e daou c'her ar pez a lavarin deoc'h hirio. 1° Ne maomp var an douar nemet evit beza sant en deiz da kont. 2° Penaos anavout ha ni 'zo var ar venojen vad.

§ 1. Ne maomp er bed nemet evit gounit an Env. Doue hen deuz hor c'hrouet evit ar barados. Jesus-Krist en deuz hor prenet evit ar barados. Ar Speret Santel ne hean d'hon dougen ha d'hon ren varzu ar barados.

.NHO VAR AR ZILVIDIGEZ 43 .NTO

* * *

Eur rejant kos, var a gounter, en em gavas eun deis gant unan euz an dud iaouank a ioa bet ganthan er skol. Sell, eme ar rejant kos, c'houi a zo aze ? Ha iac'h mad var a velan, guell a ze ! Mez petra oc'h c'houi deut da veza ? Troet e meuz va zounj ar var vicher a zoudard, ha setu me dija kabiten. Kabiten ? Oh ! mad tre. Heur vad ho c'heuz. Ha goude? petra 'veffot goude ? Goude mar gellan e vin koronel. Guelloc'h c'hoas ! Ha goude ? Goude general ma vez chans vad. Mez diez eo pignat ken huel. Ia eur garg huel ha dies da baka, esperomp evel- kent. Ha goude ? Goude ? gant va fae e c'hedin ma venn deut kos. Pa bouezo re an oad var va diskoas, me a iel da veva dibreder. Ha goude? Goude e varvin. Ha goude ? Goude ? Me ne ouzoun ket. Mad ! Me c'hoar. Goude pil pe fas. Daou lojeiz : Baradoz pe ifern… Eur vech kollet, kollet evit mad. Taol tro hebed. Ha neuze : quid prodest homini si mundum universum lucretur animæ vero suæ detrimentum patiatur. Setu perak : Imitatores mei estote sicut et ego Christi…

.NHO 44 VAR AR ZILVIDIGEZ .NTO

Ne lavaromp ket : N'eo ket red ober kement hag ar Zænt ! Nann, mez red eo ober ar pez a c'houlen Doue. Ha Doue a c'houlenn ma kerzimp digaillar var hent ar barados. Ne lavaromp ket eo diez… Quis me liberabit de corpore mortis hujus : D'ar Zænt eo bet diez ive. * * * Penaos anaout, ha ni a ra, ia pe nann, ar pez a c'hou- len Doue ? Mean diskuiller an orfebrer… Ar peziou faos, henvel evit c'henta gwel, ouz ar peziou ac'hant mad… Mean diskuiller an aviel : 1° Si pez tuus scandalizat te abscide eum et projice a te… Beza sant koustet pe gousto, en despet da bep tra… Evit an traou ne zellont ket ouz ar zilvidigez e c'heller ober meur a sakrifis… A eneb he zilvidigez arabat sakrifia netra. 2° Quarite primum regnum Dei et hæc omnia adjicien- tur vobis… E c'hallomp er bed, klask meur a dra, mez da genta dreist pep tra, regnum Dei… rak : quid prodest homini… ? 3° Sive manducatis, sive bibitis, omnia in Gloriam Dei facite… Peb den hen deuz he stad, he labour ha pep unan a dle poania d'ober mad he dreus en he stad… Mez e n'euz fors pe seurt buez, e tle beza ar zounj euz ar zilvidigez. 4° Qui autem perseveraverit usque in finem, hic salvus erit… Aliez e ve lavaret : labourat awallc'h evit hirio… Labouret awalc'h, d'an oad e meuz : diskuizomp brema… Evit beza sant eo red labourat beteg ar maro…

.NHO VAR AR ZILVIDIGEZ 45 .NTO

An ebestel a lavare eun devez da Jesus : Ecce reli- quimus omnia et secuti sumus te, quid ergo erit nobis ? Ha Jesus a respountas : Vitam æternam possidebitis. Labourit epad ho puez evel an Ebestel da vont da heul Jesus, et vitam æternam possidebitis.

Amen.

.NPO

VI

PREZEGEN

Var ar Zantelez

Imitatores mei estote, sicut et ego Christi Kemerit skouer divar-'n-on-me, evel ma kemeran skouer va-unan divar Jezuz-Krist. (1. cor. 4-16).

Va Breudeur ha va C'hoarezed kristen,

Pedi, kared, trugaregaad a reomp ar zent ; hor fizianz a lakeomp en-ho ; deiz ho gouel, deiz ho far- doun, a vez, evidomp-ni ivez, eun deiz a c'houel, a bardoun, a laouenidigez. Kement-se a zo mad, a zo tal- voudek, rak ar zent a zo hor mignouned, hor breudeur, hor madoberourien ; din int a bep fizianz, din a bep meuleudi ! Koulzgoude, kement-se n'eo ket aoualac'h ; red eo c'hoaz ; pelloc'h e zaan ; red eo, dreist pep tra, beva evel ma ho d-euz-hi bevet ho-unan, evit galloud, eun deiz da zon'd, kaoud perz en ho levenez hag en ho eüruzded. Ar pez a hell ober d'hezo ar brasa plijadur eo ma heuillimp, koulz hag hi, gourc'hemennou an Aotrou

.NHO E RANKOMP BEZA SENT 47 .NTO

Doue, ha seblantoud a ra d'in ho c'hlevoud e lavared d'heomp ar pez a lavare gueach all an Abostol Sant Paol da gristenien he amzer : imitatores mei estote, sicut et ego Christi : kemerit skouer divar-'n-on-me, koulz ha ma kemeran skouer va-unan divar J.-K. Deiz gouel ha pardoun Sant-Leier, kemeret gant ho tud koz evit patron ar japel-ma, e m-euz kavet mad lavared d'heoc'h eun nebeud komzou divar benn ar zan- telez gristen. 1° Evit ma poanio pep unan da veva ervez Doue,e lavarin d'heoc'h, da genta, e rankomp, ni ivez, beza sent abarz kaoud digemer en Envou ; 2° Hag evit rei fizianz d'an holl, e tiskuezin, abarz achui, e ma e galloud pep den beva gant santelez. * * * VA BREUDEUR KER,

Tud ar bed, a unan gant an drouk-spered evid hor c'holl, a velod oc'h ober ho zreuz var an douar, heb kemered, koulz lavaroud, an distera poan da veva ervez lezen an Aotrou Doue. Dizounj ha dibreder, evel tud ha n'ho defe, en tu all d'ar bez, netra da zouja na netra da esperoud, e lakeont mad ho c'horv araok mad ho ene, bolontez ho c'haloun araok bolontez an Aotrou Doue, eüruzded ar vuhez hirio araok eüruzded ar vuhez da zon'd ; ha goudeze, evit mouga rebechou ho c'houstianz hag en eur zizamma dirak an dud, e lavaront : daoust betra disprijoud plijadureziou ar bed, kastiza 'r

.NHO 48 E RANKOMP BEZA SENT .NTO

c'horv, hag huala 'r galon ! Kement-se a zo mad d'an nep a glask beza sant : mez heb en em renta sent,e c'haller gounid an Envou. Kenvroïz, va Breudeur, a eneb ar pez a reont, ar pez a lavaront, bezomp, oh bezomp ato var evez. Ho c'hustumou a zo milliget gant J.-K., hag ho c'homzou a zo kountrol beo da gomzou Doue. Lavaroud a reont : n'eo ket red beza sent ! Ha Doue, an Doue ma rankimp, eun deiz, renta d'hezan kount euz hor buhez hed-da-hed, Doue a lavar e fell d'hezan e veac'h sent : hæc est voluntas Dei, sancti- ficatio vestra ; bezit sent, eme-z-an, rak ma zounn sant va-unan, me ho mestr hag hoc'h Aotrou : sancti estote quia ego sanctus sum, dominus deus vester. Ne lavar ked : mad eo beza sant ; me a ro kuzuil d'heoc'h da veva gant santelez ; pelloc'h e za, Kristenien, eur gourc'hemen eo a ro, ha nann eun ali heb-ken : bezit sent, red eo e veac'h sent ; sancti estote ; nann c'hui ha c'hui heb-ken, mez c'hui, va breur, mez c'hui va c'hoar, mez c'hui ha c'hui c'hoaz, mez c'hui holl hag a c'houlen salveteï hoc'h ene : bezit sent, sancti estote. Da biou, e guirionez hag ervez al leoriou sakr, e velomp-ni prometet ar vuhez eternel ? Prometet eo d'an hini a stourm oud-han he-unan evit disc'hrizienna 'n techou fall euz he galoun : regnum clorum vim patitur ; promettet eo d'an hini a en em ziwall, gant evez mad, ouz an holl bec'hejou mezuz ; beati mundo corde ; pro- metet eo d'an hini a zo distak he galoun diouz falz madou an douar, d'an hini a gar Doue dreist pep tra hag euz he holl nerz, d'an hini a gar he nesa eveld'han

.NHO E RANKOMP BEZA SENT 49 .NTO

he-unan, d'an hini a heuill, penn-da-benn, lezen an aviel : si vis ad vitam ingredi, serva mandata. Pe, mar kavit guell, hag evit lavared holl e daou c'her : ar vuhez eternel a zo prometet d'an hini ne reaz, a viskoaz, pe- c'hed marvel hebed, pe, da vihana, goude beza, dre ar pec'hed, ankenniet kaloun he Zoue, a c'hounezaz he bardoun dre eur guir binijen. Hogen, va breudeur, petra eo an den ha ne reaz, hed he vuhez, pec'hed marvel hebed ? Petra eo an den hag a ra eur guir binijen, goude beza pec'hed ? Marteze c'hui a c'halvo anhezan eun den a zoujanz Doue, eur c'hristen leal ha vertuzuz ; mez me a gav d'hezan eun hano all, hag an hano-ze eo an hano a zant. Guir eo ne rankomp ket evit mon'd d'an Env, ober kement hag ho d'euz great darn euz ar zent na kaoud ker braz santelez hag hi. Eun nebeudik hebken ho d-euz ar gourach da zilezel pep tra evit Doue : da gui- taad madou, kerent ha mignouned dre garantez evit-han ; d'en em denna er c'hoajou pell diouz trouz ar bed, da gousked var an douar ien, zougen ar gouriz reun, da veva divar griziou. Kement-se a zo mad, eüruz an nep her gra, mez kement-se n'eo ket red evid an holl. Ervez J.-K., e zeuz meur a bazen e rouantelez an Env. Ar bazen huella, ar c'henta renk a c'hortoz ar re ho devezo, hed ho buhez, muia-karet ar vertuz ; mez, Ken- vreudeur, ha taolit evez mad ouz ar gomz-ma, mez an di- veza renk he-unan, ne vezo roet ervez Sant Iann, nemed da eun ene disklabez a bep drouk : nihil coinquinatum in- trabit in eo ; ne vezo roet nemed da eur zant, sant nann 4 .NHO 50 E RANKOMP BEZA SENT .NTO

ato dirak daoulagad an dud (an dud aliez a zianavez ar guir vertuz hag a laka 'n drouk e leac'h ar mad) mez sant dirak daoulagad difazi eun Doue leal hag a ro ar gaerra kurunen d'ar zantelez muia kuzet ouz an dud pe vuia zisprijet gant-ho. N'eo ket heb abek e lavaren eta d'heoc'h, en eur gou- manz, kemeroud skouer divar ar zent evel ma ho d-euz kemered skouer ho-unan divar J.-K. : imitatores mei estote sicut et ego Christi. * * * Koulzgoude, va Breudeur, mar d'eo gouel ar zent eun devez a laouenidigez evidomp rak ma tiskuezont d'heomp an hent a dleomp da heuillia hon-unan, e zeo, er memez amzer, eun devez a dristidigez rak ma kavomp hor buhez ken dishevel dioc'h ho hini. Hi, er penn kenta, ho deuz klasket rouantelez an Env ; ha ni, re aliez siouaz, ne glaskomp nemed madou, enoriou, plijudureziou an douar ; hi, e pep tra, a c'hou- lennaz anaoud hag heuillia bolontez Doue, ha ni, re aliez siouaz, a zelaou mouez hon techou direol. E c'hal- lomp, guir eo, tremen evit tud honest dirak ar bed ; mez beza direbech dirak an dud, mar deo aoualac'h evit tec'hed dioc'h ar prizoun hag ar grouk, n'eo ket aoualac'h evit mon'd d'an Env. E c'hallomp, ar brava, ober hon treuz var an douar ; mez evit treuzi an douar an den ne vez ket pell : 10, 20, 30, 60 vloaz, hag achu holl ; hag hon treuz, er bed-all, penaoz her graimp-ni, pa skoio evid-omp an heur da renta da Zoue eur gount piz ha didruez euz hor buhez penn-da-benv ?

.NHO E RANKOMP BEZA SENT 51 .NTO

Ha petra ' lavaromp-ni evit klask en em zizamma dirak hon daoulagad hon-unan. Lavared a reomp : l° Re boaniuz eo beva santelamand. 2° Doue a ro d'in re nebeud a c'hrasou. 3° Re a zanjerou a gavan var hent ar vuhez. Guelomp hag hen a zo, en abegou-ze, ken tra nemed digareziou, pe gant re, an drouk-spered a zeu da lus- kellad hor c'houstiansou digourach evit ober d'heomp kousked dispount er stad a zizurz hag hor c'holl sur- roc'h a ze. l° Re boanniuz eo, eme c'hui, kerzed ato dibec'h gant an hent mad ! Ah ! va breur ha va c'hoar, a koumpren a rit-hu mad ar pez a lavarit. Penaoz eta ? Re boaniuz beva gant santelez, da lavared eo : re boaniuz kared eun Doue hag a zo evidoc'h an tad an tenerra, ar c'harantezusa madoberour ; kared eun Doue hag a rento, hed an eter- nite, eüruz an nep her c'har, ha maleüruz an nep n'her c'haro ket. Goud a raan evelkent e z-eo koustuz avechou, ha koustuz braz, derc'hel mad da lezen an Aotrou Doue. Guelit Sant Leier, patron ar japel-ma savet ganheoc'h 'n he hano. Leier, ganet a lignez huel, a studiaz, a viha- nik, lezen Doue, en eskobti Poitiers. Ar brud euz he furnez hag euz he vertuz, a reaz da Roue Bro-C'hall her gervel d'he balez, mez penaoz benak ma zoa euz an huella noblanz, Leier a gavaz guell dilezel falz espe- ransou ar bed-ma evit en em rei holl da Zoue. Great eskob a gear Autin, ne glaskaz morse nemed ober vad

.NHO 52 E RANKOMP BEZA SENT .NTO

dan holl, ha lakaad doujanz Doue da rên e kaloun pep unan ; mez evelkent e choarvezaz ganthan ar pez a choarvez aliez gant an dud leal ; gouzanv a rankaz poaniou braz. Goude beza bet kaset er meaz euz he eskopti, e oue tenned dhezan he zaoulagad, trouchet he deod, taolet er prizoun ha dibennet. Koulzgoude, derchel a reaz bepred stard da lezen Doue; evel J.-K., e pardounaz dhe vourrevien ha da heur he varo, e rentaz meuleudi da Zone, rak ma zoa bet kavet din da chouzanv ar verzerenti. Poan a goust avechou eta, derchel mad da lezen Doue ; mez, va Breudeur, goulennit digant ar pecher ha nhen deuz ket, hen ivez a boan dindan gouask he zizur- ziou ; mar kavit guell, diskennit en ho kaloun hoch- unan. Great ho cheuz ar mad, ha, marteze, an drouk ivez, siouaz ! hogen mher goulen ouzoch : pe choude eun devez tremenet er guel a Zoue pe choude eun devez roet holl dan dizurz hoch cheuz-hu santet skanva ho kaloun ? Va Breudeur, e leach ho respount, hoch-unan, se- laouit respount Sant Aogustin. Araok beza da Zoue, e tanveaz holl blijadureziou an douar, hag Aogustin, dis- troet ouz Doue, a lavare : Gened bepred oajet ha bepred nevez, re zivezad e m-euz ho karet. Ia, Kenvreudeur, oll joaiou ar bed a zo nebeudik a dra, mar dint eun dra benak, e tal kichen ar peoch dudiuz a danva eur galoun gristen.

2° Re nebeud a chrasou a ro dheomp an Aotrou Doue !

.NHO E RANKOMP BEZA SENT 53 .NTO

Da eun henveleb abek, Kenvreudeur, ne rin respount hebed. Grit, evit en em zifazia, eur zell heb-ken a bep- tu dheoch ; rak ne velot a beb kostez nemed grasou ha madoberou. Azioch ho penn, setu Doue, ha Doue a zo galvet, dre he hano mad, an Doue a holl garantez ; en ho tourn setu leor an Aviel, hag an Aviel a zesk dheomp ne vezimp morse tentet en tu-all dhon nerz ; var hoch henchou, setu ar groaz en he zao, hag ar groaz eo ar guele kalet, ruziet gant goad J.-K., o vervel evit hon zilvidigez. En ho parrez, setu an Iliz, hag en Iliz-se, beleien vad, karantezuz, evit ho kelen, sakramanchou evit ho pardouni hag hoch harpa ; en Iliz Jezuz-Krist he-unan evit beza magadurez hoch ene, sklerijen ho spered ha laouenidigez ho kaloun (1). Nann, va Breu- deur, neo ket grasou Doue eo a rank dan den, an den eo a vank da chrasou Doue.

3° Re a zanjerou a zo en dro dheomp ! Va Breudeur, ho anaoud a raan, an danjerou-ze, ha pell a zo ma klaskan lakaad an dud, nann da zarri ho daoulagad, mez da chouren out-ho a vir galoun. Ia, hent ar vuhez-ma ' zo danjerou var-n-han : danjerou a berz an drouk-spered, danjerou a berz ar bed, danjerou a berz hor zempladurez hon-unan : mez, va Breudeur, dourn Doue nho tilezo ket, jomm a raio en ho kerchen evit hoch harpa, ho sevel, ho ren, ha dre he nerz, chui

.NFO (1) Grit eur zell dindan ho treid : bale a rit var douar eur vro brudet a bell dre he relijion hag he feiz ; Bro Vreiz-Izel hag ar feiz gristen a zo diou choar abaoue daouzek kant vloaz zo.

.NHO 54 E RANKOMP BEZA SENT .NTO

a zeuio, mar kirit mad, abenn euz a bep tra : omnia possum in eo qui me confortat. Ar zent, en ho raok, ho d-euz anavezet ar stourm hag ar brezel. Klevit an den zantel Job o roï malloz dan deiz ma teuaz var an douar ; sellit Sant Jerom o skoï gant eur vilien var boull he galoun evit trechi he wall zon- jou ; guelit Sant Pôl och en em strinka dan daoulin betek teir gueach evit goulen ar chras du vouga ioulou mezuz ar chig. Hi eta ivez, a ranke stourm, a ranke gou- ren, ha koulzgoude setu inthi eüruz en Env. Va Breu- deur, perak ne chalfemp-ni ket ar pez ho d-euz gallet kement a re all, a raoz-omp : cur non potuero quod isti, quod ist ? * * * Parisioniz Riek, kenta guech ma prezegiz e kador ar virionez, eo dirazoch, chui, e komzen. Dond a rean, a bell braz, da gure dho parrez, heb anaoud nikun en ho touez, ha koulzgoude euz a berz an holl e reseviz ar guella digemer. Galvet hirio gant eur persoun ha ne chell mui beza ankounacheat eur vech ma vez bet anavezet mad, e zounn gant plijadur diwezet eur vech choaz en ho touez hag e lezan ga- neoch evit kimiad komz an Abostol Sant Paol : kemerit skouer divar ar zent, dalchit evel dho, mad da Zoue, stard dar feiz, kerzit kalounek var hent an Env, hag eun deiz da zond, chui deuz ho pro, ha me deuz ar chorn douar a vezo din roet gant ar Brovidanz, ni en em gavo, en em velo a nevez, heb rankoud en em zis- partia mui, e Baradoz an Aotrou Doue. AMEN.

.NPO

VII.

Gouel Sant Per en ereou

Petrus servabatur in carcere. Per a ioa dalchet er prizoun.

VA BREUDEUR KER,

Henori, kared, pedi a reomp ar zent, hor fizianz a la- keomp enho deiz ho fardoun, deiz a bardoun evidomp. Mad a reomp, rak beza int mignouned Doue hag hor mignouned-ni, etc… Koulzgoude se neo ket awalch, red eo ouzpenn kemered skouer divarnho, studia ho buhez evit anavoud hon-unan dre be hent e tleomp kerzed dhon tro. Mad hirio euz buhez Sant Per e tennan eur gomz hag a lennomp en oferen hirio : Petrus servabatur in carcere, Sant Per a ioa Abostol J.-K., mean fount, mean diazez an Iliz, karget da ren ar gristenien fidel ha Per a ioa, dre bermision Doue, dalchet er prizoun… An Iliz var he lerch a zo bet hag a zo persekutet choaz hirio en deiz. Koulzgoude an Iliz eo pried J.-K., dhezi hen deuz pro- metet harp ha sklerijen, en he dourn hen deuz lakeat tenzor he chrasou, he veritou, he vadelezou. Ar guir

.NHO 56 BUEZ AR CHRISTEN A ZO EUR VUEZ A VREZEL .NTO

gristenien eo guir vugale Doue. Evit-ho hen deuz great ar bed, evit-ho an Env. A hent all, Doue zo holl chal- loudek : Ne ziwer nemed ar pez a gar, holl zantel, holl madelezuz eo ive : ne gar eta nemed ar pez zo mad ha ne glask nemed ar pez zo talvouduz dhe vugale. Penaoz eta ha perak kement-se ? Ar respount dar goulen-ma a dlean e pevar cher da lakaad hirio dirak ho taoulagad…

1° Perak poan ha brezel evit ar guir gristen var an douar ? Abalamour ar boan, ar brezel eo mean diazez ar reli- gion gristen. Eun ti zo douget var ar mean fount. Ti ar zilvidigez douget var ar groaz, var ar binijen, var ar brezel. Regnum celorum vim patitur, et violenti rapiunt illud. Tollat crucem suam quotidie et sequatur me. Nisi pni- tentiam egeritis omnes similiter peribitis. Setu evit ar bed all. Evit ar bed ma : in sudore vultus tui, vesceris pane. Setu komzou J.-K., ha setu ar skouer hen deuz roet : gounid a ra he vara gant ar chouezen dioch he dal. Nhen deuz ket eur mean hebken da astenn he benn den em ziskuiza, ha pa varv, e toug eur gurunen spern, eo stag ouz eur groaz…

2° Buhez ar christen a zo enhi poan ha brezel, ha perak ? Abalamour ar brezel a ziwall achanomp a zroug.

.NHO BUEZ AR CHRISTEN A ZO EUR VUEZ A VREZEL 57 .NTO

Piou a ziwallo an arme ? Ar gedour ! ha piou a ziwallo ar gedour ? An enebour he-unan ! Abalamour ar boan eo hon distro guella ouz Doue. Eur zell en dro dheomp ; eur zell varn-homp. E kreiz ar ieched, an danvez, ar blijadur ; nag a bed en em an- kounacha, en em goll ! pa zeu ar boan e koumprenomp pegen dister eo traou ar bed, hag e tistroomp ouz Doue evit gounid madou padusoch : bonum mihi quia humi- liasti me.

3° Poan ha brezel a zo buhez ar christen, ha perak ? Abalamour ar boan, ar brezel a laka an disparti etre ar re a zo evit Doue hag ar re a zo a eneb Doue. Eur marchadour archantiri hen deuz en he stal eur mean diskuiller evid anavoud an archant mad dioch an archant faoz. Chui, labourerien douar, evit dispartia 'n hed goanet, an draok, ar skaot-du dioch ar greun mad ho cheuz ho kuenterez, pe ho krouer d'ho banna en avel… Doue hen deuz he vean diskuiller evit rei da anavoud he vir zervicherien. Daou zoudard a zoug ar memez guiskamant, sabren, fuzuil. Unan kalounek koulzgoude hag egile digaloun pa groz ar chanoliou, pa sut ar bouliji abiou dar penn, unan a zalch mad dan drapo, egile a dech pe en em rent prizounier… Kalz achanomp en em fazi ho-unan ; a zounj, a gred int e guirionez evit Doue. Pa zeu ar brezel e veler sklear… An diou gevren en em ziskouez evid ar pez ma zint : bugale ar bed, bugale Doue. 4° Perak, e buez ar christen, poan ha brezel ?

.NHO 58 BUEZ AR CHRISTEN A ZO EUR VUEZ A VREZEL .NTO

Abalamour ar boan, ar stourm, ar chourenadek a rent purroch ar vertuz. Eun tamm houarn, dir, koeor, ploum, etc., goloet a skant pe a vergl a vez taolet en deuzerez, hag a zeu da veza ker pur, ken digemesk ha biskoaz. Eur chrez fank a vez kaset dar ster, kannet gant saoun ha taoliou golvez, bervet el lichou pe er vugaden, tremenet goude dre an dour sklear : setu hen ker flamm ha flammoch eget pa voue dispennet euz ar viad. Va Breudeur kristen, eur zell var hon ene : ha disklabez eo ar chrez a zoug. Disklabez oa, deiz hor badiziant. Mez hent ar vuhez a zo kaillaruz… Ar bed zo faoz evel an dour-red. Kaloun an den zo goak ha dinerz… Ne chouzon ket petra eo kaloun eur chokin rak evit kokin noun ket bet biskoaz, mez ar pez a chouzon mad eo eun dra spountuz selled piz ouz kaloun eun den ho- nest. Setu ar pez a lavare eur skrifanier braz… va Breudeur, ha ni, ha neuz tamm strink ouz hor cha- loun ; ha ne ra ket mad an Aotrou Doue dond, eur vech en amzer, da ober kouez vad hon ene ?

Durus est hic sermo. Ar chomzou-ze ' zo tenn da gle- vet. Mez evelkent pa zounijer en eternite e koumprener mad e chounezer dre eur boan verr eur joauzded heb fin. Goude holl, ententit mad, kaer hor bezo, teir groaz zo en ho zao var an douar. 1° E kreiz kroaz J.-K., oan hegarad, maro evit silvi- digez an dud. Ouz houn-ma e challomp sellet : mez ne