MAGBABAUL UG PULAHAN

Nahibalík na si Lucas sa baláy sa mangangahoy ug miipon na kang Maria.

Siyá nga sa sinugdan anák sa usá ka ginikanan’g kasarangan ug kahimtang, unya nakasulód sa Colegio, nahimo’ng manggugubut, nabilanggo sa Kotta, nahimo’ng dependiente sa usá ka baligyaán, karón lain na’g buhat nga gihuptan: nagadaro sa yuta, nahimo’ng usá ka magbabaul.

Tungud kay walá man siyá’y kaugalingon’g yuta ug kay ang yuta nga giumá sa amahán ni Maria diyotay da man, siyá miatubang sa usá ka dato sa Siyudad sa Sugbo nga may yuta nga kanait sa kaugalingon sa iya’ng uganganón, ug misaóp.

Walá siyá’y kalabáw ug mikuha’g kalabáw sa dato. Singót ug kabudlay maó’y iya’ng puhonan, yuta ug kalabáw ang sa dato, ug ang dato nangayo nga totol-on pagbahin: usá ang kang Lucas ug duhá ang sa dato.

Walá siyá’y salapi’ng ipalít ug punta sa liboy, busa miutang usá’g punta sa iya’ng agalon.

Si Lucas ug si Maria, bisan walá mangakasál, nanagpuyó’ng malipayon. Silá’ng duhá nanagtinabangay pagbuhat sa umá ug samtang ang lalake nagadaro, susubangán ug salopan sa Adlaw ang iya’ng bukóbukó, ang babaye nagahikay sa pagkaon, nangahoy ug ikabaligya sa Siyudad.

Ug miabut ang pangani. Mitungas ang encargado sa dato arón sa pagbahin sa abót, ug ania ang gisampotan: gibahin sa toló ka pundok ang mais nga nasanggi, duhá sa agalon ug usá ang kang Lucas; unya gihusay ang bilí sa punta, ang tubo sa salapi nga bilí sa maó’ng punta, ug ang gisangkoan maó nga diyotay na lamang kaayo ang mais nga nahibilín sa magbabaul.

Hunahunaa, magbabasa, kon dili ba makapahiubós sa buót nga kahimtanga: ginapatáy sa buhat ang lawas sa saóp, ginaantos ang kainit ug ang ulán sa pagdaro ug pagguna nga sa katapusan, unta hibaslan ang walá’y sukód nga kahago ug ang dili mabanabana’ng gidaghanón sa singót, hapit tanán’g abót adto na lamang sa agalon.

Apán si Lucas igo lamang nakapanakla, nagapangwakli sa dagku’ng toló sa singót nga nanaligdig kutob sa alimpolo hangtud sa mga kitíng. Gitulón ang iya’ng mga kasubó, nagapanlad-ok, ug gihatag sa maayo’ng kabubut-on ang bahin sa iya’ng agalon ug ang gibirá nga bayad sa punta. Siyá nagahunahuna nga bisan tuod kadto’ng gihimo kaniya manghod sa panikas, usá ka matuod nga pagdaogdaog, niadto usá’ng dapita nakakaplag siyá’g kaugbokan sa iya’ng payág diin nanagpuyó’ng mga malipayon silá si Maria. Labut pa gayud, aduna’y mga butáng nga gibuhí nila didto ug dili kapangayoa’g bahin sa ila’ng agalon: maó ang mga saging nga gipananóm nila sa kadaplinon sa iya’ng umá, ang mga utanón, maó ang mga babuy, kanding ug mga manók nga ila’ng gibuhi.

Sa bag-o’ng gisanggian, gipugás na usáb ni Lucas ang maí: sa pangulilang. Ug maó sa gihapon: ang bahin sa agalon labáw kay sa saóp.

Sa ikaduhá na’ng tuig, si Maria nagsabák sa usá ka bata, bunga sa ila’ng panaghigugmaay ni Lucas. Ug usá ka buntag nahitungas ang tigulang encargado sa dato, nagpahayag nga siyá gisugo sa agalon sa pagpabahin sa mga binuhí’ng manók, babuy ug kanding ug nga kon dili mobahin si Lucas, papahawaon dayon sa yuta’ng iya’ng gibuhat.

Nahikugáng si Lucas:

—¿Bahinon ang amo’ng mga manók, babuy ug kanding? ¿May manók ba kun bisan unsa nga igpabuhián kanamo?

—Walá lagí’y gipabatonán kaninyo; apán sanglit ania kamó sa yuta niya, kinahanglan nga bahinan ninyo siyá sa tanán.—mitubág an encargado.

—Dili lawóg sa agalon ang amo’ng gipakaon niana’ng mga hayopa.

—Bisan. Ug kon dili, pahawa kamó karón dayon....

Gipanglipudngan si Lucas, nalimot ug natamparós niya ang tigulang encargado nga mikaratél ug dalagan padulong sa walóg.

Ambut kon unsa’y gisulti sa tigulang sa iya’ng agalon nga sa pagkahapon niadto’ng adlawa, sumasalóp ang Adlaw, ang encargado nahibalík, kinuyogan ug mga kostable nga nagadakóp kang Lucas nga gipasanginlan’g pulahan.

Gidakóp si Lucas, giposasan ang duhá ka kamót, gibokbok, ug, ubán kaniya, gipanakóp ug gipanalá usáb sa lungsod ang tanán’g mga hayop nila, lakíp ang mga itlog sa pugarán. Samtang si Maria nahibalintong ug dinalagan padulong sa baláy sa iya’ng amahán, kay ang ila’ng payág giduslitan man.