← Table of contents
Cinematografo

MGA KUROKURO

Reading edition

¡CINEMATOGRAFO!

Ang "libreto" ng̃ "Zarzuelang" may tinurang pamagat, na buhat sa panitik ng̃ manunulat sa dalawang wika, sa kastila at tagalog na si G. José Maria Rivera ay nabasa ko at napanood ko pa ng̃ ganapin ang unang tanghal sa Dulaang Rizal.

Sa tugmang ito ay ipinakilala ng̃ "Kumatha" na siya'y maalam sumulat ng̃ dula; ang pagkakasunod ng̃ mg̃a tagpo (escenas) ay napakahusay, hindi nawawala ang "continuidad" na kailang̃an sa isang obra at ang galaw at mg̃a anyo ng̃ mg̃a "personages"; ang paglalabas pumasok sa tagpo ay ayos na ayos sa tinatawag na "mecenica teatral."

Ang "caracter" ng̃ mg̃a personage ay hindi lumabo hanggang sa matapos.

Ang kanyang "vis comica" ay kilala na ng̃ madla. Ang pagkakalahok ng̃ salitang kapampang̃an sa kanyang '"obra" ay totoong mainam at matatawag nating "a lo hermanos Quíntero" na pawang nabantog at nang̃agsidakila sa kanilang "sistema" na ang kanilang mg̃a tugma na tunay na wikang kastila ay nilalahukan ng̃ mg̃a "dialectos españoles"; magpang̃ayo'y hinahang̃aan ng̃ boong Esgaña ang magkapatid na Quintero.

Pepe, magpatuloy ka sa landasing iyan ng̃ pagpapalago ng̃ ating dulaan; ang pagsulat ng̃ mabubuting dula ay higit pa ng̃ pagkamakabayan kay sa magmakisig na "politico".

Severino Reyes.

ANG PAGKAMANGDUDULA NI RIVERA

Si José M.a Rivera ó Pepe Rivera, gaya ng̃ karaniwang palayaw sa kanya ng̃ kanyang mg̃a kamanunulat at kaibigan, ay isang mangdudulang may sariling gabay at sariling watawat. Siya ay lumalakad sa larang̃an ng̃ pangdudula na masasabing hindi sumusunod sa ilaw ng̃ iba.

Nagbukas siya ng̃ landas na sarili niya, na sa kanyang pagasa'y lalong malapit para sa ikapagtatamo niya ng̃ tagumpay. At ang pagasang ito ni Pepe ay hindi nabigo. Kung ang tagumpay ng̃ mangdudula ay nakikilala sa pagkatig sa piling niya ng̃ lalong marami't piling nanohood, ang di gagaanong taong umuuhong lagi sa mg̃a dulaan kailan pa ma't itatanghal ang alin man sa kanyang mg̃a akdang "Mg̃a Pagkakataon," "Opereta"? at "Mg̃a Bing̃i", ay maliwanag nang patotoo na ang tagumpay ay nasa kanya na. Anopa't sa ganang aking pagkapisil, hindi na kailang̃an ni Rivera ang sumulat pa ng̃ lalong maraming katha upang maging karapatdapat siya sa luklukan ng̃ ating mg̃a ipinagkakapuring mang̃a mangdudula. Ang pagkamandudula ng̃ isang tao ay dapat kilalanin hindi sa karamihan ng̃ dulang sinulat, kundi sa uri at taglay na mg̃a katang̃ian ng̃ kanyang nakatha na. At inuulit kong labis ang kanyang mg̃a kathang nabanggit sa itaas, upang siya ay mapapiling sa unahang hanay ng̃ ating mg̃a maginoong guro ng̃ dulaan.

E.L. Valmonte, Kinatawan ng AKLATANG BAYAN Sa Kalipunan ng mga Samahang Mananagalog.

Maynila, Mayo 30, 1920.

SI PEPE M.a RIVERA

Tao palibhasang may katutubong hilig sa pagsulat, hilig na nalalahukan ng̃ sipag at tiyagang siyang pang̃unang kailang̃an sa mg̃a kawal ng̃ panitik, gaya ng̃ pagiging kailang̃an ng̃ tikin sa isang bangka, kaya't hindi katakatakang si Pepe M.a Rivera, ang karapatdapat na Pang̃ulo ng̃ Ilaw at Panitik, ay maantayan natin ng̃ lalong kisig at mg̃a bung̃ang hinog ng̃ kanyang halamang itinanim sa panahon, at ng̃ayo'y malusog na nagbubung̃a.

Sa likod ng̃a ng̃ may mahigit na dalawampung taong ginugol ni Rivera sa kanyang paghahanda sa isang kabuhayang dapat niyang kapulhan ng̃ suson susong putong ng̃ tagumpay, gaya ng̃ tinamo niya ng̃ayon sa sunod-sunod halos na pagtatanghal ng̃ kanyang mg̃a akda, ay di katakatakang, ang lahat ng̃ humahang̃a sa kanyang panitik ay kapitan siya ng̃ karapatdapat na taguring "hari ng̃ mg̃a mapag-patawa".

Nariyan ang katang̃ian ni Pepe. At hindi katakataka! Ang isang taong pinagkalooban ng̃ Maykapal ng̃ isang loob na maluwag at isang damdaming walang iwing pagiimbot na linangkapan ng̃ isang mukhang wari'y nakang̃iti sa lahat ng̃ oras, saan hindi ang kanyang paguugali'y masisinag sa kanyang mga akdang sa twing itatanghal ay "nagpapasakit ng̃ maraming tiyan".

Crispin.

ANG MITHI, ika 28 Mayo, 1920.

José M.a Rivera, con su esfuerzo personal verdaderamente laudable y con su talento, ha llegado a una altura a la que ya quisieran llegar muchos de nuestros autores dramáticos. Es de la madera de dramaturgos y triunfará aún más. Comenzó a estrenar en el Teatro Rizal sus primeras producciones dramáticas y que fueron del agrado del público. Las operetas austriacas vertidas por él al tagalo y representadas con éxito, diéronle además un notable prestigio como traductor, distingiéndose además de los adocenados como autor dramático.

Rivera es uno de nuestros contados aficionados a escribir obras teatrales. Como tiene mucha voluntad, sobre todo constancia y esfuerzo en el trabajo, se puede esperar mejores cosechas aún de su numen creador é inventivo. En sus obras, en donde se exponen al estudio, a la crítica y a la corrección, múltiples cuadros de costumbres locales, se refleja ese afán de corregir y cortar ciertos vicios muy nuestros, y ciertas imperfecciones tambien de órden social, habida consideracion a la altura de la civilización en que parece encontrarse el país. Su obra "Opereta?" que tantas veces figuró con éxito en los carteles y en las tablas por ejemplo, es una prueba de esto que decimos. Es digno de notar además en Rivera ese estilo jocoso y festivo con que están escritas sus obras, lo que hace que estén á tono con nuestro público que gusta de humorismos y chistes.

Doy mi mas sincero parabien al Sr. José M.a Rivera por sus esfuerzos y aplicacion que le han conducido al éxito, al acometer una empresa tan arriesgada y problemática como es la de escribir obras teatrales en Filipinas ...

Jose G. Reyes.

UN TRIUNFO DE RIVERA

De tal podemos calificar, el que en la noche del 1.o de Junio obtuvo nuestro querido colaborador D. José María Rivera estrenando en el Teatro Rizal, tres de sus mejores obras, tituladas: "Cinematógrafo", "Panibugho" (Celos) y "Mga Pagkakataon" (Coincidencias), en presencia de numeroso y selecto público que acudió al coliseo avido de conocer las últimas producciones de nuestro joven inteligente compañero.

En las tres obras líricas alcanzó Rivera un triunfo resonante, acreditando una vez más ser él de la madera de los comediógrafos modernos; que conoce palmo á palmo la mecánica teatral, y sobre todo, ha justificado una vez más su genio como uno de los pocos dramaturgos filipinos que con Severino Reyes, Patricio Mariano y Aurelio Tolentino integran y son verdaderos prestigios del teatro tagalo.

Con el espíritu de imparcialidad en que siempre se inspiran nuestros juicios, podrémos manifestar aquí sinceramente, que el Sr. José María Rivera, es de los contados escritores dramáticos que para dar verdadera vida a sus obras, sigue el derrotero trazado por los escritores españoles de presentar en cada obra dramática tipos regionales. En la zarzuela "Cinematógrafo" presenta Rivera el tipo de unos montaraces, que faltos de sociabilidad, creyeron que Manila, es tambien una montaña. Tanto en esta obrita como en "Panibugho" y "Mg̃a Pagkakataon", nuestro apreciado colaborador ha conseguido triunfar en toda la línea, asi como en su precioso monologo "Kakilakilabot" que interpretó maravillosamente el mejor actor dramático filipino D. Eusebio Constantino. El inspirado one-step del profesor Emilio A. Aninao el primer filipino que ostenta el titulo de Profesor de Armonia, titulado "José María Rivera", compuesto expresamente en honor al beneficiado, gustó muchisímo al publico que al final la aplaudió.

Los artistas que tomaron parte en la representacion de las obritas del Sr. Rivera, cumplieron como buenos en sus respectivos papeles. La tiple Juanita Angeles, demostró, una vez mas dominio en las tablas y la potencia de su voz. Desde los primeros momentos supo cautivar al público que le aplaudió á rabiar. Ildefonsa Alianza, acreditó ser de la madera de las buenas características. La tiple Feliza Buenaventura, supo bordar con maestria su papel en "Cinematógrafo" y recibió tambien muchos aplausos. Alfredo Ratia, el gran barítono de la Compañía que dirije el dramaturgo D. Severino Reyes, demostró ser dignísimo hijo del gran actor D. Nemesio Ratia, honra del teatro contemporáneo. Pepe Suarez y Joaquin Gavino, así como tambien los Sres. Eusebio Constantino, Eusebio Gabriel y Gregorio L. Lopez, contribuyeron mucho al éxito alcanzado por el autor.

Y para terminar repitimos que Rivera ha triunfado en toda la línea, por lo que el público le llamó muchas veces para aplaudirle entruendosamente. A los muchos aplausos que tan querido compañero ha recibido, une el FREE PRESS el suyo, entusiasta y sincero.

(FREE PRESS, Junio 15, 1918.)

Explore with AITake your curiosity a little further.

Reading settings