LIB. III. CEPVROS
Reading edition
I. ut omne holus smaragdinum fiat. II. pulmentarium ad ventrem. III. asparagos. IV. cucurbitas. V. citrium. VI. cucumeres. VII. pepones, melones. VIII. malvas. IX. cymas et cauliclos. X. porros. XI. betas. XII. holisera. XIII. rapas sive napos. XIV. raphanos. XV. holus molle. XVI. herbae rusticae. XVII. urticae. XVIII. intuba et lactucae. XIX. cardui. XX. [funduli sive] sphongili. XXI. caroetae.
Incipit eiusdem cepuros de oleribus lib. III sic EV (item in fine libri); verba de oleribus recte capiti I denuo praefixerunt EV | cap. V cidrium EV | VII pepones E, pemones V | IX culiclus V, auliclos E | XV olus molles EV | XVIII intibae et EV | XX funduli siue spondili EV | XXI caroetae E, careotae V |
(61) I. DE HOLERIBVS. Vt omne holus smaragdinum fiat: omne holus smaragdinum fiat, si cum nitro coquatur. fiat V, fit E | nitro coquatur E, nitroquatur V |
(62) 1 II. PVLMENTARIVM AD VENTREM: 1. betas minutas et porros requietos elixabis, in patina compones. teres piper, cuminum, suffundes liquamen, passum, ut quaedam dulcedo sit. facias ut ferveat. cum ferbuerit, inferes. ferbuerit E, feruuerit (erasa u priore) V |
2 Similiter: polypodium in tepidam mittes. ubi mollierit, rades, et minutum cum pipere et cumino trito in patinam ferventem mittes et uteris. cuminum tritum EV | patenam E, -ena V |
(63) 3 Aliter ad ventrem: facies betaciorum fasces; deterge, ne laves. in eorum medium nitrum asparges et alligas singulos fasces. mittes in aquam. cum coxeris, condies patinam, cum eadem passum vel caroenum et cuminum et piper asparges et oleum modicum. ubi ferbuerit, polypodium et frusta nucum cum liquamine teres, <in> ferventem patinam fundes, cooperies. statim depones et uteris. fasces Hum, facies EV | deterge, ne] detergine EV, deterges Hum, at cf. simillimum praeceptum Marcell. med. 30, 47 | nitrum Hum, nigrum EV | caroenim E, -nĩ (sic) V | et piper Hum, et super EV | frustra EV | in Hum, om. EV | et Hum, ut EV |
(64) 4 [Aliter betacios Varronis. Varro: ‘betacios, sed nigros, quorum detersas radices et mulsa decoctas cum sale modico et oleo vel sale, aqua et oleo in se coctas iusculum facere et potari, melius etiam si in eo pullus sit decoctus’.] Varronis ς, uarrones EV | Varro vere fragmentum esse arguere videtur sententiarum structura imperfecta; saturae περὶ ἐδεσμάτων iam attribuit Hum; addidit doctus lector | mulsu decoctas EV | coctas Gi, cocta EV, coctos Sch, cocto Tor | potari sic EV | melius eqs: iocus interlocutoris apud Varronem |
(65) 5 Aliter ad ventrem: apios virides cum suis radicibus lavabis et siccabis ad solem. deinde albamen et capita porrorum simul elixabis in caccabo novo, ita ut aqua ad tertias deferveat [id est ut ex tribus eminis aquae una remaneat]. postea teres piper, liquamen et aliquantum mellis humore temperabis, et aquam apiorum decoctorum colabis in mortario, et superfundes apio. cum simul ferbuerit, appones, et, si libitum fuerit, apios adicies. albamen Hum, albã EV, allia Tor | ca///cabo (c erasa) V | id est—remaneat glossam agnovit Hum, cf. 1 12, 1 | cum simul sic EV; i. ‘simulac’ | appones EV, abpones Sch (cf. l. 7 et p. 18, 2 depones) |
(66) III. ASPARAGOS. Asparagos siccabis, rursum in calidam summittes: callosiores reddes. siccabis V, -it E | rursum ς, sursum bis EV (qui verba sursum in calidam repetunt) | summittas (-itas V) EV | Callossiores EV qui hinc novum praeceptum ordiuntur |
(67) IV. CVCVRBITAS. 1. Gustum de cucurbitis: cucurbitas coctas expressas in patinam compones. adicies in mortarium piper, cuminum, silfi modice, [id est laseris radicem], rutae modicum, liquamine et aceto temperabis, mittes defritum modicum ut coloretur, ius exinanies in patinam. cum ferbuerint iterum ac tertio, depones et piper minutum asparges. gustum de cucurbatas cucurbitas coctas EV | piper ς, pipere EV | id—radicem EV, del. ς | rutam modicum EV | defreto EV | ferbuerint E, feruuerit V |
(68) 2 Aliter cucurbitas iure colocasiorum: cucurbitas coques ex aqua in modum colocasiorum. teres piper, cuminum, rutam, suffundes acetum, liquamen, temperabis, <mittes> in caccabum, cui adicies .... et eas cucurbitas incisas, expressas in ius mittes ut ferveant. amulo obligas, piper asparges et inferes. iure colocesiorum EV | mittes add. Gi, qui et vidit post adicies excidisse verbum aut verba |
(69) 3 <Aliter> cucurbitas more Alexandrino: elixatas cucurbitas exprimis, sale asparges, in patina compones. teres piper, cuminum, coriandri semen, mentam viridem, laseris radicem, suffundes acetum, adicies caryotam, nucleum, teres, melle, aceto, liquamine, defrito et oleo temperabis, et cucurbitas perfundes. cum ferbuerint, piper asparges et inferes. Aliter add. Hum | cariotam E, caroetã V | aceto Tor. et oleo Hum, acetum et oleum EV |
(70) 4 Aliter cucurbitas elixatas: ex liquamine, oleo, mero.
(71) 5 Aliter cucurbitas frictas: oenogaro simplici et pipere. frictas bis scripsit V | piperem EV |
(72) 6 Aliter cucurbitas elixatas et frictas: in patina compones, cuminatum superfundes, modico oleo super adiecto. fervere facies et inferes.
(73) 7 Aliter cucurbitas frictas tritas: piper, ligusticum, cuminum, origanum, cepam, vinum, liquamen et oleum. amulo obligabis in patina, et inferes.
(74) 8 Aliter cucurbitas cum gallina: duracina, tubera, piper, careum, cuminum, silfi, condimenta viridia, mentam, apium, coriandrum, puleium, † caromentam, mel, vinum, liquamen, oleum et acetum. mentam c̣ẹpạm E, menta V | caromentam (-memtam V) EV, calamintham Hum et V, om. E |
(75) V. CITRIVM. Sil montanum, silfi, mentam siccam, acetum, liquamen. citrium V, citrum E, cidrium EV in indice |
(76) 1 VI. CVCVMERES. 1. Cucumeres rasos: sive ex liquamine, sive ex oenogaro: sine ructu et gravitudine teneriores senties. enogaro VE2, onegaro E1 |
(77) 2 Aliter cucumeres rasos: elixabis cum cerebellis elixis, cumino et melle modico, <vel> apii semine, liquamine et oleo. ovis obligabis, piper asparges et inferes. elixis V, elixạḅis E | cumino E, cucumino (cu-erasis) V | vel apii semine Hum, apii semen EV | ovis Sch, bis EV |
(78) 3 Aliter cucumeres: piper, puleium, mel vel passum, liquamen et acetum. interdum et silfi accedit. et acetũ bis scriptum in V |
(79) VII. PEPONES ET MELONES. Piper, puleium, mel vel passum, liquamen, acetum: interdum et silfi accedit 4 Pepones E, Pemones V; item in indice | uel om. V1 |
(80) VIII. MALVAS. Malvas minores <in> oenogaro ex liquamine oleo, aceto. —Malvas maiores in oenogaro, pipere, liquamine, caroeno vel passo. <in Gi> oenogaro Hum, degrano EV, de garo Tor | acetum EV | in oenogara piper EV |
(81) 1 IX. CYMAS ET CAVLICVLOS. 1. Cymas: cuminum, salem, vinum vetus et oleum. si voles, addes piper et ligusticum, mentam, rutam, coriandrum, folia cauliculorum, liquamen, vinum, oleum. coliclos EV hic; cf. index | et V, om. E | menta V | colicorum EV | culiculos E2V, col- E1 | foliarum EV |
(82) 2 Aliter: cauliculos elixatos mediabis summa foliorum teres cum coriandro, cepa, cumino, pipere, passo vel caroeno et oleo modico. piper EV |
(83) 3 Aliter: cauliculi elixati in patina compositi condiuntur liquamine, oleo, mero, cumino. piper asparges, porrum, cuminum, coriandrum viride super concides. cauliculi E, cul- V, item 16. 17 | elixati E, exati V | conpositi E, -ta V | piper Hum, super EV |
(84) 4 Aliter: cauliculi conditi ut supra cum elixis porris coquantur.
(85) 5 Aliter: cauliculos condies ut supra, admisces olivas virides et simul ferveant. admisces E, -cis V | olibas EV | simul sic EV |
(86) 6 Aliter: cauliculis conditis ut supra superfundes alicam elixam cum nucleis et uva passa; piper asparges. culiculis E, -los V | piper Vo, super EV |
(87) 1 X. PORROS. 1. Porros maturos fieri: pugnum salis, aquam et oleum: mixtum facies et ibi coques et eximes. cum oleo, liquamine, mero [et] inferes. liquamine bis scriptum in EV | et inferes EV, condies et inf. Gi; et delendum (cf. l. 24) aut abl. supplendus ut et passo inf. |
(88) 2 Aliter porros: opertos foliis cauliculorum [et] in prunis coques, ut supra, et inferes. opertos E, apertos V, operias Sch; maluimus delere et | coliculorum et in EV |
(89) 3 Aliter porros: in † baca coctos ut supra inferes. baca EV, caccabo Hum. an aqua? cf. Plin. nat. 20, 49 | inferes V, et inferes E |
(90) 4 Aliter porros: <si> in aqua elixati erunt, fabae nondum conditae plurimum admisce conditurae, in qua eos manducaturus es. si in Sch, in EV, cum in Hum | aquam EV |
(91) 1 XI. BETAS. Concides porrum, coriandrum, cuminum, uvam passam † farinam, et omnia in medullam mittes. ligabis et ita inferes ex liquamine, oleo et aceto. farinam EV, Varianam Sch ex Plin. 14, 29, Phariam Baseggio |
(92) 2 Aliter betas elixas: ex sinapi, oleo modico et aceto bene inferuntur. exsinapi E, et in api V |
(93) XII. HOLISERA. holisera in fasciculum redacta <a> manu ex liquamine, oleo et mero bene inferuntur, vel cum piscibus assis. olisera bis EV, hic et in indice | a add. Vo, cf. l. 31 | oleo E, et oleo (et erasum) V |
(94) 1 XIII. RAPAS SIVE NAPOS. 1. Rapas sive napos: elixatos exprimes, deinde teres cuminum plurimum, rutam minus, laser parthicum, mel, acetum, liquamen, defritum et oleum modice. fervere facies et inferes. rutam E, ratã V, an rutae? |
(95) 2 Aliter rapas sive napos: elixas, inferes. oleum superstillabis; si voles, acetum adde. super istillabis EV |
(96) XIV. RAFANOS. Rafanos cum piperato, ita ut piper cum liquamine teras. rafanos bis EV, hic et in indice | teras E, tereas V, cf. p. 30, 2 |
(97) XV. HOLVS MOLLE. 1. Holus molle ex holisatro: coctum ex aqua nitrata expressum concides minutatim, et teres piper, ligusticum, satureiam siccam cum cepa sicca, liquamen, oleum et vinum. holus molle bis EV hic, olus molles in indice EV | olisatro EV | coctum Sch, cocto EV | minutatim Hum, minutum EV, minutim Tor |
(98) 2 Aliter holus molle: apium coques ex aqua nitrata, exprimes et concides minutatim. in mortario teres piper, ligusticum, origanum, cepam, vinum, liquamen et oleum. coques in pultario, et sic apium commisces.
(99) 3 Aliter holus molle ex foliis lactucarum cum cepis: coques ex aqua nitrata, expressum concides minutatim. in mortario teres piper, ligusticum, apii semen, mentam siccam, cepam, liquamen, oleum et vinum. (100) —[Aliter] Holus molle ne arescat, summa quaeque amputantur, et purgamenta et caules madefactos in aqua apsinthi contegito. ẹx̣ ạq̣ụẹṣ ex aqua E | expressum Hum, expressa EV | Holus Sch, Aliter. Holus EV | arescat EV, acescat cod. Hummelbergii | absenti EV |
(101) XVI. HERBAE RVSTICAE. Liquamine, oleo, aceto a manu vel in patina pipere, cumino, bacis lentisci. piper EV |
(102) XVII. VRTICAE. Vrticam feminam, sole in ariete posito, adversus aegritudinem sumes, si voles.
(103) 1 XVIII. INTVBA ET LACTVCAE. 1. Intuba ex liquamine, oleo modico, † medere cepa concisa. pro lactucis vero 4 hieme intuba ex embammate vel melle et aceto acri. INTVBAE ET (l̷ E) EV cf. ind. | ex liq. E, et liq. V | oleo V, et oleo E | modico medere EV, modico modicaque (modice Hum) Tor, modico comedere Sch | incube (t ex c corr. E2) exembammate E, intibẹ ex enbãmate V | acri E, agri V |
(104) 2 Lactucas cum oxyporio et aceto et modico liquamine. oxyporio et E, exyporio (om. et) V | 3 18, 2 cf. 1, 18 de oxyporo |
(105) 3 Ad digestionem et inflationem et ne lactucae laedant: cumini unc. II, zingiberis unc. I, rutae viridis unc. I, dactylorum pinguium scripulos XII, piperis unc. I, mellis unc. IX; cuminum aut Aethiopicum aut Syriacum aut Libycum. tundes cuminum et postea infundes in aceto, cum siccaverit; postea melle omnia comprehendes. cum necesse fuerit, dimidium cocleare cum aceto et liquamine modico misces aut post cenam dimidium cocleare accipies. digestione V | cumini V, cuminum E | gingiberis E2 ex -ber E1, gengib̷ V | cuminum aut EV, cf. p. 11, 23 | tundes V, tundis E | cuminum delendum? infundes V, -dis E | necesse E, nece V | cocleare cum Sch, coclearium E, cloclearũ V, cochlearium cum Tor | coclearem E, cloclearẽ V |
(106) 1 XIX. CARDVI. 1. Carduos: liquamine, oleo et ovis concisis.
2 Aliter carduos: rutam, mentam, coriandrum, feniculum, omnia viridia teres. addes piper, ligusticum, mel, liquamen et oleum. faeniculum ς, fenicum EV |
3 Aliter carduos elixos: piper, cuminum, liquamen et oleum.
(107) 1 XX. SPHONDYLI [vel fundili]. 1. Sphondyli fricti ex oenogaro simplici. Sphondili (Sf- V) uel fundili. Sphondili (Sf- V) EV, cf. index | funguli suo Marte substituit Hum, potius vulgaris glossa vel fundili delenda. deinceps V exhibet semper sfond-, E vel sphond- (sphund- E2 21) vel sfond- vel spond- |
2 Aliter: Sphondyli elixi ex sale, oleo, mero, coriandro viridi conciso et pipere integro. piper EV |
(108) 3 Aliter: sphondylos elixos perfundes amulato infra scripto: apii semen, rutam, mel, piper teres, passum, liquamen et oleum modice. amulo obligas, piper asperges et inferes. elixos E3, -xo E1V |
(109) 4 Aliter sphondylos: teres cuminum, rutam, liquamen, caroenum modice, oleum, coriandrum viride et porrum. et sphondylos inferes pro salso. uiridem EV | salso sic EV |
(110) 5 Aliter: sphondylos elixatos praedurabis, mittes in caccabum oleum liquamen, piper. passo colorabis et obligas. passo Hum, passum EV |
(111) 6 Aliter sphondylos oleo, liquamine complebis, vel oleo et sale assabis. piper asparges et inferes. oleo liq. P, oleum liq. EV |
(112) 7 [Aliter: sphondylos elixatos conteres et nervos eorum eximes. deinde cum eis alicam elixatam et ova conteres, liquamen, piper isicia ex his facies cum nucleis et pipere in omento. assabis, oenogaro continges et pro isiciis inferes]. praeceptum 3 20, 7 male repetitur ex 2 1, 6 | alicam E, -ca V | augmento EV i. omento cf. p. 13, 12 | oenogairo V |
(113) XXI. CAROETAE SEV PASTINACAE. 1. Caroetae frictae oenogaro inferuntur. Caroetae (Caro oetae V) seu pastinace (-ci E). Caroetae (Carotẹ E) fricta sic EV | oenagaro E |
(114) 2 Aliter caroetas: sale oleo puro et aceto.
(115) 3 Aliter: caroetas elixatas concisas in cuminato oleo modico coques et inferes. cuminatum colorium facies. colorium Sch, coliorum EV, colicorum Tor; addendumne passo vel croco? |