¡................!

Kon ang ubán’g bahin sa kinabuhi ni Lucas, pulós kapaitan, tingali ang labí’ng mapaít maó ang pagbiya kaniya sa bapor. Walá siyá’y ilá didto, walá’y salapí’ng ikapalít ug ma kaon. Labut pa, ¿dili ba maó’y labí’ng makasamad sa kasingkasing, ang palabilabi, pagdaogdaog, ingón sa gibuhat kaniya?

Si Lucas, kon mahuyang pa’g kasingkasing, aduna’y dapít nga kapaingnan arón matapus ang iya’ng mga kasakit: maó ang dagat, mosalom ug magiumós. Apan wala: maó da’y magabuhat ni’ng butanga kadto’ng mga talawán, ang mga walá managpanghibaló kon unsa ang kinabuhi. ¿Ngano’ng ikaluya kaná’ng mga hitaboa? ¿Si Lucas da ba sa Kalibutan ang nahitaboán niana?

Walá mahunahuna ni Lucas ang paghikog. Usá ka butáng ang iya’ng gisaad nga himoon: maó ang dili pagtalikód sa mga kalisdanan, ang pagdasdas niini. Kon makalatás, maayo; kon mapukan, unsaon man. Niadto’ng dughan’g kagá, diin nangagdal ang mga gusok, may usá ka kasingkasing malig-on... Usá ka kasingkasing walá’y giliatán sa mga garás sa kasakit, usá ka kasingkasing nga nagatipig ug usá ka butáng nga sa kaulahian ikatudlo niya sa iyan’ng mga kasama, arón sa pakiggubat sa mga tawo nga tungud sa gugma sa bulawan, dili na mobati’g kalooy, dili na makailá sa bilí sa singót ug kahago sa isigkatawo....

Nagalingkod siyá sa usá ka daku’ng bató sa tuláy niadto’ng baybayon, sumala sa giasoy na sa unahan. Giduol sa usá ka tawo nga miingón:

—Uy, ¿tagadiin ka?

Si Lucas walá motubág sa una’ng pangotana. Sa mga takna sa kagul-anan pakaingnón ta nga tanán’g isulti kanako pulós pagbugálbugál.

—¿Buut ikaw’g salapí?

Igoigo’ng pangotanaha, ¿kinsa’y dili buut ug salapí? Ang dato gani nga dato, molongi man sa salapi nga ato’ng komoon, ¿si Lucas pa ang dili modawat niadto’ng gihagád kaniya? Si Lucas igo lamang miyanghag. Gipakaingón niya kon gitunghaan siyá ua usá ka tawo nga buut modungag sa mga kasubo’ng gibati.

—¿Buut ikaw?—giusáb pagpangotana.

—¿Unsa ma’y buhaton?—misukna si Lucas.

—Moubán ikaw sa Hawaii. Tag 36 ka pisos ang imo’ng bulan.... Maayo’ng pagkabutáng, maayo’ng pagkaon, may sapót....

Sa Sugbo nakadungóg na si Lucas kon hain ang Hawaii ug unsa ang Kalbaryo nga giagián sa mga nanghiadto na; apan gidudhoan siyá’g limá ka pisos nga patinga, patinga nga makaluwás sa iya’ng kagutom. Nahibaló siyá lagí nga kadto’ng nagmaymay kaniya maó’y usá ka tawo nga magabaligya’g tawo sa bilí’ng limá ka pisos sa usá ka Compañía; apan kaná’ng tanán walá na niya mahunahuna, kon dili maó’y iya’ng napalangdong hinoon nga sa Sugbo walá siyá’y mapaabut....

—Hala, ubán sa Hawaii, maayo didto.—miusáb pagsulti ang tawo.

—Iharí ang imo’ng patinga—matud pa ni Lucas—moubán akó. Dili tungud kay nadaóg akó sa imo’ng sulti, kon dili kay buut gayud lamang ako’ng moadto, kay buut ko’ng hikalimtan ang mga kaguól ko dinhi.

Ug si Lucas mikuyog sa tawo....