SA TORNAHAN

Pinagdulan ang ulo, daót uyamot, usá ka tawo nagabaktas sa kabakildan sa Buhisan. Sa kinatas-an sa usá ka bungtod ingo’g aduna’y ginanaw kadto’ng tawo. Molantaw sa kabungtoran nga nagalibut ug walá’y makitá kon dili ang kalibonán ug ang mga tag-as nga kogon; mobalilikid sa walóg ug mosangko ang iya’ng mga matá sa dagat. Motabók sa lain’g bungtod, nagapangyamyan:

—Dinhi gayud.... dinhi. Ania pa ang tuód sa Tugás nga giputól ko. Ania ang Kamansi. ¿Hain na si Maria? ¿Nabuhi pa kahá ang anák niya? ¿Hain ang amahán niya?

Kadto’ng tawo nga nagataboktabok sa mga bungtod, maó ang hiilhan ta kaayo’ng si Lucas. Nabilanggo kay gipasanginlan’g pulahan. Gisilotan sa Hukmanan dinhi ug 20 ka tuig sa bilanggoán, kay ang encargado sa iya’ng agalon misaksi man nga iya’ng hiabután’g nagadalá’g hinagibán si Lucas; apan sa Corte Suprema, tapus mag-antus ug haduol sa toló ka tuig nga paghulát sa apelación, nakagawás. Mitungas siyá sa Buhisan arón sa pagpangita kang Maria ug sa ila’ng bata, kadto’ng bata nga didto pa sa tiyán sa inahán sa pagdakóp kaniya. Apan walá’y hikaplagan, walá’y mapangotana: ang mga tawo niadto’ng dapita, kon walá manugbong sa patag, nangipon sa mga pulahan.

¿Unsa’y buhaton niya niadto’ng mamingaw’ng dapít ug mamingaw’ng takna?

¡Walá! Mitugbong sa lungsod, ug sa pagkaugma, nakakaplag ug buhat: maghahakot sa lanot sa usá ka tornahán ni’ng Siyudad.

Dili inadlaw ni sinimana ang suhol niana’ng mga buhatana, kay pakyaw man. Ug kay bag-o pa man siyá, nagadawat siyá’g suhol kutob sa ikahatag kaniya sa kabokabo.

Apán sa pilá ka semana sa maó gihapon’g panginabuhi, nakaalinggat nga mga tawo’ng sama kaniya’g buhat kun diyotay ba kaniya’g buhat, labí’ng dakú kay kaniya’g suhol. Diáy ang paagi sa tornahán maó kiní: Usá sa kabokabo may napulo kun limá ka lawas ug inigbahin sa salapí’ng ihatag sa Casa, kadto hinoon’g mga paginante nga mga dagku’g buhat, tagidyot da’g madawat: ang mga maantigo’g diyotay, ang mga maisog ug ang mga maayo sa sinumbagáy, maó’y daghan’g mga lawas sa pakyaw ug dagku’g suhol nga madawat.

Usá ka Sábado sa hapon nga naghimo sa panuhol, sí Lucas miduol sa iya’ng kabokabo ug sa mahinay nga tingog, misulti:

—Akó dugáydugáy na sa tornahán, dili akó magaligoyligoy sama sa ubán, apán ang ako’ng suhol diyotay da kay sa ubán.

Ang tubág sa kabokabo niadto’ng mga pulonga maó ang usá ka hugpong nga balikas ug sa katapusan giingón:

Niadto’ng gabhiona dakú’ng hawanán ang gihigdaan ni Lucas, usá ka harianon ang nagdulot kaniya sa panihapon: maó ang bilanggoán sa munisipyo diin gipapanihapon siyá sa usá ka polís.

Sa pagbalikas sa ugód kaniya sa kabokabo, nahinumdum siyá sa takna nga natamparós niya ang encargado sa dato, sinugdan sa iya’ng pagkabilanggo. Napalong ang iya’ng panan-aw: natamparós usáb niya ang kabokabo, kay gipakaingón pa niya nga maó ang encargado nga nagsignit sa ila’ng babuy...