Nyverheid.

De pannen- en steenbakkeryen waren voortyds de eenigste nyverheid der gemeente, als men deze onder nyverheid kan rangschikken.

De goede zoort potkley die byzonder op de Oelesheyde op eene diepte van 5 ellen zich bevond, lokte waarschynlyk de Romeinen uit, aldaar pannenbakkeryen te plaatzen, dan men vind er nog een groot aantaal stukken van Romeinsche pannen en plavuysen.

De eerste pannenfabrieken in de 18^e euw bekend, waaren die van Denissen aan het Brökske en Engels in den hoek te Steyl. Deze laatste is afgebroken. Zedert zyn er nieuwe bygekomen, zodat men er heeden nog 8 groote teld die aan een groot getal inwoners brood geeven.

De pannen van Steylen Tegelen zyn zeer vermaard door hunne sterkte, en worden byzonder te Luyk zeer gezogt.

Deze industrie is voor uitbreiding vatbaar, en het is te verwonderen, dat er niet meer worden aangelegd, omdat de pannen schier warm uit de ovens naar Luyk en Pruissen trekken, alwaar het bouwen van huizen en fabrieken dagelyks toeneemt.

Daarna zyn de potfabrieken opgekomen, die eerst begonnen zyn met gewoon rood goed te maaken, en laater gelood, zo als thans nog het geval is. Men noemt dit zwart goed en wordt met de 100 of 1000 quart verkocht.

Deze fabrieken hebben zich byzonder onder de Nederlandsche regering vermeerdert, zodat er aanvangs 1830, 20 in volle werking waren die hunne fabrikaten alle jaaren afleverden aan kooplieden uit het Thal Ehrenbreitstein, en byzonder van Ransbach en omstreken (Nassau).

Deze kooplieden verschenen alle jaaren om Paasschen, deden hunne inkoopen, en kwamen alsdan uit Holland op met schepen, die de goederen over-bragten naar Rotterdam, Amsterdam, Groningen, Zwoll, Dordrecht, Middelburg, Antwerpen, Brussel, genoeg, in de geheele vereenigde Nederlanden.

Andere lieten zeeschepen te Steyl aan de Maas komen, en namen lading in voor Bordeaux en Marseille, en Spaansche havens.

In deze groote drükte geleek Steyl wezentlyk aan eenen zeehaven; ook kwam er veel geld in de gemeente, dat grootendeels door het werkvolk verteerd wierd, terwyl de meesters goede winsten inzamelden. De Belgische onlusten maakten een einde aan dezen voorspoed in de potfabrieken, terwyl de Maas op en af gesloten wierd, en dus de verzendingen t’ eenemaal moesten gestaakt worden.

Dezen staat van zaaken duurde van den 11 november 1830 tot in 1833, als door de conventie van London van den 21 Mai 1833, vereenigd met de conventie van Mainz van den 31 Maart 1831, de Maas voor de Riverains wederom geopend wierd.

Het eerste schip, dat zich vertoonde, was de vrouw Dorothea, Hannoversche kof, capitein Johan Henrik Carstens, die den 26 mei 1834 eene lading zwart aardewerk innam, voor Duinkerke in Frankryk.

Dit schip ontvieng eenige moeijelykheden te Katwyk by Mook, als hetzelve aldaar aankwam, maar wierd, by speciale vergunning, toegelaten door Holland naar zyne bestemming te Stevenen.

Andere schepenen voor Holland kwamen ook voor en na potten laaden, zelfs den 17 maart 1835 verscheen eene nieuwe Hannoversche kof Teclanette, captein J. C. Zirkx, groot 38 last, die 33,000 Ned. pond. zwart aardewerk inlaedde en daarmede naar Rouen (Frankryk) zeilde.

Het was in die jaaren niet moeijelyk gereed goed te verkrygen, maar de fabrikanten werkten niet meer in voorraad, en als den ouden stok by was die van 1830 overbleef, kwynde de fabrikatie van dag tot dag, zodat er heden nog maar 5 fabrieken bestaan die in werking zyn. Deeze maaken weinig zwart goed, en leggen zich meer op grove artikels, zelfs onderaardsche buizen voor wateraflossingen enz.

De kooplieden uit Nassau, die voor en na veel verdwenen zyn, genoten voor 1830 alle vertrouwen, alhoewel somtyds onbekend. Zy betaalden het goed gedeeltelyk by scheep nemen, en laater uit Holland Brabant, Frankryk of Spanje terugkomende, deeden zy eene nieuwe betaling. Eenige bleeven ook wel eens terug, maar de groote zelden.

De potfabrieken gebruikten jaarlyks alleen voor 50,000 guldens schanssen en ander brandhout.

De glazuur aarde betrokken ze uit de Pruissische Eiffelt, en wierd lood genoemd (Bleierz), en om de zwarte kouleur te geeven, gebruikt men Alquifoux, dat men bruinsteen noemde.

De potfabrieken zyn in hunnen grootsten voorspoed, wat defabrikatie betrof, altoos staande gebleven, alhoewel zy meenige verbeteringen hadden kunnen te weeg brengen.

Sedert 1854 hebben de heeren Kamp en Soetens eene nieuwe nyverheid ingebragt, bestaande in eene yzer-smeedery en gietery die met stoom in beweging gezet wordt. Zy werkt voor de provintie, en voor de Hollandsche zeehavens, en ook voor die van Hamburg. Het is te wenschen dat deze onderneming meer en meer in voorspoed mag toenemen en zy door de regering goedgunstiglyk beschermd word.

Er bestaan nog in de gemeente drie tabaksfabrieken waarvan de merken goeden aftrek vinden. De 6 bierbrouweryen werken voor de gemeente en omstreken; eene enkele daarvan maakt Beyersch bier.

Drie stookeryen zyn van weinig aanbelang, maaken echter zuiveren jenever.

Twee inwooners dezer gemeente hebben nog voor 1830 octroi gevraagd tot het oprigten van eene Potas fabriek, getrokken uit de asschen der pot- en pannen fabrieken. Deze aanvraag den 6 September 1880, onder n^o 103/71 door Z. E. den heer Minister van binnenlandsche zaaken en Z. E. den heer Minister van waterstaat, nationale nyverheid en kolonien, naar de provintiale ovrigheid verwezen, is door de rekwestrantien niet meer gesolliciteerd geworden, dus zonder gevolg gebleven.