← Table of contents
Histoire de l'idée laïque en France au XIXe siècle

INDEX

Reading edition

____

A

About, 113, 136, 149, 211, 235, 240, 241.

Acollas, 196, 308.

Aguesseau (d’), 16.

Aignan, 23.

Aigues-Sparses, 191.

Alacoque (Marie), 90.

Alembert (d’), 26.

Alton-Shée (d’), 102.

Alzon (d’), 219.

Amiable, 36.

André, 318.

Andreï, 243.

Argenson (d’), 12.

Arnaud (de l’Ariège), 6, 117, 226.

Astros (d’), 79.

Aubineau, 125.

Auger, 93.

Aulard, 303.

Aumale (duc d’), 83, 85.

B

Babeuf, 61.

Bacon, 277.

Ballanche, 60, 84.

Balzac, 208.

Barante, 30.

Barau, 66, 67, 68.

Barbès, 61, 197.

Barnave, 113.

Barni, 136, 137.

Barrès, 128.

Barrot (Odilon), 5, 29, 61, 73.

Barruel, 353.

Barthe, 29, 73.

Barthélemy, 271.

Barthélemy Saint-Hilaire 76, 79, 169, 171, 286.

Barthou, 327.

Bastiat, 117.

Baur, 148.

Bayet, 320.

Bayle, 35.

Bazard, 35.

Bazin, 123.

Beauséjour, 19.

Beauverie, 28.

Bellart 32.

Belot, 357.

Benoist (Charles), 327.

Béranger, 23, 31, 69, 113.

Bérenger (Henry), 301, 320.

Bergson, 331.

Bernard (Claude), 168.

Berry (duc de), 17.

Bersot, 78, 137, 138.

Bert (Paul), 222, 225, 226, 259, 270, 280-81, 288, 316.

Bertauld, 226.

Berthelot, 159, 304-7, 322.

Berville, 29.

Besse (Dom), 359.

Bignon, 18.

Bigot (Charles), 233, 255.

Billiard, 62.

Bizet, 116.

Blanc (Louis), 61, 354.

Blanqui, 8, 192, 193-4, 212.

Bloch, 130.

Boberley, 89.

Bonald, 16, 18, 30, 100.

Bonaparte, 327.

Bonjean, 206, 251.

Bonnet, 79.

Bordas-Demoulin, 212.

Bossuet, 123, 134, 148.

Boucher de Perthes, 164-5.

Bouglé, 61.

Bouillier, 79.

Boulanger, 293.

Boulogne, 26.

Bourbeau, 276.

Bourdeau, 6.

Bourgain, 341.

Bourgeois, 345.

Bourget, 301.

Bourneville, 293.

Boutard, 100.

Boutroux, 330, 351.

Boutteville, 103, 198-200.

Bouvet, 75.

Bréal, 103.

Briand, 327.

Bricout, 360.

Brisson (H.), 188, 202, 221, 222.

Broglie (Albert de), 126, 221, 223, 251, 278.

Broglie (Victor de), 22, 50, 54, 58.

Brongniart, 164.

Brouard, 66, 116.

Brunet, 225.

Brunetière, 301, 303, 304, 305.

Bruno (G.), 322.

Buchez, 60, 92.

Buchner, 195, 197.

Buffet, 283.

Buisson, 189, 322, 324, 325, 326, 335, 339-41, 342-4, 350.

Buloz, 197.

Bunsen, 145.

Burnichon, 31, 57.

Burnouf, 149, 158, 262.

C

Cadix, 317.

Carle, 189-90, 191, 200.

Carnot (H.), 60, 105, 202.

Caro, 201.

Carrel, 61.

Casimir-Perier, 29, 57.

Cassagnac, 295.

Caubet, 188.

Cavaignac, 354.

Cavour, 147, 205.

Cayla, 243.

Chaine (Léon), 350.

Challemel-Lacour, 226, 246, 293, 294.

Chambord (comte de), 218, 219.

Channing, 7, 134, 143, 157, 232.

Charbonnel, 320.

Charles II, 93.

Charles X, 5, 11, 20, 27, 32, 33, 56, 82.

Charma, 79.

Châtel, 101.

Chemin, 190.

Chesnelong, 283, 291.

Chevallier, 68.

Choiseul, 30.

Cicéron, 200.

Clamageran, 189.

Claveau, 132, 204, 210, 211.

Clemenceau, 194, 260, 296, 312, 313, 319, 357.

Clermont-Tonnerre, 26.

Coessin, 60.

Coignet (C.), 187.

Coignet (F.), 187.

Colani, 149.

Colbert, 2.

Combes, 10, 317, 323, 326.

Compayré, 267.

Comte (Aug.), 36, 100, 114, 176, 177, 197, 269, 288, 356.

Condillac, 35, 36, 37.

Condorcet, 36, 269.

Constant, 101.

Constant (Benjamin), 18, 19, 32, 39, 48-49, 50, 54, 328.

Coquille, 125.

Corbon, 215.

Corcelles, 19, 55.

Coullié, 297.

Courier (P.-L.), 23, 358.

Cournot, 78.

Courval, 271.

Cousin (Victor), 7, 38, 39, 40, 42, 43, 74, 75-6, 78, 79, 80, 86, 87, 89, 97, 106, 109, 110, 111, 137, 138, 142, 169-70, 171, 172, 173, 174, 176, 286, 330, 352, 353.

Crémieux, 190.

Crétineau-Joly, 353.

Cussy, 32.

Cuvier, 165.

Cuvillier, 104.

Cuvillier-Fleury, 83, 85.

D

Damiron, 37, 38, 43, 171.

Daniel, 77, 254.

Danton, 143.

Darboy, 251, 348.

Darwin, 164, 165-7, 302.

Daunou, 34.

David (Félicien), 291.

Decazes, 14, 251.

Dejob, 35, 79.

Delacouture, 135.

Delacroix, 330.

Delangle, 206.

Deluns-Montaud, 193.

Denis, 162-3.

Depasse, 234, 260.

Deroin (J.), 116.

Descartes, 90, 277, 279.

Deschamps, 353, 354, 355.

Deschanel, 110, 111, 179.

Deschanel (Paul), 326.

Des Cognets, 42.

Desgarets, 353.

Desjardins, 301.

Desmoulins (Camille), 92.

Despois, 47, 110, 190.

Dessoye, 267.

Destutt de Tracy, 34.

Diderot, 143, 355.

Dollfus, 150, 151-2, 350.

Donnet, 179, 180, 218.

Dreyfus, 314.

Drumont, 358.

Dubois, 37, 42, 43, 45-47, 50, 62, 111, 113, 170, 172.

Dufaure, 6, 9, 249, 274, 314.

Duine, 100.

Dulac, 125.

Dumas (J.-B.), 164.

Dupanloup, 105, 121, 178, 191, 198, 200, 211, 212, 217, 221, 223, 224, 226, 248, 249, 254, 266.

Dupin, 6, 28, 29, 61, 83, 102, 206, 317, 348.

Dupin (Charles), 208.

Dupont (Pierre), 113.

Dupuis, 144, 148.

Dupuy, 2.

Durkheim, 330.

Duruy, 73, 169, 208, 210-11, 273, 276.

Duvergier de Hauranne, 13.

E

Eckstein (d’), 89.

Elisabeth, 129.

Enfantin, 60, 132.

Erdan, 138.

Eschassériaux, 61.

Escobar, 280.

Esmenjaud, 190.

Etber, 324.

Etienne, 23.

F

Fabre, 35, 36.

Fabre (V.), 35.

Faguet, 301.

Falloux, 112, 153.

Faucher (Léon), 127.

Fauvety, 191, 202.

Favre (Fr.), 186.

Favre (Jules), 192, 204.

Ferdinand-Dreyfus, 50.

Ferrari, 79.

Ferry, 10, 120, 225, 262, 268-80, 283, 284, 289, 293, 294, 314, 336, 341, 350, 352, 356, 357.

Feuerbach, 354.

Fitz-James, 30.

Flammarion, 192.

Fonvielle, 191.

Fortoul, 123, 211.

Fouillée, 302, 331, 332.

Fourtou, 252.

Foy, 18, 32, 33.

France (Anatole), 176, 302, 319, 322.

Franck, 190, 286.

Franklin, 37.

Frayssinous, 29, 32, 50.

Freppel, 293.

Freycinet, 357.

G

Gagern, 354.

Galilée, 90, 322.

Gambetta, 193, 212, 245-7, 250, 252, 254, 258, 267, 314, 333, 344, 356.

Garibaldi, 192.

Garnier, 313.

Garnier-Pagès, 35.

Gaschet, 23.

Gatien-Arnoult, 79.

Gaudry, 164.

Gautier, 32.

Gayraud, 328.

Gazeau, 271.

Geffroy (Gust.), 319.

Génin, 97.

Genoude, 101.

Geoffroy Saint-Hilaire, 164, 165.

Gérin, 69.

Girard, 76.

Girardin, 129, 180.

Giraud, 111, 175, 203.

Goblet, 284, 285, 323, 324, 325, 335, 352.

Goblot, 357.

Goncourt, 227.

Gonnard, 49.

Gout, 241.

Gouthe-Soulard, 296.

Goyau, 342.

Grandmaison (Geoffroy de), 32.

Gratry, 113, 171, 194.

Gréard, 341.

Grégoire, 57.

Grégoire XVI, 59, 98.

Grévy, 255, 268.

Gueneau de Mussy, 39, 350.

Guéranger, 76, 125, 136.

Guernon-Ranville, 63.

Guéroult, 125, 129, 131, 135, 136, 172, 178, 180, 181, 201, 204, 350.

Guesde, 308, 309.

Guillemaut, 224.

Guizot, 29, 41, 50, 53, 58, 63-5, 74, 83, 84, 86, 98, 107, 170, 175, 189, 201, 273, 353.

Gury, 281.

Guyau, 302, 357.

H

Hamelin, 333.

Hannequin, 331.

Hanotaux, 219.

Hauréau, 177.

Hauser, 73.

Havet, 160-1, 163.

Havin, 132, 184.

Hébert, 334.

Hegel, 174, 195.

Helvétius, 8, 26, 35, 86.

Hémon, 78, 89.

Henri III, 93.

Herbelot (d’), 36.

Herder, 87.

Hérold, 305.

Hervieu, 37.

Herwegh, 354.

Hincmar, 349.

Holbach (d’), 8, 195.

Houtin, 334.

Huet, 136, 212.

Hugo (V.), 42, 117, 127, 179, 261, 353.

Huss (Jean), 162.

I

Isambert, 36, 62, 73.

J

Jacob, 332-3.

Jacquemont, 28, 35, 205.

Jacques (Am.), 8, 84, 106, 107, 109, 110, 112, 190.

Jacques II, 93.

Janet, 163, 352.

Jannet (Claudio), 354.

Jaurès, 313.

Jay, 23.

Jeanne d’Arc, 89, 254.

Jordan (Cam.), 16.

Jouffroy, 38, 39, 43, 67, 76, 174.

Jouin, 224.

Jourdan, 132, 350.

Jouy, 23.

Jozeau, 137.

K

Kannengieser, 205.

Kant, 79.

Karénine (Wlad.), 96.

Keller, 248.

Képler, 197.

Kératry, 28.

Klein, 302.

L

Labiche, 291.

Laboulaye, 7, 9, 133, 134, 145, 158, 172, 225, 230, 328, 350.

Lachelier, 171.

Lachèze-Muret, 12.

Lacordaire, 60, 73, 76, 78, 105, 122.

La Fare, 30.

Lainé, 9, 16, 30, 317.

Lamarck, 165.

Lamartine, 29, 42, 59, 61, 354.

Lambrechts, 50.

Lamennais, 5, 21, 25, 29, 31, 59, 61, 73, 77, 96, 98-100, 101, 102, 123, 358.

La Mennais (J.-M. de), 74.

La Merlière (Mlle de), 236.

Lamy, 221, 282.

Lanfrey, 138.

Lanjuinais, 29.

Lanzac de Laborie, 249.

La Rochefoucauld (G. de), 54.

La Rochefoucauld-Liancourt, 50.

Laromiguière, 37.

Larroque (Patrice), 77, 84, 148, 153, 154, 160, 189, 190, 191, 198, 201.

Lasserre, 301.

Lasteyrie, 103.

Latreille, 79.

Laveille, 74.

Laveleye, 232.

Lavigerie, 295.

Lavisse, 210, 318.

Leblond, 250.

Lebreton (Mme), 34.

Lecanuet, 77, 125, 294, 349.

Leconte de Lisle, 243.

Ledru-Rollin, 354.

Lefébure, 205.

Lefrançais, 68, 115, 116.

Léon XIII, 259, 295, 297, 349.

Leroux (Pierre), 42, 60, 96, 202.

Levallois, 182.

Lévy, 351.

L’Hôpital, 16.

Libri, 79.

Liébert, 235.

Littré, 8, 47, 54, 103, 114, 137, 148, 177-8, 207, 210, 227-8, 230, 253, 256, 257, 262, 287, 288, 327, 356, 358.

Locke, 230.

Lockroy, 235.

Loisy, 334.

Longuet, 193.

Lorain, 63, 68.

Louis XIV, 1, 3, 129.

Louis XV, 2, 3.

Louis XVIII, 5, 11.

Louis-Philippe, 5, 57, 58.

Loyola, 271.

Loyson, 77.

Loyson (H.), 77, 170, 201.

Luneau, 61.

Luther, 125.

Lyon-Caen, 196.

M

Macé (Jean), 188, 265-7, 335, 344, 345, 352.

Machault, 2, 3.

Mac-Mahon, 250, 251, 253, 255, 268.

Madier de Montjau, 272.

Magnan, 186, 187.

Maine de Biran, 13, 39.

Maistre (J. de), 100.

Malardier, 115.

Manuel, 19, 39.

Manuel (Eug.), 84.

Marbeau, 187.

Marcellus, 18.

Marcère, 221, 247.

Maret, 105, 171.

Marrast (A.), 35.

Martin (Henri), 188, 191.

Marx (Karl), 308.

Massol, 187-8, 200-2, 261, 262.

Mathieu, 218.

Mathiez, 353.

Maury, 103.

Mazzini, 197, 355.

Meaux (de), 245.

Meignan, 159.

Mellinet, 186.

Mérilhou, 29.

Mérimée, 205, 207.

Meunier (Arsène), 70-2, 116.

Meunier (Victor), 168, 182.

Meyrac, 317.

Mézières, 73.

Michel (H.), 116, 120.

Michel (Toussaint), 85.

Michel (de Bourges), 127.

Michelet, 86, 87, 88, 89-92, 95, 96, 98, 102, 113, 117, 182, 208, 211, 352, 353, 358.

Millerand, 358.

Mingrat, 23.

Moïse, 88.

Molière, 93.

Monin, 96.

Monod, 86, 88.

Monod (Wilfred), 334, 351.

Montalembert, 36, 77, 79, 85, 89, 97, 105, 111, 121, 122, 125, 126, 127, 179, 205, 222, 349.

Montesquieu, 13.

Montesquiou, 13.

Montlosier, 24-28, 30, 46, 280.

Morel, 125.

Morin, 243.

Morny, 123.

Mortara, 136.

Mourier, 77, 287.

Mun (de), 294, 316.

Munier, 190.

Murat (L.), 185.

N

Nachet, 54, 58, 59.

Nadaud, 127, 268.

Napoléon, 38, 39, 70, 80, 81, 87, 120.

Napoléon (prince), 180, 185, 207, 235, 248.

Napoléon III, 122, 123, 124, 136, 147, 186, 193, 207, 235, 284.

Naquet, 196, 293.

Nefftzer, 129, 130, 150, 151-2, 153, 160, 180, 183-4, 188, 350.

Nettement, 89.

Nicolas (Michel), 151, 159.

Nithard, 93.

Noirot, 74.

O

O’Connell, 126.

Orsini, 124, 137.

Ortolan, 111.

Ozanam, 97, 105.

P

Pailleron, (M.-Louise), 197.

Palmerston, 355.

Parfait, 241.

Parieu, 116.

Paris, 190.

Parisis, 79, 122.

Pascal, 139, 280.

Pasquier, 30.

Pasteur, 168.

Pécaut, 67, 182, 189, 335-9, 341, 350.

Pelletan, 136, 192.

Perot, 116.

Perrens, 103.

Persigny, 123, 185.

Peters, 93.

Peyrat, 129, 130, 134, 180, 184, 251.

Philippe (frère), 181.

Picard (P.), 253.

Pidoux, 212.

Pie, 121, 132, 172.

Pie IX, 5, 121, 122, 124, 136, 147, 169, 219, 249, 251, 253.

Pie X, 326, 328, 349.

Pigault-Lebrun, 31.

Pillon, 229, 230, 288.

Pithou, 2, 6, 16.

Platon, 150, 170, 176.

Pompéry, 191.

Ponnat, 195.

Pontécoulant, 29.

Portalis, 30, 53, 288.

Pouchet, 168.

Poussin, 90.

Pouthas, 76, 79.

Pouthas, 50.

Pradié, 256.

Prat, 289.

Pressensé, 160, 222.

Prévost-Paradol, 7, 112, 145, 256, 328.

Protot, 194.

Proudhon, 8, 98, 100-102, 104, 138, 141-4, 154, 157, 187, 192-3, 198, 202, 203, 208, 231, 354.

Pujo, 301.

Pyat (Félix), 145.

Q-R

Quélen, 253.

Quinet (Edgar), 86, 87, 88, 89, 93-6, 98, 103, 117-20, 128, 149, 197, 232.

Rabelais, 93, 143.

Raiberti, 328.

Ranc, 77, 113, 194, 246.

Raphaël, 111.

Rastoul, 61.

Ravaisson, 171.

Raynal, 26.

Regnard, 196.

Reid, 38.

Reinach (J.), 130.

Reinach (S.), 360.

Rémusat, 34, 103, 171, 172.

Renan, 8, 37, 47, 107, 110, 114, 133, 142, 152, 154-62, 172, 174, 178, 182, 184, 195, 207, 208, 210, 213, 227, 236, 298-9, 303.

Renouvier, 137, 202-3, 228-32, 257, 283, 288, 289, 300, 352, 359.

Reuss, 149, 159.

Réveillaud, 327.

Réville, 149, 159, 160.

Reynaud (Jean), 60, 202, 266.

Ribot, 298, 328, 329.

Richelieu, 13, 14, 18.

Richer (L.), 181, 182, 188, 190, 191, 200.

Rigault, 133.

Robespierre, 60.

Robin, 178.

Rod, 301.

Rodrigues, 190.

Roland (Pauline), 116.

Rossi, 84.

Rouher, 204.

Rouland, 122, 206, 251, 348.

Rousseau, 31, 35, 189, 208, 352.

Royer (Clémence), 165-7.

Royer-Collard, 6, 9, 13, 14-15, 19, 21, 37, 39, 173, 174, 350.

Ruge, 354.

S

Sabatier, 351.

Sacy, 133, 158.

Saint-Marc-Girardin, 83, 111.

Saint-Simon, 36, 47, 60, 143.

Saint-Valry, 229.

Sainte-Beuve, 163, 179, 180, 207-10.

Saisset, 171.

Salaberry, 31.

Salinis, 122.

Salvandy, 84, 98.

Sanchez, 280.

Sand (George), 96, 197, 232, 353.

Sarcey, 113, 149, 175, 235, 236-9, 241, 268, 309.

Saussier, 224.

Sauvestre, 181, 243.

Scheurer-Kestner, 195, 311.

Schleiermacher, 153.

Schœlcher, 243, 249.

Schweitzer, 159.

Séailles, 333, 344.

Seippel, 359.

Senior, 126.

Serre (de), 14, 16, 278.

Serrigny, 108.

Sibour, 348.

Siegfried, 335.

Simon (Jules), 7, 76, 106, 107, 111, 138-9, 145, 171, 205, 223, 226, 243, 249, 250, 251, 252, 273, 274, 275, 276, 278, 283, 284, 286, 287, 352.

Simon (Richard), 148.

Socrate, 150, 170, 197.

Spencer, 302.

Spinoza, 195, 279.

Spuller, 268, 295, 297.

Staël (Mme de), 87.

Stapfer, 54, 351.

Steeg, 350.

Stendhal, 205.

Stewart (Dugald), 38.

Strauss, 103, 148, 149, 161.

Sue (Eug.), 84, 143, 232, 355.

T

Taine, 8, 112, 113, 140, 149, 152, 159, 172-6, 195, 203, 207, 210, 227, 299, 300, 356.

Talleyrand, 58.

Talma, 47.

Talon, 16.

Teilhard de Chardin, 360.

Tertullien, 131.

Thiers, 6, 81, 82, 83, 84, 86, 102, 204, 218, 235.

Tillier (Claude), 68-70.

Tissier, 357.

Tissot, 23, 263.

Tocqueville, 83, 127.

Touquet, 47, 133.

Tridon, 194, 196.

Trouillot, 316.

Turgot, 36.

U-V

Ulbach, 137, 186.

Vacherot, 41, 76, 113, 136, 137, 138, 140, 144, 154, 200, 212-5, 223, 230.

Vacquerie, 235.

Vaillant, 217.

Vallès, 113.

Vandervelde, 319.

Vauchez, 266.

Vauthier, 42, 78.

Vaux (Pierre), 115.

Ventura, 123.

Vernes, 321.

Vessiot, 352.

Veuillot, 79, 85, 105, 112, 121, 124-6, 132, 196, 221, 252, 358.

Viardot, 249.

Vico, 88.

Victor-Emmanuel, 147.

Vigny, 96.

Villèle, 20, 28, 31, 32.

Villemain, 41, 42, 273, 353.

Vincent (Sam.), 54, 145.

Vincent de Paul (St.), 340.

Vinet, 7, 50-53, 58, 145, 328, 350.

Viollet-le-Duc, 240.

Viviani, 316.

Vivien, 54.

Vogüé, 301.

Voltaire, 8, 26, 31, 35, 36, 37, 61, 86, 87, 93, 133, 138, 143, 156, 161, 168, 182, 189, 208, 214, 234, 254, 301, 352.

W-Z

Waddington, 170, 247.

Waldeck-Rousseau, 10, 314-16, 317, 357.

Wallon, 117.

Weill (G.), 60, 61, 77, 85, 113, 126, 159, 308.

Witt (de), 175.

Zévort, 79.

Zola, 300, 312.

Zoroastre, 88.

TABLE DES CHAPITRES

Avant-propos. I

Introduction. 1

La politique religieuse sous la Restauration. 11

La philosophie laïque sous la Restauration. 34

La politique d’apaisement sous Louis-Philippe.. 56

La rupture avec l’Église. 86

L’esprit laïque sous la seconde République. 105

La résistance à l’Empire clérical. 121

La critique et la science laïque. 147

La guerre au cléricalisme. 179

L’avènement de la République. 216

La victoire des républicains. 245

L’organisation de l’école laïque. 264

La politique de conciliation. 290

Le réveil de l’anticléricalisme. 311

La pensée laïque. 329

Conclusion. 348

Bibliographie. 362

Index. 367

Tables des matières. 376

Imp. E. Durand, 18, rue Séguier, Paris

Explore with AITake your curiosity a little further.

Reading settings