van de AVONTURELIJKE REYSE van WILLEM YSBRANTSZ. BONTEKOE van HOORN.

Den 29. dito sijn wy de Hoofden gepasseert.

Den eersten Januarij 1619 passeerden wy Enghelandts-End, de wint noch als vooren, stelden onse koers S.W. ten S. in zee.

Den 2. dito liep de wint S.O., stelden onse koers S.S.W. met stijve koelte.

Den 3. dito liep de wint Zuyden met stijve koelte, liepen W.S.W. aen.

Den 4. dito liep de wint S.W. met een aennemende harde wint, soo dat wy de marsseylen mosten innemen. ’s Nachts begon het soo stijf te waeyen, dat wy de fock innamen, en liepen al Westwaert over, met een seyl.

Vonden oock mede een afloopent water, daer groote aalen in waren. Het volck trocken haer hemden uyt en hielen die soo open in ’t afloopent water, en vinghense alsoo in haer hemden; waren heel lecker van smaeck.

Hier sagen wy oock een dingh, daer in wy alle verwondert waren, te weten: hoe dat de zee-schiltpadden ’s morgens uytter zee op strant quamen loopen en schraepten een kuyl in ’t sant en leyden hare eyjeren daer in, in groot getal, wel tot hondert ja twee hondert toe, en schraepten het sant dan weder over de eyjeren, welcke eyjeren door de son, als die op de middagh en door den dagh heet scheen, worden46 uytgebroet, datter jonge schiltpadden uyt quamen. Saghen se met verwonderingh aen, want sy waren niet grooter als dat haer schiltjes waren als groote neute-doppen.

Sagen daer oock eenighe bocken loopen, maer door haer groote wildigheydt kostender gheen bekomen, als alleen eene, die soo oudt was dat sijn hoornen hem van de wormen worden opge-eten. Was onbequaem om van menschen ge-eten te worden.

En dewijl wy alle dagen daer dus doende waren, quamen diegene die wy sieck aen landt hadden geset (als verhaelt is) altemael wederom by ons, ghesondt en fris zijnde, uytghenomen seven die noch sieck bleven leggen, die wy noch daer nae (doe wy klaer waren) met de boot wederom t’ scheep haelden.

Wy teerden het schip van binnen en buyten en setten de poorten altemael op, datter de lucht in en door soude wayen, en besprenghden het schip oock tot ettelijcke plaetsen met asijn; alles om een goede gesonde lucht in ’t schip te krijgen.

Wy hadden tot ons gerijf een sonne-wijser aen landt gheordoneert, daer aen wy altijdt konden sien hoe laet het op den dagh was. En na dien wy alle dagen het gevogelte soo nae liepen, waren sy eyndelijck soo schichtigh en schuw’ van ons, dat sy wegh vlogen als wy haer ontrent quamen; waer door dat het ghebeurde dat onse opper-stierman Jan Piet van Hoorn met een voghel-roer aen landt gingh, om noch ettelijcke gansen en andere voghels te schieten. En na veel of eenighe schoten borst, in ’t schieten, de loop uyt de laed van ’t roer, dat de broeck-schroef recht boven sijn oogh in ’t hooft sprongh, waer door hy sijn eene oogh verloor.

Eyndelijck maeckten wy ons schip weder klaer om te vertrecken. Sloegen onse zeylen weder aen, haelden onse water t’ scheep, stuerden een trommelslager aen landt, die sloegh ende riep het volck altemael by malkander; namen ontrent hondert schildt-padden mede in de boot, die sy scheep brochten. Hadden ons van alles wel versien, van schilt-padden, gevogelte, gedrooghde vis, die het volck ghevangen en ghedrooght hadden. Wy in de cajuyt hadden een heel vat vol gansen ingheleydt met asijn, half gaer ghekoockt wesende; hadden oock mede een goedt parthy vis ingheleydt, met asijn om goedt te blijven.

Dit volck was gantsch naeckt, uytgeseydt dat sy een kleetjen om de middel hadden voor de schamelheydt; waren geelachtigh-swart van coleur.

Al ons volck worden in die tijdt dat wy daer lagen weder soo fris en gesont, of wy eerst uyt Hollandt geseylt waren. Wy namen veeltijdts als wy aen landt voeren een speelman mede, die op de fioel speelde, waer in het volck van ’t landt haer seer verwonderden, jae waren daer soo nieu toe, dat sy niet wisten hoe sy ’t hadden; ginghen daer rondom sitten en staen, knipten op de duymen, dansten en sprongen, en waren verheught en vrolijck. Wy en konden aen haer geen teycken van kennisse Godts of godsdienst bespeuren, maer hadden aen sommighe plaetsen buytens huys ossen-hoofden op staken opgerecht, daer voor sy (soo wy bemercken konden) nedervielen en aenbaden; schenen heel vreemt te wesen en sonder gevoel van den waren Godt.

De jonghman Harmen van Kniphuysen was noch soo moedich, dat hy hem van ’t wrack af begaf en swom aende boot. Hy hadde weynigh letsel gekregen van ’t opvliegen, maer ick riep: „Wilt ghy my hebben, soo moet ghy my halen, want ick ben soo geslagen, dat ick niet swemmen kan”. Doen sprongh de trompetter uyt de boot overboort met een loodlijn, (die sy noch hadden) en brocht my het end’. Ick maeckte die om mijn middel vast en sy haelden my nae de boot toe, en quam alsoo (de Heer sy gelooft!) inde boot. Inde boot wesende quam achter by Heyn Rol, Willem van Galen en de onderstierman, genaemt Meyndert Krijnsz. van Hoorn, die seer verwondert waren dat ick noch in ’t leven was. Ick hadde inde boot achter een roefjen laten maken, daer wel een paer man in mocht, dwars over de boot; daer kroop ick in en dochte: ick mocht wat overleggen; want ick giste niet langh te sullen leven, door de slagh aen mijn rugh en de twee gaeten in mijn hooft; doch seyde evenwel tegen Heyn Rol en de anderen: „Blijft te nacht by ’t wrack; wy sullen morgen alst dagh is wel eenige fictualie bergen, en mogelijck noch wel een compas vinden om het landt te vinden.” Want daer was in de schuyt en boot noch compas, noch kaert, noch boogh, noch geen of weynigh eten en gheen drincken; met sulcken haestigheyt waren sy van ’t schip ghevaren. Seyden oock, dat de opper-stierman, Jan Piet van Hoorn, de compassen uyt het nachthuys hadde genomen; ’t scheen dat hy al vrees hadde, datse het schip souden verlaten, ’t welck evenwel noch geschiede.

Het was by nacht soo kout, dat het volck klaptanden, en by daegh soo heet, datmen vergaen wou van hetten; want de son was meest boven ’t hooft.

De ellende was onder ons groot; wy hadden geen meer broodt en konden gheen landt sien. Ick maekten het volck altijdt wijs, dat wy dicht aen landt waren, datse goede moet souden houwen; maer sy murmereerden onder malcander daer al teghen en seyden tegen malcander: „De schipper mach seggen dat wy nae landt toe seylen, maer wy seylen moghelijck van landt af.” Op een dagh (alsoo het leeck dat wy ’t niet langer konden harden sonder eten) gaf Godt almachtigh datter mieuwen over de boot quamen vlieghen, ghelijck oftse gevangen wilden wesen, want sy vlogen ons bynae inde handen en lieten haer grijpen. Wy pluckten haer de veeren af en snedense aen stickjes; gaven elck wat; atense soo rau op, en het smaeckten my soo wel als ick mijn leven kost ghe-eten heb; jae, smaeckte soo soet of ick honigh in mijn mondt en keel stack. Hadden wy maer wat meer ghehadt; was pas of ter nauwer noodt soo veel dat wy konden leven, en meer niet.

Wy vonden op dit eylandt veel kokus-noten, maer konden (wat wy sochten) geen versch water bekomen; doch geneerden ons met het sap uyt de jonghe kokus-noten, dat een goede dranck was. En van de oude noten (die ’t pit hardt was) aten wy; maer wat te veel en onvoorsichtigh, want wy wierden dien selfden nacht al te samen heel sieck, met sulcke ellendighe pijn ende snyingh in ’t lijf en inde buyck, dat het scheen of wy barsten mosten. Kropen by malcander in ’t sant, elck klaeghde meer als d’ aer; en achternae begon het purgatie te baren, daer door wy datelijck verlichtingh gevoelden; waren ’s anderendaeghs weder fris en liepen dit eylandt bykans rondtom. Wy vonden daer geen volck, maer saghen wel tekens datter volck op geweest hadde. Hier was anders niet op om te eten als kokus-noten. Ons volck seyden tegen my dat sy aldaer een slangh ghesien hadden, die wel een vaem dick was, maer ick heb hem self niet ghesien.

Doe resolveerden wy dat er 4 a 5 mannen overboort souden springen en sien of sy door de barningh aan ’t landt konden swemmen, en loopen dan by de strandt langhs, om te sien of sy nerghens eenige openingh konden sien, om met de boot in te komen. ’t Welk geschieden. Sprongen overboort, raeckten door de barningh aen landt en liepen by ’t strandt langhs, en wy seylden oock met de boot al by de wal henen.

Ten lesten vonden sy een revier. Doen trocken sy haer broecken uyt, en wuyfden dat wy daer nae toe souden komen. Wy dat siende seylden datelijck daer nae toe. Daer by komende lagh daer een banck recht voor de mondt van de revier, daer de zee soo geweldigh op storte, dat ick seyde: „Mannen, ick steeck hier niet in, of ghy moet het altemael consenteren, want raeckt de boot om, dat ghy ’t my dan niet hebt te wijten.” En vraeghden by de ry om, wat elck daer toe seyde. Gaven voor antwoort: jae, en dat sy ’t wel wilden avonturen. Doen seyd’ ick: „Ick avontuer mijn lijf by ’t uwe”. Ick stelde datelijck ordre, datse achter aen beyde zijden een riem souden uytvoeren en aen yder riem twee man. Ick stondt aen ’t roer, om de boot alsoo recht voor zee te houden. Doe staecken wy alsoo met de boot in de barningh. De eerste zee, dieder quam, bonsde de boot wel half vol water. Ick riep: „Mannen, hoos uyt! hoos uyt!” En sy hoosden uyt, met hoeden, met schoenen en met de lege vaetjes, die wy in de boot hadden; en kreghen het water meest uyt. Doe quam de tweede zee; die worp de boot bykans tot de doften toe vol water, waer door de boot soo mal lagh, of hy sincken wilde. En ick riep al: „Mannen, hou recht, hou recht! hoos uyt, hoos uyt! of wy zijn altemael lijveloos!”—Wy hieldent noch recht voor zee en hoosden ’t water uyt, soo veel wy konden.

Maer alsoo wy meer victualie van doen hadden, om onse reys te vervorderen, soo resolveerden wy, dat ick met vier vande maets met een prauwtjen de revier op soude varen naer het dorp, dat een stuck weeghs op lagh, met het gheldt dat wy doen noch hadden, om aldaer victualie te koopen, sooveel wy krijghen konden. ’t Welck ick dede en voeren op.

Nae de maeltijdt kocht ick een buffel voor vijf en een halve rejael van achten en betaelden hem; maer de buffel betaelt wesende, konden wy hem door de groote wildigheydt niet krijghen; spilden daer veel tijdt mede, en alsoo het laet worde, wilde ick met de vier maets weer nae de boot; souden, soo my dochte, de buffel ’s anderendaeghs wel krijgen. Hier over baden my de vier voorschreven maets, of ick wilde toestaen, dat sy die nacht daer mochten blijven, inbrenghende dat sy ’s nachts, alst beest soude sitten, het wel souden krijghen. Hoewel ick haer dit afriedt, soo consenteerde ik het ten langhen lesten, door haer langh aenstaen. Ick nam mijn afscheyt, en seyden of wenschten malkanderen goeden nacht.

Aldaer bevond’ ick metter daedt, dat een mensche uyt vreese en benauwtheydt noch singhen kan; en wy raeckten temet soo verde voort, dat ick de boot sagh leggen. Doe gingh ick over eynd’ staen en wuyfde ons volck (die by de boot stonden) toe. Sy my gewaer wordende, quamen datelijck nae my toe, by de kant vande revier langhs, en ick wees teghen die twee die my afbrochten, dat sy met de prauw aen landt souden sturen, ’t welck sy deden, en wees haer dat sy voorheen loopen souden, want ick dacht: soo sult ghy my altijdt van achteren niet doorsteecken. Doe quamen wy alsoo by ons volck.

Die perijckel en benautheydt (door Godts genade) ontkomen sijnde, by de boot komende, vraeghden de twee inwoonders waer ons volck sliep. Wy seyden: onder die tentjes; want ons volck hadden tentjes van bladeren gemaeckt daer sy in kroopen. Sy vraeghden oock waer ick en Heyn Rol, de coopman, sliepen; seyden: inde boot onder ’t seyl. Doen ginghen sy weder wegh nae het dorp. Doe vertelde ick Heyn Rol en het ander volck, hoe ick ghevaren was, en dat ick een buffel in ’t dorp ghekocht hadde, die wy op dien avondt niet wel konden krijgen; dat de vier maets, die ick mede genomen had, my gebeden hadden, of sy aldaer te nacht mochten blijven, dat sy het beest alst lagh souden vanghen en aen boort brengen, ’t welck ick door langh aenstaen consenteerde, met conditie dat sy morgen ochtent by tijdts aen boort mosten komen met het beest.

Doen begonnen die twee swarten te roepen en te schreeuwen dat het wonder was, en op dat schreeuwen quamender wel 2 a 300 man (die ’t weten mocht) achter ’t bosch uytgheloopen, en meenden ons alsoo de boot af te snijden en ons al te samen doodt te slaen; maer worden haer in tijdts ghewaer door drie van onse maets, die een kleyn vyertjen hadden aengeleydt een weynigh van ons af, want die quamen nae ons toe gheloopen en seyden: dat sy quamen.

De swarten of inwoonders van ’t landt meenden dat wy daer niet uyt souden komen en sy liepen op de hoeck van ’t landt en dachten ons daer aen waer te nemen en ons doodt te smijten; maer het scheen dat het Godt alsoo niet en beliefde, want de boot was voor hoogh en vroom, en sprongh tegen de zee op; raeckten alsoo met Godts hulpe het gat uyt. Buyten wesende worde de backer (die achter inde boot hem soo wel hadde geweert met de degen) gheheel blau om ’t hooft, want hy was recht boven sijn navel inde buyck gequetst en haer geweer was fenijnigh geweest, waerdoor de wond’ met een blauwigheydt omringht worde, ’t welck ick uytsnee om het fenijn van vorder voortloopinghe te stuyten, maer mochte niet helpen, sturf evenwel voor onse oogen. Doodt sijnde setten hem overboort en lieten hem drijven. Doe telden wy ons volck en bevonden dat wy 16 man verlooren hadden, te weten elf diese aen landt hadden doodt gesmeten en de backer die wy over boort setten, met noch de andere vier maets die in ’t dorp waren ghebleven; waer over wy altesamen hartelijck bedroeft waren, haer beklagende, doch danckten evenwel de Heere, dat wy daer altemael niet waren omgekomen.

Ick voor mijn part late my voorstaen, dat die vier maets die in ’t dorp bleven de behoudenis, naest Godt, van mijn leven waren, want hadden sy mede nae de boot ghewilt, doe ick voer, soo souden sy (te weten de swarten) ons alle vijf doodt geslagen hebben, soo ick vastelijck gheloove; want doen ick op de kant vande revier by al dat volck stondt, twisten sy (als gheseydt) onder malkanderen over mijn weghvaren, doch ick maeckten haer wijs en bewees het haer, dat ick ’s anderdaeghs met al het volck by haer wilde komen. Doe scheen ’t dat sy dachten: laet ons dan geen spel maecken, dan sullen wy haer met de minste swarigheydt konnen houden en dooden. Hebben gemeent, dat ick die vier maets niet verlaten sou, hebbende daer borgh en pant genoegh aen; doch ’t is haer niet gheluckt. Evenwel ist een beklaeghelijcke saeck, dat wy die maets daer laten mosten; doch vermoede dat sy die al doodt hadden gesmeten.

Seylden doe weder de bay uyt en koosen zee, om onse reys te vervorderen. Een stuck weeghs buyten ’t landt komende, begon het een heele storm te waeyen, soo dat wy al onse seylen mosten innemen; die haelden wy doe over de boot heen, en kropen met alleman onder de seylen, en lietent op Godts genade drijven tot ontrent twee uren voor den dagh; doe begon ’t weer af te nemen en worde weder goet weer; quamen voor den dagh, settender onse seylen weder by. Doe kreghen wy inde wint, seylden van de wal af. ’t Scheen of Godt ons voor grooter ongeluck bevrijden wilde, want hadden wy dese storm en dese contrarie-wint niet gekregen, souden by de wal langhs ghevaren en wel licht op de water-plaets, die daer dicht by lagh, op Sumatra aengheloopen hebben, daer de onse veel plachten aen te varen; en die waren nu bittere vyanden vande Hollanders, want korts voor dese tijdt waren daer noch veel Hollanders doodt gheslaghen, die daer ghekomen waren om water te halen. En doen ’t dagh worde, saghen wy drie eylanden voor uyt leggen; resolveerden daer nae toe te seylen, vermoeden daer geen volck op, hoopten daer wel yets te krijghen tot ons onderhoudt; quamen daer dien selfden dagh noch aen. Wy vonden daer datelijck vers water, en daer wossen oock groote rieden, soo dick als een man om sijn been, die hackten wy met onse bijlen om. Dese rieden worden genaemt bamboesen. Wij stieten de knockels met een stock door, behalven de onderste knockel; daer gooten wy water in en stakender stoppen op, en hier mede kregen wy wel een last vers water inde boot. Vonden daer oock palmede-boomen, die boven inde top soo murwe sijn, als oft rietspieren waren; die hackten wy mede om, en namen de boven-enden die goedt waren tot onse fictualie. Het volck liepen het eylandt door en door te boschkaren, doch konden anders niet vinden dat waert was.

Hadden wy dese schepen hier niet ghevonden, daer wy aen voeren, wy souden tot Bantem gevaren hebben, daer wy inde val souden gheloopen hebben, want die waren doe met ons volck in oorlogh, ’t welck mede een mercklijck bewaringhe Godts voor ons was. Danckten daer over den Heere voor sijn goetheydt.

Twee of drie daghen daer nae ontboot hy de coopman Heyn Rol en seyde: „Coopman, ghy meught by provisie, tot naerder ordre, gaen op ’t schip de Berger-Boot en nemen aldaer het coopmanschap waer, als ghy te vooren ghedaen hebt.” Doen waren wy weder by malcander en hadden weder te commanderen.

Hier nam ick mijn afscheydt van Heyn Rol, beyde met de tranen over de wanghen; gingh ons beyde dapper ter herten, te meer omdat wy soo veel ellenden en swarigheyden met malcanderen hadden uytgestaen, als vooren verhaelt is. Sedert dese tijdt heb ick hem noyt weer ghesien, dan heb verstaen dat hy eenighe tijdt hier nae op het eylandt Maleyen gestorven en begraven is. De Heere wees sijn ziele genadigh, en de mijne als ick na kome.

Den 10. April, nae dat wy eenige tijdt voor Batavien gelegen hadden, sijn wy met ons acht schepen t’ seyl gegaen; stelden onse koers om de Straet van Balimbam door te loopen.

Den 11. dito saghen wy het landt van Sumatra. Wy vervielen hier Suydelijcker als wy gisten, waer over wy oordeelden, dat de stroom de Straet van Sunda uyt-liep.

Den 12. 13. 14. en 15. hadden wy variabel weer en windt; passeerden het eylandt Lucipara.

Den 16. en 17. dito quamen wy by ’t eylandt Bancka.

Den 18. ontmoeten ons het schip Nieu-Zeelandt komende uyt Japon, met twee Portugesche jachten by hem, die van onse schepen voor Malacca genomen waren; willende nae Batavia.

Den 29. dito waren wy des middaeghs aen ’t Noort-eynde vande Straet van Balimbam, en het eylandt Bancka was S.O. van ons, ontrent een mijl; liepen Noorden aen, nae het eylandt Polepon.

Den 30. dito quamen wy aen ’t S. O.-eynde van Polepon ten ancker op 12 vadem sandt-grondt. Het is hoogh landt.

Den selfden dito sijn wy weder t’ seyl ghegaen; stelden onse koers N.O. ende N.O. ten N. aen, om boven of beoosten het eylandt Linga te seylen.

Den 2. dito behouden 12 mijlen N.O. ten N. Des middaghs was de Oost-hoeck van ’t eylandt Linga S.W. ten W. van ons, 4 mijlen. Het is een seer hoogh landt aen de Noort-sijde. Van de Westzijde van Poelepon tot de Oost-zijde ofte hoeck van Linga is de koers N.N.O., wel soo Noordelijck 9 mijlen, diep 18, 19, 20 vadem.

Den 4. dito namen wy hooghte en bevonden 1 graed 48 minuyten benoorden de Linie Equinoctiael. ’s Achter-middaeghs saghen wy het eylandt Laur N.W. van ons, naer gissingh 8 mijlen, hooghachtigh landt, doet hem op als een hoogen bergh, diep 35 vadem.

Den 6. dito was het eylandt Poele Timon W. van ons, ontrent 6 mijlen, stelden onse koers N.N.O. nae ’t eylandt Poele Candoor.

Den 9. dito wierter geordonneert, dat wy met ons drie schepen voor uyt souden loopen, nae het eylandt Poele Ceceer, te weten: ’t schip Groningen (daer ick op was), de Engelsche Beer en St. Niclaes.

Den 21. dito, ’s avondts, konden wy Poele Candoor noch vande groote stengh sien.

Den 22. dito sagen wy het landt van Champey. Doet hem op oft eylanden waren, wesende ontrent 7 a 8 mijlen van ’t landt.

Den 26. dito quamen wy inde Malle Bay (by de inwoonders genoemt de Bay van Panderan) ten ancker. Hier gingh onse opper-stierman Abram Thijsz. van Vlissingen over op het schip St. Niclaes, ghedestineert na de Mannieljes, om te sien of hy eenige schepen van Willem Jansz. vloot kost vinden. Hier staen veel hooge klappes-boomen aen de strand’ by de huysjes.

Den 20. dito, verscheyden eylanden in onse wegh gesien hebbende, sagen twee seylen dicht onder de wal. ’s Avondts quamen wy by de Manieljes-vaerders, de Hoop met de Bul, sijnde een Engelsman; hielden den heelen nacht by.

Den 23. ’s middaeghs ginghen wy met ons drie schepen, te weten Groningen, de Galias en de Engelse Beer, dicht onder de stadt; lieten ons ancker vallen op 3 vadem diepte, met laegh water, ontrent een gotelinghs schoot vande wal; schooten dien avont noch 5 schooten daer in. Des nachts liepen wy met ons tween, te weten Groningen en de Galias, tot op een groote muskets-schoot onder de stadt, op 3 vadem, met half vloet, weecke grondt.

Het volck weder scheep komende seylden wy af, ontrent ¾ van een mijl en haelden daer water aen een eylandt besuyden Macou. Kreghen onse opper-stierman wederom, die te vooren van ons schip was overgegaen.

Den 27. vertrocken de twee Engelsche schepen met het schip de Trou na Japon. ’t Schip de Hoop wert mede onder onse vlagge gestelt.

Den 28. dito is de Beer en St. Cruys nae het eylandt Lemon gheseylt, en voort om de kust van China te besichtigen.

Den 29. sijn wy voort altemael vertrocken nae de Piscadoris, uytgesondert het schip de Hoop, ’t jacht St. Niclaes en het kleyn jachtje Palicatten, die daer souden blijven tot in ’t laetste van Augustus, om te passen op de schepen die van Malacca aldaer souden moghen komen.

Den 4. Julius sagen wy uyt de mars het Suyd-Westelijckste eylandt van de Piscadoris.

Den 6. dito is het schip de Beer weder by ons gekomen vande kust van China; liepen met malcander buyten de eylanden om.

Den 10. quamen wy ten ancker achter een vande eylanden; deed’ hem op als een tafel, was wel een vande hooghste eylanden vande Piscadoris. Saghen tusschen de eylanden door eenighe Chinese visschers, doch liepen voor ons wegh.

Den 19. gingen wy, te weten het schip Groningen en de Beer onder seyl, om over nae de kust van China te loopen; ghemoeten het jacht St. Cruys. ’s Anderendaeghs brack de Beer sijn focke-ree, waer door wy ghenootsaeckt waren minder seyl te voeren, om by malcander te blijven.

Den 25. saghen wy een seer hackeligh landt op de hooghte van 27 graden 9 minuyten, ’t welck wy vermoeden, soo door ’t schrijven van Jan Huygen als uytwijsende de kaert, het eylandt Lanquijn te wesen. Settent daer onder op 15 vadem; sagen veel Chinese visschers, die omtrent 3, 4, 5, a 6 mijlen buyten landt hielden.

Wy deden daghelijckx onse best om om de Zuyd te komen, maer dreven ghestadigh om de Noordt, soo dat daer een harde stroom om de Noordt schijnt te gaen.

Den 27. kreghen wy een visscher aen ons boort, die ons wat ghedrooghde vis verkocht.

Den 9. Augustus bevonden wy ons by de eylanden van China, die seer veel in ’t getal zijn. Liepen ten ancker op 15 vadem; vermoeden ons, uytwijsende de kaert en bevonden breete, ontrent de Caep de Somber te wesen, doch konden geen vaste kust noch caep sien. Oordeelden daerom, dat de caep Noordelijcker leyt als de kaerten aenwijsen.

Den 18. dito quamen wy wederom ten ancker aen de West-sijde van ’t selfde eylandt, op een beter rede als de voorgaende; was een haven daermen meest voor alle winden beschut lagh. Hier hielden de voornoemde zee-roovers haer haven-plaets, die ons altemet eenige verversinge brachten, die sy van elders wisten te halen, doch kon weynigh helpen voor ’t geheele scheepsvolck. Sy presenteerden ons dickwils, soo wy met haer wilden seylen na de vaste kust, dat sy onder ons mochten schuylen, sy wilden ons verversingh, ja ladingh genoegh beschicken; dan wy vondent niet geraden. Sy setten Prince-vlaggen op hare scheepkens en roofden onder de selfde op haer eygen Natie.

Den 10. October is de Gouwe Leeuw t’seyl ghegaen nae Janby.

Een party Chinesen haer siende, quamen na haer toe en stierden twee mannen voor uyt, om met de onsen te spreken; maer onse maets betrouden haer niet, leyden de musketten op haer toe, als oftse schieten wilden, waer door sy haer lieten passeren.

Haer ghemoeten daer nae een groote menighte Chinesen, meenen wel van 2 hondert, die altemael voor haer vluchten. Des achtermiddaeghs quamen sy by onse jachten; schoten met haer musketten een deel schoten om ghehoort en ghehaelt te worden van die inde jachten. Maer door dat schieten quamender wel 7 a 8 hondert Chinesen (naer haer gissingh) op de been, uyt een groot by-gelegen dorp; ginghen nae onse maets toe, ghemonteert met messen en piecken. De onse die niet als de doodt (soo ’t scheen) te verwachten hadden, schoten eenighe schoten tot haer in. Sy siende dat de onze gheresolveert waren al vechtende te sterven, liepen te rugh; eenige bleven van verre staen en wierpen met steenen; ’t scheen, dat sy niet veel schieten moeten ghehoort hebben, want sy warender geweldigh verveert voor, seyden de maets. Boden eyndelijck de onse alle vriendtschap aen; nooden haer in haer dorp.

In ’t dorp komende stonden wel duysent Chinesen, nae gissingh, en sagen haer met verwonderinghe aen; schenen haer leven geen Hollanders gesien te hebben. Brachten ons volck in haer tempel; gaven haer daer te eten en te drincken, en wat toeback. De onse gingen by malcander sitten, haer geweer gestadigh gereet houdende, want sy niemandt vertrouden, vreesende dat sy haer overvallen souden. Hier sittende is haer lont verbrandt; scheurden stucken van haer hembden, dat drayende tot een lont, soo sy best konden. Trocken doe weer uyt het dorp, haer bedanckende vande ontfanghene weldaedt; waren blijde dat sy daer soo geluckigh waren uytghekomen en dat niemandt haer naevolghde; want sy hadden geen vier schoten kruyt meer in haer bandeliers.

Den 4. dito nam de boot van de Beer twee joncken met 25 mannen, staken de joncken inde brandt; het volck brachten sy aen ’t jacht St. Niclaes.

Den 9. November is onse opper-stierman ghestorven aen ’t water, begroeven hem op een eylandt op de hooghte van 23 graden.

Den selfden dito is de boot vande Beer nae een deel joncken gevaren, maer begost soo hard te waeyen, dat de voorschreven boot met achtien man, daer onder de schipper Jan Jansz. wegh dreef, tot groote droefheydt van ons alle. Sonden het jacht Fictoria om nae haer te soecken, dan deden niet op. Hadden hier legghende met onse twee schepen 40 mannen van het beste bevaren volck verlooren, ’t welck ons dapper smarte.

Den 25. dito quamen wy te samen voor de reviere Chincheu. Setten ’t onder een eylandt by een dorp, daer de inwoonders uyt vluchten. Bequamen daer ontrent 40 beesten, daer onder eenighe verckens; oock een parthy hoenderen, het welck ons wel quam tot verversingh, alsoo veel van ons volck sieck en aan ’t water laghen, die haer hier mede heel verquickten.

Den 29. dito quam een Chinees overloopen, doch scheen half geck te wesen. Wy lichten ons ancker en liepen voor een stadt; schooten daer in, en sy weer met bassen op ons; raeckten ons tweemael. Staken een jonck inde brandt. De Beer met een jacht liepen aen de andere sijd’ van ’t eylandt; sagen daer twee groote dorpen, daer neven het eene twee groote joncken op stapel stonden. Resolveerden om dat af te loopen; ’t welck wy den 30. dito onderleyden, met ontrent 70 musquetiers.

De inwoonders waren altemael ghevlucht op een seecker fort; wy vervolghden haer tot onder ’t fort. Sy deden twee uytvallen, met sulcken afgrijsselijck gheroep en gheschreu, als of de werelt vergingh; quamen lustigh op ons aen en wy niet willende wijcken sloeghen malcander met de sabels om de ooren. Maer als wy met onse musquetten een deel vande haren onder de voet gheschoten hadden, sijn sy geretireert en stelden ’t op ’t loopen. Sy hadden onse sarjant en de seylemaecker van de Beer onder de voet; ten waer wy haer ontset hadden, sy hadden doodt geweest. De sarjant hadden sy de bandelier van ’t lijf gehouwen. Dreven haer al doodtslaende weder in haer fort. Wy verlooren een man, sijnde de barbier vande Beer, doch weten niet of hy doodt gheslagen of ghevangen is geworden. Wy staecken de twee joncken als oock haer gantsche dorp inde brandt; quamen alsoo ’s avondts weder aen boort, met goeden buyt van verckens, bocken, hoenderen en andere plunderaedje, van huysraedt en andere saecken. De beesten bereyden wy des nachts, om ’s anderen daeghs onse hart (voor dese moeyelijcke landt-tocht) weder eens op te halen.

Den 9. dito sijn wy van ons ancker gespilt; lieten een ander toegaen, welck tou, na vier uur leggens, oock brack. Dreven doe vande eylanden af, en dat met een harde storm uytten N.O. en N.N.O.

Den eersten Januarij [1623] wierter goedt ghevonden, dat den opper-stierman Jan Gerritsz. de Naeyer met ontrent tsestigh persoonen van ’t schip Haerlem op ons schip souden komen. En onse onder-stierman Geleyn Cornelisz. is, nevens andere, weder overgegaen op ’t schip Haerlem, om alsoo nae Batavia en voort nae ’t Vaderlandt te gaan. De coop-luyden waren ten dien eynde besich om brieven te schrijven, de eene nae Batavia en de ander nae de Piscadoris.

Wij setten wel 84 Chinesen over aen ’t schip Haerlem, dat den 4. dito van ons t’seyl gingh nae Batavia. Des nachts haelden de Chinesen een jonck dicht by ons schip van daen, hoewel wy na haer schooten; ginghender evenwel mee deur; wy hadden gheen sloep om haer nae te jagen.

Den 7. dito ginghen wy t’seyl om zee te kiesen; maer door contrarie-wint mosten weder te rugh. Liepen op onse oude ree; namen in ’t seylen een jonck, daer wy die kabels nevens ander tou-werck uyt kregen, en staken de jonck inde brandt. Het volck wasser uytgevlucht; welck tou-werck ons heel wel te pas quam.

Den 9. en 10. dito kregen wy onse schuyts seyl, mast, sweerden en ander tuygh weder klaer; bleven noch al door onbequame wint leggen.

Des anderen daeghs, ’s morghens, sijn wy met de boot nae een jonck gevaren, die de bay oplaveerde; doch eer wy daer by waren quamen vier oorlooghs-joncken hem te hulp, die geweldigh na ons schooten, en alsoo ’t dicht aen landt was, daer wel duysent menschen, soo ’t scheen, op strand stonden met geweer, mosten hem verlaten en voeren weer nae boort.

Den 19. dito, ’s morghens, waren wy ontrent een mijl buyten de wal, of vande hoeck van Teysing; hadden Peter Blanca S. O. van ons ontrent 5 mijlen, ’t welck leyt op de hooghte van 22 graden 20 minuyten; seylden langhs de wal. Op den selfden dagh kreghen ons volck rantsoen: een flap-kan water daeghs.

Den 23. ’s morghens, noch al contrarie-wint uytten N.O. met koel weer.

Den 24. dito storf die persoon, die 9 dagen te vooren soo deerlijck gequetst was; was genaemt Hendrick Bruys van Bremen.

Den 25. dito kregen onse timmerluy de sloep meest klaer.

Den 27. dito is onse coopman Nieuwenroode met de sloep en boot na landt gevaren, om te sien of wy geen water souden konnen krijgen, dan en dee niet op. Sagen eenighe joncken in de revier leggen, daer wy ’s achtermiddaeghs een cherge met musquetten tegen hadden; maer sy schooten met bassen en ginghen onder seyl, soo dat wy vruchteloos wederom quamen.

Den 28. nam onse stierman een kleyn jonckjen met ghedrooghde en gesouten vis geladen, met acht Chinesen, die het datelijck op gaven.

Den 29 en 30. dito hebben wy verscheyden tochten soo nae joncken als visschers gedaen, maer niet bekomen als een visscher met vijf man, en water gesocht, ’t welck ick den 31. dito vont, dat heel goet was en gemackelijck om halen.

De navolghende daghen tot den 7. Februarij haelden wy ons water; was alle daghen lelijck variabel weer en contrarie-wint om onse reys te vervorderen.

Den 8. dito voeren wy met boot en sloep nae landt met 27 musketiers om een landt-tocht te doen. Quamen in een dorp, daer het volck uytgevlucht was; marcheerden een weynigh lantwaert in; vonden een troep buffels, daer wyder 17 van t’ scheep brochten met 4 verckens en ettelijcke hoenderen. Was alle dagen lelijck weer.

Den 10. dito is de coopman Nieuwenroode met schuyt en boot weder aen lant gevaren, met 25 musketiers; trocken landtwaert in; quamen in twee dorpen, daer het volck alle uytgevlucht was; staken beyde dorpen inde brandt, en quamen weer aen boort.

Den 11. dito is onse eene jonckjen omgevallen en gesoncken; doch de mast (die 14 palmen dick en 59 voeten langh was) kregen wyder noch uyt. Onse boot voer weder nae landt om stroo voor de buffels te halen.

Den 12. deden wy weer een landt-tocht, met 50 gewapende mannen. Liepen twee dorpen af; saghen eenige buffels, maer kosten die niet vangen; kregen eenige sacken met loock en uyen, en quamen, nadat sy wel twee mijlen in ’t landt geweest hadden, weer aen boort.

Den 18. setten wy een man over boort, die de voorgaende nacht ghestorven was. Wy deden meest alle dagen tochten, soo met ons jonckjen, schuyt als boot, nae visschers en joncken, maer konden niet bekomen. Was meest alle dagen kout lelijck weer.

Den 10. Meert deden noch alle dagen, alst weer was, een tocht om water. Op desen dagh wierde uyt ons schip een vogel (soo hy inde lucht vloogh) geschooten.

Den 14. dito voeren wy meest met alleman aen lant, haelden onse boot op ’t strandt om hem te calfaeten en schoon te maecken; quamen des avondts wederom.

Den 17. dito sterf een vande boots-gesellen, genaemt Claes Cornelisz van Middelburgh.

Den 18. dito onghestadigh weer, met donder, blicxsem en regen. Des nachts sterf de onder-stierman, Jan Gerritsz. Brouwer van Haerlem, die ontrent vijf-te-half weeck gheleden onder-stierman gemaeckt was.

Den 20. dito, des nachts, sprongender drie Chinesen overboort; meenden met de boot door te gaen, maer alsoo de wacht het het gewaer worden, kregen de eene weder, maer de ander twee verdroncken.

Den 30. dito kregen wy twee joncken met een visscher met 27 man.

Die 5. dito sagen wy twee Chinesen in onse hout-jonck staen en riepen datmen haer aen boort halen sou. Sonden onse scampan na haer toe; bevonden dat de eene een vande selfde was, die wy op den 2. deses aen landt hadden geset. Sy waren ’s nachts van andere Chinesen aen onse hout-jonck gebrocht; brachten met haer hoenders, eyjeren, een vercken, sitroenen, appelen, suycker-riet en toeback, van elcx wat; tot danckbaerheydt van hare gheschoncken vryheydt. Voorwaer een groote deught, beschamende veele Christenen, die als sy uyt de knip zijn, dicwils weynigh om haer beloften dencken.

Den 6. dito resolveerden wy de eene jonck te sloopen, het hout daervan in de ander te laden, en die mee na de Piscadoris te nemen, alsoo sy daer wel brant-hout van doen hadden.

Den 7. setten wy de voorsz. twee Chinesen weder aen landt.

Den 8. dito quammer een prautjen met twee andere Chinesen aen ons schip en brachten ons (als de voorgaende) eenighe ververschingh, als appelen, eyeren, eenighe potten met arack, waer voor wy haer beloofden twee mannen te sullen vry geven, eene die ghequetst was en een ander, op voorwaerde dat sy ons meer ververschinge souden brenghen. Gaven haer oock 25 rejalen aen gelt, om daer verckens voor te brenghen, en lietense daer op nae landt toe varen. Des nachts is onse jonck (daer wy mede doende waren te sloopen) gesoncken.

Den 9. en 10. dito haelden wy water, soo voor de jonck als ons schip, en setten 17 man van ons volck op de jonck om met malcander na de Piscadoris te seylen, soo drae het wint en weer was.

Den 11. dito quamen de laetste twee Chinesen weder van landt met haer brengende 5 verckens, een parthy eyeren, vijgen, appelen, en ander goet.

Den 12. waeydent een gheheele storm; streecken onse rees neer. Een Chinees prautjen dreef van ons wegh, met een van onse maets; sonden de sloep daer na toe, haelden hem daer uyt; maer het prautjen kosten sy door de harde wint niet op-roeyen; haddent achter de sloep gebonden; lieten het eyndelijck drijven en quamen weer aen boort.

Den 13. dito lieten wy de Chinesen, die ons de ververschinghe ghebracht hadden weder nae landt varen, met haer beloofde twee landtsluy.

Wy slachten in ons schip des achter-middaeghs een buffel met een vercken, om alsoo des anderen daeghs onse Paesch-Feest daer mede te houden.

Terwijl de maets doende waren, plock-haerden onse Domine met een assistent, die beyde in de boeyen geset worden.

Den 19. dito werdt de jonghman, die in sijn been gheschoten was, het been afgheset, die ontrent een uer daer nae sturf.

Den 27. dito setten wy onse scampan in ’t schip en twee visschers-prauwen daer uyt, die de jonck in sette. Verlanghden om t’seyl te gaen, want dorsten daer niet wel langer blijven. Doch door dien dat het alle dagen soo sterck waeyde en stormde, kosten niet wel t’seyl komen, te meer omdat de wint ons tegen was.

Den 28. brachten wy 20 Chinesen in de jonck, om die nevens de onse aen de Piscadoris te brengen.

Den 29. dito, ’s morgens met redelijck weer, de wint O.N.O., gingen wy t’seyl met onse jonck, doch hadden veel omswervens in zee door harde contrarie-wint en anders.

Den 1. May ongestadigh weder. Des morgens sagen wy dat onse jonck van ons gedwaelt was, doch ten laetsten saghen wy hem een groot stuck in ly van ons; lagh heel in onmacht: sijn seyl was wegh ghewaeyt. Vonden daerom goedt, alsoo het heel hard begon te waeyen, het volck daer uyt te lichten. Ick voer ten dien eynde met de boot heen; namen het volck over, doch konden nevens ons volck, die 16 in ’t getal waren, niet meer als thien Chinesen over krijgen; de andere waren schuyl ghekropen. De wint begon oock hard op te steken, soo datter noch thien Chinesen inde jonck bleven en wegh dreven. Quamen des middaeghs weder aen boort; gisten ons ontrent 8 mijlen buyten de Oostelijckste eylanden van Macou te wesen. En alsoo hier een gestadige wint waeyt, ontrent half jaer om half jaer, dat men het Moson noemt, soo kan die gheene die te laegh vervalt, ’t zy aen de eene of ander kant vande Piscadoris niet wel opwaert aen komen, voordat dat Moson weder verloopen is. Swurven om die oorsaeck hier lange tijdt, dan eens settende dan eens seylende, eer wy inde Piscadoris quamen. Leden oock veel ongemack van storm en sieckte, by gebreck van verversinge; jae, waren op het laetste van 90 mannen boven 50 gesonde mannen niet van ons eygen volck. In onse wegh ontmoeten wy noch een Chinesche jonck, kostelijck geladen, eenighe duysenden waerdigh, die nae de Manieljes wilde. Namen hem; hadde wel 250 sielen in. Nam het volck meest over, op ontrent 20 a 25 man nae, en stelden 15 a 16 man van ons volck daer by, en bonden de jonck achter aen ons schip en sleepten hem.

Wy hadden doe ettelijcke hondert Chinesen in ons schip; waren bevreest dat sy ons overweldighen souden, want wy, als verhaelt, maer 50 gesonden mannen sterck waren. Lieten al ons volck met geweer op zijd’ gaen, even oft altemael officieren waren.

Des nachts lieten wy al de Chinesen in ’t ruym loopen, setten dan een stut boven op ’t luyck en behingen het overal met lampen, dat het onder ’t verdeck licht was, en by ’t luyck hielden 5 a 6 man met bloote sabels de wacht, en des morghens deden wy het luyck op en lieten de Chinesen boven komen, om haer gevoegh en anders te doen, waer door het krielde van menschen op ’t schip. Ick was dickwils inde kejuyt ghegaen om te slapen, maer konde niet. Als ick boven quam, soo maeckten de Chinesen datelijck ruymte, gingen aen beyde sijden op haer kniejen leggen, met de handen t’ samen, soo dat sy als lammeren waren. Daer wierde verhaelt, dat onder haer een prophetye was, dat haer landt ingenomen soude worden van mannen met roo baerden, en alsoo ick een rood’ baert had, schenen sy dieshalven my met meer vreese te aenschouwen. Doch dit was soo het seggen; hoe het is, is Godt bekent. Wy dorsten haer evenwel niet vertrouwen.

Den 25. October isser by den E. Heer Commandeur Cornelis Reyersz. en sijne Raden gheordonneert, dat wy met ons vijf schepen (te weten het schip Groningen, Samson, Muyden, Erasmus en Victoria, welck laetste om reden niet mede gingh) onder den Commandeur Christiaen Fransz. souden gaen nae de reviere van Chinchieu, om de selfde beset te houden, datter geen joncken na de Manieljes of andere onser vyanden plaetsen souden varen, en aen haer te versoecken, gelijck wy dickwils en gestadigh ghedaen hadden, den vryen handel met haer op Tajouan, en haer als dan alle vreed’ en vriendtschap aan te bieden; doch indien sy hier in niet wilden consenteren, haer den oorloogh aen te doen, te water en te land’, waer het selfde met avontagie en tot voordeel vande Compagnie kon geschieden; gelijck dat selfde breeder was uytgedruckt inde instructie ons vanden E. Heer Commandeur en sijne Raden mede ghegeven. Gingen dien selfden dagh noch t’ seyl.

ORDONNANTIE,

WAER NAER SICH HET VOLCK VANDE SCHEPEN, LEGGENDE IN DE REVIERE VAN CHINCHIEU, SULLEN HEBBEN TE REGULEREN.

Den 3. dito is Cipzuan met de geseyde cluysenaer, nevens noch een Chinees, aen ons boort ghekomen. Wy verklaerden hem de oorsaecke van onse komst en wat onse meninge en versoeck was. Die (nae datter eenige reden weder-sijds waren ghevallen) ons beloofde sijn uytterste devoor te sullen doen, om de saeck tot een goet eynde te brenghen. Gaven hem een brief (van den selfden inhoudt als die wy met den ouden Chinees ghesonden hadden) aen den Totock. Hy beloofde die self den Totock te behandigen. Twee a drie daghen daer nae quam Cipzuan weder by ons en bracht antwoordt op de onsen, waer in den Totock schreef, dat hy verstaen hadde, dat wy met onse schepen onder ’t eylandt met de Pagoden gearriveert waren, den vrede en handel met haer versochten, ’t welck hem lief was, soo wy het met goeder herten meenden en niet ghelijck wy voor desen met valschheydt en bedroch (ghelijck hem beliefde te schrijven) gedaen hadden. Soude dan wel mogelijck zijn om een goet accoort te maecken. Hadde ons, inde laetste conferentie met ons ghehouden, twee weghen gewesen, te weten: De gevanghen Chinesen in vryheydt te stellen en Pehoe, by ons genaemt de Piscadoris te verlaten, en hadden gheen van beyden willen accepteeren, waer door de handelinghe doe vruchteloos afliep.

Wy antwoorden, dat onse meninge goedt was en altijdt geweest hadde. Hy schreef wederom, dat hy verstaen hadde, dat wy ghekomen waren om de Chinesen te berooven, en gheen gelt of coopmanschap mede brochten om te handelen; waer op hy versocht, dat wy onse meninge souden verklaren. Waer op wy weder aen hem antwoorden, dat onse meninghe goedt was, en niet anders als vooren den handel versochten. Hy schreef wederom, de wijle wy persisteerden by onse goede meninge dat wy dan een capiteyn by hem souden senden, om van alles met hem te handelen en een vrede of bestant tusschen malcanderen te sluyten, voor een deel jaren of voor eeuwigh. Wy versochten daer op aenden voorschreven Totock, dat hem soude gelieven toe te laten, dat wy met een jacht voor Aymuy mochten komen, om dicht byder handt te zijn, want dese sake beter van naeby als van verre konde afgehandelt worden. Hier toe kreghen wy met den naesten licentie, om met 1 a 2 schepen voor Aymuy te mogen komen. Hebben eyndelijck den 13. dito met malcander goet gevonden, dat onsen Commandeur Christiaen Fransz. met de jachten Muyden en Erasmus naer Aymuy soude seylen.

Den 14. dito vertrocken de jachten, die des anderen daeghs voor Aymuy quamen, en wy met de twee schepen bleven onder het eylandt legghen.

Tusschen den 17. en 18., in den nae-nacht, ben ick met de boot nae onse jachten gevaren, om eens tijdingh te hebben, hoe de sake met haer gheleghen was, want het begon ons te verdrieten, dat het soo langh duerde, daer het voor haer vertreck soo naeby scheen. Maer onder weegh sijnde, dicht by de jachten, saghen wy dat het eene jacht inde brandt stondt, en het ander hadde oock drie branders aen boort; en voeren in groot perijckel door een groote menighte vaer-tuygh van scampantjes en eenige oorlooghs-joncken, en sagen ontrent 50 branders. Voeren aen ’t jacht Erasmus, dat door kloeckmoedigheydt de eene brander hadde uytgheblust en de andere twee van haer ghekreghen, soo dat sy miraculeusselijck van dat perijckel verlost wierden. Maer het jacht Muyden raeckten sijn fock en voor-marsseyl stracx in brant en scheen niet te helpen; verbranden en sprongh voort met volck met al, sijnde een deerelijcke sake. Wy ginghen terstondt nae onse schepen, met het jacht Erasmus.

De vrienden van Erasmus verhaelden ons, hoe sich de saecke tot soo verd hadde toe gedragen. Seyden: Met dat sy voor Aymuy ghecomen waren, kregen sy terstont eenige gedeputeerden aen boort, versoeckende dat eenighe vande hoofden aen landt by den Totock souden komen, om van de saecke mondelingh met malcander te spreecken; ’t welck by den Commandeur beleefdelijck wierde afgheslagen, hem excuserende gheen bequame tolcken daer toe te hebben. Maer soo ’t den Totock geliefde, soude eenige vande sijne senden, met volle macht, om met ons een accoort te sluyten. Daer op voeren sy weder nae landt.

Ter wereldt en is geen booser fenijn:

Dan Vriendt te schijnen en Vyandt te zijn.

Den 18. dito haelden wy eenigh brandt-hout uyt de huysen op ’t eylandt met de Pagoden, daer wy onder laghen, dan resolveerden te verseylen aen de Noort-sijde vande revier, om aldaer te vryer voor de branders te legghen, want wy sagen nu wel, datse gheen vriendtschap maer vyandtschap met ons sochten.

Den 19. dito quam het schip de Engelsche Beer uyt Jappon by ons, die wy alle ghelegentheydt van ons wedervaren verhaelden, en om dese en meer andere oorsaecken is den Raedt van de schepen vergadert in het schip de Beer, en besloten ’t gene uyt dese navolgende resolutie verstaen kan worden.

RESOLUTIE

Alsoo (op den 11. November uyt Jappon vertreckende, tot meerder verseeckeringe van onze reyse nae de Piscadoris) goet gevonden was de kuste van China aen te doen, soo sijn wy God lof op den 19. deses voor de reviere van Chinchieu ghekomen, en aldaer ghevonden de schepen Groningen, Samson en Erasmus, waer van wy tot ons groot leetwesen hebben verstaen het deerlijck verbranden van het jacht Muyden, als oock de gevanckenisse vanden Commandeur Christiaen Fransz. en de andere gecommitteerde, welcke van onse sijde ghegaen waren, om de vrede met haer te bevestigen. En alsoo de Instructie van den Heer Commandeur Cornelis Reyersz. is vermeldende, datmen ’t zy oorloogh of vrede de revier van Chinchieu met schepen beset sal houden, soo ist dat de vrienden vande boven-genoemde schepen klaghen seer van sieck volck overladen te zijn, voornamentlijck de Samson, hebbende qualijck soo veel gesont volck, dat hy sijn ancker konde lichten, en dien volgens ghenootsaeckt soude wesen de kust te verlaten, of sijne siecken andere over te geven, om nae de Piscadoris te brengen.

En alsoo door de ghevanghenis van den Commandeur Christiaen Fransz. de vloote van een over-hooft ontbloot is, soo heeft den Raedt provisioneel tot nader ordre van den E. Heer Commandeur Cornelis Reyersz. ghestelt en stelt by desen Willem Ysbrantsz. Bontekoe, om in alle voorvallende saecken den raedt te beroepen, daer in te presideren, ende als vooren de vlagge vande groote stengh te voeren etc.

Aldus ghedaen en gearresteert in ’t schip den Engelsche Beer datum en jare als voren. Was onderteyckent by

Isaac vande Wercken. Frans Leendersz. Valck. Herman de Coningh. Pieter Fransz. Jan Pietersz. Reus.

Eyndelijck ben ick weder verseylt nae de Piscadoris, en alsoo mijn tijdt ghe-expireert was, en niet ghesint wesende my weder op nieu te verbinden, hoe wel den E. Heer Cornelis Reyersz. my daer sterck op aensocht, my presenterende veele goede en beter conditien als ick gehadt hadde, nevens merckelijcke verhooginghe van gagie, verwurf eyndelijck nae veel versoeckens, dat ick mochte overgaen op een ander schip dat ghereet lagh om nae Batavia te vertrecken, genaemt de Goede Hope. De E. Heer Commandeur Cornelis Reyersz. gaf ons in ’t lange mede een resolutie, waer nae wy ons in de voyagie en ontmoetinghe van andere onse schepen souden reguleren, onder anderen oock dese korte instructie:

INSTRUCTIE

VOOR DE RAEDTS-PERSOONEN VAN’T SCHIP DE GOEDE HOPE UYT PEHOE NAER BATAVIA VARENDE.

Alsoo onse Heeren Meesters ende d’ Edele Heer Generaels begeerten is, datter in alle schepen een persoon gestelt wort, om in alle voorvallende saecken den raedt te beroepen, ende over den selvige te presideren,

Soo ist dat wy daertoe goedt ghekent hebben Willem Ysbrantsz. Bontekoe, schipper op dito schip, om [lees: die] in alle voorvallende saecken den dienst der Compagnie betreffende den raedt sal beroepen, oock daer over presideren, ende de eerste stemme hebben.

Jan de Moor, coopman.

Jan de Nayer, stierman.

Hoogh-bootsman.

Onder-stierman,—de 5^de stemme.

Dese voorsz. raedts-persoonen wordt de volvoeringhe vande voyagie ten hooghsten bevolen, oock ’t ghene den dienst der Compagnie is betreffende soecken te vorderen, en alle vlijt aenwenden om naer te komen, ’t gene ampel inde mede-ghegheven resolutie van dato 19. Februarij, Anno 1624, verhaalt staet. In ’t Fort in de Piscadoris, desen 20. Februarij 1624.

Cornelis Reyersz.

Den 8. dito bracht de schipper van de Beer ons twee kleyne beesten tot verversinghe.

Den 9. dito voeren wy de Beer aen boordt; kregen weder twee beesten, een perthy boonen, eenighe potten met oly, en andere saecken.

Den 17. dito liepen wy onder Poelepon ten ancker, haelden hier water en namen 64 Chinesen van de Beer over. Voeren oock om brandthout te hacken.

Den 20. dito ginghen wy weder onder seyl.

Tusschen den 25. en 26. dito is de Beer van ons gedwaelt.

Den 30. dito quamen wy onder ’t Mensch-eters eylandt ten ancker.

Den eersten April lichten wy ons ancker en quamen des anderen daeghs, zijnde den 2. April, op de rede voor Batavia.

Ick van voornemen zijnde om my met de eerste gelegentheyt nae Hollandt te transporteren, bevindende dat het spreeck-woordt waer en uyt de ervarentheydt bekrachtight is: yder voghel is gaern daer hy uyt-ghebroedt is; want wat schoone landen, kusten en rijcken, datmen beseylt en besiet, wat conditien, profijten en vermakelijckheyden datmen gheniet, ’t soude ons maer pijn wesen, soo die hope ons niet onderhiel van dat selfde eens nae te vertellen in ons Vaderlandt; want om die hope heten onse reysen „Reysen”, anders soude tusschen de ballinghschap en sulck hopeloos reysen niet veel verschil zijn.

Terwijle ick hier van Batavien af en aen voer om steen (als verhaelt) wierdender drie schepen, te weten het schip Hollandia, Gouda en ’t schip Middelburgh ghereet gemaeckt om nae Patria te gaen; welcke ghelegentheydt ick waer nam: Versocht aen den E. E. Heer Generael Carpentier en sijne Raden, om daer mede te moghen vertrecken, ’t welck ick verwurf. Stelden my tot schipper op het schip Hollandia, zijnde een treffelijck ghemonteert schip. Den Commandeur Cornelis Reyersz. was ondertusschen oock uyt de Piscadoris op Batavia ghekomen, om mede nae huys te vertrecken; wierde ghestelt tot Commandeur over de drie voornoemde schepen; kreghen hem in ons schip; was een gauw, ervaren man, die de Compagnie in veel saecken groote diensten ghedaen hadde.

Den 6. Februarij 1625 zijn wy met ons drie voornoemde schepen van Batavia vertrocken, om, soo Godt wilde, nae huys te gaen. Deden in passant Bantem aen, daer eenighe van onse schepen laghen; lichten daer een grof touw met een marsseyl uyt; namen doe ons afscheydt vande vrienden, met een Westelijcke windt, dat voor ons inde wint was. Laveerden daerom tot onder ’t eylandt Sebbesée, ’t welck aende binnekant vande Straet van Sunda leydt, Sumatra naest. Bleven aldaer 3 a 4 daghen legghen, nae de goede windt wachtende, oock omdat de stroom soo hard de Straet inviel.

Den 27. dito kreghen wy de windt uyt de Suydelijcker handt; hadden de hooghte van 17 graden Suyder-breete. Wenden als doen Westwaert over en stelden onse cours Westelijck aen, nae de Caep de Bonesperance toe, tot dat wy kreghen de hooghte van 19 graden Suyder-breete. Hadden een S.O. windt en hy oostelijckte noch al op de handt; ginghen al Westelijck aen met stijve koelte, soo veel als wy gaende konden houden.

Dit wierde alsoo ghearresteert by den breeden raedt inde kejuyt; en dewijl ick schipper was, most het commanderen aen het volck. Als ick boven quam om te commanderen, stond het volck tegen my op, en hadden daer veel tegen; seyden: „Wy hebben meerder noodt als Middelburgh; wy willen ’t niet overgeven.” Daer stond ick doe en keeck. Doch seyde met soete woorden: „Mannen, siet toe wat ghy doet, want laten wy Middelburgh hier leggen in onmacht, ’t is seker dat sy haer niet redden konnen, soo moeten sy vergaen, want sy konnen geen seyl maecken. Wy zijn immer Christen-menschen, laten wy ons oock Christelijck toonen. Denckt eens, wat wy wel souden willen, als wy in haer plaets waren; laet ons dan oock dat selfde aen onse even-naesten doen”. Gingh haer met soo veel moye woorden aen als ick konde bybrengen.

Het geruchte gingh daer wijt en breet door ’t landt, dat wy daer waren; daer op quamen d’ inwoonders van wijt en zijt, dreven haer beesten voor haer henen tot by ons, daer sy haer neer sloeghen. Stelden haer tenten op, brochten ons alles wat sy hadden: appelen, lemoenen, ceteroenen en melck, die sy eerst opwelden, eer sy die aen ons vercochten, om dat sy niet mochte deuren, want was datelijck goor. Ruylden en kochten oock van haer eenighe beesten. Haer visschers voeren t’zee en brochten ons die vis, die wy van haer ruylden of kochten. Dit volck waren ons heel toeghedaan; wesen ons, dat sy vyanden hadden op ’t selfde landt. Versochten door beduydinge, of wy haer wilden helpen, soo souden sy ons alles doen wat sy konden. Hier viel oock was en honigh; verkochten een deel aen ons.

Wy verstonden uyt haer, dat haar coningh Spaens sprack, die een dagh reysen 5 a 6 van daer woonde. Wy stuerden twee van onse maets nae den coningh toe, om te vragen of hy ons eenige rijs wilde verkoopen; de een was ghenaemt Abraham Stevensz. van Vlissingen, die goedt Spaens sprack, met noch een ander jongh-man. Sy quamen by den coningh, wierden van hem wel ontfangen. Sy deden haer boodtschap, versochten eenige rijs te koop. Maer den coningh seyde, dat sy dat jaer seer ghequelt hadden geweest vande sprinck-hanen, die de rijs meest opge-eten hadden; het welcke voor my wel te gelooven was, want ick heb self gesien (nae dat ick een stuck landtwaert in was geloopen), dat de sprinck-hanen op quamen rijsen uyt het landt, offer een wolck quam aendrijven; vloghen my op ’t lijf en op de borst, soo dick by een dat ick mijn aessem qualijck konde krijgen. Sy hadden vleugelen om te vliegen, en op ’t landt staende hiptense als andere hip-hanen. De coningh seyd’, datse altemet wel 3 a 400 mannen konden stellen, om de rijs te bewaren en de sprinck-hanen daer van te houwen, maer hulp weynigh. Konden daerom geen rijs krijgen. Wy saghen dat de inwoonders de sprinck-hanen namen en streecken daer de vleugels af, leydense op ’t vyer te braden en atense op. Wesen ons dat wy ’t mede doen souden, doch wy hadden daer geen lust toe. De coningh quam nevens onse twee maets by ons by ’t schip; schonck ons vier beesten, daer voor wy hem twee musquetten gaven. Seyde ons doe oock, dat hy gheen rijs missen mocht.

Op dit over-lijden is dit Veersken gepast:

De doodt die volght ons over al

En niemandt weet den tydt wanneer,

Noch waer dat hy ons treffen sal,

’t Zy Oost of West, dan Godt den Heer,

Maer wie hem met Godts wil vernoeght

Die is te vreen, hoe hy het voeght.

D’ inwoonders van dit landt waren meest heel swart; sommige hadden het hayr by ’t hooft hangen, sommighen ghekrult als schaeps-wol. De vrouwen hadden ’t hayr rontom ’t hooft met kleyne vlechtjens ghevlucht en dat smeerden sy met traen, dat het glom tegen de son, ’t welck de mannen meest mede deden. De meesten-deel hadden geen meer als een kleetjen om de middel, om haer schaemte te bedecken, en sommige gingen heel naeckt sonder schaemte.

Door ’t wegh-loopen van dese twee maets is ons vertreck noch een dagh langer getardeert, want wy liepen die dagh noch aen landt om haer te soecken; kreghense wel in ’t ghesicht, maer sy ons wijs wordende liepen van ons af, soo dat wy haer daer mosten laten.

Wy lagen doen soo dicht aen ’t landt, datmen met een steen konde op ’t landt smacken. Doen wert het nacht. Wy ontboden alle de officieren inde kejuyt, met de bottelier daer by; vraeghden hem hoe veel water wy noch hadden, en reeckenden het over hoe veel water dat wy van doen hadden, wetende dat wy de Linie Equinoctiael noch mosten passeren, en dan kond’ het noch langh dueren eer wy in Hollandt quamen. Bevonden derhalven dat wy niet meer als vier mutskens water daeghs konden geven. Over sulckx vraeghden wy de officieren, ende d’ officieren spraecken met het volck, wat haer daer van docht: of sy wilden vechten als den desperaten tegen de vyandt om ’t water, die de water-plaets in hadde, dan of wy onse reyse souden vervorderen nae ’t Vaderlandt en te vreden wesen met vier mutskens water ’s daeghs. Dit aldus rontom gevraeght zijnde, soo wierde eenstemmigh met alle officieren en boots-volck goedt ghevonden onse reyse te vervorderen, te vreden wesende met 4 mutskens water ’s daeghs. Lichten datelijck ons ancker om t’seyl te gaen.

Dese voorgemelde kraeck is (soo my naderhandt onderrecht is), door dat wy hem soo ghetreft hadden, daer legghende, ghesoncken. Want daer nae quamender noch ses Hollandtsche schepen aen om te ververschen, die sagen hem inde grondt legghen en de Portugijsen hadden het goedt, soo veel sy konden, op ’t landt gheberght, nevens het geschut, ’t welcke sy op een batery hadden gestelt, die sy opgheworpen hadden. Daer schooten sy soo gheweldigh van nae dese ses schepen, dat sy niet landen kosten; mosten daerom, ghelyck als wy, sonder te ververschen vertrecken.

Den 13. dito wast moy weer met een labber koelte uyt den O.S.O.; gingen Noord-Oost ten Noorden aen.

Den 15. dito S.S.W. windt, de koers als voren; namen ’s middaeghs hooghte en bevonden 28 graden Noorder-breete. Sloegen onse fock af en sloegen een ander weder aen.

Den 16. dito veranderden wy oock van voor-marsseyl; saghen veel steen-kroos drijven; de koers als voren, met een moye doorgaende S.W. windt.

Den 17. dito namen wy de hooghte van 30 graden 48 minuten; veranderden oock van groot marsseyl; met variable winden. Des nachts liep de windt Noord Oost en Oost, met donder en blixem; namen onse marsseyls in.

Den 18. dito setten wy onse marsseylen daer weder by, met onse blind’; de koers N.O. Was mistigh en somtijdts regen; konden geen hooghte bekomen.

Den 19. dito begon het soo stijf te waeyen uyt den S.S.W. en S.W. dat wy de marsseyls in-namen en onse blinde waeyde wegh. Onse groot seyl, ’t welck wy oock wilden in-nemen, sloegh oock stucken. Lietent met de fock die nacht door-staen; teghen den dagh nam het weer af; setten onse marsseyls daer weder by.

Den 20. dito sloeghen wy een ander groot-seyl aen en een blind’; namen hooghte, bevonden 35 graden 13 minuten Noorder-breete.

Den 26. dito hadden wy de hooghte van 43 graden 12 minuten.

Den 27. dito de windt S.W., de koers N.O. ten N. Des voormiddaeghs quammer een duyf op ons schip vlieghen, doch door dat het volck soo begeerigh waren hem te krijgen is hy op-gevlogen en viel in ’t water neer. Namen hooghte en bevonden 44 graden 53 minuten.

Den 4. dito quam de Engelsman weer aen ons boort, die wy nae vermoghen tracteerden; hadden de hooghte van 49 graden 46 minuten.

Den 5. dito begon ’t stijf te waeyen; onse fock waeyde stucken. Doe dwaelde de Engelsman oock van ons. De windt was S.S.W.

Den 6. dito sagen wy twee seylen, een dwars van ons en een achter uyt. Gingen S.O. aen, om de Canael weder open te seylen. Hadden de hooghte van 50 graden 20 minuten.

Den 7. dito wast moy weer, de windt Suyen, de koers O.S.O.; sagen geen schepen. Sloegen wederom een ander seyl aen.

Den 10. dito, des avondts, wierpen wy grondt op ontrent 70 vadem.

Den 11. dito, des morgens, wierpen wy wederom grondt op 70 vadem en des avondts op 60 vadem, met grau-achtigh sant. Hadden de hooghte van 49 graden en 55 minuten, de wint Suyen; stelden de koers O. ten N. en N.O. aen.

Den 12. dito wierpen wy op 50 vadem grondt en continueerden alle vier glasen met het loot te werpen. Hadden doorgaens 50, 52 a 53 vadem, en des nachts wierpen wy 56 a 60 vadem, al wit grau en somtijdts wat swarte sant-gront. Sagen doe oock een schip teghen ons overkomen, doch worde soo mistigh dat wy hem weder verlooren.

Ick liet daer op de anckers op-winden, de seylen los maecken en begost het gat uytwaert aen te seylen. Doe vielen sy in schuyten en ander vaer-tuygh als mieren, en quamen aen boort. De waerden en waerdinnen quamen oock aen boordt, spraken om haer gelt, ’t welck ick haer dede geven en op yders reeckeningh te boeck aen-teeckenen. Hadden doe al ons volck weder scheep, behalven 3 a 4 man, die haer met vrou-volck verlooft hadden, die sy daer nae trouden; die lieten wy daer blijven. Gingen nevens de twee convoyers van daer t’seyl en quamen met redelijcke spoet den 16. November Zeelandt in. De Heere heb lof en danck, die my tot dus verre uyt soo veel perijckelen gheholpen heeft, hebbende in ’t geheel uyt geweest ontrent een maendt minder als seven jaer.

Op welcks overlijden dit volghende vers gemaeckt is:

T’wijl Schouten in dees wer’lt, daer hy was op ghevoedt,

Geen rust en vond’, maer staegh door inn’ge drift en lust

In d’ and’re wereldt was, met ’t lijf of met ’t ghemoedt;

’t Is billick, dat hij dan in d’ and’re wereldt rust

Van al sijn woelery. Rust dan, vermaerde Ziel,

In vreed’ tot saligheydt; doch soo u groote gheest

Niet kan besloten zijn in d’ enght van Antongiel,

Soo reyst (gelijck ghy hier in ’t leven onbevreest

De son een dagh en nacht verby in sijnen loop)

En stijght oock boven hem ten hooghen Hemel-waert

En rust in d’ eeuw’ge rust by Godt en d’ Heiige Hoop.

Hier was het eynde van desen waerden man. Dese brieven verhaelden vorder van haer weder-varen, in ’t particulier hoe sy gestelt waren daer komende, daer leggende, en hoe en wanneer sy daer weder van daen scheyden. Naderhandt en isser uyt haer noyt tijdinge gekomen, soo dat het hier mede soud’ opghehouden hebben, maer uyt de Portugijsen en uyt Portugael is noch jonger tijdingh van haer gekomen, te weten: hoe dat het schip Middelburgh voornoemt, komende by het eylandt St. Helena, van twee kraecken omcingelt worde, waer teghen het wacker slaeghs was, en schoot eyndelijck de eene kraeck inde brandt. De ander dat siende quam sijn macker te hulp om de brandt te uytten, die sy, soo verhaelt wordt, uyt kreghen, maer alsoo de Portugijsen vreesden door dit krabbelen van het eylandt versteecken te worden en alsoo de nacht aen quam, raeckten sy van malcanderen en lieten Middelburgh varen.

Dit is de laetste tijdinge die van dit schip gekomen is; vermoede sy onder wegen ghebleven of door dese slagh met de kraecken soo veel ghekreghen hadden, dat sy daer van gesoncken zijn. Men soude oock wel konnen vermoeden, dat sy door ghebreck van fictualie en ververschinghe vergaen zijn, maer alsoo sy aen de Caep hadden aen geweest en haer daer ververst, soo kan ick hier geen geloof in stellen. Het is hoe ’t is, altijdt ist een beklaeghelijcke saecke, dat sy niet te recht sijn gekomen en verplicht my tot eeuwige danckbaerheydt, om dat Godt my, te weten met het schip Hollandia, soo genadelijck uyt sulcke ooghen-schijnelijcke perijckelen geredt en geholpen heeft. Bidde hem dat sijn goetheyt over my mach continueren, van nu tot inder eeuwigheydt. Amen.

EINDE.

↑