Zeventiende Les.
Reading edition
Korelativoj op ies.
Korelativoj op ies geven een bezit te kennen.
Ies = iemands, bijv.:
Ies ĉapelo falis en la akvon = Iemands hoed viel in het water.
Kies = wiens (vragend), bijv.:
Kies ĉapelo estas tiu? = Wiens hoed is dat?
Kies = wiens, wier (betrekkelijk), bijv.:
La knabo, kies libro kuŝas tie ĉi, estas malsana = De knaap, wiens boek hier ligt, is ziek.
Ties = diens, dier, bijv.:
Ties laboro estas la plej bela = Diens werk is ’t mooist.
Ĉies = ieders, elks, van ieder, bijv.:
Li prenis ĉies propraĵon = Hij nam ieders eigendom.
Nenies = niemands, van niemand, bijv.:
Mi bezonas nenies helpon = Ik heb niemands hulp noodig.
Het voorvoegsel fi en het achtervoegsel aĉ.
Deze geven beiden een minachtende beteekenis aan het stamwoord, waarvan fi op de innerlijke en aĉ op de uiterlijke eigenschap doelt, bijv.:
fiĉevalo = paard met streken, ĉevalaĉo = knol.
fiviro = man met slechte eigenschappen, viraĉo = vent, kerel.
fivirino = vrouw met slechte eigenschappen, virinaĉo = wijf.
Het achtervoegsel ĉj(o) dient om verkleinende, liefkoozende mannelijke persoonsnamen te vormen; men voegt den uitgang na den 2en tot den 5en letter van den naam, bijv.: Miĥaelo = Michiel, Miĉjo = Michieltje.
Petro = Pieter, Peĉjo = Pietje.
Het achtervoegsel nj(o) wordt gebruikt op dezelfde wijze als ĉj(o), doch dient voor vrouwelijke persoonsnamen, bijv.:
Mario = Marie, Manjo = Marietje.
Emilino = Emilia, Eminjo = Emilietje.
De uitdrukking Moŝto is een beleefdheidstitel, die dient voor alle Nederlandsche titels, als: Majesteit, Heiligheid, Excellentie, WelEdele, WelEdelGestrenge, Hoogedelgeboren, enz. Wanneer de waardigheid van den te noemen persoon het woord Moŝto voorafgaat, dan neemt die waardigheid den vorm van het bijv. n.w. aan, bijv.:
Zijne Majesteit de Koning = Lia reĝa Moŝto.
Zijne Excellentie Graaf.... = Lia grafa Moŝto....
Zijne Heiligheid de Paus = Lia papa Moŝto.
Leer van buiten:
industrio nijverheid
poŝto brievenpost
signo teeken
stacio station
raso geslacht
gento volksstam
reĝo koning
regno staat
bieno goed, landgoed
opinio meening
perfekta volmaakt
libera vrij
prava wie gelijk heeft
certa zeker
sama zelfde
sendi zenden
donaci schenken (een geschenk doen)
ricevi ontvangen
gajni winnen
akiri verkrijgen
mezuri meten
ofendi beleedigen
plendi zich beklagen
bedaŭri betreuren
aparteni toebehooren
posedi bezitten
malprava wie ongelijk heeft
decidi besluiten, beslissen
danki bedanken
ĉagreni verdrieten
enui zich vervelen
amuzi vermaken
sin amuzi zich vermaken
daŭri duren
resti blijven
ĉesi ophouden
ĵeti werpen
peli wegjagen, weg zenden
ŝajni schijnen, blijken
gratuli gelukwenschen
envii benijden
helpi helpen
zorgi zorgen
supre omhoog
malsupre omlaag
tuj dadelijk
ĵus juist
preskaŭ bijna
sendube ongetwijfeld
adiaŭ vaarwel
precipe vooral
sufiĉe genoeg
tro te, teveel
jen ... jen nu eens ... dan weer
ju pli ... des pli hoe meer ... des te meer
Vertaling:
Ekplendi, posedaĵo, poŝtisto, ekĵeti, mallibera, libereco, reĝino, regnano, malliberejo, domaĉo, parolaĉi, fikomercaĵo, hundaĉo, skribaĉi, fiinfano, disflugi, deflugi, forflugi, deiri, disiri, foriri.
Vertaal in Esperanto:
Gevangene, gevangenschap, gelukwensch, bedelaar, vreesachtig, bang maken, dankbaar, beklagenswaardig, betreurenswaardig, benijdenswaardig, uitstrooien (werpen naar alle kanten), terugroepen, overdenken, welvaren, kunstmatig, beginnen te lachen, beginnen te weenen, beginnen te klagen.
Vertaling:
Ies perdo ne estas ĉiam ies gajno. Ĉies ideo estas diversa. Kies plumon vi uzis? Nenies, (ĝi) estas mia. Ties opinio ne multe valoras. Ĉu estas ies tiu ĉi pinglo? Ĉu tiuj estas la gepatroj, kies infanoj ludas kun la viaj? La mono ne estas ties, kiu ĝin trovas. Ĉies traduko estis bona. Mi estas nenies malamiko. La fervoraj infanoj estos rekompencataj, sed la malfervoraj infanoj estos punataj. Ĉu vi scias kie estas la adresaro de Roterdamo? En mia libertempo de la antaŭa jaro mi vizitis la plej sudan (zuidelijk) parton de nia lando, kaj admiris la belan pejzaĝon (landschap). Li ne povas kompreni min aŭ ne volas kompreni min. Kiam ni estis revidintaj nian fraton, ni estis tre feliĉaj, ke li estas en tia bonfarto. Ĉar mi ne volis akcepti rekompencon pro mia konsilo, mi resendis al li la donacojn. Nenio estas perfekta. Mi tute ne estas certa, ĉu vi estas prava. Vi estas malprava. La verda stelo estas signo de Esperanto.
Vertaal in Esperanto:
Iemands hoed viel in het water. Is dit paard van iemand? Van wien is dit papier? De vrouw, wier zoon viel, is ongelukkig. De man, wiens kind in het water viel, sprong van de brug. De moeder zeide: Wie niet wil gehoorzamen, diens straf zal groot zijn. Wees niet allemans vriend. Over deze zaak wil ik gaarne ieders meening hooren. Niemands hoed lag meer op de tafel. Ik heb niemands hulp noodig. Waar hebt gij mijn penhouder gelegd? Ik legde hem juist bij het overige schrijfgereedschap. Kan iemand mij zeggen, wie gelijk heeft? Het boek, dat mijn vriend geschreven heeft, is waardig gelezen te worden. Hij kon niet komen wegens zijn werk. Wij hebben alle bezienswaardigheden van Amsterdam bezocht. De kinderen houden niet van stil zijn en zitten, maar loopen en stoeien gaarne den ganschen dag. Ik ben niet zoo lichtgeloovig uwe leugenachtige woorden te gelooven, en ik raad u aan nooit meer over die zaak te spreken, want gij zoudt u vele vijanden maken. Ter gelegenheid van den verjaardag harer moeder leerde mijn nichtje een versje van buiten. Het geschenk van den koning was prachtig. Waarom draagt gij niet allen hetzelfde teeken?
Lees- en Vertaaloefening:
SEVERA BIBLIOTEKISTO.
Ĉiu el la regimentoj, kiuj staras en Parizo, posedas propran bibliotekon, kies gardisto estas ordinare ia maljuna sub-oficiro, kiu estas multe pli kompetenta en aferoj militaj, ol en literaturo. Unu leŭtenanto de la maristaro sendis unu fojon en tian bibliotekon sian servanton kun la komisio, ke li alportu al li el la biblioteko la 9an volumon de la vortaro de Larousse (kun la literoj I. J. K.). Post unu horo la soldato alportas al li la volumon unuan, raportante al li, ke la bibliotekisto ne povis doni la naŭan volumon al persono, kiu ne legis la ok unuajn, kaj ke, traleginte tiujn ĉi, la leŭtenanto ricevos tion, kion li deziras.
(El Fundamenta Krestomatio.)