BEKNOPTE BESCHRIJVING VAN GOOILAND IN ’T ALGEMEEN.

Van deeze aangenaame oord onzes Lands, is de

LIGGING.

Grenzende ten Noordoosten aan de Zuiderzee, ten oosten aan de Provincie van Utrecht: „alwaar,” leezen wij, „de landscheiding van dien kant begint aan den mond van de Eem, en Westwaards voordgaat tot een zekeren paal, de Leeuwenpaal genaamd, en van daar langs de Heerlijkheden van de Eemnessen, Baren en Zoest, waarvan het door eene gegravene greppel, de Gooiengraft genoemd, wordt afgescheiden van het sticht van Utrecht, rajende deeze graft weinig minder dan in eene rechte lijn, van den Leeuwenpaal, af, op de St. Maartens, of Doms toren van Utrecht, en verder door eene gegravene landscheiding, en verscheidene paalen, waarop aan den eenen kant het Hollandsche, en aan de andere het Stichtsche wapen staat, tot aan den hoek bij de Drie steenen, aan Maartensdijk, alwaar dezelve een’ hoek maakt, en westwaards voordloopt: hier grenst Gooiland insgelijks ten zuiden aan de Provincie van Utrecht, tegen een gedeelte van Maartensdijk, Agttienhoven, Westbroek, en een gedeelte van Tienhoven, tot aan het Rechtsgebied van de Loosdrechten, langs welke het ten westen grenst tot aan Kortehoef, onder het sticht, en langs de ’s Gravenlandsche of Gooische vaart en Kortehoef, benevens het Stichts Ankeveen, tot onder den Ankeveenschen polder onder Holland, daar Gooiland door den Looidijk bepaald wordt, en westwaards heen strekkende, den Ankeveenschen polder onder Weesper-kerspel ten zuiden heeft; dat, nevens den rechtsban van Muiden heenengaande, het Bailluwschap van Gooiland ten westen van Muiderberg aan de Zuiderzee bepaalt.”—In de laatste overeenkomst (wegens de Grensscheiding,) tusschen Holland en Utrecht, wordt de landscheiding ten zuiden begreepen te gaan rechtstreeks tot aan de Vecht, zo dat de Loosdrechten, Mynden, Hollandsch loenen, en Loenderveen in deezen ook onder Gooiland begreepen worden, echter worden zij niet door den Bailluw van Gooiland beheerscht.

De grond van dit vrij uitgebreide land is hoog, zandig en overal niet even vruchtbaar, doch in onze volgende beschrijvingen van de bijzondere deelen van Gooiland zal overvloedig blijken, wat noeste arbeid, in het bereiden van eenen onvruchtbaaren, tot eenen vruchtbaaren grond vermag; in die bijzondere beschrijvingen spreeken wij ook voldoende over de aangenaame verscheidenheid van gezichten, die Gooiland oplevert.

Onder de heuvelen die er gevonden worden, zijn de voornaamsten:

De Kooltjens of Tafelberg, waarop een ronde tafel van blaauwe steen geplaatst is, in welken 60 naamen van steden, dorpen, gehuchten, sloten en heerehuizen, ieder volgends den streek alwaar men ze zoeken moet, (ten dienste van den reiziger,) zijn ingehouwen, en van welken ook het meeste gedeelte, bij helder weêr, kan gezien worden.

De Seisjensberg.

De Leeuwenberg.

Het Trompenbergjen; zie van dit onze Beschrijving van Hilversum.

Behalven de Gooische bosschen waarvan in onze meergemelde stukswijze beschrijving gesproken is, vondt men weleer op deezen grond het Gooierbosch; doch hetzelve is geheel verdweenen, alhoewel de landstreek daaromtrent nog den naam daarvan draagt.

Van den aart der lieden welken deeze aangenaame landstreek bewoonen, hebben wij in onze beschrijving van Hilversum bladz. 2. reeds gesproken.

Wegens de

NAAMSOORSPRONG

Zie men onze beschrijving van Naarden.

De Oudheid van Gooiland blijkt uit het geen van deszelfs Naamsoorsprong, ter zo even aangewezene plaatse, gezegd is: het geen wij aldaar wegens de Abtdisse Goedela gemeld hebben, moet gebragt worden tot omtrent den jaare 1280; doch anderen willen dat Gooiland reeds omtrent den jaare 970, door Keizer Otto den Grooten, aan Wichman, Graave van Zutphen zou afgestaan weezen, in gevolge waarvan dit land dan nu al ruim 800 jaaren bekend geweest is.

GROOTTE.

Deeze bepaalt men, op meer dan 6700 morgen lands, Rhijnlandsche maat, waarvan 4579 morgen voor de heigronden worden gerekend.

Wegens de Meenten of Gemeene weiden, onder de gezegde heigronden gevonden wordende, zo wel als wegens de Erfgoejers daarop betrekking hebbende, zie onze beschrijving van Laren, Hilversum, enz.

Het bewoonde gedeelte van den gezegden uitgebreiden grond van Gooiland bevat

Naarden, Huizen, Blarikum, Laren, Hilversum, ’s Graaveland, Bussem, Muiderberg.

Het

WAPEN

Van Gooiland is dat van de stad Naarden.

Algemeene Gebouwen van geheel het Land, zijn hier niet voorhanden, waarom wij van ons art. wegens die Gebouwen kunnen zwijgen.

En wat betreft ons art. Regeering, men zie met betrekking tot de Gemeene weiden onze voorgemelde beschrijving van ’s Graaveland, voords ons art. Regeering in de bijzondere beschrijvingen van ieder deel van Gooiland——er is ook een Houtvester over deezen oord in ’t algemeen.

VOORRECHTEN EN VERPLICHTINGEN.

Onder dit artijkel zouden wij moeten brengen het geen wij ter boven genoemde plaatsen van de Erfgoojers gezegd hebben, doch hetzelve aldaar naar vereisch opgegeven hebbende, kunnen wij er hier van zwijgen.

Uit kracht van bedingen bij één der overdragten waaraan Gooiland onderworpen geweest is, gemaakt, liggen de Gooilanders onder de verpligting van eene Koptiende; daarin bestaande dat alle land het welk ééns bezaaid is geweest, den Houtvester moet geeven zeker getal van koppen of maaten, naar den inhoud der tiendeboeken, waarover binnen de twaalf nachten van kersmis in ieder dorp zitdag wordt gehouden; en moet ieder zijn aandeel aldaar komen betaalen, in graan zelf, of in geld: tot het stellen van den prijs worden Burgemeesters van Naarden jaarlijks verzocht, en genieten daarvoor zes Guldens: die binnen de twaalf nachten voornoemd niet betaalt, verbeurt dubbeld, (dit noemt men sluiën;) die drie jaaren lang sluit, diens land vervalt geheel aan den Tienden Heer, of Houtvester.

De overdragt des Lands door Goedela aan Grave Floris den Vijfden, (zie hier voor,) geschiedde voor een rente van 25 ponden wettig Utrechts geld, jaarlijks, ten eeuwigen dage op St. Maartensdag, te betaalen aan de Abtdisse in den tijd: en deeze rente moet mede nog huiden ten dagen uit de gewezene Graaflijkheids Domeinen betaald worden.

GESCHIEDENISSEN.

Gooiland is in vroegere eeuwen meermaals van den eenen bezitter aan den anderen overgegaan, bij wegschenking, of tegen eenen bepaalden prijs, bij wijze van verkoop, over welke verwisseling van eigenaar het land dikwijls aan verregaande twisten en verdeeldheden is blootgesteld geweest.

Andere verschillen zijn ook alhier menigvuldig voorgevallen om de landscheiding, naamlijk met het Sticht van Utrecht, van welken omtrent den jaare 1719 nog een voorbeeld geweest is, want in dien tijd is de nieuwe landscheiding, waarvan wij hier voor spraaken, bepaald.