BIJLAGEN.

BIJLAGE I. (p. 35.)

INSTRUCTIE voor Wilhem Barentsz. waer naer hy hem sal hebben te reguleren, omme die reyse by Noorden (Noua sembla[1306]) om, t’ ondersoucken, ende te vinden naer ’t Coninckryck van China etc.[1307]

Inden Iersten sal den voorszeiden Wilhem Barentsz. stuerman het volcommen commandement hebben, ende goede ordre houden ouer spys, ende dranck, deselue ten meesten oorboer gebruyckende, ende daerbenevens goede discipline houden ouer alle tscheepsvolck, achtervolgende d’ artyckelbrieff daerop gemaeckt,

Ende sal den voorszeiden Wilhem Barentsz. stuerman met zyn schip, ende schipsvolck in dese maendt van Meye hem gereet vinden int meersdiep, omme van daer met de twee andere schepen totte voyage gedestineert de voorszeide reyse te voorderen soohaest alst doenlyck ende mogelyck sal wesen,

Ende sullen de voorszeide dry schepen hen byden anderen houden waerouer die Superintendentie sal hebben Cornelis Cornelisz. van Enckhuysen in tgene dat tot voorderinge van dese voorszeide voyage, off reyse sal strecken, Ende oft gebeurde (twelck Godt verhoede) dat dese schepen door storm, of onweder, oft oock door lanckduerige mist, oft ysganck, oft anderssins vanden anderen dwaelden, oft eenich ongeluck ouerquame, dat In sulcken geualle een ydert van d’ andere schepen euenwel hare voorszeide reyse sal voorderen, sonder dat d’ een d’ andere inde voorszeide voyage sal mogen empescheren ofte verhinderen,

Ende gepasseert zynde de noortcaep sullen hen alsdan verdeylen te weeten Cornelis Cornelisz., ende Brant Ysbrantsz. sullen haer cours nemen, nade Vaygatz ende Willem Barentsz. nae noua zemla, omme by alle mogelycke, ende doenlycke middelen t’ ondersoucken daer door te commen in de zee van Tartarien genaempt Mare tabin, Ende Ingeualle de voorszeide Wilhem Barentsz. door (oft om de) noua zemla niet soude connen passeren sal alsdan gehouden wesen de andere schepen te volgen door de Vaigatz, Ende ter contrarien d’ andere schepen niet connende passeren door de Vaigatz, oft door de Vaigatz alreede eenige mylen geseylt zynde, ende beuindende empeschement, oft letsel van ys, sulcx dat zy niet voorder souden connen door commen, sullen alsdan mede haer voyage dirigeren naer noua zemla, ende d’ ander schip volgen,

Ende sal de voorszeide stuerman scherpelyck letten op de forme, gesteltenisse ende gelegentheyt van t’ eylandt (ende wateren van ende om noua sembla, ende alle andere eylanden ende wateren, die hij opte reijse om noua sembla sal beuinden, ende zoo hij nade Vaygats mede compt te seylen, oick) van vaygatz, hoe tzelue gesitueert is, ende op wat hoochte, ende ondersoucken die wyte, ende breete vande canalen derzeluer, Insgelycx die diepten, ende gronden soo aende Noortzyde nae (van) noua zemla, als aende suytsyde wesende aende custen van moscouien, ende Tartarien, ende van gelycken wat droochten, sanden, ende riffen daer mogen wesen, ende oft daer oock hauenen, oft Reeden zyn om schepen te bergen soo voorden ysganck, als anderssins, Ende daerbeneffens wat volck op tzelue Eylandt, Ende aen beyde custen derzelue woont etc. Ende dit alles pertinentelyck aen te teekenen ende by gescrifte te stellen,

Ende door den canael van Vaygatz gepasseert synde sal de voorszeide stuerman alsdan synen cours nemen oost noort oost, ofte noortoost ten oosten aen op de noortcaep van tartarien genaempt de caep van tabin, ende neerstelyck letten op de hoochte vande selue caep, op de gedaente van tlandt ende gelegentheyt vande diepten ende die steylten, oft vlacten vande strandt aldaer met alle voordere circumstantien daertoe dienende,

Ende sal de voorszeide Wilhem Barentsz. onder anderen bysonder letten wat eylanden op dese voorszeide vaert gelegen zyn, ende waer, Ende wel distinctelyck aenteeckenen haere situatie ende die hoochte van dien, die commoditeyten van hauenen, ende Reeden derseluer, ende by wat volck d’ selue bewoont wordden, ende voorts daervan alle voordere kennisse nemen, sulcx als hy noodich ende dienstelyck sal beuinden,

Van gelycken sal de voorszeide Wilhem Barentsz. acht nemen op de stroomen, ende getyen van dese geheele passaige, soo by westen, als by oosten die Vaigatz, ende wel distinctelyck aen teeckenen op wat plaetssen, ebbe, ende vloet gaet, ende hoe hooch dattet daerop vloet, ende hoe lanck dat die ebbe, ende vloet op alle dese plaetsen gaet, Ende bouen dien ondersoucken de nature, ofte qualiteyt vande wateren aldaer te weeten, off deselue sout ofte soet, ofte brack zyn, Ende sal hier van pertinente notitie houden,

Alle tgene voorszeid is met Godts hulpe volbracht ende van alles pertinente notitie gehouden, ende alle aenteeckeninge scriftelyck gedaen zynde, soo sullen de voorszeide schepen wederkeeren, ende alsdan heuren cours nemen, die eenen lancx de custen van noua zemla, ende d’ andere lancx de custen van Tartarien, wel scherpelyck lettende op de streckinge ende gedaente vande Landen, ende die hoochte derseluer, mitsgaders die diepten, ende gronden, ende van gelycken die droochten, clippen, sanden, ende riffen met alle circumstantien daertoe dienende, Ende sullen die voorszeide schepen malcanderen verwachten ontrent het eylandt Colgoyeue,

Voorts sal de voorszeide Wilhem Barentsz., ende van gelycken synen onder stuerman, oft schipper pertinent Journael houden van alle die coursen, geduerende dese voyage, beginnende vanden noortcaep aff, ter tyt dat die schepen aldaer wederom door Godts genade gecomen sullen wesen, Ende sal tallen tyden, ende plaetssen des doenlyck zynde die hoochte affmeeten geduerende dese voorszeide reyse, als voorszeid is Ende daervan goede notitie houden, Ende voorts van alles een pertinent verbael maecken naer behooren, omme d’ Heeren Staten ouergeleuert te wordden,

Ende ten eynde eenen Iegelyck veroirsaeckt sal wesen syn vuyterste debuoir te doen sal de voorszeide Willem Barentsz. voor al van syne belooffde penningen betaelt wordden, ende de saecke wel geluckende, ende de reyse door Godts hulpe volbracht ende wederom hier te lande gecommen zynde, Sal de voorszeide Wilhem Barentsz. noch daerenbouen eerlyck gerecompenseert wordden, mitsgaders zyn scheepsvolck nade neersticheyt die een yegelyck in tvolbrengen van tgene voorszeid is gedaen, oft gemeriteert sal hebben,

Ende sal de voorszeide Wilhem Barentsz. vande reyse wederom gecommen synde hem vervougen met zyn schip, ende scheepsvolck ter plaetsse daer hy toegerust is, ende hem terstont addresserende aende Magistraten derseluer plaetsse, die hem sullen verclaren, waer naer hy hem sal hebben te reguleren, houdende middelertyt syn volck in scheepsboort, sonder te voren om eenige oorsaecken yemant van henlieden aen landt, oft oock van tlandt aen boort te laten commen,

Aldus gedaen, besloten, ende gearresteert Inde vergaderinge vande heeren generale Staten vande Vereenichde Nederlantsche Prouincien in Sgrauenhage den XVI^en Meye XV^c vier ende tnegentich.

J. van Oldenbarnevelt.[1308]

BIJLAGE II. (p. 38.)

BRIEF over de Nederlandsche noordpoolreis van 1594.

Vl. sal wel vernomen hebben het arriuement jn hollandt vande IIII scepen, die ouer vier maenden van hier vertrockken, om die nauigatie van Indien te vinden, ende van China achteromme, hebbende haer vornemen verricht, Vl. sal weeten, dat die twee, derseluer hebbende die hoichte gehadt vandie witte zee, sijn oostwartz aengeloopen, so om die Reuier Obij te soucken, (van waer aen allen sijden wyt Armenien koemen(de), herwartz worden gebracht, tot beter coepe, als die selue tot Venetia gelden) als oeck dien wech nae Chjna te mogen gebruijcken, alsoe hy naerder is, als lanxs Groenlandt, ende gecoemen aen die Vaigats (die welcke die plaetz is, daer alltijt die difficulteit van passeren is geweest, alsoe Oliuier Brunel tot daer sijnde gecomen, vont selue al toegeuroren, jnt midtse des somers, ende hadde alsoe 18 jaeren geweest[1309]), dese Vaigatz is een Eijlandeken, leggende jn een straete van beide seyden anderhalff meile vant landt, all waer koemende, jnt leste van Julio, vondent als dat voll ijs, twelck al 4, 5 vadem bouent water lach, ende daer nae koemende die hette, was jn drie dagen wech, soe versmolten als ewech gedreuen, door den stercken stroom die daer ginck, waermede die selue scepen, door(t) gat liepen, Geuende die selue den naem, die Straet van Nassouwe, vervolgende voorts hae(r) reise nae Obij, xvi daegen langh, soe wel mit contrarie wijndt, vindende een groote zee, ende ouerall groote diepte, 120, 140, 150 ende meer vademen, hebbende 130 meijlen geseijlt, Ende synde op 20 mylen nae by Obij, vresende off die wijnt gecoert hadde, ende dat sy daer door nijet weder soude door die Vaigatz hebben gecost, om den vorst, die daer stracks begost, keerde wederom, hebbende genoich discouuert, gheene sij begeerden, Deze en hebben nergens aent landt geweest, dan door die vaigatz sijnde, sagen eenen man opt landt die sy mit een boet aent landt gaende vervolg(d)en, dan liep ewegh, ende stracks quaemen op haer 30 ofte 40 mans, mit pijlen sittende elcx in een sleede van een hardt getrocken, waer af die Bootzgesellen vervaert sijnde wederom sceepe gingen, dander twee scepen gingen noortwaerts aen ende coemende op 78 graden, vondent lant, twelcke noua Sembla was, waeraf sij gebracht hebben viele mons(t)ers van Christall de montagna, datter mit bergen voll is, oeck van anderen Mineralen, onder anderen van desen en(i)gen Bergen, die se seggen vol gouts soude weesen, Ende gheen volck daer geuonden, hebben van daer gegaen, vonden onderwegen, dese 2 Schepen, die de Straette hadden gepasseert, ende soe syn tsamen thuys gecoemen. Die Staetten schijnt willen op die Vaigatz 2 Schanssen maecken, soe om die vaert alleen te houden, alse om dat haer van die volck wt Indien vaeren(de) daer huer vertreck hebben, alst Gat toe waer geuroren[1310], het volck sal mettertyt wonder wtrichten. Godt geue wat salich is. Giellisz heft een passagier gesproecken, die daer mede is geweest, ende hem dese relatie heeft gedaen[1311].

BIJLAGE III. (p. 39.)

POINTEN geproponeert opte Nauigatie benoorden om, naeden Coninckrycken van China ende Japan.

Dat omme de vruchten vande costen Inden voorleden Jare gedaen, eensamentlyck vande voorszeide nauigatie te mogen genijeten voor dezen Jare daertoe toegerust ende wtgezonden zullen worden drie schepen vande groote van ontrent hondert lasten, elck met een Bot Jacht van ontrent vyffthien lasten, gemant elck Schip ende Jacht met vyfftich mannen ende voorzien voer zesthien oft achthien maenden van alle behoeften tot de reyse, Dat bouendyen twee Jachten elcx van tusschen twintich ende dertich lasten („vijffthien lasten gelyck de voergaende”[1312]) zullen worden mede gesonden gemant elck met vyffthien mannen.

De voerszeide Schepen ende Jachten sullen Int Meersdiep byden anderen wezen jegens den 11^en Juny naestcommende,

Sullen van daer metten eersten wint haere reyse voorderen deur de Vaygats, voorts nae het promontorium Tabyn ende gepasseert zynde tzelve promontorium, zulcx dat zy zuydelyck een dach oft twee daernae geseylt zullen wezen („gesien zullen hebben dat dandre schepen tvoorszeide promontorium gedoubleert hebben”) zullen te rugge commen de voerszeide twee Jachten van tusschen XX ende XXX lasten deur de Vaygats naer deze landen, omme Rapport te doen van tgunt tot daer toe opte reyse es gepasseert ende beuonden,

De voerszeide drie schepen met haere Jachten zullen voorts haer cours nemen naede hauen ende Stadt van Quinsay ende by alle middelen aerbeyden omme aldaer te mogen hauenen, ende landen, ende te verstaen oftmen aldaer zoude mogen trafficqueren wt deze landen wat coopmanschappen aldaer aengenaem zyn, ende voer retour herwaerts zullen wezen te becommen,

Sullen van daer by zoe verre zy Guinsay nyet en connen becommen noch aldaer negotieren, voorts besoecken de hauenen ende Steden opde zelue custen zuytwaerts gelegen tot dat zy iegens het Noorteynde van Jappan zullen wezen gecommen ten eynde als vooren.

Sullen daernae zoe verre zy te voeren geen profytelycke hauen geuonden hebben zeylen naer het Noorteynde van Jappan ende aldaer gelyck onderzoeck doen,

De voerszeide Rycken, Hauenen, ende Steden successiuelyck als bouen besocht hebbende, zullen hen begeuen opde wedercompste zoe tytlyck dat zy jn Julio, Augusto ofte September XCVI de Veygatz weder mogen repasseren, houdende opte reyse van alles goede notitie, zulcx jn voorleden Jare by Instructie es belast, ende tzelue particulierlyck te rapporteren.

Sullen onder wegen twee van de drie Jachten tytlyck affzeynden omme te besoecken, oft zy achter Noua Zembla om, de reyse naer deze landen zouden connen doen, onder belofte dat de ghene die opte zelue Jachten zullen wezen by succes vande reyse een eerlycke recompense extraordinarie zullen genyeten.

Item alzoe omme te aengenamer te wezen jnde voerszeide landen, wel dienstelyck zoude wezen mette voerszeide Schepen eenige Coopmanschap aldaer te brengen, ende de Coopluyden op een zoe onzekere reyse nyet gaerne en zullen hazarderen, zoe salmen denzeluen daertoe Inviteren met belofte van vrydomme vanden toll ende vande vuytgaende ende jncomende goederen, jnde conuoyen ende licenten, ende oick vry van Scheepsvrachten derzeluer goederen,

Ende zullen de Gedeputeerde weder byden anderen comen tegen den . . . . . . . om nopende de ladinge vande voerszeide Coopmanschap ende Superjntendentie vande zelue eenen gemeenen voet ende ordre te ramen daernae men hem zal jndyen regarde reguleren,

Item dat Cornelis Cornelisz. van Enckhuysen zal hebben de Superjntendentie vande Nauigatie, gelyck jnt voergaende Jaer, met zulcken verstande nochtans dat jngeual hy thert ende Resolutie nyet en hadde om voorts te varen, dat dandere tzelue zullen mogen doen, ende dat jndyen geualle de voerder Superjntendentie zal hebben . . . . . .

Dat tydelyck int Meersdiep Commissarisen sullen geordoneert worden die de voerszeide Schepen jn behoorlycken eede zullen brengen van deze Instructie oft zulcke ander als gemaeckt zal worden te achteruolgen,

Dat binnen middelen tyde oick geleth zal worden oftmen eenige quaetdoenders op het Landt zal stellen etc.

Item dat d’Officiers, ende ander Scheepsvolck zullen worden gegageert ende getracteert tot meesten voordeel ende minsten coste vanden Lande op eenen gemeenen voet.

Geraemt den IX^en May 1595.[1313]

(Resolutiën der Staten-Generaal van 9 Mei 1595. „Compareren d’Heeren Parduijn, Oldt-Burgemeester, Mr. Johan van den Werck, Pensionaris der Stadt Middelboorch, ende Moucheron, Coopman residerende binnen derselver Stadt, gecommitteerde vanden Heeren Staten van Zeelandt, ende In haerluijder presentie geresumeert wesende de beraemde poincten daer op dat men wederom soude mogen besoecken ende continueren de Vaert Benoorden om naer den Coninckrijcke van China ende Japan daer diet’ voorleden Jaer gelaten is, met het gevoechde Advis opde Marge van deselve poincten van de voorszeide comparanten,

Es geresolveert ende geconsenteert dat men de voorschreven vaert als vooren opde voorszeide beraemde poincten, ende alsulcken vorder Instructie als tot dien eijnde noch alhier sal werden geresolveert, wederom zal besoecken ende continueren, ende dat de lasten derselver zullen worden vervallen uijtte Incomptsten van de gemeene middelen der Convoijen ende Licenten,

Verclarende die van Utrecht niet te verstaen dat het Remboursement van de selve lasten sal mogen geschieden uijtte middelen totten Oorloge te lande gedestineert, zoo verre t’ selve In desen zoude alsoo werden gemeent daer van protesterende bij desen.”)

BIJLAGE IV. (p. 39 Noot 2.)

INSTRUCTIE voor Ian Huyghen van Linschoten, ende Francoys de la Dale, principale Commisen, waer nae sy hun sullen reguleeren in de Coninckrijcken van China, ende andere Coninckrijcken ende Landen, die besocht sullen worden by de Schepen ende Iachten, ghedestineert tot de Voyagie by Noorden-om, door de Vaygats, ofte Strate van Nassou.

I. In den eersten sullen syluyden, nae dat Mr. Christoffel Splindler Slavoen, aen landt sal gheweest zijn, ende versocht hebben, of men aldaer sal mogen aencomen, hen te lande vinden by den Coninck, Gouverneur ofte andere Overicheyt aldaer, ende den selfden aenbieden, (van wegen dese Landen) alle vriendtschappe: ende openen de Conditie deser Landen, namelick: dat sy hen geneeren van over Zee met alle Coninckrijcken ende Natien van de gheheele Werelt, vriendtlick ende oprechtelic te traffikeren, negocieren, ende handelen, hebbende daer toe vele commoditeyten van diversche soorten van coopmanschappen ende andersins.

II. Item dat d’ Overicheyt deser Landen, sekerlick geinformeert wesende, datmen in de selve Coninckrijcken ende Landen oprechte handelinge, traffijcke ende negociatie was doende, goet ghevonden hebben, eenige Schepen derwaerts te senden, onder goede ordre, politie ende geregeltheyt, oock met eenighe waren, penningen ende andere commoditeyten, om de handelinge te beginnen door sekere ghetrouwe ende vrome luyden, in deselve Schepen wesende, voor den welcken sy vrye toeganck aldaer sullen versoecken ten eynde voorszeid.

III. Sullen versoecken dat tot vroome, ghetrouwe, ende oprechte gestadige handelinghe, traffijcke ende navigatie, tot gemeene welvaren van de selve Coninckrijcken ende dese Landen: Midtsgaders den Ingesetenen der selver, mach worden verstaen. Ende soo t’ selfde aldaer goet ghevonden wordt, sullen verclaren dat men henlieden met een goede Ambassade ten selven eynde, met de eerste gheleghentheyt van meeninghe is te besoecken indien henluyden sulcks aenghenaem soude wesen.

IV. Sullen aldaer moghen openen wat commoditeyten ende Coopmanschappen uyt dese Landen aldaer van tijt tot tijt sullen mogen worden ghebracht, ende neerstelick ondersoecken, omme te verstaen wat Coopmanschappen ende goederen daer tegens by retour uyt de selve Conincrycken ende Landen sullen moghen worden ghetoghen, ende in dese Landen ghebracht.

V. Sullen van alle t’ ghene op de Reyse passeert, so wel binnen Scheepsboort, in de opdoeninghe van de Landen, Havenen, ende alle andere geleghentheyden, als van t’ ghene te lande hen sal voorcomen, goede ende partinente noticie houden, om terstont op hare wedercomste by geschrifte den Heeren Staten Generael, van alles te doen goet ende getrou rapport. Aldus gedaen ende gearresteert in de vergaderinghe van de Heeren Generale Staten der vereenichde Nederlanden, in S. Graven-Haghe den xvj. Junij Anno xv^c. xcv. Sloeth. vt. ter ordeninghe van de voornoemde Heeren Staten.

C. Aersens[1314].

BIJLAGE V. (p. 42.)

RESOLUTIE der Amsterdamsche vroedschap »nopende de toerustinge van twee schepen omme by Noorden Noua Zembla te zeylen.”

Vergaderinghe gehouden den XXV^en Marty XV^cXCVI.

Ter voorsseide vergaderinghe hebben Burgermeesteren den heeren XXXVI Raden voorgedragen, dat op de leste daghvaert vanden Heeren Staten van Hollandt ende Westvrieslandt voorgeslagen zynde, ten eynde eenige nyeuwe toerustinghe van schepen van slands weghe mochte werden gedaen, omme nochmaels t’ ondersoucken by Noorden Noua Zembla te zeylen etc. t’ selffde (hoe wel meest alle de Steden daer toe eerst waren jnclinerende) ten lesten is affgeslagen ende Geresolueert, soe verre enighe Steden ofte Coopluyden int particulier, ten eynde voorsseid eenige schepen souden begeren toe te maecken ende wt te zenden, dat den selffden (Indien zy de voorsseide vaert quamen te vinden) voor een premium van slandts wege toegevought zal worden, de somme van XX ofte XXV^m guldens, Ende want bysunder dese Stad (als principaelyck Inde coophandel ende nauigatie bestaende) ende oick ’t gemeene landt ende d’Ingesetenen vandien in neringe, coophandelinge ende ryckdomme, grootelicx souden kommen te floreren, by soe verre de voorsseide vaert (daer toe goede hope wordt gegeuen) mochte werden geuonden[1315], Soe is by den Heeren Burgermeesteren ende XXXVI Raden goet geuonden ende Geresolueert, dat van stads wege twee schepen, te weeten een tusschen de L ende LX ende ’t ander van omtrent XXX lasten, ten minsten coste (diemen verstaet dat bouen de XII^m guldens nyet sullen bedragen) datelyck zullen werden toegemaect, ende als vooren gebruyckt, Ende ten eynde ’t selffde te beter mach worden geuordert ende geeffectueert Sullen d’Heeren Burgermeesteren daer toe mogen gebruycken eenige persoonen, die (volgende d’Instructie ende d’ordre hen te gheuen) zullen verzorgen, alle ’t gundt tot wtrustinge vande voornoemde schepen van noode wezen zal.[1316]

BIJLAGE VI. (p. 42.)

GETUIGENISSEN van twee reisgenooten van Jan Cornelisz. Rijp over de noordpoolreis van 1596, 97.

Nous Bourgmaistres et Regens de la ville d’Amsterdam faysons foy A tous quil appartient et certifions pour la verite que pardevant nous est comparu Arent Martenssen d’Anvers aagé d environ 40 ans habitant de ceste ville juridiquement adjourné pour rendre tesmoignage de verite a linstance de Lambert van Tweenhuysen Jacques Nicquet et Consorts, Lequel a declaré deposé et affirmé par serment solemnel Estre veritable Qu’en lan 1596 sesquipperent pour ceste ville d’Amsterdam deux navires dont estoijent Maistres de lun Jean Cornelissen Reip et de lautre Willem Barentsz. qui s’envoyerent au nord Aijant iceluij tesmoing navigé avec ledit navire de Jean Simonssen Reip pour Pilote estant venus le X^e de Juillet a certaine petite Isle laquelle (a cause quils ij avoijent prins un Ours) ils nommerent Beeren Eijlant qu’est a dire Lisle aux Ours et passans outre Jusques a la Terre ferme qui est a l’hauteur de huictante degrez et onze minutes furent la quelques Jours en beaucoup d’endroicts de Paijs ou ils prirent et tuerent plusieurs Bestes et Volaille et allerent aussi querir à Terre une partie de Lest quils mirent en leur navire Auquel Paijs ils donnerent alors le nom de Spitsberguen ores nommé par les Anglois Gronlande Declare en outre quil fust conclu et ordonné par le Conseil du Navire qu’on mist tant audit Spitsberguen qu’autres Lieux et Endroicts a terre quelque Pieux en signe que nos Gens avoijent esté en ces paijs et quartiers Aussi vray Dieu le Tout puissant puisse estre en Aijde a iceluij Attestant Ens Tesmoing de quoij le seau aux causes de ceste dite Ville est imprimé sur l’Espace le 25 de Novembre 1630. Estoit signe I. de Haen avec le seau de ceste dite Ville imprimé en Cire verde au bas sur le space[1317].

Nous Escoutette Bourgmaistres Eschevins et conseil de la ville de Leijden Compté d’Hollande Faisons foij et attestons à tous par cestes Que ce jourdhuij dabte des presentes par devant André Jasparssen de Vesanevelt et Mr. Jean Goes Eschevins esticij establi et comparu Anthoine Classen Herman, Capitaine de Navire, habitant de ceste Ville aagé d’environ trente huit ans, juridiquement adjourné par vn Sergeant porte verge de ceste dite Ville pour rendre tesmoignage de verite à l’instance et requeste de Lambert van Tweenhuijsen Jaques Niquet et Consorts Lequel par consequent a dit et attesté par serment solemnel a luij deferé et prins de luij estre veritable Que l’an mille cinq cens nouante six estans esquippez pour la Ville d’Amsterdam deux navires pour s’en aller au Nord chascun du port de cinquante Lestes dont estoijent Maistres de l’un Jean Cornelissen Reip et de l’autre Willem Barentsz., iceluij Deposant auroit navigé sur ledit navire de Jean Cornelissen Reip avec lequel ils estoijent sortis du Flie Et que le dixiesme jour de Juin de la mesme année veindrent à une petite Isle située à soixante cinq milles Nordouest du Cap Septentrional ou environ: ou ils Allerent à terre avec le Batteau et prenans la hauteur de l’orient trouverent estre a septante cinq degrez moins seise minutes suijvant quoij ils prindrent leur cours nord-nordwest de ladite Isle jusques à la hauteur de huictante degrez: ou ils trouverent la terre quils nomment Terre neufve et aussi Spits-berguen et Gronlande Item une plage ou Baije quils nommerent le grand Inwijcq trouverent aussi plus haut a septante neuf degrez un coing quils nommerent Vogel-hoeck quest a dire le Coing aux Oijseaux aupres du quel ij a une Riviere sur la quelle ils navigerent bien une lieue ou deux pensant de traverser mais a cause de la Glace furent Contraints de retourner Araison de quoij ils nommerent icelle Riviere Queerweicq Aijans bien plus haut à 80 degrez trouvé plusieurs Isles rompues ou ils furent à Terre et aussi à la terre ferme où ils allerent querir beaucoup de volaille et d’oeufs et y tuerent ou prindrent un ours blanc et allerent querir du lest de terre ou ils Trouverent aussi des dens de Baleines Ramans avec le Bateau dans les Golphes ou destours sans pouvoir recognoistre quil ij eust esté quelque Gens Et pourtant trouverent ils en quelques lieux sur quelques Valons de grand monceaux de Pierres entassées Dans quelques uns desquels ils mirent un Bois ou Pal en signe pour ceux qui en apres y pourroijent venir pour voir quil ij avoit esté des Gens Ne declarant autre Chose a dit Aussi vraij Dieu le Toutpuissant puisse estre en Aijde a iceluij Comparant En tesmoing de quoij Nous avons fait imprimer cij dessous Nostre seau aux causes du quel nous vsons maintenant Et fait corroborer la presente par la signature de Nostre Greffier Ce 2^e de Decembre l’an mil six cents trente estoit signé J. van Bancken avec le seau de ladite Ville imprimé aupres en Cire verde[1318].

BIJLAGE VII. (p. 43.)

EXTRACT uit het scheepsjournaal van Willem Barendsz. betreffende de ontdekking van Spitsbergen.

Le 18. de May, stile neuve, nous sommons partis de Texel, & arriverent le 22. contre Fayril[1319] & pres des Orcanesses[1320].

Le 5. de Iuing, summons venus en la glace, laquelle a nostre advis estoit venu de Groenland, car nous faissions compte d’estre environ 25. lieues au dehors dudict Groenland, l’eau estoit verdet, brun de couleur, jetterent le sonde sans trouver fond, la glace, s’estendoit au long de la Mer, Sudest & Norouest, & estoit du tout en pieces, ou escosses.

Le lendemain faysoyent nostre route Nordest & Norest quard du nort 9. lieues, arriverent contre une grande glace, par laquelle ne pouvoyent passer, ne trouverent nul fond a 120. brasses, a nostre advis estoyent 55. lieues de l’Isle Luffoet vers Nordouest, & du Cap de Nord 110. ou 115. lieues.

Tournoyent alors vers l’Est & arriverent le 10. de Iuing a l’Isle des Ours, a la hauteur de 74. degrées 35. min. & faisant voile de la Norest, arriverent en la glace, auquel jecterons ancre, & fumes contraints de retourner soubs l’Isle, De l’Isle des Ours summons departis, & faisoyent Oest noroest pensant trouver vers le nord meilleur passage, car ceux de l’autre Navire, vouloyent tousiours tirer vers l’oest, & j’avoy desir d’estre plus vers l’Est, avons couru jusques au soir Oest noroest 16. lieües, la nuict jusques au matin Noroest 15. lieues.

Le 14. Avancé jusques au soir Nord quar d’oest 22. lieues. Lors le temps devient clair, & nous nous trouvions pres de la glace, & nous sembloit veoir terre vers le Nord[1321], mais nous n’en estions pas asseuré.

Le 15. Nous tournions ven du vent, sondions sans trouver fond a 150. brasses, routoyant jusques au midy, Sudest & Sudest quart d’est 5. lieues, ayant la hauteur de 78¹⁄₄ degrés.

Alors nous allions vent arriere, vers l’Est, 7. lieues.

Et apres jusques au soir Nornordest, 5. lieues.

Passions une grande Balaine morte, sur lequel y avoit plusieurs meauves.

Le 16. Il faisoit brun, le vent Oest passans jusques a midy, Nornord Est 21. lieues, arrivans en la glace, & nous nous retirans passans au loing d’icelle Nordest 5 lieues.

Et derechef hors de la glace Sudest 6. lieues.

Iusques a ce que nous venions derechef avec la roete de S. S. Oest, en la glace 4. lieües, lequel estoit du matin.

Le 17. Il faisoit calme iusques au midi, alors trouvamus la hauteur de 80. degrées & 10. minutes, nous louvions, car avoyons vent au vent, pour sortir hors de la glace, estoyons passe Si, ou 6. lieues, ayans vent Oest jusques au soir, ayant le fond de 90. brasses. Passants outre encore un quartier avec vent Sudest, allions Sud Siroest 4. lieues. Alors vismes terre & allions encore Oest Siroest, la terre s’estendoit Oest quar de Noroest, & Est quart de Sudest, bien 8. ou 9. lieues, la terre estoyt haute & tout couvert de neige, & du pointe du Norouest, s’estendoit ceste terre iusques a un autre pointe.

Le 18. Siroest quart d’Oest, 6. lieues, & la nous trouvions la hauteur de 80. degrées.

Allions contre vent au long de la terre, avec vent Oest & Noroest. Iusques au midi, le 20. Lors estoit le cap d’ouest de la terre, de nous environ Sud suroest 5. lieues. Passions outre Sud suroest & Siroest quar de su 5. lieues, & arrivames joinct a une ance large[1322], laquelle s’estendoit en la terre vers le Sud: & encore une Baye devant laquelle y avoit un Isle, laquelle Baye s’estendoit bien avant vers le Su[1323].

Retournasmes alors de la terre, & passions oultre jusques au soir, Norouest quart du Nort 2. lieues, & arrivames derechef en la glace, parquoy nous falloit tourner vers le Su.

Le 21. Il faisoit grand vent & naigeoit fort du Siroest, & nous courions au vent jusques au soir, mouillons l’ancre proche de la terre pres de nostre Compagnon, justement devant l’entrée du Canal, a 18. brasses, fond de sablon, Au pointe d’Est de l’embouchure y avoit une Roche, laquelle estoit fendue par desus, fort bon a connoistre[1324]. Il y avoit encore un petit Isle ou Rocher, environ le tiers d’une lieue dudit bout d’Est. Au pointe d’Ouest y avoit ausi un Rocher bien proche.

Le 22. Prenions de Lest de 7. Chalupes plain de callions, d’autant que nostre Navire estoit peu lestée. Et vient un grand Ours naiger pres du Navire, lequel poursuivions avec 3 Chalupes, & fut tué, sa peau avoit longeur de 12. pieds, nous entrames ce jour la avec la Chalupe en l’entre, pour cercher meilleur port, ce qu’estoit necessaire, & trouvames en dedans, la terre du tout separée & rompue, & aucuns Isles, ou il avoit bon ancrage en plusieurs endroits.

Le 23. Cerchames nostre vray Meridional, par le Cercle Astronomique, & trouvions avant midy, 11. & apres midy, 16. degrées, declinaison, que le Compas, ou l’aiguille tournoyt vers le Noroest, tellement que le Cercle n’estoit pas correct. Nous sortions hors la Baye, pour rechercher jusques ou la coste se pouvoit estendre, car il faisoit fort clair, ne pouvions apercevoir le bout de la terre, laquelle s’estendoit Sud quart de Siroest 7. lieues, Iusques a un bout haut & montueus, lequel se descouvrit, comme s’il estoit une Isle[1325]. Prenions de minuict l’hauteur du Soleil, de 13 degrées, tellement que nous estions a la hauteur du Pole de 79. degrées 34. min.

Le 24. Avant midy, faisoit il calme avions le vent Siroest, la terre (au long duquel prenions nostre route) estoit la plus part rompue, bien hault, & non autre que Monts & montaignes agues, parquoy l’appellions Spitsbergen.

Nous navigeames environ Siroest & Siroestquart de Su 7 lieues, & lors nous estions environ 10. ou 12. lieues, du lieu ou nous avions sondée la premiere fois l’ancre, plus vers l’Est.

Nous destournames du soir derechef de la terre, le bout du Noroest: estoit Nordest de nous, & partions de la terre oest, & oest, quart du noroest, 8. lieues.

Iusques a la fin du premier quartier.

Destournasmes vers le Est, & allions Sudest & quart du Sud 8. lieues, jusques le 25. a midy.

Apres arrivames pres de la terre, & seiglants vent arriere Nornordest, 2. lieues.

Et le mouillerons arriere un pointe a 18. brasses, fond de sablon, & nous sembloit qu’il y avoit flus, & reflus, car nous trouvions en 12. heures de temps, un courant du Siroest, & un autre du Nordest, si fort que les boyns de nos ancres, se casseans dessoubs leauë.

Ceste Baye[1326], en la quelle nous estions, entroit bien avent auecq une ance en dedans, au costé du Su y avoit une pointe basse, arriere laquelle on peut naviger, entrant pres le coste du Nort, & y poser arriere la pointe, ayans abry de touts vents. Nous gens y trouvoyent des dents de Morses on vaches de Mer, parquoy la ditte Baye fut appellée Baye des dents. Nous y trouvions aussi beaucoup de fumé des Cherfs, & aucune laine comme du Brebis. Iustement au Su de la pointe y avoit une petite ance, comme un port.

Le 26. Nous vient le vent Nort, faisions voile, & navigames S: quart de Siroest 10. lieües. Au midy arrivames entre la pointe montueuse & la terre ferme[1327], pensent que le bout montueux fust une Isle, Navigeans en dedans, Su quart de Siroest & Su: & estant quelque espace au dedans du bout, trouvions profondeur de 12. & 10. brasses, bon fond de sablon, & estant entré deux lieues, Il y avoit profondeur de 50. brasses, le fond pierreux, & la terre estoit toute couverte de neige, entrions environ 5. lieues, entre le bout, & coste de la terre firme, & trouvions alors que le bout, lequel nous pensames estre un Isle, estoit attachée avec un banq de sable a la terre, car nous trouvions profondeur de 5. brasses, Il y avoit de la glace sur la bassé, de sorte qu’il nous falloit retourner en arriere.

Ce bout, lequel pensions estre une Isle, gist au 79. degré 5. min. latitude, nous l’appellions la pointe des Oiseaux, pource qu’il y avoit tant d’Oiseaux dessus & a l’environ.

Le 27. Faysoit il calme, de sorte que nous demeurions flottans sans pouvoir avancer entre la pointe des Oisseaux & la terre.

Le 28. passames au tour d’icelle, Navigeants alors Su Siroest 6. lieues, le tout au long de la terre, laquelle estoit fort montueuse & agu, avecq un beau rivage. Navigans tout Sud & S. quart de Siroest 6. lieües, & apres S: quart de Sudest 3. lieües.

Trouvions au midy la hauteur de 78¹⁄₂. degres: & estions alors pres de la glace, Navigeans un peu vers la Mer, pour venir hors la glace, & passames ainsi au long de la glace, & pres de la terre Sudest quart du Sud, 7. lieües.

Et nous estions alors joinct a une grande Baye[1328], laquelle s’estendoit au dedans vers l’Est Nordest, & estoit a deux costes terre haute & montueuse.

Navigeames avecq vent prope du Nord Nordest, jusques au soir tout au long de la terre Su Sudest, & Su quart d’Est, 5. lieües.

Alors y avoit encore une grande Baye[1329], en la quelle y avoit beaucoup de glace pres de la terre, nous prenions nostre route un peu Oest Siroest, pour estre hors de la glace, & cheminames en avant Sud quart de Sudest, 4. lieües.

Vinsmes en la glace, parquoy allames Siroest, 3. lieues.

Le 29. Poursuivismes d’un vent Nord: Le cours Sudest, quart du Sud & Su Sudest, 5. lieues.

Le tout au long de la terre jusques au midy Sud, 4. lieues.

Et trouvames au midy la hauteur de 76. degres: 50. min.

Navigeans en avant S: & S. Sud est sans trouver terre, jusques a ce que vismes l’Isle des Ours, le premier de Iuillet[1330].

BIJLAGE VIII. (p. 63.)

EXTRACTEN uit de Resolutiën der Amsterdamsche Admiraliteit over eene reis naar Hudsons-straat en Nieuw-Nederland in 1613, 14.

Woensdach den 27ⁿ Maert 1613. Voormiddach.

Syn int collegie verschenen Jonas Witsz. Raedt ende ouwdt scheepen deeser steede ende Symon Willemsz. Nooms, verclarende dat zyluyden met hunne compaignie geresolveert zyn een scheepgen te equiperen om bij noorden te zoecken den doorganck naer China, versoeckende dat hen tot dien eijnde mochte geleendt werden het scheepgen ofte jacht de Vos, met presentatie dat den Raedt van weegen ’t landt daerinne meede zouwde mogen herideren zooveele alst dezelve mochte gelieven, omme naer advenant van tselve inleg, vant premium by de Hoge Mogende Heeren Staten Generael deeser Vereenichde Nederlanden opt vinden van dezelve pas gestelt[1331], ofte andere profyten die men zouwde komen te doen neffens henluyden te profiteren.

Welck hun versoeck in deliberatie geleijt zijnde, is hen naer voorgaende resolutie ten antwoorde gegeeven, dat men wel genegen is hen tvoorseide scheepgen ten fine alsvooren bij te stellen, mits conditie dat ment selve sal doen tauxeren, ende met zooveele alst zal mogen bevonden werden waerdich te zijn neffens hunlieder kosten profiteren in de premie ende andere profijten, die zouwden mogen werden gedaen.

Welcke presentatie zyluyden danckeleck neemende, daerop met hunne compaignie zullen delibereren, resolveren ende hunne resolutie dienaengaende den Raedt aendienen.

Donderdach den 28ⁿ Marty 1613. Voormiddach.

Jonas Witsz. ende Symon Willem Nooms binnen staende aenneemende de conditie op dewelcke henluijden op gisteren bij den Raedt geconsenteert is tgebruyck vant scheepgen ofte jachte de Vos tot het soecken van China bij noorden omme, mits dat tselve scheepgen in billicheyt getaxeert wert, syn de heeren Gillis Jansz. Valckenier ende Jehan Adriaensz Zoggaert gecommitteert ende geauthorizeert met henlieden de voorseide taxatie te doen.

Vrijdach den 29ⁿ Marty 1613. Voormiddach.

De heeren Gillis Jansz. Valckenier ende Jehan Adriaensz. Zoggaert hebben gerapporteert dat Hunne E: op gisteren gehandelt hebben met Jonas Witss. ende Symon Willemsz. Nooms op de prisatie vant schip de Vos etc. Ende dat zyluyden met hen overkomen zyn dat het landt tot de voorgenomen voyage int soecken van de pas bij noorden naer China, het voorseide scheepgen zoot lest uytter zee is gekomen, met 6 gotelingen (behalven het buspoeder) sal desisteren ende inleggen voor drie duysent guldens, ende daermede pro rato van de voordere costen van de voorseide voyage, als maentgelden, victuaille enz. herideren in de profijten, zoo aent premium als coopmanschappen die gedaen zullen mogen werden, sonder enige andere onkosten meer te dragen, indien op de voorseide voyage egeen profyt en viele, mits dat den Raedt tvoorseide scheepgen alsnu sal doen overhaelen ende onder water versien.

Donderdag den 24ⁿ July 1614. Voormiddach.

Alsoo men verstaet dat schipper Henric Christiaensz. onlangs alhier aengekomen uyt de noorderste deelen van America zouwde inhebben enige bevervellen bij hem Tys Volckaertsz. Mossel, een Horens man genaemt Pieter[1332] ende Jan de Wit, schipper vant schip ’t Vosken by desen collegie den uytreeders vandien op winninge van de voyage geleent in compaignie gehandelt, is den voornoemden Henric Christiaensz. int collegie ontbooden ende aengeseyt dat den Raedt verstaet dat hy tvoorseide velwerck niet en zal lossen ende opslaen dan met weeten vande voorseide uytreeders vant schip ’t Vosken, dat hy aengenomen heeft zyn reeders aen te dienen.

Woensdach den 13ⁿ Augusti 1614. Voormiddach.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . binnen . . . . . . Raedt aendienende dat . . . . . . der gekeert . . . . . . scheepgen by henluyden . . . . . den jaer uytgesonden om te vaeren benoorden op de reviere Hudson ende aldaer te handelen, daertoe het niet heeft konnen komen, vermits de verhinderinge hen by eenige quaetwillige inwoonders des landts is gedaen ende daeromme genootsaeckt is geweest meest alle zyn ladinge weeder terugge te brengen, versoeckende alsoo trecht van uytgaen daervan eenmael is betaelt, den vryen opslach ende weedervuytvoeringe van dien op gelycke plaetse.

Is naer voorgaende resolutie aengeseyt, dat men omme zooveele doenlyck de navigatie ende bevaringe van vreemde landen te beneficeren, consenteert in den vryen innekomen, ende dat men zoo wanneer zyluyden de voorseide goederen weeder zullen begeeren uyt te zeynden, sal disponeren opt tweede lidt van hun versoeck, ende middelertyt dit consent stellen op een requeste by henluyden tot dien eynde over te geeven.

Donderdach den 14ⁿ Augusti 1614. Voormiddach.

Op de requeste luijdende: Vertonen dienstelyck Jonas Witsz. ende Symon Nooms cum socijs, hoe zy over zeeckere maenden alhier toegerust hebben tschip de Vos, daer schipper op was Pieter Fransz. om te vaeren benoorden op de riviere Hudson, gelaeden met verscheijden waeren ende coopmanschappen omme aldaer te verhandelen, maer alsoo zulcx niet gevoechlyck ditmael heeft konnen geschieden, vermits de verhinderinge van eenige quaetwillige inwoonders, omme welcke den voornoemden schipper met noch twee vant schipsvolck zyn omgebrocht werden, soo heeft men de voorseide goederen weeder te rugge moeten brengen, zynde degeene hieronder gespecificeert, die alle ten uytgaene alhier ten comptoire aengegeven ende verconvoyt zyn geweest, versoeckt derhalven dat Uwe E: believe te consenteren in de vrije lossinge ende opslach van dien, mitsgaders in de weederuytzendinge ter gelegener tyt op gelycke plaets, ten eynde de supplianten de vrucht ende effect van hunne vorige pasport mogen genieten, vijf kassen met glaese vlesschen, zeeven kleijne kasgens met Norenbergerije, vijf. . . . . . . . . . ketelen, twee kisgen. . . . . . . . . . ende houw . . . . . . . . . . een kasgen met ge. . . . . . . . . . pack met viert. . . . wollen laeckenen vier loot, een pack met vijf Engelsche laeckenen hier bereyt, een kasgen met glaesen, twee olyphants tanden.

Is geappostilleert: De Gecommitteerde Raden ter Admiraliteyt residerende tot Amstelredam consenteeren in de vrye lossinge ende opslach van de goederen in deesen vermelt, mits dat dezelve geschiede ten overstaen van den Generael Iongstal, ordonnerende dien van den comptoire der generale middelen op d’innekomende ende uytgaende goederen in dezelve steede hun daernaer te reguleeren.[1333]

BIJLAGE IX. (p. 72-74.)

EXTRACT uit de Histoire du pays nomme Spitsberghe over de beide eerste reizen der Nederlanders ter walvischvangst.

La coste d’Oest de Spitsbergen, estant decouverte per Iehan Corneliss. Rijp, & Guilliaume Barentss. at este derechef navige l’An 1608. per Hendry Hudson, pour la Comp^e. Angloyse. Iceluy Hudson (selon ledire de Iudocus Hondius, en sa carte Planispherisque), at trouvé au noroest de ceste terre, sur la hauteur de 81, & 82. degrez une ferme coste de glace. Depuis ce temps la, ont envoye tous les Estés pour trouver des Bardes de Balaines (ainsi qu’on les nomme de coustume) & a bruler de la graysse. Laquelle pescherie la Compaignie Marchande sur Russe, a Londres at tenu & entretenu par eux seuls, iusques a ce que l’An dernier 1612. que Guilliaume de Muyen at este envoye d’Amsterdam, avecques une Navire: & un autre de Serdam, lesquels n’alloyent seulement jusques a l’Isle dict Bereneylant, ou Isle d’Ours, pour tirer ou prendre des Walrusses, exepté ceuz ont encores este l’An susdict (les Anglois non comprins) une Navire de Biscaye, lesques d’autant qu’euls sont plus habile a tirer ou prendre les balaines, qu’aucune autre Nation de la Chrestienité, sont retourné avecques raisonnable prouffit, mais les nostres n’ont gueres avance, qui est la cause que l’an present soubs la conduitte de Guillaume de Muyen susdict, ont este equippe deux Navires, & ont noz Marchans, pour icelles Navires, loué 12. basques de S. Iean de Lus, a scavoir 3. M^r. Harponiers. 3. Maistres de Chalupe, & les 6. autres pour servir a cuire les huilles, & couper les Baleines. Encore at esté envoyé une barcque d’Amsterdam, dont estoit M^r. Thomas Bonaert, estant la plus grand part de ses gens des Anglois & quelques Hollandois. Encores deux barques du bourg de Serdam, n’allant seulement que pour prendre des Walrusses. Oultre les susdites cincq Navires at este encores equipé une a Dunckerckes, auecques une petite barcque, une de Bordeaux, une de la Rochelle, & troix de S. Iean de Lus, & encores aucuns Espaignolz de S. Sebastian: La Compagnie de Russie a Londres entendant, que tant de Navires estoyent equipe, y ont aussi equipé 6 Navirez bien montéz, dont estoit Admiral ou Capitaine Benjamin Ioseph, sur la Navire le Tigre, armé avecques 21. grosses pieces de Canons, & ce pour empescher a tous autres la Navigation & pescherie, & les chasser des Costes. Encores que les nouvelles de ceste entreprise des Anglois, sont venus tant icy qu’en Biscaye, neantmoins tant bien les Biscayins (lesquels toutesfois ou cuidoit icy, qu’alloyent pour le Roy d’Espaigne vers les Indes Occidentales ou Vuestindes, pour amener gens vers Lima) que les François & les notres se sont neantemoins voyagé vers la terre appellé Spitsbergen, ou Grenlandt (ainsi que le nomment les Anglois) & ce pourveu de bien peu d’arteillerie & ammunition de Guerre, estant seulement equippé pour la pescherie, prennant leur chemin l’un ça l’autre la, en quelque Baye ou Hauvre.

La plus part doncques de Navires, s’estants sur leur pescherie avecq leurs gens, & estans a terre, les Angloys y sont venus & les ont chassé l’un devant l’autre apres[1334].

BIJLAGE X. (p. 98-101.)

INSTRUCTIE voor Hillebrant Gerbrantsz. Quast als commandeur ende den raedt neffens hem gestelt over die schepen, zoe van oirloge, als anderen, gedestineert vuijte Vereenichde Nederlanden op te custen van Nyeulandt, Spytsbergen ende andere, aen ende omtrent die Noortpool gelegen, zoo tot visschen vangen, jaegen, schieten, ende vercrygen van walvisschen, walrussen, allerley seemonsters ende andere goederen te lande ende te water, aldaer te becomen, mitsgaders tot het ontdecken van vreemde ende onbekende landen ende passagien.

Alsoe die goede meeninge ende intentie van de heeren Staten Generael ende Syne Excellentie is, dat die voorseide schepen, haere neringe ende voornemen met goede ordre in Gods naeme ende met aenbiddinge van zyne Goddelycke hulpe ende assistentie sullen voorderen, sonder yemant van gelycken te doen, te beletten, directelick off indirectelyck, maer oock met goede ordre ende couragie aff te weeren alle beleth off verhinderinge, ’t welck andere souden willen poegen hem te doen; soo is Haere Hoog Mogende ende Excellentie wille ende verstant, dat alle de voorseide schepen, hen bij den anderen sullen vinden, onder Hitlant den XIIⁿ Mey naestcoemende, ende sullen aldaer tot voorderinge van hare reyse ende voornemen verdeelt worden in dryen, als onder den voorseiden commandeur een derdendeel als admirael, onder Rem Evertsz. een derdendeel als vice admirael ende een derdendeel onder Pieter Corssen Hordt als vice admirael ofte schouth bij nacht.

Ende omme de voorszeide vlote ende schepen in goede ordre, tot vorderinge van de eere, reputatie, ende dienst van den lande te houden, mitsgaders die compagnie in goede verseeckertheyt, vrientschap, eenicheyt ende verstant, hare reyse ende voornemen te doen volbrengen, zullen als raden over de selve wesen, eerst den voorszeiden commandeur Quast, Anthoni Monier, commissaris generaal, Rem Evertsz., Pieter Corssen voornoemt, Willhem van Muyen, Mathys Iansz. ende Iacob Hessels, schippers van Amsterdam, Rotterdam ende Enchuysen, diewelcke terstont die nootelycke zeynen maecken, ende soo de voorszeide vloote in ’t zeylen bij den anderen te blyven ende kommen, ende alle ’t gene tot goede ordre ende defentie van dien, voor ’t eerste noodich wesen zal, ende op ’t onderhout van den artyckels brieff voor het volck van oirloge ende van den voorderen last, totte neeringe, lantgangen ende diergelijcke, voorsien zullen, ende voorts van tyt tot tyt op alle ’t gene tot verseeckeringe ende goede ordre noodich zal wesen, ende zal elcken schipper gegeven worden een billiet, onder wien deselve bescheyden is, omme bij alle gelegentheyt hem daerby te vinden.

Indien henlieden op te reyse ofte in ’t doen van haere neringe, andere natien, het zy Françoysen, Engelschen, Spaniarden, Deensche, Sweetsche[1335], Vlaemsche, off oock andere aenkommen, zullen deselve (blyvende in behoorlycke verseeckeringe) met alle vrientschap bejegenen, haeren last verclaren, seggende haere meeninge te wesen nyemant in haere neeringe te verhinderen, maer hare neringe doende, met een yegelyck in vrientschap te leven.

Ende alsoo Anthoni Monier, contrerolleur van het geschut van Haere Hoog Mogende gestelt is, voor commissaris generael over de voorszeide vloote, soo veele die schepen van de compagnie ende het doen van haere neringe ende aencleven van dien aengaet, soo worden alle schippers, stierluyden, officieren ende bootsgesellen, expresselijck belast, hem daer vooren te erkennen, respecteren ende gehoorsaemen, tot vuytvoeringe ende volcominge van zijne instructie ende artyckel brieff van de administrateurs van de voorszeide compagnie, die hy als een commissaris generael ende getrouwe eerlijck patriot, gehouden wordt te achtervolgen.

Indyen yemant de voorszeide vloote in hare voorgenomen visscherye, neringe, lantgangen, ende ontdeckinge van nyeuwe landen ofte passagien souden willen verhinderen ofte beletten, ofte eenige vijantschap aen doen, soo worden de voorszeide commandeur, commissaris generael, capiteynen, schippers, officieren ende bootsgesellen belast alle haere macht ende vermogen te gebruycken tot affweringe van sulcke beleth ende vyantschap, soe wel by water als te lande.

Die commandeur off admirael ende capiteynen sullen ordre stellen, dat buyten noot, vuyt hare schepen niet en werde geschoten, omme de walvisschen, walrussen off seemonsters niet te verjagen, ende en zullen oock den commandeur ofte capiteynen, nochte haere onderhebbende officieren ende bootsgesellen nyet vermogen eenige walvisschen, walrussen ofte andere zeemonsters te visschen, vangen ofte schieten, directelyck ofte indirectelyck, maer soo yemant van henlieden, by den voirszeiden commissaris generael ofte van wegen de compagnie, tot extraordinaris dienst in de voirszeide neringe versocht zynde yet merckelijcx ende dienstelijcx doen, zal ’t zelve ter goeder discretie met gelt gerecompenseert worden, ter arbitrage van den commissaris generael ende raedt van de compagnie.

Den commissaris generael metten raedt van de compagnie, schippers ende stuerluyden, sullen goede sorge dragen in ’t doen van haere neringe, dat in ’t anckeren, verseylen, veranderinge van courssen, tot vorderinge van haere voirszeide neringe ende anderssints, den commandeur ofte admirael daervan tytlijck verwitticht werde omme alle goede ordre ende eenicheyt te beter te onderhouden.

Den voirszeiden commissaris generael, wordt oock expresselijck gelast, onder de schepen van de neringe ende het volck daerop dienende ende opte jachten, chaloupen, oock aen landt goede discipline ende ordre te doen onderhouden, in ’t visschen, vangen, schieten ende aen boort brengen van het gevangh, het gevangh aen landt te brengen, in ’t branden ende packen van den traen, deselve aen scheepsboort, off in de schepen te brengen ende anderssints in alles oock met den arponniers ende baskens te houden, ende doen houden goede vrientschap ende eenicheyt, alles conform de instructie ende artyckelbrieff van de administrateurs der voirszeide compagnie.

Ende zullen generalijck in alles den commandeur ofte admirael, den commissaris generael, capiteynen, schippers, stuerluyden, officieren, bootsgesellen ende anderen van dese vloote, hen dragen, eerlyck ende vromelijck, ten meesten dienste van de landen ende compagnie, gelyck eerlijcke luyden betrouwt, ende van hen verwacht wordt.

Aldus gedaen ende gearresteert ter vergaderinge van de Hoogh Mogende Heeren Staten Generael der Vereenichde Nederlanden in ’s Gravenhage op ten naestlesten Aprilis XVI^c ende veerthien[1336].

BIJLAGE XI. (p. 98-101.)

CONCEPT-INSTRUCTIE voor Jan Jacobsz. Schrobop als commandeur-generaal van het konvooi ter verdediging der walvischvaarders in 1616.

Art. 1 = art. 1 van de Instructie van Quast.

Art. 2 = art. 2 v„n d„ Inst„uctie v„n Qu„st.

Art. 3 = art. 3 v„n d„ Inst„uctie v„n Qu„st.

Art. 4. Sullen oock de Schepen van oorloghe blijven bijden anderen, goede achtinge nemen, waer de Engelsche, ende Deensche Schepen zijn, ende hen bij haer vougen, ende hunlijeden volghen daer zij souden mogen gaen, van d’ een baije ende plaetse in d’ ander, Jae, des noot zijnde, tot het questieus eijlandt Incluijs toe, behoudentlyck dat altijt tot preservatie vande vloote in Spitsberghen visschende, suffisante bewaeringe blijve.

Art. 5. Soo veele die Schepen vande voorszeide geoctroijeerde Compaignie aengaet, werdt den voorszeiden Commandeur van Hare Ho: Mog: mede gestelt, als Commissaris Generael over d’ selve, mitsgaders het doen van haere neeringhe, ende aencleven vandien, Worden daerom alle Schippers, Stijerluijden, Officieren, ende Bootsgesellen, expresselijck belast, den voorszeiden Commandeur, ofte den geenen, die hij, bij zijne absentie, In zijn plaetse, In elcke Baije stellen sall, Daer vooren te erkennen, respecteren ende gehoorsamen, tot vuijtvoeringe, ende volcomminge van zijne Instructie, ende Artijckel brijeff van de Administrateurs van de voorszeide Compaignie, die hij als een Commandeur Generael ende getrouwe eerlyck patriot, gehouden wordt te achtervolghen, ende de Schepen vande Geoctroijeerde Compaignie In goede ordre ende vrientschap te doen houden, ende visschen[1337].

Art. 6 = art. 5 van de Instructie van Quast.

Art. 7 = art. 6 v„n d„ Inst„uctie v„n Qu„st.

Art. 8. Ende en zullen den Commandeur, ofte eenighe vande Schepen van Oorloghe vande custe nijet vermoghen te scheijden, ofte de Schepen vande Compaignie (tot bewaeringhe vande welcke zij gestelt zijn) te verlaeten, sonder kennisse ende consent vande Schippers der voorszeide Steden.

Art. 19 = art. 7 van de Instructie van Quast.

Art. 10 = art. 8 v„n d„ Inst„uctie v„n Qu„st.

Art. 11 = art. 9 v„n d„ Inst„uctie v„n Qu„st.

Art. 12. Ende alsoo voor desen Jaere 1616 aende Compaignie van Nicasius Kien, Dirck Adriaensz. Leuerstein, ende consoorten, bij Resolutie vande Ho: Mog: Heeren Staeten Generael (sonder preiuditie van elcx recht) is geconsenteert, beneffens de Geoctroijeerde Compaignie te moghen visschen op ’t voorschreven Eijlandt, leggende opde hoochte van een ende ’t zeventich graeden, ende eenige minuten, tusschen de Geoctroijeerde Compaignie, ende den voorschreven Nicasius Kien, ende consorten, in questie[1338], Soo wort den voorschreven Commandeur Generael bij desen mede expresselijck belast, de voorschreven Schepen vande voorschreven Compaignie van Nicasius Kien, Dierck Adriaenssz. Leverstein, ende consoorten, beneffens de Schepen van de Geoctroijeerde Compaignie op het voorschreven eijlandt visschende, mede te beschutten ende te beschermen, Ende in goede eenicheijt te houden[1339].

Gearresteerd door Z. Exc. 18 Mei 1616.

BIJLAGE XII. (p. 98-101.)

INSTRUCTIE waer naer Capiteyn Jan Jacobsz. Schrobop als Commandeur voorde Schepen van Oirloge, vande Hooge Mogende Heeren Staten Generael der Vereenichde Nederlanden, Ende de Schepen vande Geoctroyeerde Compaignie gedestineert naer de Noorderquartieren van Noua Sembla aff tot Fretum Dauitz toe, hem dese aenstaende reyse zal hebben te gouuerneren.

I. Inden eersten zal den voorszeiden Capiteyn Jan Jacobsz. Schrobop Commanderen dese aenstaende reyse ouer de geheele Vlote, Bestaende in vier Schepen van Oirloge, Ende inde navolgende vande voorszeide Compaignie, als namentlyck, T’ Schip den Waterhont, daer Capiteyn ende Schipper op is . . . . . . . . . . . . . . . . . ., varende van Delffshauen, T’ Schip den Neptunus, daer Capiteyn ende Schipper op is Wilhem van Muyen, varende van Amstelredam, T’ Schip de Witte Swaen, daer Capiteyn ende Schipper op is Mathys Janssen Hoepstock, varende van Rotterdam, T’ Schip de drie Coningen, daer Capiteyn ende Schipper op is . . . . . . . . . . . . . . . ., varende van Hoorn, T’ Schip de Hope, daer Capiteyn ende Schipper op is Heertien Jansz., vaerende van Enchuysen, ende T’ Schip ofte Jachte den Orangien Boom, daer Capiteyn ende Schipper op is Wybe Janssen[1340] varende van Amstelredam.

II. Ende alsoo de twee Schepen, genaempt den Waterhont, ende de Witte Swaen, beneffens een oorlogh Schip (met Godes hulpe) de Maze, ende d’ ander vier schepen, beneffens twee oorlogh Schepen, het Texel vuytloopen zullen, Waertoe noch een Schip van oorloge, eerstdaegs van Amstelredam volgen sal, Soo is geordonneert dat de Schepen, die vuyt de respectiue havens vaeren, niet naer malcanderen wachten en sullen, Maar zullen elck gereet zynde, met den eersten goeden windt, die Godt verleenen zal, In zee loopen, Ende haeren cours stellen naer het Eylandt, tusschen de Geoctroyeerde Compaignie, ende Nicasius Kien cum socijs in questie, leggende op 71 graden, ende eenige minuten van Hitlandt aff, Noorden, ten Westen aengaende,

III. Welck voorszeide Eylandt zal wesen het rendevous, daer hen alle de Schepen, beneffens de vier oorlogh Schepen vergaderen sullen.

IIII. Alle de Schepen zullen vermogen haer beste te doen om ’t voorszeide Eylandt eerst te bezeylen.

V. Ende gecommen zynde aen t’ voorszeide Eylandt, zal den voorszeiden Commandeur Generael, met hulpe vande andere Capiteynen van oorloge, haere respectiue Stierluyden, ende andere zeeluyden hen des verstaende, nemen de rechte Polus hoochte vande gelegentheyt van t’ selue Eylandt, Wat streckinge, ende hoedanige opdoeninge t’ selue Eylandt is hebbende, Om ons daervan rapport te doen, zoo nae als doenelyck sal syn[1341].

VI. Ingevalle aen t’ voorszeide Eylandt, hen zooveele Walvisschen openbaren, dattet apparent is, dat alle de Schepen daer haere volle ladinge zouden connen becommen, zullen dezelue vermogen al t’ samen haere Visscherie, ende Ketels aldaer te planten, ende de Visscherie, ende t’ stoocken vanden Traen aldaer te beginnen.

VII. Item alsoo aen t’ voorszeide Eylandt mede gedestineert zyn by Nicasio Kien ende Dirck Adriaensz. Leuersteyn cum socijs vyff Schepen, Als namentlyck T’ Schip de Indiaensche Raue, daer Capiteyn op is Gouert Huybertsz., T’ Schip . . . . . . . . . . . daer Capiteyn op is Jan Janssen, T’ Schip den Jager, daer Capiteyn op is Symon Pietersz., T’ Schip den Sampson daer Capiteyn op is Claes Jansz. Knaep, Ende T’ Schip de Blinde fortuyn, Daer Capiteyn op is Adriaen Dircxz. Leuersteyn, hun int particulier competerende buyten de Geoctroyeerde Compaignie, om aldaer mede de Visscherie-neeringe te plegen, beneffens de Schepen vande Geoctroyeerde Compaignie, Is by deselue Geoctroyeerde Compaignie, met den voorszeiden Nicasio Kien, cum socijs geaccordeert, ende verdragen, alle de Walvisschen, die by de respectiue twee Compaignies Chaloupen zullen gevangen worden, byde voorszeide twee Compaignien te verdeelen, Visch om Visch, nae rata van t’ getal der Chaloupen, die elcke Compaignie met Basques beset, in zee brengen sal, Welverstaende, dat de Geoctroyeerde Compaignie tot elcke vier Chaloupen, met Basques by haer beset, een vyffde met Neerlandts volck zal mogen besetten, Ende daermede participeren, ende visschen, als met de Basques Chaloupen[1342].

VIII. Ende Ingevalle aen t’ voorszeide Eylandt, hun soo veele Visschen niet en openbaerden, dat het apparent waere, datter niet genoug voor alle de Schepen te vangen zoude vallen, Sullen de Schepen hen verdeelen, ende verzeylen In volgender manieren, Te weten T’ Schip den Waterhont zal zeylen in Belsont op Spitsbergen, Ende aldaer aenveerden t’ huys, de Chaloupen, Fustagie, ende andere gereetschappen, het verledene Jaer aldaer gelaten, de Compaignie aengaende, ende aldaer zyn Visscherie ende stokinge van Traen planten, alwaert oock dat d’ Engelschen daer lagen, ende hen t’ selffde wilden beletten, In welcken gevalle hy de Schepen van oorloge, die hen daer ontrent zullen houden, daervan sal verwittigen, het Schip de drie Coningen zal zeylen inde Groenhauen in Spitsbergen, Ende aldaer de Visscherie planten, als vooren, het Schip de Swaen, ende t’ schip de Hope zullen zeylen deen inde Hollandtsche Baye, d’ ander In Maria Magdalena Bay In Spitsbergen voorszeid, ende aldaer de Visscherie planten, als vooren.

IX. Ende om te zeylen van t’ voorszeide Eylandt, naer Spitsbergen, zullen de Stierluyden haere rekeninge maecken, In welcke hauen zij zullen moeten wesen, haer vastelyck vertrouwende, dat om den zuythouck van Spitsbergen te bezeylen, zy niet Oostelycker en behoeuen aen te gaen, als Noort Oist ten Oosten, Ende om Maria Magdalena-sont aen te doen, niet Oostelycker, en behoeuen aen te gaen, als Noort Oist ten Noorden, Alhoewel de Caerten ter contrarie schynen aen te wysen, Daerby dient by den Stierman aengemerckt te worden, dat van ’t voorszeide Eylandt in questie, tot aenden zuydthouck van Spitsbergen, niet en is, bouen hondert sessentwintich duytsche Mijlen, Ende van ’t voorszeide Eylandt, tot aen Maria Magdalena Baij, niet bouen hondert, ende vijftich duytsche Mylen Ende int wederom commen, langs Noorwegen, zullen hen wel mogen reguleren nae de Caerten, De Schepen den Neptunus ende den Oranguen Boom, zullen blyuen aen t’ Eylandt, Ende mette participant Schepen van Nicasius Kien, ende zyne geassocieerde gemeen visschen, Ende den vangst verdeelen nae rata vande Chaloupen, als hier vooren verhaelt, Mannende een Chaloup Neerlandts volck, by vier Chaloupen Basques, Ende daermede naer aduenant deelinge doen.

X. Alle de Vier Schepen van Oorloge zullen haer met der Compaignie vier Schepen begeuen naer Spitsbergen, om deselue te deffenderen voor alle geweldt, daervoor goede sorge dragen, Te meer alsoo onse Schepen, op de Visscherie neeringe liggende, gansch ongereet zyn, om haer zeluen te deffenderen, nochte geen tegenstant doen en connen.

XI. Ende zullen die vier Schepen van Oorloge voorszeid, haer gestadelyck byden anderen houden voor Belsont ende d’ ander noordelycke hauenen, daer der voorszeide Compaignie vier Schepen liggen, zeylende van d’ een hauen voor, ende d’ ander nae, Ten ware dat zij ontdeckten eenige andere OirlogSchepen, die haere neeringe zouden willen beletten, In welcken gevalle zy haer daerby sullen begeuen, Ende gestadig daerby blyuen, sonder daervan te wyken, zoo lange zy op de Custe houden, Ende zoo zy haeren cours naer t’ voorszeide Eylandt nemen, haer daermede volgende, oueral thooft bieden.

XII. Indien henluyden opde reyse, ofte int doen van haere neeringe, andere Natien, het zij Francoisen, Engelschen, Spaengnaerden, Deenen, Schotten, Vlemingen, ofte andere aencommen, zullen deselue, blyuende in behoorlycke verseeckeringe met alle vruntschap beiegenen, haeren last verclaren, ende seggen haer meeninge te wesen, niemanden In zyne neeringe te verhinderen, maer haere neeringe doende, met een yegelyck in vruntschap te leuen.

XIII. Soo yemandt de voorszeide Vlote in haere voorgenomen Vischerie, Neeringe, Landtgangen, ende ontdeckinge van nieuwe landen ofte passagien zouden willen verhinderen, ofte beletten te Visschen, ofte eenige vyantschap aendoen, Soo worden den voorszeiden Commandeur, Capiteynen, Schippers, Officieren, ende Bootsgesellen belast, alle haere macht, ende vermogen te gebruycken, tot affweeringe van sulcke belet, ende vyantschap, zoo wel by water, als te lande.

XIIII. De Bewinthebbers hebben haere Schepen geordonneert (zoo in d’ een, ofte in d’ andere hauen swaricheyt viele van eenigh gewelt) t’selue aende Oorlogh-Schepen, met alle mogelycke middelen te verwittigen, In welcken gevalle de Schepen van Oirloge, zullen zien soodanigen geweldt, In aldermanieren te beletten, Ende de geweldenaers aen te tasten, volgens de Commissie haer by de Hooge Mogende Heeren Staten Generael gegeuen.

XV. Ingevalle, dat In Spitsbergen, ofte oock aen t’ voorszeide Eylandt eenige Fransche ofte Biscaysche Schepen quamen, om aldaer te visschen, Salmen deselue vruntlyck tracteren, Ende (zoo veele d’ Ordonnantie van haere Ho: Mo: eenichsints mach lyden) In deffentie nemen, Mits daer voor genietende een derden deel van haeren vangst, Tzy In Traen gekoockt, Ofte den derden Visch, nae datmen met haer can accorderen, Gelyck voor desen twee Schepen van St. Sebastiaen hebben gepresenteert, daervan de Schippers genaempt waeren, Jean de Lasso, t’ Schip Lestenotte de Bourdeaux, ende Jean de Gramont t’ Schip le Pellecan de Bourdeaux[1343].

XVI. Soo oock eenige Schepen van dese Landen, aen Spitsbergen quamen Visschen, buyten de zess, hier bouen genoempt, ende geexpresseert, Sal den voorszeiden Commandeur deselue, als ouertreders vande Resolutie vande Ho: Mo: Heeren Staten-Generael, ende violateurs vant Octroy (dese voorszeide Compaignie om seeckere redenen vergunt) met alle haer vangst, Schepen, ende gereetschappen aentasten ende Innebrengen, Stellende de selue te rechte voor de respectiue Collegien ter Admiraliteyt.

XVII. Ende oft geuiel, dat d’ een ofte d’ ander vande Schepen vande voorszeide Compaignie, by acte van hostiliteyt quame te vervallen In handen van eenige andere Schepen, Sullen de Schepen van oorloge deser landen, alle debuoir, ende neersticheyt doen, om t’ selue Schip ofte Schepen hen wederom affhandigh te maecken, ende de schade doen repareren, Ofte (ist doenlyck) deselue sien te veroueren Ende hier int landt te brengen, om d’ actie daertegens te mogen Institueren.

XVIII. Ende eenige andere swaricheden voorvallende, daerop wy nu alhier niet en connen verdacht zyn, zalden voorszeiden Commandeur, dienaengaende hem hebben te beraden met d’ andere Capiteynen vande Schepen van oorloge Als oock met de Capiteyn, Schippers van des voorszeiden Compaignies Schepen, die byder hant zullen zyn, Omme alle disordre (zoo veele mogelyck zy) te helpen weeren.

Aldus gedaen, ende gearresteert by Syne Excellentie In S’grauenhage den XXIII^en Meye 1616[1344].

BIJLAGE XIII. (p. 113, 114.)

KORT VERHAEL van de Gedaente der Walvisschen, En hare Namen, en voorts waer, en hoe, deselve in Zee gevangen worden.

Onder de Walvisschen wordt de geene, die Grandbay genoemt is, meest lagen gheleydt, alsoo die weghens groote en vettigheyt de meeste Speck en Traen uyt-levert, en is oock weghens sijn dommigheydt op het best te vangen: want dit Dier is so dom, als het groot en sterck is. De derde part van sijn lichaem is by-na Hooft: heeft midden in ’t hooft kleyne ooghen, sijn niet grooter dan Ossen-ooghen, ende d’ Ooghappel is niet grooter dan een Erwet, de ooren sijn twee gaten, soo kleyn dat men die nauwelijcks vinden, en een stroo daer in steken kan, van binnen in ’t hooft zijnse wijder, en als ooren geformeert, maer hy hoort evenwel heel gauw en scherp. Boven op het hooft heeft hy twee gaten of pijpen, daer door ordinaris de lucht uyt en in gaet, en het water, ’t welck dit Monster door aentrecken des adems, in sijn keel heeft getrocken, wederom in groote menighte en gewelt seer hoogh in de lucht uytgespat wort. Heeft in de mont een tongh, langh 18 voet, en breet 10 voet: weeght 6000 pont: als die op het landt leyt, soo kan geen man daer over heen sien: leydt in zijn muyl in een sacht bedt van Haer, gelijck Paerts-haer, ’t welck aen de Balijnen of Kneven vast hanght: dese Balijnen sijn van binnen in den mont ontrent 800 stucks kleyn en groot, boven op beyde zijden sijn de breede en dicke, ende onder de dunne die voor smal te samen loopen, ende daer op soude anders de tongh leggen, als op scherpe messen en swaerden, soo het Haer niet over dese scherpe Balijnen lagh, en voor de tongh soo een saght bedt maeckte. Hy heeft in de muyl geen tanden: men vint in sijn lijf niet dan sommige handen vol Zee-spinnekoppen, en soo wat zeemos, ’t welck uyt de gront van de Zee komt; en is te gelooven dat dit Monster sich van ’t eene noch van ’t ander onderhout, als maer alleen van ’t Zeewater, ’t welck oock dese Spinnekoppen en mos voort brenght. Het is een goet teken van veel Walvisch-vanghst, daer veel van dit ongedierte gesien wort, want de Walvisschen daer geerne ontrent haer verhouden, en de Zee is somtijts soo vol van dit vuyle tuygh dat het weemelt. Sijn muyl kan hy 4 a 5 vadems wijt op spalcken, loopt voor niet spits toe, maer met dicke breede lippen, die wel 6000 pont wegen. Sijn gestaltenis is by nae van fatsoen als een paerts-kop, voor seer dick en breedt, loopt al van langer-handt smal toe, tot aen den steert, niet ghelijck andere Visschen scherp toe loopen, de Vinnen yder ontrent een vaem langh zijnde, staen op beyde seyden uyt, dien beweeght hy in ’t swemmen met op en neer te slaen, schiet dan alsoo voort gelijck een pijl: de Staert is aen ’t eynd ontrent 27 voet breet, ende 1¹⁄₂ ofte 2 voet dick van stercke vinnen, kan daer mede groote kracht doen, ende sijn gantsche sterckte bestaet oock daer in. Het mannekens geboortslidt staet van buyten als een vier-voetigh gedierte: de pees daer van is van sommige ontrent 14 voet langh, en ontrent op het dickste twee spannen dick. Het Wijfken is ordinaris veel grooter als het Manneken, en dies geboorts-lit staet ontrent de borst: draeght op een reys maer een Jongh, ’t welck sijn moeder over al nae swemt, en aen de borsten suyght, want de wijfkens twee borsten of mammen hebben. De langhte van een Walvisch is ontrent 70 of 80 voet, aen elcke zijde heeft hy een Vinne een vaem langh, en een halve breet: sijn dickte is ontrent 8 vadem. In de Zee heeft hy onder de Visschen een vyandt, van een Visch genaemt Vin-visch ofte Swaerd-visch: dese visch is ontrent 7 of 8 voet langh, seer sterck na sijn groote, en is niet wel te vangen: want hoe wel men sulck een Visch een pijl in ’t lijf heeft geschoten, soo is hy evenwel soo snel onder water voort geschoten, en de Boot also ver mede gesleept, dat men ten laetsten de Lijn heeft moeten afkappen, ende hem laten door gaen. Voor dese Visschen sijn de Walvisschen heel vervaert, want sy komen met menighte om een Walvisch om-swermen en bestormen, en trecken hem ’t eene Hayr voor en ’t ander na, uyt de vinnen en steert, die ondertusschen met macht slaet, en als een pijl voort schiet. Als sy hem nu alle vinnen uyt getrocken hebben, ende also van sijn sterckte berooft, soo kruypen sy hem in den muyl, eten daer sijn tongh uyt: en men vint somtijdts veel sulcke Walvisschen doot op ’t water in Zee drijven, dien de tongh uyt gegeeten zijn van de Vin-visschen.

Op volgende manier worden de Walvisschen gevangen; te weten: Soo drae men aen landt of op het Schip zijnde, een Walvisch gewaer wort, soo roeyense terstont met drie Sloepen uyt, in elck sijn ses man, daer onder is een daer toe bestelt, om den Visch te raken, die wort genoemt Harponier, en dat na de Harpoen ofte Pijl, daer mede hy de Visch schiet: en met dese drie Sloepen roeyen sy soo ras als moghelijcken is, nae den Walvisch toe, doch met sulcke voorsichtigheyt, datse niet te na by de staert komen, want met dien slaet hy vreesselijcken om: ook moeten sy wannerse dichte by komen, stilletjes roeyen, op dat hy het geraes niet hoort, en dan nae de gront duyckt: die nu op het eerste daer by komt, en hem de Harponier vermoet te raken, soo smijt hy hem met een Harpoen of Pijl met alle macht in ’t lijf, deselve Pijl is ontrent 3 voet langh, op beyde seyden met weer-haecken, op dat die niet weer uyt glijt, achter aen steeckt die in een houten steel, vast gemaeckt aen een Lijn ontrent 200 vadem lang, in een Vat ordentlijck geleyt, ’t welck oock in de Sloep staet; want soo dra dit Monster geraeckt is, schiet het met een ongewoone snelheydt nae de gront toe, dat de Lijn loopende langs de rand van de Sloep daer van roockt, en oock wel vyer soude veroorsaken, so men niet geduerigh water daer op goot, by het Vat staet oock een man die geduerig de Lijn voort helpt, om niet onklaer te raken, want in sulck geval moet men deselve ras af kappen, anders soude de Sloep met de menschen ’t onderste boven keeren, en soo de eene Lijn niet lang genoegh is, so komen die met de ander Sloep gauw daer by, en knoopen hare Lijn daer dan oock aen; doch dit soude al niet met allen helpen soo ’t met de natuer van desen Visch soo gelegen waer, dat hy lang onder water konde blijven; maer wanneer hy sommighe vamen is om laegh gesoncken, soo moet hy weer na boven om aem te schepen, dan geeft hy door de lucht-pijpen sulken vreesselijk geluyt van hem, dat men het wel een halve mijl veer kan hooren, maer doch d’eene giert harder dan d’ander, so drae hy weer boven water is, soo varen sy met de Sloep daer nae toe, en de Lijn wijst hun den wegh daer na toe, die het eerste daer weer by komt, schiet hem noch een Pijl in ’t lijf, daer op schiet hy weer onder water: maer wanneer hy dan weer boven komt, soo schieten sy hem niet meer met een Harpoen, maer sy hebben piecken of lancen, dese sijn tweederley, werp-lancen en stoot-lancen: de werp-lancen sijn vast aen een Lijn, gelijck de Pijlen, worden oock so gebruyckt, alleen datse geen weerhaecken hebben, daerom die ook niet blijven steken, maer konnen weer uyt getrocken worden, en worden gebruyckt om de Visch door veel wonden en arbeyt moede te maken, tot dat men met de stootlancien kan daer by komen; want soo langh hy noch sterck is, derf men soo dicht niet by hem komen, also hy met sijn staert seer vinnigh slaet, en al wat hy in sulcke furie raeckt, moet t’eenemael in stucken gaen, gelijck somtijdts gebeurt, dat soo hy een Sloep raeckt, dat die aen Spaenders vlieght, en dat de menschen in de lucht vliegen; wanneer hy dan moede en mat is, soo ghebruycken sy de stoot-lancen, zijnde lange spitse priemen, gelijck een Pieck, die stootense hem soo diep in ’t lijf als het gaen kan, en dat boven by de Vinnen, want daer voelt hy het op het meeste; ende dit doen sy so langh tot dat de long en lever gequetst is, en tot dat het bloedt de lucht-pijpen uyt komt loopen gelijck een stroom, ende soo hoogh sprinckt als een mast: en dan laten sy hem gheworden, ende als dan begint dese Visch eerst te tieren en te woeden, soo dat de Zee begint te schuymen als Zeepwater, slaet met de Vinnen tegens sijn lichaem soo sterck, dat men het geluyt by na een halve mijl veer kan hooren: ende wanneer hy met den staert in ’t water slaet, soo is het anders niet als of een Canon los geschooten wert, welck woeden en strijden met de menschen ende Baren een wonderlijck specktakel is, so dat de gene die jaerlijcks daer na toe varen, bekennen dat sy aen dit gewelt te sien, noyt hun lust genoegh hebben konnen boeten. Als nu de Walvisch aldus genoeg gearbeyt heeft, en in dit woeden de Sloepen somtijdts een mijl of twee mee gesleept heeft, soo wort hy eyndelijck swack, en gaet op een zyde leggen, tot dat hy t’eenemael doot op den rugh komt te drijven, als dan wort hy allengskens na ’t Schip (ofte aen landt, soo de Traen daer gekoockt mach worden, van die hem gevanghen hebben,) getrocken, en wort aen een sterck touw vast gemaeckt, tot dat hy hoog genoeg drijft, ende dat men hem bequaem kan ontstucken kappen; want den eersten dagh is hy by na heel onder water, den tweeden dagh komt hy ontrent een mans hooghte boven drijven, en den derden dagh soo hoogh, dat men regelrecht van ’t Schip daer op kan loopen; Een Persoon is daer toe gestelt, die men Speck-snijder noemt, die heeft bysondere klederen, daer toe dienstigh, aen getrocken, hebbende een groot mes in de hant, die gaet eerst op den Visch, en opent den buyck, die dan met een overgrooten barst op barst, en van sich spat, daer van de man heel vuyl komt uyt te sien, ende dit geeft een vuylen stanck van hem: dit niet tegenstaende moet hy evenwel voort varen, en van zijn Speck, stucken van 2 a 300 pont swaer af snijden, die worden dan in ’t Schip ofte aen Lant getrocken, en aldaer dan voorts in kleyne stucken ghekapt. Het hack-bort is de Visch zijn staert, die heel hart en sterck genoeg is, ende veel bequamer voor de Hack-messen, dan of het van hout was. Als het Speck nu aldus kleyn gekapt is, soo wort het van de gene die op Spitsbergen mogen varen, aen Landt gekoockt, het Vet dat daer van komt wort Traen genoemt, en wort dan in Tonnen gedaen, en dan alsoo nae huys gebracht; maer de gene die niet nae Spitsbergen moghen varen, en in de openbare Zee visschen, packen het gekapte Speck in Tonnen, en kooken als dan den Traen daer uyt, wanneer sy na gedane Reys wederom sijn t’huys gekomen, welcke Traen (gelijck hier vooren verhaelt is,) stercker en onaangenamer van reuck is, dan die vers gekoockt is. Van een Visch na dat die groot is, bekomt men somtijdts wel 60. 70. ja oock wel 100 Quartelen ofte Tonnen Traen, waer van somtijts (nae dat veel of weynigh gevanghen is) een Ton verkocht wort voor 10. 12. à 18 Rijcxdaelders. Van elcken Walvisch die gevangen wort, heeft gemeenlijck een Harponier, die’er 3 op yder Schip zijn, 40 Rijcxdaelders, en soo de Vanghst goet is, soo konnen wel 10. of meer Walvisschen door een Schip verovert worden. Ende dit is het gene dat wy voor dit mael van den Walvischvanghst hebben willen bekent maken[1345].

BIJLAGE XIV. (p. 167-188.)

EXTRACTEN uit de Resolutiën der Staten-Generaal betreffende reizen naar het noorden, gedurende het bestaan der Noordsche Compagnie ondernomen.

R. S.-G. 16 Januari 1615. Is gelesen de Requeste van Mr. Jooris Carolus Stierman, laest vuytgevaeren nae Spitsbergen, metten Commissaris Monier[1346], totten Vanck vande Walvisschen, Ende hebbende geadvanceert syne reyse naerde Noortpool om te ondersoecken, ofter eenige passagie te vinden souden syn totte Tartarische See nae China ende Japan, volgende de Caerte daervan by hem gemaeckt, die hy haere Ho: Mo: is presenterende, Versoeckende dat deselue synen arbeyt in dancke willen nemen, met presentatie van synen dienst, Omme met yuer t’ allen tyden opt commandement van haere Ho: Mo: noch voorder ondersoeck te doen, Ende nae deliberatie js den Suppliant ten regarde van synen goeden wil, ende yeuer ten dienste vanden Lande, ende desselffs voorgaende gedaen diensten, tot eene vereeringe geaccordeert de somme van t’weentzeventich Guldens eens, maer den seluen verclaert, dat haere Ho: Mogende voorder egeen costen meer en begeren te doen tot last van het Landt, om de voorschreven passagie te doen ondersoecken, toelatende sulcx te doen die Coopluyden ende andere die den Prys op het vinden vande voorschreven passagie gestelt[1347], sullen begeerte hebben te winnen.

2 April 1615. Opte Requeste vande Bewinthebberen vande geoctroyeerde Compaignie van het Noordersche quartier, Versoeckende (alsoo sy geresolueert syn eenige Schepen wederom te senden, om te ondersoecken de passagien by Noorden naer China ende Cathay (welcke Schepen na Ierstdaechs sullen gereet syn, om in See te loopen) Ende dat het onseecker is offschoon deselue passagie werdt ontdeckt, dat het doenelyck soude syn mette voorschreuen Schepen den seluen wech wederom te keeren, maer dat sy genootsaeckt souden syn te passeren de Cabo de bonne esperance, off de Engte van Magalanes, ende ouersulcx gedwongen tsy om ververschinge van Water, victuaille, off anderssints aen te doen eenige Landen In Oost Indien, twelck hun byde Schepen vande Oost Indische Compaignie aldaer wesende soude moegen werden beleth) Dat haere Ho: Mo: gelieve hun te verleenen Acte, van dat de voorgenoemde Schepen onverhindert de voorschreuen passagie sullen moegen doen, ende de voorszeide Landen frequenteren, Op dat sulcken goet aengevangen werck In egeender manieren en wert verachtert, Nae deliberatie hebben haere Ho: Mo: de Supplianten dese versochte Acte geaccordeert, Ordonnerende den Gouverneur Generael, ende alle andere Officieren Capiteynen ende Soldaten In Oost Indien t’ selue alsoo toe te staen, ende In sulcken geualle de voorschreuen Schepen te doen alle assistentie tot bevoorderinge van haere reyse.

11 Mei 1615. Opte Requeste vande Bewinthebberen vande Geoctroyeerde Compaignie opte Noortsche Quartieren, Versoeckende geassisteert te worden by leeninge met een Jachte vanden Lande leggende binnen Amstelredam, voor vier ofte vyff maenden, omme daermede te soecken, ende ontdecken seeckere nyeuwe Landen liggende int Noortwesten, Is geordonneert deselue Requeste te senden aen het Collegie ter Admiraliteyt binnen Amstelredam, ende deselue aen te schryuen, Alsoo de saecke haeste vereyscht, ende faveur meriteert, Dat haere Ho: Mo: hem authoriseren, Omme metten Supplianten op haer versoeck te handelen tot haerluyder accommodement, gelyck deselue voorden meesten dienst ende proffyt (doch sonder last van t’ landt) sullen bevinden te behooren.

26 November 1615. Opte Requeste vande Bewinthebbers vande Geoctroyeerde Compaignie handelende opde Noortcuste van Noua Sembla tot Fretum Davidts toe, te kennen geuende dat haer Jacht die zy gesonden hadden om te soecken die doorganck by Noorden naer China, gecommen zynde opte hoochte van tachtentich graden ende aldaer de geheele See vindende vol ys, int wederkeeren gecommen is aen zeecker Landt liggende omtrent opte hoochte van zevenenvyftich tot drye, viere ende vyvenvyftich graden ombegrepen, als te sien is byde getoonde caerte, twelck die supplianten beramen te weesen ten zuyelycxsten van Fretum Davidts, sonder nochtans daervan zeeckere kennisse te hebben, gemerckt tselue Landt noyt voor desen en is bekent geweest, Versoeckende diewyle zy tvoorszeide Landt nyet alleene ontdeckt ende gevonden hebben, maer daerenbouen t’ selue betreden ende daervan possessie genomen, met het planten vande Wapenen van haere Ho: Mo: dat haer Ho: Mo: gelieue volgens het Generael Octroy hun verleent den XXVII^en Meerte 1614 de Supplianten vande vindinge, ondersoeck ende possessie van tselue Landt te verleenen Acte van diligentie, hiernae is de voorszeide gethoonde Caerte gesien, ende geexamineert, ende die voorszeide supplianten geaccordeert d’ Acte van diligentie by haer versocht.

23 November 1616. Is gelesen de Requeste vande Bewinthebbers vande Geoctroyeerde Compaignie van Noua Sembla etc. Versouckende Acte van diligentie nopende de vindinge ende ontdeckinge inden voorleden somer met haer Schip genoempt den Orangenboom int Noorden opte hoochte van tsestich ende sessentsestich graden van seecker Nyeulandt by nyemanden vuyte Vereenichde Nederlanden oyt te vooren ontdeckt, noch bevaren twelck die Schippers ende Commisen genaempt hebben het Staten Landt, Opde Westsyde van het welcke syluyden de wapenen van haere Ho: Mo: hebben geplant, ende metten Inwoonderen van dien gesproocken, ende eenige gereetschappen ende Instrumenten totte visserie dienende becommen hebben, Is nae Deliberatie geaccordeert opte voorszeide Requeste te appostilleren dat die Supplianten op heden dese Requeste mette gevoegde Pascaerte vanden Wegh bij het Jacht den Orangenboom[1348] a^o. 1616 geseylt van Jan Mayeneylandt benoorden Islant omme tot aen het westlandt in Fretum Davidts, ter Vergaderinge van haere Ho: Mo: hebben ouergeleuert, ontdeckt ende gevonden hebbende tvoorszeide Nyeulandt daerinne gemencionneert genaemt Staten Landt ende voorts gedaen Rapport van dese reyse daerouer haere Ho: Mo: die Supplianten geaccordeert hebben haere versochte Acte van diligentie die hun voorts sullen reguleren volgende het Placcaet van haere Ho: Mo:

28 October 1617. Die Gedeputeerde vande drye Camers vande Noortsche Compaignie als van Delft, Hoorn ende Enchuysen hebben door Mr. Joris Carels Stuyrman van Enchuysen gedaen Rapport vant ontdecken, ende vinden van seecker Landt t’welcke genaempt is nyeu Hollandt leggende opte Hoochte van 60, 61, 62 ende 63 graden, ende meer, Item vant ontdecken van seecker Eylandt genoempt Opdams Eylandt, leggende ontrent XX mylen by Oosten Islandt, opte Hoochte van 66 graden, volgende het naerder Rapport byde Comparanten In geschrifte ouergegeuen mette Caerte daervan gemaect, Versouckende dat hyervan notatie soude werden gehouden, ende dat hun soude werden geaccordeert te mogen genyeten het benefitie van het placcaet Is nae deliberatie t’ voorszeide Rapport aengenomen, ende syn de Comparanten met derseluer drye Camers gehouden voor diligent.

24 Augustus 1618. Is gelesen de Requeste gepresenteert van wegen Jan Jansz. Molenwerff ende Otto Reynersz. Coopluyden woonende binnen der Stede van Hoorn, Daerby sy te kennen geven, dat sy Supplianten inden Jaere 1618 hebben geequippeert ende vuytgerust seecker Schip genaempt de vier Heemskinderen, ende daerop gestelt tot Schipper Pieter Jansz. ende tot Stierman Laurens Broers omme inde Noortcusten te ondersoecken vreemde Eylanden, Custen, Hauenen, ende passagen, ende te ondersoecken, oft opte zelue nyeuwe Eylanden die zij souden mogen vinden geene doode Walvisschen, ofte leuendigen souden te vinden syn, hebbende de voorszeide Schipper Inden voorszeiden Jaere ontdeckt zeecker Eylandt liggende opte hoochte van t’ seuentich graden een halff, omtrent XXVIII ofte XXX mylen West zuytwest van Jan Meyers Eylandt ofte nu genaempt het Eylandt in questien, ende inden voorleden Jaere 1617 naer t’ voorszeide Eylandt wederom geequippeert, omme als vooren geseyt is, aldaer te ondersoecken den Walvisvanck, ende neeringe vandien aldaer te planten, gelyck sy In t’ selve Jaer gedaen hebben ende voor dit jegenwoordige Jaer met twee Schepen meynende den vanck voorder te planten, ende Walvisschen te vangen, ende inne te brengen hun t’ selve beleth is geweest doorde meenichfuldicheyt van het ys, sulcx dat zy t’ voorszeide Eylandt nyet en hebben kunnen aendoen, Daerouer zy vruchteloos sonder eenigen vanck opten XII^en deses voorde voorszeide Stede Hoorn syn gekeert, blyckende byde attestatie daervan zynde, Versoeckende dat haere Ho: Mo: souden gelieven deselve attestatie te houden voor Rapport, ende de Supplianten voor diligent, ende hun in conformité van het Octroy te verleenen Acte dat sy tvoorszeide Eylandt alleene voor de vier eerste reysen sullen mogen bevaeren, als vinders, ende ontdeckers van t’ selve etc. Nae deliberatie Is verstaen, Alsoo de Supplianten geen perfect rapport en weeten te doen vande gelegentheyt van t’ voorzeide Eylandt by bewys van Caerte, Streecken, opdoeninge ende aencompste van tselve, om daermede te thoonen dat zy de Vinders daervan alleene zyn, Datmen opte voorszeide Requeste voor dese tyt alleenelyck zal stellen, Gepresenteert ende gelesen ter vergaederinge vande Hooge ende Mogende Heeren Staten Generael der Vereenichde Nederlanden Opten XXIIII^en Augusti 1618.

30 Augustus 1618. Gelesen de Requeste van Cornelis Jansz. Muis ende Adriaen Diercxz. Leuersteyn, daerby zy te kennen geven hoe dat zy van desen Jaere XVI^cXVIII hebben vuytgerust zeecker Schip genaempt den Hasenwint, omme te ondersoecken nyeuwe Landen, hauenen, ende passagien, Ende dat dien volgende den Schipper genoempt Aert Adriaensz. Havelaer ontdeckt, ende gevonden hadde seecker Eylant liggende opte hoochte van zeuenentsestich graden ende een halff, tusschen Groenlandt ende ijslandt, hebbende opt selve Eijlandt gevonden groote meenichte van Vogelen, Vossen, ende andere gedierten, ende geuangen groote meenichte van Cabeljauwen, Versoeckende mits dien alsoo tselve Eylandt noyt in eenige caerten is gevonden, dat haere Ho: Mo: souden gelieven t’ aenhooren het rapport van heuren Schipper, die opten XVII^en deses in dese Landen met t’ voorszeide Schip is gearriveert, Ende dien volgende hun Supplianten vuijt crachte van haere Ho: Mo: Placcaet ende generael Octroy in date den XXVII^en Marte XVI^c veerthien te verleenen Acte van verclaeringe ende Octroy dat zy t’ voorszeide Eylandt alleen sullen mogen bevaeren vier reijsen vry ende binnen wat tyt alles in conformite van t’ voorszeide generael Octroy, Desen volgende heeft den voorszeiden Schipper Aert Adriaensz. Havelaer gedaen Rapport vande ontdeckinge van t’ voorszeide Eylandt verthoonende haere Ho: Mo: de caerte by hem daervan geteeckent, Ende daerop gedelibereert synde, Is nae gedaen Omvrage verstaen ende geaccordeert datmen die Supplianten sal geven Acte van diligentie, gelyck aen anderen gegeven Is van dat sy binnen behoorlycken tijt het Rapport vande ontdeckinge van tvoorszeide Eylandt gedaen hebben.

8 Januari 1619. Gelesen de Requeste van Pieter Courten Coopman tot Middelburch In Zeelandt te kennen geuende hoe dat hy Suppliant door Logier Jaspersz. met syn schip geuonden heeft zeecker Landt liggende opte hoochte van LXXVI¹⁄₂ graden tot LXXX graden sess minuten, om aldaer walvisschen, walruschen ende andere gedierten te vangen, welck Landt noyt voor desen is geuonden noch betreden, gelyck te sien byde gepresenteerde figuratiue caerte, welck landt byden schipper genoempt is nyeuw zeelandt, versoeckende mits dien te genieten het Octroy by haere Ho: Mo: doen publiceren opten XXVII^en Martii Int Jaer XVI^c ende veerthien, ende daernae gehoort het rapport vande voorszeide Schipper Logier Jaspersz. van syn gedaen reijse, ende vindinge vant voorszeide eijlandt, Is geaccordeert datmen den Suppliant sall geuen acte van diligentie by tvoorszeide gedaen rapport, ende exhibitie vande voorszeide figuratiue caerte vande gelegentheijt van t’ voorszeide eylandt, ende sall hiernae op syn voorszeide versoeck gedisponeert worden nae behooren.

13 April 1619. Opte Requeste van Bruin Wilhemsz. Dedel ende Bruyn Dircksz. vander Dussen met hun Compaignie Coopluyden binnen Delft, hebbende te Delffshauen liggende een groot Schip genaempt den Waterhont groot hondert tachtentich lasten by hen gecocht vande Groenlantsche Compaignie, welck Schip gedestineert is prima May naestcommende wederom Groenlandt te beseylen wesende byde vercoopers geheelyck van zijn geschut ontbloot sonder dat zij Supplianten tegenwoordich weeten geschut te coopen te crygen, versoeckende mits dien datmen haer voor viere ofte vijf maenden soude leenen vuyt het magasijn tot Delff veerthien ysere stucken geschuts van omtrent twintich ofte dryeentwintich hondert ponden, mette cogels daertoe noodich, Is nae deliberatie int voorszeide versouck vande Supplianten geaccordeert, mits byde selue Stellende soluente cautie ten contentemente vanden Raedt van State, dat de voorszeide Reijse gedaen zijnde, zij de voorszeide veerthien ysere Stucken geschuts geheel ende ongeschent costeloos ende schadeloos wederom int voorszeide Magasijn binnen Delff sullen leeueren, mette voorszeide Cogels ofte de weerde vande selue, mitsgaders van tvoorszeide geschut, tot welcken eynde alles behoorlyck sall worden gewoogen ende gepriseert, ende werden d’ heeren vanden Raedt van State versocht, ende geauthorizeert dese resolutie te doen effectueren vuijt het Magasijn vande Generaliteyt binnen Delff, bij sooverre als aldaer daertoe commoditeyt is.

11 November 1621. Is gelesen de requeste van Adryaen Dircxz. Leversteyn Coopman op Delffshaven, versouckende octroij voor den tyt van 20 Jaren, om alleen te mogen bevaeren de Landen bij hem ontdeckt vande oostcaep van Fretum Davis noortwaerts aen tot aan seecker Landt ende riviere by hem gevonden, liggende vande voorszeide Oostcaep vyff graden mitsgaders van alle voordere Landen by hem noch t’ondersoucken in Freto Davis, noortwaerts aen tot op 84 graden.

Noch gelesen de requeste van Engelbrecht Pietersz. vander Zee Coopman woonende jnden Bryel versouckende om redenen daerjnne verhaelt Octroy om voor den tijt van 12 Jaeren alleen te mogen equipperen op Fretum Davis presenterende aen te wysen de sub et obreptie vant versouck des voorszeiden Leversteins.

Insgelycx gelesen een requeste van wegens de Bewinthebberen vande Geoctroyeerde Noortsche Compagnie versouckende communicatie vande voorszeide Requeste van Leverstein, aleer hem t’ versochte Octroij werde geaccordeert, Ende naer deliberatie Is verstaen dat de voorszeide Supplianten bij monde naerder sullen werden gehoort Daertoe gecommitteert zijn de heeren Essen, Duijck ende Joachimi.

21 November 1624. Opt versouck van Engelbert Pieters om te hebben expeditie op zyn versochte octroy tott het bevaeren vant Fretum Davis Is goetgevonden dat partien toecommende maendach sullen compareren volgens voorgaende resolutie vanden XI^en deses, voor Commissarissen.

27 Februari 1625. Opt versouck vande Bewinthebberen van de Noortsche Compagnie goetgevonden t’ ordonneren Adriaen Dirxen Leverstein ende Engelbrecht Pieterssen, dat sij rechte openinge doen van de landen bij hun gevonden, ende op wat hoochte deselve syn gelegen, om recht te connen weten off deselve landen syn gehoorende onder hun octroy, ende by hun voor desen ontdeckt ende bevaeren sijn, offte niet.

25 Maart 1625. Is gelesen de requeste van de Bewinthebberen van de Geoctroyeerde Noortsche Compagnie over de Camer tot Amsterdam, daerby deselve te kennen geven dat sy tegenwoordich laten toerusten een schip omme daermede te seylen door Nova Zembla naer de riviere Oby ende Cathey, ende so voorts te laten ondersoucken de deurvaert omme by Noorden te comen in China, Japan ende andere omliggende plaetsen, versouckende opene patente daerby alle uytheemsche Coningen ende Potentaten, mitsgaders alle gouverneurs ende bevelhebberen van wat conditie oft qualiteit die souden mogen syn, versocht ende respective bevolen werden, tvoorseide schip met den aencleven van dien te laten passeren ende repasseren, sonder deselve eenige beletselen oft empeschementen aen te doen, maer ter contrarie in alles te helpen bevorderen ende assisteren, ende daerenboven aen de supplianten mede te verleenen extract van de resolutie voor desen den 13ⁿ Aprilis 1595 genomen[1349], by dewelcke een premium van 25 oft 30 M guldens gestelt is, voor dengeenen die deselve deurvaert souden comen te passeren ende ontdecken.

Ende naer deliberatie is int versouck van de supplianten, raeckende soo wel t’ eene als ’t ander point geaccordeert.

10 October 1625. Is gelesen de remonstrantie van Jan Jansz. Molenwerff Coopman tot Hoorn ende Adriaen Dircxen Leversteyn tot Delffshaven, daerby deselue te kennen geven dat sy met veele moeiten ende costen ontdeckt hebben in Freto Davis, seecker landt bewoont met menschen, noyt voor date van dien by eenige Ingesetenen der Vereenichde Nederlanden bevaren, versoeckende dat in conformiteyt vant Generael Octroy den 27 Martii 1614 geemaneert hun vergunt mach werden het voorszeide landt alleenlyck vier reysen te mogen bevaeren off doen bevaren met exclusie van allen anderen, Hierop gedelibereert synde, Is goet gevonden te committeren de Heeren Essen ende Duyck om die vande Noortsche Compaignie daerop te hooren ende soo doenlyck parthien taccorderen.

16 December 1625. Is gelesen de requeste vande Bewinthebberen vande Noortsche Compaignie over de Camer van Amsterdam, houdende dat sy in het tegenwoordige Jaer gesonden hebben een Jacht naer Fretum Davis, twelck daerjn geseylt is van 60 tot 68¹⁄₂ graden, hebbende ontdeckt verscheyden Bayen, Rivieren, Eylanden ende volckeren, versoeckende vande selve ontdeckinge acte van diligentie volgens haer Ho: Mo: generael Placcaet jnt Jaer 1614 geemaneert, om in gevolge vandien t’ effect vande selve ontdeckinge te mogen genieten, Waerop gedelibereert synde, js goet gevonden deselve requeste te stellen in handen vande heeren haer Ho: Mo: Gecommitteerden tot examinatie van gelycke requeste by N. Leverstein gepresenteert om parthien metten anderen daer over t’ accorderen.

24 December 1626. Opt versoeck van Joost Adriaenssen van Colster ende Mr. Cornelis Musch Secretaris tot Rotterdam, Is geaccordeert voorschryven aen t’ hoff van Edenborch in Schotlant, ende gelycke brieven aen den Gouverneur te Lieth ten eynde der Supplianten Schip by een Schotsche Pirate te Liet jngebracbt, mach werden cost ende schadeloos gerestitueert ende het volck uyt den arreste ontslagen[1350].

15 Februari 1627. Is gelesen de requeste van Engelbrecht Pieterssen vander Zee coopman woonende inden Briel daerbij versocht wert Octroij om voor ses reijsen, alleen ende met exclusie van anderen te mogen bevaeren Fretum Davis als hebbende jnt jaer van 1624 daerinne ontdeckt een nieuw Eilant, ende aldaer oock opgedaen seeckere siluere ende gout mijnen voor desen noijt bekent Waerop gedelibereert sijnde, ende geconsidereert dat jnt jaer 1624 tusschen den Suppliant ende Adriaen Dircxen Leversteijn Mitsgaders die vande Noortsche Compaignie ter Camere tot Amsterdam ouer dese saecke questie js gevallen, sijn gecommitteert de heeren Lochteren van Noortwijck ende Liclama om den Suppliant ende d’ andere geinteresseerden te hooren ende t’ accorderen soo doenlyck.

24 Februari 1627. Ontfangen een missiue vanden Raedt van Schotlandt geschreven tot Edinbourgh den 16^en Januarij lestleden tot antwoort op haer Ho: Mo: voorgaende vanden 24 der voorleden Maent decembris, jnt faveur vant gearresteerde schip van N. Colster ende Consorten, commende uyt Freto Davids, geschreuen, houdende dat zij last hadden vande Coninck t’selve schip favorabelyck te tracteren, Ende ouer sulcx los gelaten hebben, dewijl oock den aenclager geen voorder vervolgh en dede, Waerop geen resolutie js gevallen.

6 Maart 1627. Gerapporteert sijnde dat opt versoeck van Engelbrecht Pieterssen vander Zee, om met exclusie van andere naer Fretum Davis te mogen gaen die vande Noortsche Compaignie versoucken datte saecke voor 4 off 6 weecken mach werden uijtgestelt ten eynde alvoorens de preuve mach werden gedaen vande aerde, die van daer js gebracht, js de saecke jn bedencken gehouden[1351].

BIJLAGE XV. (p. 196-217.)

THOMAS EDGE, Dutch, Spanish, Danish disturbance, also by Hull men, and by a new Patent, with the succeeding Successe and further Discoueries till this present[1352].

In the yeere 1612 the Companie set forth two Ships, viz. The Whale, burthen one hundred and sixtie Tunnes, and the Sea-horse, burthen one hundred and eightie tunnes, vnder the Command of John Russell, and Thomas Edge, for discouering and killing of the Whale. They discouered that yeere nothing worth writing of, by reason of some falling out betwixt Russell and Edge; yet they killed that yeere seuenteene Whales, and some Sea-horses, of which they made one hundred and eightie Tunnes of Oyle with much difficultie, as not being experimented in the businesse. This yeere the Hollanders (to keepe their wont in following of the English steps) came to Greenland with one Ship, being brought thither by an English man, and not out of any knowledge of their owne Discoueries, but by the direction of one Allen Sallowes, a man imployed by the Muscouia Companie in the Northerne Seas for the space of twentie yeeres before; who leauing his Countrey for Debt, was entertayned by the Hollanders, and imployed by them to bring them to Greenland for their Pylot. At which time being met with all by the Companies Ships, they were commanded to depart, and forbidden to haunt or frequent those parts any more by mee Thomas Edge. There was also a Spanish Ship brought thither, by one Nicholas Woodcocke this yeere, a man formerly imployed by the sayd Companie; which Spanish Ship made a full Voyage in Green-harbour. But Woodcocke at his returne into England, being complained of by the Companie, was Imprisoned in the Gatehouse and Tower, sixteene Moneths, for carrying the Spanish Ship thither.

In the yeere 1613 the Companie set out for Greenland seuen sayle of Ships vnder the Command of Beniamin Ioseph, and Thomas Edge, the Ships departed from Grauesend the six and twentieth of Aprill, and arriued in Greenland the fourteenth of May. This yeere the English had the Kings Patent vnder the broad Seale of England, to forbid all Strangers and others, but the Muscouia Companie to vse the Coast of Greenland. The English met with fifteene sayle of great Ships, two of them were Dutch Ships, the rest were French, Spanish, and of the Archdukes, besides foure English Interlopers. The Companies Ships forced them all from the Coast of Greenland, not suffering any of them to make a Voyage; they tooke from the two Dutch Ships certayne goods, but in going to take it, they neglected their owne voyage, which damnified thereby to the value of three or foure thousand pounds. For their Ships came home dead Fraight two or three hundred Tunnes by that meanes. This yeere was Hope Iland and other Ilands discouered, to the Eastward by the Companie.

In the yeere following, which was 1614 the Companie set out for Greenland, thirtiene great Ships and two Pinnasses, vnder the Command of Beniamin Ioseph, and Thomas Edge, all which Ships were well appointed with all manner of Artillerie for defence, and other necessaries for the making of their Voyage and for Discouerie. This yeere the Hollanders set out for Greenland eighteene great Ships, whereof foure of them were of the States man of Warre, Ships with thirtie pieces of Ordnance a piece. This yeere the Dutch stayed and fished for the Whale perforce, they were farre stronger then the English, which was a cause that the English Ships came home halfe laden, and the Dutch with a poore Voyage. This yeere the Companie Discouered vnto the Northwards of Greenland, as farre as 80 Degrees odde Minuts, in the Ship Thomazen, as by her daily Iournall doth appeare at large[1353]; in which Ship was imployed Thomas Sherwin, and William Baffin, being the second Voyage they were imployed into those parts. And some Ilands to the Eastwards of Greenland, were Discouered by foure Ships imployed in that seruice, as by their Iournall more at large appeareth.

In the yeere 1615 the Companie set out for Greenland, two sayle of great Ships and two Pinnasses, vnder the Command of Beniamin Ioseph, and Thomas Edge, who following their Instructions, arriued vpon the Coast of Greenland the sixth of Iune, which they found to bee much pestered with Ice, and being foggie weather, they runne into the Ice, so farre, that they were fast in it fourteene dayes before they could cleare themselues of it. This yeere also the Hollanders set out fourteene sayle of ships, whereof three of them were States Men of warre of great force, they killed Whales in Horn-sound, Bel-sound and Faire-hauen, and stayed vpon the coast of Greenland perforce, as they did the former yeere; whereby the English came home halfe laden. This yeere also the King of Denmarke sent vnto Greenland three of his ships, Men of warre, to demand a toll of the English; but they had none payd them: for they fell with the Fore-land in 79 degrees, where Captaine Edge was, and he denyed payment of any toll, alledging that the Countrey of Greenland belonged to the King of England[1354]. These were the first Danish ships that euer came to Greenland, who had for their Pilot one Iames Vaden, an Englishman to bring them thither[1355].

In the yeere 1616 the Company set out for Greenland eight Sayle of great ships, and two Pinnasses vnder the command of Thomas Edge, who following his course, arriued in Greenland about the fourth of Iune, hauing formerly appointed all his ships for their seuerall Harbours, for their making of their Voyage vpon the Whale, and hauing in euery Harbour a sufficient number of expert men, and all prouisions fitting for such a Voyage. This yeere it pleased God to blesse them by their labours, that they full laded all their ships with Oyle, and left an ouer-plus in the Countrey, which their ships could not take in. They imployed this yeere a small Pinnasse vnto the East-ward, which discouered the East-ward part of Greenland, Namely, the Iland called now Edges Iland, and other Ilands lying to the North-wards as farre as seuentie eight degrees, this Pinnasse was some twentie tunnes, and had twelue men in her, who killed one thousand Sea-horses on Edges Iland, and brought all their Teeth home for London. This was the first yeere that euer the Company full laded all their ships sent to Greenland, and this yeere they made twelue or thirteene hundred tunnes of Oyle in Greenland by the fourteenth of August. All the ships arriued in safety in the Riuer of Thames, in the moneth of September. The Hollanders had this yeere in Greenland foure ships, and those kept together in odde places, not easily to bee found, and made a poore Voyage.