INDEX
Reading edition
____
A
About, 113, 136, 149, 211, 235, 240, 241.
Acollas, 196, 308.
Aguesseau (d’), 16.
Aignan, 23.
Aigues-Sparses, 191.
Alacoque (Marie), 90.
Alembert (d’), 26.
Alton-Shée (d’), 102.
Alzon (d’), 219.
Amiable, 36.
André, 318.
Andreï, 243.
Argenson (d’), 12.
Arnaud (de l’Ariège), 6, 117, 226.
Astros (d’), 79.
Aubineau, 125.
Auger, 93.
Aulard, 303.
Aumale (duc d’), 83, 85.
B
Babeuf, 61.
Bacon, 277.
Ballanche, 60, 84.
Balzac, 208.
Barante, 30.
Barau, 66, 67, 68.
Barbès, 61, 197.
Barnave, 113.
Barni, 136, 137.
Barrès, 128.
Barrot (Odilon), 5, 29, 61, 73.
Barruel, 353.
Barthe, 29, 73.
Barthélemy, 271.
Barthélemy Saint-Hilaire 76, 79, 169, 171, 286.
Barthou, 327.
Bastiat, 117.
Baur, 148.
Bayet, 320.
Bayle, 35.
Bazard, 35.
Bazin, 123.
Beauséjour, 19.
Beauverie, 28.
Bellart 32.
Belot, 357.
Benoist (Charles), 327.
Béranger, 23, 31, 69, 113.
Bérenger (Henry), 301, 320.
Bergson, 331.
Bernard (Claude), 168.
Berry (duc de), 17.
Bersot, 78, 137, 138.
Bert (Paul), 222, 225, 226, 259, 270, 280-81, 288, 316.
Bertauld, 226.
Berthelot, 159, 304-7, 322.
Berville, 29.
Besse (Dom), 359.
Bignon, 18.
Bigot (Charles), 233, 255.
Billiard, 62.
Bizet, 116.
Blanc (Louis), 61, 354.
Blanqui, 8, 192, 193-4, 212.
Bloch, 130.
Boberley, 89.
Bonald, 16, 18, 30, 100.
Bonaparte, 327.
Bonjean, 206, 251.
Bonnet, 79.
Bordas-Demoulin, 212.
Bossuet, 123, 134, 148.
Boucher de Perthes, 164-5.
Bouglé, 61.
Bouillier, 79.
Boulanger, 293.
Boulogne, 26.
Bourbeau, 276.
Bourdeau, 6.
Bourgain, 341.
Bourgeois, 345.
Bourget, 301.
Bourneville, 293.
Boutard, 100.
Boutroux, 330, 351.
Boutteville, 103, 198-200.
Bouvet, 75.
Bréal, 103.
Briand, 327.
Bricout, 360.
Brisson (H.), 188, 202, 221, 222.
Broglie (Albert de), 126, 221, 223, 251, 278.
Broglie (Victor de), 22, 50, 54, 58.
Brongniart, 164.
Brouard, 66, 116.
Brunet, 225.
Brunetière, 301, 303, 304, 305.
Bruno (G.), 322.
Buchez, 60, 92.
Buchner, 195, 197.
Buffet, 283.
Buisson, 189, 322, 324, 325, 326, 335, 339-41, 342-4, 350.
Buloz, 197.
Bunsen, 145.
Burnichon, 31, 57.
Burnouf, 149, 158, 262.
C
Cadix, 317.
Carle, 189-90, 191, 200.
Carnot (H.), 60, 105, 202.
Caro, 201.
Carrel, 61.
Casimir-Perier, 29, 57.
Cassagnac, 295.
Caubet, 188.
Cavaignac, 354.
Cavour, 147, 205.
Cayla, 243.
Chaine (Léon), 350.
Challemel-Lacour, 226, 246, 293, 294.
Chambord (comte de), 218, 219.
Channing, 7, 134, 143, 157, 232.
Charbonnel, 320.
Charles II, 93.
Charles X, 5, 11, 20, 27, 32, 33, 56, 82.
Charma, 79.
Châtel, 101.
Chemin, 190.
Chesnelong, 283, 291.
Chevallier, 68.
Choiseul, 30.
Cicéron, 200.
Clamageran, 189.
Claveau, 132, 204, 210, 211.
Clemenceau, 194, 260, 296, 312, 313, 319, 357.
Clermont-Tonnerre, 26.
Coessin, 60.
Coignet (C.), 187.
Coignet (F.), 187.
Colani, 149.
Colbert, 2.
Combes, 10, 317, 323, 326.
Compayré, 267.
Comte (Aug.), 36, 100, 114, 176, 177, 197, 269, 288, 356.
Condillac, 35, 36, 37.
Condorcet, 36, 269.
Constant, 101.
Constant (Benjamin), 18, 19, 32, 39, 48-49, 50, 54, 328.
Coquille, 125.
Corbon, 215.
Corcelles, 19, 55.
Coullié, 297.
Courier (P.-L.), 23, 358.
Cournot, 78.
Courval, 271.
Cousin (Victor), 7, 38, 39, 40, 42, 43, 74, 75-6, 78, 79, 80, 86, 87, 89, 97, 106, 109, 110, 111, 137, 138, 142, 169-70, 171, 172, 173, 174, 176, 286, 330, 352, 353.
Crémieux, 190.
Crétineau-Joly, 353.
Cussy, 32.
Cuvier, 165.
Cuvillier, 104.
Cuvillier-Fleury, 83, 85.
D
Damiron, 37, 38, 43, 171.
Daniel, 77, 254.
Danton, 143.
Darboy, 251, 348.
Darwin, 164, 165-7, 302.
Daunou, 34.
David (Félicien), 291.
Decazes, 14, 251.
Dejob, 35, 79.
Delacouture, 135.
Delacroix, 330.
Delangle, 206.
Deluns-Montaud, 193.
Denis, 162-3.
Depasse, 234, 260.
Deroin (J.), 116.
Descartes, 90, 277, 279.
Deschamps, 353, 354, 355.
Deschanel, 110, 111, 179.
Deschanel (Paul), 326.
Des Cognets, 42.
Desgarets, 353.
Desjardins, 301.
Desmoulins (Camille), 92.
Despois, 47, 110, 190.
Dessoye, 267.
Destutt de Tracy, 34.
Diderot, 143, 355.
Dollfus, 150, 151-2, 350.
Donnet, 179, 180, 218.
Dreyfus, 314.
Drumont, 358.
Dubois, 37, 42, 43, 45-47, 50, 62, 111, 113, 170, 172.
Dufaure, 6, 9, 249, 274, 314.
Duine, 100.
Dulac, 125.
Dumas (J.-B.), 164.
Dupanloup, 105, 121, 178, 191, 198, 200, 211, 212, 217, 221, 223, 224, 226, 248, 249, 254, 266.
Dupin, 6, 28, 29, 61, 83, 102, 206, 317, 348.
Dupin (Charles), 208.
Dupont (Pierre), 113.
Dupuis, 144, 148.
Dupuy, 2.
Durkheim, 330.
Duruy, 73, 169, 208, 210-11, 273, 276.
Duvergier de Hauranne, 13.
E
Eckstein (d’), 89.
Elisabeth, 129.
Enfantin, 60, 132.
Erdan, 138.
Eschassériaux, 61.
Escobar, 280.
Esmenjaud, 190.
Etber, 324.
Etienne, 23.
F
Fabre, 35, 36.
Fabre (V.), 35.
Faguet, 301.
Falloux, 112, 153.
Faucher (Léon), 127.
Fauvety, 191, 202.
Favre (Fr.), 186.
Favre (Jules), 192, 204.
Ferdinand-Dreyfus, 50.
Ferrari, 79.
Ferry, 10, 120, 225, 262, 268-80, 283, 284, 289, 293, 294, 314, 336, 341, 350, 352, 356, 357.
Feuerbach, 354.
Fitz-James, 30.
Flammarion, 192.
Fonvielle, 191.
Fortoul, 123, 211.
Fouillée, 302, 331, 332.
Fourtou, 252.
Foy, 18, 32, 33.
France (Anatole), 176, 302, 319, 322.
Franck, 190, 286.
Franklin, 37.
Frayssinous, 29, 32, 50.
Freppel, 293.
Freycinet, 357.
G
Gagern, 354.
Galilée, 90, 322.
Gambetta, 193, 212, 245-7, 250, 252, 254, 258, 267, 314, 333, 344, 356.
Garibaldi, 192.
Garnier, 313.
Garnier-Pagès, 35.
Gaschet, 23.
Gatien-Arnoult, 79.
Gaudry, 164.
Gautier, 32.
Gayraud, 328.
Gazeau, 271.
Geffroy (Gust.), 319.
Génin, 97.
Genoude, 101.
Geoffroy Saint-Hilaire, 164, 165.
Gérin, 69.
Girard, 76.
Girardin, 129, 180.
Giraud, 111, 175, 203.
Goblet, 284, 285, 323, 324, 325, 335, 352.
Goblot, 357.
Goncourt, 227.
Gonnard, 49.
Gout, 241.
Gouthe-Soulard, 296.
Goyau, 342.
Grandmaison (Geoffroy de), 32.
Gratry, 113, 171, 194.
Gréard, 341.
Grégoire, 57.
Grégoire XVI, 59, 98.
Grévy, 255, 268.
Gueneau de Mussy, 39, 350.
Guéranger, 76, 125, 136.
Guernon-Ranville, 63.
Guéroult, 125, 129, 131, 135, 136, 172, 178, 180, 181, 201, 204, 350.
Guesde, 308, 309.
Guillemaut, 224.
Guizot, 29, 41, 50, 53, 58, 63-5, 74, 83, 84, 86, 98, 107, 170, 175, 189, 201, 273, 353.
Gury, 281.
Guyau, 302, 357.
H
Hamelin, 333.
Hannequin, 331.
Hanotaux, 219.
Hauréau, 177.
Hauser, 73.
Havet, 160-1, 163.
Havin, 132, 184.
Hébert, 334.
Hegel, 174, 195.
Helvétius, 8, 26, 35, 86.
Hémon, 78, 89.
Henri III, 93.
Herbelot (d’), 36.
Herder, 87.
Hérold, 305.
Hervieu, 37.
Herwegh, 354.
Hincmar, 349.
Holbach (d’), 8, 195.
Houtin, 334.
Huet, 136, 212.
Hugo (V.), 42, 117, 127, 179, 261, 353.
Huss (Jean), 162.
I
Isambert, 36, 62, 73.
J
Jacob, 332-3.
Jacquemont, 28, 35, 205.
Jacques (Am.), 8, 84, 106, 107, 109, 110, 112, 190.
Jacques II, 93.
Janet, 163, 352.
Jannet (Claudio), 354.
Jaurès, 313.
Jay, 23.
Jeanne d’Arc, 89, 254.
Jordan (Cam.), 16.
Jouffroy, 38, 39, 43, 67, 76, 174.
Jouin, 224.
Jourdan, 132, 350.
Jouy, 23.
Jozeau, 137.
K
Kannengieser, 205.
Kant, 79.
Karénine (Wlad.), 96.
Keller, 248.
Képler, 197.
Kératry, 28.
Klein, 302.
L
Labiche, 291.
Laboulaye, 7, 9, 133, 134, 145, 158, 172, 225, 230, 328, 350.
Lachelier, 171.
Lachèze-Muret, 12.
Lacordaire, 60, 73, 76, 78, 105, 122.
La Fare, 30.
Lainé, 9, 16, 30, 317.
Lamarck, 165.
Lamartine, 29, 42, 59, 61, 354.
Lambrechts, 50.
Lamennais, 5, 21, 25, 29, 31, 59, 61, 73, 77, 96, 98-100, 101, 102, 123, 358.
La Mennais (J.-M. de), 74.
La Merlière (Mlle de), 236.
Lamy, 221, 282.
Lanfrey, 138.
Lanjuinais, 29.
Lanzac de Laborie, 249.
La Rochefoucauld (G. de), 54.
La Rochefoucauld-Liancourt, 50.
Laromiguière, 37.
Larroque (Patrice), 77, 84, 148, 153, 154, 160, 189, 190, 191, 198, 201.
Lasserre, 301.
Lasteyrie, 103.
Latreille, 79.
Laveille, 74.
Laveleye, 232.
Lavigerie, 295.
Lavisse, 210, 318.
Leblond, 250.
Lebreton (Mme), 34.
Lecanuet, 77, 125, 294, 349.
Leconte de Lisle, 243.
Ledru-Rollin, 354.
Lefébure, 205.
Lefrançais, 68, 115, 116.
Léon XIII, 259, 295, 297, 349.
Leroux (Pierre), 42, 60, 96, 202.
Levallois, 182.
Lévy, 351.
L’Hôpital, 16.
Libri, 79.
Liébert, 235.
Littré, 8, 47, 54, 103, 114, 137, 148, 177-8, 207, 210, 227-8, 230, 253, 256, 257, 262, 287, 288, 327, 356, 358.
Locke, 230.
Lockroy, 235.
Loisy, 334.
Longuet, 193.
Lorain, 63, 68.
Louis XIV, 1, 3, 129.
Louis XV, 2, 3.
Louis XVIII, 5, 11.
Louis-Philippe, 5, 57, 58.
Loyola, 271.
Loyson, 77.
Loyson (H.), 77, 170, 201.
Luneau, 61.
Luther, 125.
Lyon-Caen, 196.
M
Macé (Jean), 188, 265-7, 335, 344, 345, 352.
Machault, 2, 3.
Mac-Mahon, 250, 251, 253, 255, 268.
Madier de Montjau, 272.
Magnan, 186, 187.
Maine de Biran, 13, 39.
Maistre (J. de), 100.
Malardier, 115.
Manuel, 19, 39.
Manuel (Eug.), 84.
Marbeau, 187.
Marcellus, 18.
Marcère, 221, 247.
Maret, 105, 171.
Marrast (A.), 35.
Martin (Henri), 188, 191.
Marx (Karl), 308.
Massol, 187-8, 200-2, 261, 262.
Mathieu, 218.
Mathiez, 353.
Maury, 103.
Mazzini, 197, 355.
Meaux (de), 245.
Meignan, 159.
Mellinet, 186.
Mérilhou, 29.
Mérimée, 205, 207.
Meunier (Arsène), 70-2, 116.
Meunier (Victor), 168, 182.
Meyrac, 317.
Mézières, 73.
Michel (H.), 116, 120.
Michel (Toussaint), 85.
Michel (de Bourges), 127.
Michelet, 86, 87, 88, 89-92, 95, 96, 98, 102, 113, 117, 182, 208, 211, 352, 353, 358.
Millerand, 358.
Mingrat, 23.
Moïse, 88.
Molière, 93.
Monin, 96.
Monod, 86, 88.
Monod (Wilfred), 334, 351.
Montalembert, 36, 77, 79, 85, 89, 97, 105, 111, 121, 122, 125, 126, 127, 179, 205, 222, 349.
Montesquieu, 13.
Montesquiou, 13.
Montlosier, 24-28, 30, 46, 280.
Morel, 125.
Morin, 243.
Morny, 123.
Mortara, 136.
Mourier, 77, 287.
Mun (de), 294, 316.
Munier, 190.
Murat (L.), 185.
N
Nachet, 54, 58, 59.
Nadaud, 127, 268.
Napoléon, 38, 39, 70, 80, 81, 87, 120.
Napoléon (prince), 180, 185, 207, 235, 248.
Napoléon III, 122, 123, 124, 136, 147, 186, 193, 207, 235, 284.
Naquet, 196, 293.
Nefftzer, 129, 130, 150, 151-2, 153, 160, 180, 183-4, 188, 350.
Nettement, 89.
Nicolas (Michel), 151, 159.
Nithard, 93.
Noirot, 74.
O
O’Connell, 126.
Orsini, 124, 137.
Ortolan, 111.
Ozanam, 97, 105.
P
Pailleron, (M.-Louise), 197.
Palmerston, 355.
Parfait, 241.
Parieu, 116.
Paris, 190.
Parisis, 79, 122.
Pascal, 139, 280.
Pasquier, 30.
Pasteur, 168.
Pécaut, 67, 182, 189, 335-9, 341, 350.
Pelletan, 136, 192.
Perot, 116.
Perrens, 103.
Persigny, 123, 185.
Peters, 93.
Peyrat, 129, 130, 134, 180, 184, 251.
Philippe (frère), 181.
Picard (P.), 253.
Pidoux, 212.
Pie, 121, 132, 172.
Pie IX, 5, 121, 122, 124, 136, 147, 169, 219, 249, 251, 253.
Pie X, 326, 328, 349.
Pigault-Lebrun, 31.
Pillon, 229, 230, 288.
Pithou, 2, 6, 16.
Platon, 150, 170, 176.
Pompéry, 191.
Ponnat, 195.
Pontécoulant, 29.
Portalis, 30, 53, 288.
Pouchet, 168.
Poussin, 90.
Pouthas, 76, 79.
Pouthas, 50.
Pradié, 256.
Prat, 289.
Pressensé, 160, 222.
Prévost-Paradol, 7, 112, 145, 256, 328.
Protot, 194.
Proudhon, 8, 98, 100-102, 104, 138, 141-4, 154, 157, 187, 192-3, 198, 202, 203, 208, 231, 354.
Pujo, 301.
Pyat (Félix), 145.
Q-R
Quélen, 253.
Quinet (Edgar), 86, 87, 88, 89, 93-6, 98, 103, 117-20, 128, 149, 197, 232.
Rabelais, 93, 143.
Raiberti, 328.
Ranc, 77, 113, 194, 246.
Raphaël, 111.
Rastoul, 61.
Ravaisson, 171.
Raynal, 26.
Regnard, 196.
Reid, 38.
Reinach (J.), 130.
Reinach (S.), 360.
Rémusat, 34, 103, 171, 172.
Renan, 8, 37, 47, 107, 110, 114, 133, 142, 152, 154-62, 172, 174, 178, 182, 184, 195, 207, 208, 210, 213, 227, 236, 298-9, 303.
Renouvier, 137, 202-3, 228-32, 257, 283, 288, 289, 300, 352, 359.
Reuss, 149, 159.
Réveillaud, 327.
Réville, 149, 159, 160.
Reynaud (Jean), 60, 202, 266.
Ribot, 298, 328, 329.
Richelieu, 13, 14, 18.
Richer (L.), 181, 182, 188, 190, 191, 200.
Rigault, 133.
Robespierre, 60.
Robin, 178.
Rod, 301.
Rodrigues, 190.
Roland (Pauline), 116.
Rossi, 84.
Rouher, 204.
Rouland, 122, 206, 251, 348.
Rousseau, 31, 35, 189, 208, 352.
Royer (Clémence), 165-7.
Royer-Collard, 6, 9, 13, 14-15, 19, 21, 37, 39, 173, 174, 350.
Ruge, 354.
S
Sabatier, 351.
Sacy, 133, 158.
Saint-Marc-Girardin, 83, 111.
Saint-Simon, 36, 47, 60, 143.
Saint-Valry, 229.
Sainte-Beuve, 163, 179, 180, 207-10.
Saisset, 171.
Salaberry, 31.
Salinis, 122.
Salvandy, 84, 98.
Sanchez, 280.
Sand (George), 96, 197, 232, 353.
Sarcey, 113, 149, 175, 235, 236-9, 241, 268, 309.
Saussier, 224.
Sauvestre, 181, 243.
Scheurer-Kestner, 195, 311.
Schleiermacher, 153.
Schœlcher, 243, 249.
Schweitzer, 159.
Séailles, 333, 344.
Seippel, 359.
Senior, 126.
Serre (de), 14, 16, 278.
Serrigny, 108.
Sibour, 348.
Siegfried, 335.
Simon (Jules), 7, 76, 106, 107, 111, 138-9, 145, 171, 205, 223, 226, 243, 249, 250, 251, 252, 273, 274, 275, 276, 278, 283, 284, 286, 287, 352.
Simon (Richard), 148.
Socrate, 150, 170, 197.
Spencer, 302.
Spinoza, 195, 279.
Spuller, 268, 295, 297.
Staël (Mme de), 87.
Stapfer, 54, 351.
Steeg, 350.
Stendhal, 205.
Stewart (Dugald), 38.
Strauss, 103, 148, 149, 161.
Sue (Eug.), 84, 143, 232, 355.
T
Taine, 8, 112, 113, 140, 149, 152, 159, 172-6, 195, 203, 207, 210, 227, 299, 300, 356.
Talleyrand, 58.
Talma, 47.
Talon, 16.
Teilhard de Chardin, 360.
Tertullien, 131.
Thiers, 6, 81, 82, 83, 84, 86, 102, 204, 218, 235.
Tillier (Claude), 68-70.
Tissier, 357.
Tissot, 23, 263.
Tocqueville, 83, 127.
Touquet, 47, 133.
Tridon, 194, 196.
Trouillot, 316.
Turgot, 36.
U-V
Ulbach, 137, 186.
Vacherot, 41, 76, 113, 136, 137, 138, 140, 144, 154, 200, 212-5, 223, 230.
Vacquerie, 235.
Vaillant, 217.
Vallès, 113.
Vandervelde, 319.
Vauchez, 266.
Vauthier, 42, 78.
Vaux (Pierre), 115.
Ventura, 123.
Vernes, 321.
Vessiot, 352.
Veuillot, 79, 85, 105, 112, 121, 124-6, 132, 196, 221, 252, 358.
Viardot, 249.
Vico, 88.
Victor-Emmanuel, 147.
Vigny, 96.
Villèle, 20, 28, 31, 32.
Villemain, 41, 42, 273, 353.
Vincent (Sam.), 54, 145.
Vincent de Paul (St.), 340.
Vinet, 7, 50-53, 58, 145, 328, 350.
Viollet-le-Duc, 240.
Viviani, 316.
Vivien, 54.
Vogüé, 301.
Voltaire, 8, 26, 31, 35, 36, 37, 61, 86, 87, 93, 133, 138, 143, 156, 161, 168, 182, 189, 208, 214, 234, 254, 301, 352.
W-Z
Waddington, 170, 247.
Waldeck-Rousseau, 10, 314-16, 317, 357.
Wallon, 117.
Weill (G.), 60, 61, 77, 85, 113, 126, 159, 308.
Witt (de), 175.
Zévort, 79.
Zola, 300, 312.
Zoroastre, 88.
TABLE DES CHAPITRES
Avant-propos. I
Introduction. 1
La politique religieuse sous la Restauration. 11
La philosophie laïque sous la Restauration. 34
La politique d’apaisement sous Louis-Philippe.. 56
La rupture avec l’Église. 86
L’esprit laïque sous la seconde République. 105
La résistance à l’Empire clérical. 121
La critique et la science laïque. 147
La guerre au cléricalisme. 179
L’avènement de la République. 216
La victoire des républicains. 245
L’organisation de l’école laïque. 264
La politique de conciliation. 290
Le réveil de l’anticléricalisme. 311
La pensée laïque. 329
Conclusion. 348
Bibliographie. 362
Index. 367
Tables des matières. 376
Imp. E. Durand, 18, rue Séguier, Paris