Apicii librorum X qui dicuntur De re coquinaria quae extant

LIB. VI. AEROPETES

Reading edition

I. In struthione. II. In grue vel anate perdice turture palumbo columbo et diversis avibus. III. In turdis. IV. In ficedulis. V. In pavo. VI. In fasiano. VII. In ansere. VIII. In pullo.

LIB. VI tit. Aeropetes Hum, Tropetes (-is E hic) et hic et in subscriptione EV | capitula: I. hic omisit V; in strutione E | IV fecetulis (fet- E) EV |

See note at beginning of Bk. I. 6 3. In perdice et attagena et in turture elixis. 6 4. In palumbis columbis. 6 5. Ius in diuersis auibus. 6 6. In phoenicoptero. 6 7. Aves omnes ne liquescant. 6 8. In ansere. 6 9. In pullo.

(212) I. IN STRVTHIONE. 1. In struthione elixo: piper, mentam, cuminum assum, apii semen, dactylos vel caryotas, mel, acetum, passum, liquamen et oleum modice et in caccabo facies ut bulliat. amulo obligas, et sic partes struthionis in lance perfundis, et desuper piper aspargis si autem in condituram coquere volueris, alicam addis. IN STRVTIONE V, IN STRVCTIONE E, post (item l. 6. 8) struti- EV | menta EV | lance V, lace E | conditurã V, -rum corr. in -ram E |

2 Aliter <in> struthione elixo: piper, ligusticum, thymum aut satureiam, mel, sinape, acetum, liquamen et oleum. in om. EV | sinaper (r erasa) E |

(213) 1 II. IN GRVE VEL ANATE PERDICE TVRTVRE PALVMBO COLVMBO ET DIVERSIS AVIBVS. 1. Gruem vel anatem lavas et ornas et includis in olla. adicies aquam, salem, anethum, dimidia coctura decoques, dum obduretur, levas et iterum in caccabum mittis cum oleo et liquamine, cum fasciculo origani et coriandri. prope cocturam defritum modice mittis, ut coloret. teres piper, ligusticum, cuminum, coriandrum, laseris radicem, rutam, caroenum, mel, suffundis ius de suo sibi, aceto temperas. in caccabo reexinanies ut calefiat, amulo obligabis. imponis in lance et ius perfundis. 12 columbo V, om. E | et ornas Gi, uel ornas EV, ornas Hum | leuas V, lauas E | coloret V, coleret E |

(214) 2 In grue <vel> in anate vel in pullo: piper, cepam siccam, ligusticum, cuminum, apii semen, pruna [uel] Damascena enucleata, mulsum, acetumi liquamen, defritum, oleum et coques gruem. grue vel in] grue in EV, grue uel ς | cepam V, capam E | cumiminum E | pruna Hum, pruna uel EV, cf. 10 2, 1 | mulsum Gi, mustum EV cf. 10 2, 1 | grue EV |

(215) cum coquis, caput eius aqua quam non contingat, sed sit foris ab aqua. cum cocta fuerit, de sabano calido involves gruem et caput eius trahe: cum nervis sequetur, ut pulpae vel ossa remaneant; cum nervis enim manducare non potes. aqua quam non contingat (non tingat V) EV; quam non i ‘quam minime’ | ab aqua (aquã V) EV | sauano EV | ut pulpe (-pe ex -be) E, ut in pulpe V | potest V, poṣtest E; cf. p. 50, 20 |

(216) 3 Gruem vel anatem ex rapis: lavas, ornas et in olla elixabis cum aqua, sale et anetho dimidia coctura. rapas coque, ut exbromari possint. levabis de olla, et iterum lavabis, et in caccabum mittis anatem cum oleo et liquamine et fasciculo porri et coriandri. rapam lotam et minutatim concisam desuper mittis, facies ut coquatur. modica coctura mittis defritum ut coloret. ius tale parabis: piper, cuminum, coriandrum, laseris radicem, suffundis acetum et ius de suo sibi, reexinanies super anatem ut ferveat. cum ferbuerit, amulo obligabis, et super rapas adicies. piper aspargis et adponis. elixabis P, exiliabis EV | leuabis de V, lauabis de E | modica EV, media Sch |

(217) 4 Aliter in gruem vel anatem elixam: piper, ligusticum, cuminum, coriandrum siccum, mentam, origanum, nucleos, caryotam, liquamen, oleum, mel, sinape et vinum. grue E | elixam E, in elixam V | piper ligusticum E, ligusticum piper V |

(218) 5 Aliter gruem vel anatem assam: eas de hoc iure perfundis: teres piper, ligusticum, origanum, liquamen, mel, aceti modicum et olei. ferveat bene. mittis amulum et supra ius rotulas cucurbitae elixae vel colocasiae ut bulliant. si sunt, et ungellas coques et iecinera pullorum. in boletari piper minutum aspargis et inferes. assam Hum, assas EV | colocasiae E, colocas V | ungellas Sch, ungellae EV | iecinera V, iocinerẹa | E boletari V, -rio E |

(219) 6 Aliter in grue vel anate elixa: piper, ligusticum, apii semen, erucam vel coriandrum, mentam, caryotam, mel, acetum, liquamen, defritum et sinape. idem facies et si in caccabo assas. elixa V, alixa E | erucam E, -ca V | uel ς, et EV | coriandri EV | mentam E, -a V | facies P, faciet EV |

(220) 1 III. IN PERDICE ET ATTAGENA ET IN TVRTVRE ELIXIS. 1. <In perdice>: piper, ligusticum, apii semen, mentam, myrtae bacas vel uvam passam, mel, vinum, acetum, liquamen et oleum. uteris frigido. perd ic///ẹ (erasa r vel i) E | attagena V, adtagenẹa E | in perdice add. Vo | mirtae Sch, mirtam et EV | mel Hum, uel EV |

(221) 1 <Aliter> perdicem: cum pluma sua elixabis et madefactam depilabis. [perdices coctura]. occisa perdix potest ex iure coqui, ne indurescat; si † dierum fuerit, elixa coqui debet. Aliter add. Gi | 29 elixabis Hum, elixas (-ias E) ibi EV; vide tamen an ibi sit pro deinde ut p. 40, 6 et et delendum | perdices EV, perdicẽ P; glossam marginalem agnovit Brandt; cf. Sitz.-Ber. p. 23 s. | ne E, ñ V | dierum EV, dura P, latet aliud |

(222) 3 In perdice et attagena et in turture: piper, ligusticum mentam, rutae semen, liquamen, merum et oleum. calefacies.

(223) 1 IV. IN PALVMBIS COLVMBIS [auibus in altile et in fenicoptero]. 1. In assis: piper, ligusticum, coriandrum, careum, cepam siccam, mentam, ovi vitellum, caryotam, mel, acetum, liquamen, oleum et vinum. palumbus E | auibus—fenicoptero delevit Sch; illud altile videtur ortum ex p. 45, 11 aliter avem vel ex p. 45, 9 altiliorem |

(224) 2 Aliter <in> elixis: piper, careum, apii semen, petroselinum, condimenta moretaria, caryotam, mel, acetum, vinum, oleum et sinape. in P, om. EV | condimenta Hum, -tam E, -tũ V | moretaria E, mortaria V |

(225) 3 Aliter: piper, ligusticum, petroselinum, apii semen, rutam, nucleos, caryotam, mel, acetum, liquamen, sinape et oleum modice. Aliter E²V, Alite E¹ |

(226) 4 Aliter: Piper, ligusticum, laser vivum, suffundis liquamen, vino et liquamine temperabis, et mittis super columbum vel palumbum. pipere aspersum inferes. laser uiuum E, laserum uinum V, cf. 46, 13. 25 exc. Salm. §25, Niedermann ad Marcell. med. p. 157, 29 | liquamen E, -ine V | piper EV |

(227) 1 V. IVS IN DIVERSIS AVIBVS. 1. Piper, cuminum frictum, ligusticum, mentam, uvam passam enucleatam aut Damascena, mel modice. vino myrteo temperabis, aceto, liquamine et oleo. calefacies et agitabis apio et satureia. damascena E, -nã V | myrtheo Hum, myrto EV | liquamine E, -men V et satureia E²V, om. E¹ |

(228) 2 Aliter ius in avibus: piper, petroselinum, ligusticum mentam siccam, cneci flos, vino suffundis, adicies Ponticam vel amygdala tosta, mel modicum <cum> vino et aceto, liquamine temperabis. oleum in pultarium super ius mittis, calefacies, ius agitabis apio viridi et nepeta. incaraxas et perfundis. cneci flores Sch, eneci flos EV quod videtur pro indeclinabili vel pro neutro in usu fuisse, cf. aeris flos Marcell. med. ed. Niedermann p. 297 II | cum add. Gi | api///o E uiridi V, -de ex -do vel -d& E |

(229) 3 Ius candidum in avem elixam: piper, ligusticum, cuminum, apii semen, Ponticam vel amygdala tosta vel nuces depellatas, mel modicum, liquamen, acetum et oleum. amigdalam tostam EV | depelatas V, depilatas E |

(230) 4 Ius viride in avibus: piper, careum, spicam. Indicam, cuminum, folium, condimenta viridia omne genus, dactylum, mel, acetum, vinum modice, liquamen et oleum. spica indica EV |

(231) 5 Ius candidum in ansere elixo: piper, careum, cuminum, apii semen, thymum, cepam, laseris radicem, nucleos tostos, mel, acetum, liquamen et oleum.

(232) 6 Ad aves hircosas omni genere: piper, ligusticum, thymum, mentam aridam, calvam, caryotam, mel, acetum, vinum, liquamen, oleum, defritum, sinape. avem sapidiorem et altiliorem facies et ei pinguedinem servabis, si eam farina oleo subacta contextam in furnum miseris. genere Sch, gere EV | mentã V, menta E | altiliorem Sch, altiorem EV dubito an probe | farina oleo subacta Hum, farinam oleo subactam EV |

(233) 7 Aliter avem: in ventrem eius fractas olivas novas mittis et consutam sic elixabis. deinde coctas olivas eximes. eximens EV |

(234) 1 VI. IN PHOENICOPTERO. 1. Phoenicopterum eliberas, lavas, ornas, includis in caccabum, adicies aquam, salem, anethum et aceti modicum, dimidia coctura alligas fasciculum porri et coriandri, et coquatur. prope cocturam defritum mittis, coloras. adicies in mortarium piper, cuminum, coriandrum, laseris radicem, mentam, rutam, fricabis, suffundis acetum, adicies caryotam, ius de suo sibi perfundis. reexinanies in eundem caccabum, amulo obligas, ius perfundis et inferes. idem facies et in psittaco. fenicoptero. fenicopterum EV | eliberas EV, elixabis α, elixas Hum | et coquatur Sch, ut c. EV | psittato EV |

(235) 2 Aliter: assas avem, teres piper, ligusticum, apii semen, sesamum frictum, petroselinum, mentam, cepam siccam, caryotam; melle, vino, liquamine, aceto, oleo et defrito temperabis. cepã V, capem E |

(236) VII. AVES OMNES NE LIQVESCANT: cum plumis elixare omnibus melius erit. prius tamen exenterantur per guttur vel a navi † as sublata. elixare Gi, elixate EV, -to Sch | vel a navi (sic Baseggio) ac sub latera Gi, uel in abias sublata EV, vel in ambigas sublatae Hum; cf. p. 46, 10. 24 |

(237) VIII. <IN ANSERE.> Anserem elixum calidum ex iure frigido Apiciano: teres piper, ligusticum, coriandri semen, mentam, rutam, refundis liquamen et oleum modice, temperas. anserem elixum ferventem sabano mundo exsiccabis, ius perfundis et inferes. IN ANSERE add. Vo | ex α, et EV | liquãm V, -men ex -mine E¹ |

(238) 1 IX. <IN PVLLO.> 1. In pullo elixo ius crudum: adicies in mortarium anethi semen, mentam siccam, laseris radicem, suffundis acetum, adicies caryotam, refundis liquamen, sinapis modicum et oleo <et> defrito temperas et sic mittis. IN PVLLO add. Vo | fortasse ex 7 6, 13, praecepto simillimo post mortarium addendum piper et v. 3 mel ante liquamen | oleo et Vo ex 7 6, 13 p. 52, 30, oleum EV |

(239) pullum anethatum mellis modico <et> liquamine temperabis. levas pullum coctum et sabano mundo siccas, caraxas et ius scissuris infundis, ut combibat, et cum combiberit, assabis et suo sibi iure penitus tangis. pipere aspersum inferes. a pullum anetatum novum praeceptum ordiuntur EV, vide an recte; totum sic constituit Hum: mittis <in> pullum anetatum (scil. ius ante descriptum). <Aliter pullus>. Mellis modice eqs. | modico et Vo, modice EV | levas Sch, lauas EV | conuiuat et cũ conuiuerit (uiuerit om. con E) EV | penitus tangis Vo, pertangis Hum, pinnis tongis (ton_̵̅̅gis E) EV | pipere E, pip V |

(240) 2 Pullum Parthicum: pullum aperies a navi et in quadrato ornas. teres piper, ligusticum, carei modicum; suffunde liquamen; vino temperas. componis in Cumana pullum et condituram super pullum facies. laser [et] vivum in tepida dissolvis, et in pullum mittis simul, et coques. pipere aspersum inferes. particum E, partiũ V | suffunde sic EV | vivum Vo, et uinum EV cf. p. 44, 14 | in tepida Baseggio, interidas EV | piper EV |

(242) 4 Pullum Numidicum: pullum curas, elixas, lavas, lasere ac pipere <aspergis> et assas. teres piper, cuminum, coriandri semen, laseris radicem, rutam, caryotam, nucleos, suffundis acetum, mel, liquamen et oleum, temperabis. cum ferbuerit, amulo obligas, pullum perfundis, piper aspergis et inferes. numidicum E, -dum V | lasere ac pipere aspergis et Gi, laseras piper et EV, lasere et pipere aspersum Hum |

(243) 5 Pullum laseratum: pullum aperies a navi, lavabis, ornabis et <in> Cumana ponis. teres piper, ligusticum, laser vivum, suffundis liquamen, vino et liquamine temperabis, et mittis pullo. coctus si fuerit, pipere aspersum inferes. laseratum E, rasseratum V | aperies a navi Hum, asperges anabi EV in P, om. EV | laser uiuum sic EV, cf. ad p. 44, 14 | pullo Sch, pullum EV | piper EV |

(244) 6 Pullum paroptum: laseris modicum, piperis scripulos sex, olei acetabulum, liquaminis acetabulum, petroselini modice. paroptum sic EV |

(245) 7 Pullum elixum ex iure suo: teres piper, cuminum, thymi modicum, feniculi semen, mentam, rutam, laseris radicem, suffundis acetum, adicies caryotam et teres; melle, aceto, liquamine et oleo temperabis <et in> pullum refrigeratum et siccatum mittis; quem perfusum inferes et α, ex EV et in add. Vo | a pullum nova sectio orditur in EV | siccatum mittis Hum, mittis siccatum EV |

(246) 8 Pullum elixum cum cucurbitis elixis: iure supra scripto, addito sinapi, perfundis et inferes. sinape perfundis Hum, sinape piper fundis EV |

(247) 9 Pullum elixum cum colocasiis elixis: supra scripto iure perfundis et inferes. <idem> facis et in elixum cum olivis columbadibus.... cologasiis EV | idem facis Vo, facit EV | elixum cum Hum, elixam et in EV | columbadibus Hum, columbaribus (-bir E) EV; post hoc verbum lacunam indicavit Vo, deest praecepti initium cf. p. 48, 16. 53, 10 |

(248) 10 non valde, ita ut laxamentum habeat, ne dissiliat dum coquitur in olla, submissus in sportella. cum bullierit, frequenter levas et ponis ne dissiliat. ollam et sportellam EV | levas Sch, lauas EV |

(249) 11 Pullus Vardanus: pullum coques iure hoc: liquamine, oleo, vino, <cui mittis> fasciculum porri, coriandri, satureiae. cum coctus fuerit, teres piper, nucleos, <adicies liquaminis> cyathos duos et ius de suo sibi suffundis et fasciculos proicies. lacte temperas, et reexinanies mortarium supra pullum, ut ferveat. obligas eundem albamentis ovorum tritis, ponis in lance et iure supra scripto perfundis. hoc ius candidum appellatur. uardanus EV, Varianus Hum, cf. Sitz.-Ber. p. 34, 1 | cui mittis add. Gi | satureie P, -reia EV | adicies liquaminis add. Gi | lacte Hum, lac EV | mortarium Sch, inmortarium EV | ut EV, et Sch | tritis EV, tribus Sch | candidum V, item, sed altera d a man. 2 in loco adraso E |

(250) 12 Pullum Frontonianum: pullum praedura, condies liquamine, oleo mixto, cui mittis fasciculum anethi, porri, satureiae et coriandri viridis, et coques. ubi coctus fuerit, levabis eum, in lance defrito perunges, piper aspargis et inferes. frontonianum E²V, frotito- E¹ | satureie P, -reia EV | levabis Hum, lauabis EV, item p. 48, 2. |

(251) 13 Pullus tractogalatus: pullum coques liquamine, oleo, vino, cui mittis fasciculum coriandri, cepam. deinde, cum coctus fuerit, levabis eum de iure suo et mittis in caccabum novum lac et salem modicum, mel et aquae minimum, id est tertiam partem. ponis ad ignem lentum ut tepescat, tractum confringis et mittis paulatim, assidue agitas, ne uratur. pullum illic mittis integrum vel carptum, versabis in lancem, perfundis ius tale: piper ligusticum, origanum, suffundis mel et defritum modicum, et ius de suo sibi, temperas. in caccabulo facies ut bulliat. cum bullierit, amulo obligas et inferes. oleo E, oleum V | aquę minimum E, aquã eminimum V, aquae eminam α | carptum Hum, cariotum EV | lancem Brandt, lance quem EV | defrito EV |

(252) 14 Pullus farsilis: pullum sicuti liquaminatum a cervice expedies. teres piper, ligusticum, zingiber, pulpam caesam, alicam elixam, teres cerebellum ex iure coctum, ova confringis et commisces, ut unum corpus efficias. liquamine temperas et oleum modice mittis, piper integrum, nucleos abundanter. fac impensam et imples pullum vel porcellum, ita ut laxamentum habeat. (253) similiter in capo facies. ossibus eiectis coques. farsilis Hum, fusilis EV | sicuti liquaminatum Brandt, sicut ilique cuminatũ EV, sic ne aliquid in eo remaneat Hum, sic ut aliquae pulpae in eo remaneant Gi ex p. 63, 27; breviter sicut aliqui cuminatum To; cf. p. 63, 27 | gingiber E, geng- V | pulpam P, pulpem EV | aliquam EV | commiscis EV | abundanter E, -tes V | capo α, capso EV |

(254) 15 Pullus leucozomus: accipies pullum et ornas ut supra. aperies illum a pectore. accipiat aquam et oleum Hispanum abundans. agitatur ut ex se amulet et humorem consumat. postea, cum coctus fuerit, quodcumque porro remanserit inde levas. piper aspargis et inferes. titulum Pullus leucozomus (leocozomus E, leocezumus V), qui in EV abiit post | pectore, suo loco restituit Baseggio | spanum EV | amulet Baseggio, ambulet EV | porro P, porri EV | leuas V, leues E |