IN EEN REEKS VOLGENS DE NATUURLIJKE ORDE ZELVE

ONGEWERVELDE DIEREN (EVERTEBRATA)

Zij hebben geen wervelkolom en bijgevolg ook geen skelet; voor zoover er steunende elementen voor de beweging der deelen zijn, liggen deze onder de huid. Een ruggemerg ontbreekt, en de bewerktuiging laat een groote verscheidenheid van vormen zien.

ORGANISATIE VAN DEN Ien GRAAD

(Infusoren en Polypen)

KLASSE I INFUSORIA.

Zie tabel I

Opmerkingen.

Van alle bekende dieren zijn de afgietseldiertjes het meest onvolkomen en eenvoudigst georganiseerd en het armst aan vermogens; voelen doen zij zeer zeker niet.

Oneindig klein, geleiachtig, doorzichtig, samentrekbaar, bijna homogeen en niet in staat tot het voeren van eenig bijzonder orgaan door de al te zwakke gesteldheid van hun deelen staan de infusoren inderdaad niet meer dan in den voorhof van het dier-zijn.

Deze teere diertjes zijn de eenige, die zich voeden zonder eigenlijke spijsvertering (†), maar door de absorptie der huidporiën en inwendige opzuiging. In dat opzicht gelijken zij op de planten, wier organische bewegingen voorts ook slechts geschieden door prikkeling van buiten af. De infusoren echter zijn prikkelbaar, contractiel en volvoeren plotselinge bewegingen die telkens herhaald kunnen worden, hetgeen hen van de gewassen onderscheidt.

OVERZICHT DER INFUSORIËN

ORDE I, INFUSORIA NUDA

Zonder uitwendige aanhangselen.

Monas (Amoebe). Volvox (Boldiertje). Proteus. Vibrio. Bursaria. Colpoda.

ORDE II. INFUSORIA APPENDICULATA

Met uitspringende deelen als haren, hoornachtige uitsteeksels of een staart.

Cercaria. Trichocerca. (Een zuigwormlarve). Trichoda.

Opmerking.

De monade, vooral “Monas termo” is het onvolkomenste en eenvoudigste van alle bekende dieren, vermits het uiterst kleine lijfje slechts bestaat uit een geleiachtig, doorzichtig maar samentrekbaar punt. Met dit wezentje moet dus de volgens de natuurlijke Orde gerangschikte reeks der dieren beginnen.

KLASSE II. POLYPI

Zie Tabel I.

Opmerkingen.

Bij de infusoren hebben wij uiterst kleine dierkens gezien, wier teere lichaamsbouw alle stevigheid of bijzonderen vorm mist en bijgevolg ook een duidelijken mond en spijsverteringskanaal.

De polypen echter, ofschoon nog zeer eenvoudig georganiseerd, zijn toch niet zoo onvolkomen meer als de infusoria. De bewerktuiging heeft kennelijke vorderingen gemaakt; want reeds heeft de natuur voor de betreffende dieren een standvastig-regelmatigen vorm verkregen; reeds zijn alle voorzien van een speciaal spijsverteringsorgaan en derhalve van een mond, den ingang van den spijsverteringszak.

Om een idee te krijgen van een polyp stelle men zich voor: een klein, langwerpig lichaam, geleiachtig en zeer prikkelbaar met aan het boveneinde een mond, voorzien van raderorganen of wel van uitstralende tentakels, en welke toegang geeft aan een spijsverteringskanaal zonder verdere uitgangen. Als men hieraan toevoegt de onderlinge verkleving van verscheidene dezer lichaampjes, die aan een gemeenschappelijk leven deel hebben zal men het meest kenschetsende en opmerkelijke omtrent hen weten.

De polypen zijn, als hebbende geen gevoelszenuwen noch aparte ademhalingsorganen noch bloedvaten, lager bewerktuigd dan de volgende dierklassen.

OVERZICHT VAN DE POLYPEN

ORDE I. RADERPOLYPEN (ROTIFERI)

Mond met trilhaar- en rader-organen.

Urceolaria. Brachionus? Vorticella. (klokdiertje, een infusorium).

ORDE II. POLYPEN MET POLYPENSTOK

Hebben rondom den mond straalsgewijze voelarmen en zijn bevestigd op een polypenstok, die niet in het water zweeft.

Cristatella (Mosdiertje).

Plumatella (Mosdiertje).

Tubularia (Pyppoliep).

Sertularia (Zeemos).

Cellularia (Mosdiertje).

Flustra (Hoornwier).

Cellepora.

2. Stok met een hoornachtige as, door schors bedekt.

Corallina.

Spongia (Spons).

Alcyonium (Doomansduim).

Antipathes (Zwart koraal).

Gorgonia (Hoornkoraal).

3. Stok met geheel of gedeeltelijk versteende as en bedekt door een schorsachtige korst.

Isis (Wit koraal). Corallium (Edel koraal).

4. Stok geheel versteend en zonder schors.

Tubipora (Orgelkoraal).

Lunulites.

Ovulites.

Siderolites.

Orbulites.

Alveolites.

Ocellaria.

Madrepora. (Sponskoraal).

Caryophyllia (Bekerkoraal).

Turbinolia (Solitair koraal).

Fungia (Zwamkoraal).

Pavonia.

Eschara (Mosdiertje).

Millepora (Hydrokoraal).

Argaricia.

Maeandrina (Hersenkoraal).

Astraea. (Sterkoraal).

Cyclolites.

Dactylopora.

Virgularia. (Lichtend diepwaterkoraal).

ORDE III. DRIJVENDE POLYPEN

Stok vrij, verlengd en in het water drijvend met hoorn- of beenachtige as, bedekt met een voor alle polypen gemeenschappelijk week gedeelte; tentakels straalsgewijze om den mond.

Funiculina. Veretillum. Pennatula (Zeeveder). Encrinus. (Zeelelieachtige Zeeveders) Umbellula(ria).

ORDE IV. NAAKTE POLYPEN

De vaak veelvoudige voelarmen stralen van den mond uit. Stok ontbreekt.

Pedicellaria. Coryne. Hydra (Zoetwaterpoliep). Zoanthus. (Zeeanemonen) Actinia. (Zeeanemonen)

ORGANISATIE VAN DEN IIen GRAAD

Zie Tabel I

(Straaldieren en wormen)

KLASSE III. RADIATA (STRAALDIEREN)

Vrijlevende dieren met knop-achtige eieren; lichaam in staat tot regeneratie, zoowel in- als uitwendig straalsgewijs gebouwd. Een samengesteld spijsverterend orgaan en onderstandige, enkel- of meervoudigen mond.

Opmerkingen.

Dit is de derde classicale scheidingslijn, die ik passend geoordeeld heb bij de natuurlijke indeeling der dieren te trekken.—Hier vinden wij geheel nieuwe vormen, die inmiddels in één beginsel, n.l. de straalsgewijze rangschikking der deelen, zoo in- als uitwendig, hun verwantschap vertoonen.

Het zijn niet langer langwerpige dieren met boven- en eindstandigen mond, meest vastzittend op een polypenstok en in een groot aantal tezamen een gemeenschappelijk leven voerend; maar de organisatie van deze dieren is veel samengestelder, als zijnde enkelvoudig, steeds vrijlevend (†), eigenaardig van gestalte en gemeenlijk om zoo te zeggen in omgekeerde houding verblijvende.

Bijna alle straaldieren vertoonen buizen voor het opzuigen van water, die waterhoudende tracheeën schijnen; bij een groot aantal vindt men bijzondere lichamen gelijkende op eierstokken.

Uit een mémoire, die ik zoo juist heb hooren voorlezen in de vergadering van professoren aan het Museum verneem ik, dat een geleerd waarnemer, doctor Spix, een Beiersch arts, bij zeesterren en actiniën een zenuwstelsel ontdekt heeft. Dr. Spix verzekert bij de roode zeester een vlechtwerk van witte knoopen en vezels gezien te hebben onder het bindweefselvlies dat als een tent over de maag is uitgespannen. Voorts waren er aan de basis van elken straal twee knoopen of gangliën, onderling door een netwerk verbonden en van waaruit andere netten naar de naburige organen verloopen, o.a. twee flinke lange over de geheele lengte van den straal, die de voetjes voorzien.

Volgens zijn waarnemingen vindt men per straal: twee zenuwknoopen, een uitstulping van de maag, twee leverlobben, twee eierstokken en tracheekanalen.

Bij de zeeanemonen observeerde Dr. Spix in den voet onder de maag eenige paren gangliën rondom een middelpunt en onderling verbonden door cylindrische netten waarvan er ook naar de hooger gelegen deelen verloopen; buitendien vier ovariën rond de maag, van welker basis kanalen gaan die na zich vereenigd te hebben zich op een lager gelegen punt in de voedselholte uitstorten.—Hoe verwonderlijk, dat dermate samengestelde organen aan de aandacht der betreffende onderzoekers zijn ontsnapt!

Indien Dr. Spix zich in zijn waarnemingen niet vergist heeft door aan die organen een verkeerden aard en functie toe te kennen—wat zooveel botanici overkomen is, die geslachtelijkheid bij welhaast alle cryptogamen gezien meenen te hebben,—dan is het resultaat:

1e. Dat men niet langer het zenuwstelsel moet beschouwen als te beginnen bij de insecten, maar

2e. bij de wormen, straaldieren en zelfs bij Actinia, het laatste geslacht der polypen;

3e. Dat daarom nog niet alle polypen zoo’n stelsel in beginsel behoeven te bezitten—(evenmin als bijvoorbeeld alle reptielen kieuwen hebben);

4e. Dat desalniettemin het zenuwstelsel een bijzonder orgaan is, niet bij alle levende wezens voorkomend, noch bij de planten, noch bij alle dieren. Want, gelijk aangetoond, is zijn tegenwoordigheid bij de infusoriën uitgesloten en voorzeker ook bij de meerderheid der polypen; men zou het bijv. tevergeefs zoeken bij de zoetwaterpolyp, die intusschen toch tot de laatste orde van die klasse behoort, welke orde het dichtst bij de radiaten staat, als bevattende ook de actiniën.

Hoezeer gegrond dus de bovengenoemde feiten ook mogen zijn, de in dit werk uiteengezette beschouwingen omtrent de achtereenvolgende vorming der verschillende bijzondere organen blijven onaangetast bestaan, op welken trap van de scala der dieren zij ook een aanvang nemen. En altijd geldt dit: dat de dierlijke functies pas beginnen plaats te hebben bij het optreden van de betreffende organen.

OVERZICHT DER RADIATA

ORDE I. WEEKE STRAALDIEREN

Lichaam geleiachtig; huid week en doorschijnend, zonder gelede stekels; anus ontbreekt.

Stephanomia.

Lucernaria (Bekerkwallen).

Physophora (Blaaskwal).

Physalia (Portugeesch oorlogsschip).

Velella (Zeilkwal).

Porpita (Platte buiskwal).

Beroë (Ribkwal).

Aequorea (Hydromeduse).

Rhizostoma (Longkwal).

Medusa (Groote kwal).

ORDE II. STEKELHUIDIGE STRAALDIEREN (RADIATA ECHINODERMATA)

Huid ondoorschijnend, korst- of lederachtig met intrekbare voetjes of op knobbeltjes bewegelijk bevestigde stekels en (dan) met rijen gaatjes.

1. Zeesterren. Huid niet prikkelbaar maar beweeglijk; geen anus.

Ophiura (Slangster). Asterias (Zeester).

2. Zeeëgels. Huid noch prikkelbaar, noch beweeglijk; een anus.

Clypeaster (Zeeschild). Cassidulus. Spatangus (Zeeklit). Ananchytes. Galerites. Nucleolites. Echinus (Zeeegel).

3. Zeekomkommers. Lichaam verlengd, huid beweeglijk en prikkelbaar; een anus.

Holothuria (Zeekomkommer).

Opmerking.

Sipunculus is zeer verwant met de wormen; wegens het ontdekken van hun betrekkingen tot de holothuren zijn ze bij de straaldieren geplaatst (†), wier eigenschappen ze niet meer vertoonen en aan welker einde ze derhalve moeten komen.

Bij een goede natuurlijke indeeling vertoonen de eerste en de laatste genera der klassen de klassieke karaktertrekken het minst uitgesproken, wijl ze zich op den grens bevinden. En aangezien de scheidingslijnen kunstmatig zijn moeten zij wel die eigenschappen van hun klasse in mindere mate bezitten.

KLASSE IV. VERMES (WORMEN)

Weeke dieren, zich voortplantende met oneigenlijke eieren; lang van vorm zonder kop, oogen of pooten en zonder trilhaargroepen of bloedsomloop; compleet spijsverteringsorgaan, met twee openingen. Mond bestaande uit een of meerdere zuignappen.

Opmerkingen.

De algemeene gedaante der wormen is zeer verschillend van die der straaldieren en hun zuig-mond heeft geen enkele overeenkomst met dien der polypen welke slechts bestaat uit een opening, straalsgewijze omgeven door tentakels of raderorganen. De wormen hebben in ’t algemeen een zeer weinig samentrekbaar lichaam, ofschoon zeer week en het ingewand is niet langer voorzien van slechts een enkele opening.

Bij de holothuren heeft de natuur voor ’t eerst den straalsgewijzen bouw verlaten en het lichaam een langwerpigen vorm gegeven, de eenige, die tot het voorgestelde doel kon leiden.

Te beginnen met de wormen zal zij voortaan streven naar het beginsel van symmetrie tusschen gepaarde deelen, de weg waarheen leidt over den geleden lichaamsbouw; maar in de i.z.o. tweevormige klasse der vermes zijn daarvan ternauwernood de grondslagen gelegd.

OVERZICHT DER VERMES

ORDE I. ROLRONDE WORMEN

Gordius (Koordworm). Filaria (Draadworm). Proboscides. Crino. Ascaris (Spoelworm). Fissula. Trichocephalus (Haarkopworm). Cucullanus. Strongylus (Palissadenworm). Scolex (Blaasworm). Caryophyllaeus (Anjelierworm). Tentacularia. Echinorhynchus. (Hakenworm).

ORDE II. BLAASWORMEN

Bicornis (Ditrachycera). Hydatis (Worm-blaas).

ORDE III. PLATWORMEN

Taenia (Lintworm). Linguatula (Wormspin). Ligula (Vogellintwormpje). Fasciola (Leverbot).

ORGANISATIE VAN DEN IIIen GRAAD

Zie Tabel I

(Insecten en Spinachtige dieren).

KLASSE V. INSECTA

Eierleggende dieren, die een gedaanteverwisseling ondergaan, vleugels kunnen hebben en in volkomen staat zes gelede pooten, twee sprieten, twee facetoogen en een verhoornde huid bezitten. Ademhaling door luchthoudende tracheeën die zich in alle deelen uitstrekken; geen bloedsomloop; gescheiden geslacht met een enkele bevruchting gedurende den loop van het leven (†).

Opmerkingen.

Bij de insecten aangekomen bevinden we bij de uiterst talrijke dieren dezer klasse een staat van zaken, totaal afwijkend van dien in de vier vorige. In plaats van een kleinen vooruitgang in bewerktuiging heeft men dan ook een belangrijken sprong gemaakt.

Bij deze dieren toch ontmoeten we bij uitwendige beschouwing voor de eerste maal een werkelijken, duidelijken kop; zeer merkwaardige, ofschoon nog onvolkomen oogen; gelede pooten op twee rijen geplaatst, en het beginsel van symmetrie tusschen gepaarde deelen, dat de natuur voortaan tot bij de meest volkomen dieren zal toepassen.

Inwendig treffen we een volledig zenuwstelsel aan, bestaande uit zenuwen, die uitloopen in een ganglieketen. Maar ofschoon volledig is het nog verre van volmaakt daar het gevoelscentrum zeer verbrokkeld is en de zinnen zelve weinige in getal en zeer duister zijn. Ten slotte vinden wij er nog een werkelijk spierstelsel en gescheiden geslachten die echter, evenals de planten, slechts tot één enkele bevruchting in staat zijn (†).

Weliswaar ontbreekt alsnog een bloedsomloop, welke perfectioneering van bewerktuiging men hooger in de dierenketen moet zoeken.

Aan alle insecten zijn in volwassen staat vleugels eigen; diegene, waarbij ze ontbreken, hebben ze door constant geworden reductie verloren.

In het hier volgende overzicht is het aantal geslachten tot ver onder het gebruikelijke teruggebracht. Het belang van de studie, de eenvoud en duidelijkheid van de methode schenen mij die besnoeiïng noodig te maken, die overigens aan de wetenschap geen schade behoeft te doen. Alle voorhanden bijzonderheden in de eigenschappen der planten en dieren aan te grijpen om het aantal genera tot het oneindige te vermeerderen is, wel verre van de wetenschap te dienen, deze fnuiken en verduisteren, en de studie zoo samengesteld en moeilijk maken, dat zij nog slechts uitvoerbaar blijft voor diegenen, die hun heele leven zouden willen wijden aan het leeren kennen van de geweldige nomenclatuur en de pietluttige bijzonderheden ter onderscheiding dezer dieren.

OVERZICHT DER INSECTEN

(A) ZUIGERS

Bek met zuigslurf, met of zonder scheede.

ORDE I. APTERA (VLEUGELLOOZEN.)

Een tweekleppige drieledige snuit, een uit twee borstels bestaande slurf insluitend.—De vleugels gewoonlijk bij beide sexen onontwikkeld; pootlooze larve; onbeweeglijke pop in een cocon.

Pulex (Vloo)

ORDE II. DIPTERA (TWEEVLEUGELIGEN)

Slurf ongeleed, recht of gebogen, soms intrekbaar. Twee naakte vleugels, vliezig en van aderen voorzien; twee kolfjes; larve een meest pootlooze made.

Hippobosca (Paardenluisvlieg). — Oestrus (Schapenhorzel). — Stratiomys (Doornrug). Syrphus (Zweefvlieg). Anthrax(Rouwvlieg). Musca (Huisvlieg). — Stomoxys (Steekvlieg). Myopa. ) Conops. ) (Dikkopvlieg). Empis (Dansvlieg). Bombylius (Hommelvlieg). Asilus (Roofvlieg). Tabanus (Daas). Rhagio (Leptis, Snipvlieg). — Culex (Steekmug). Tipula (Langpootmug). Simulium (Kriebelmugje). Bibio (Vliegmug).

ORDE III. HEMIPTERA (HALFVLEUGELIGEN)

Snuit scherp, geleed, onder de borst gebogen en als scheede dienende voor een uit 3 borstels bestaande slurf.—Twee vleugels, onder vliezige dekschilden verborgen; larf zespootig; beweeglijke en etende pop.

Dorthesia (Brandnetelluis). Coccus (Schildluis). Psylla (Bladvloo). Aphis (Bladluis). Aleurodes (Motschildluis). Thrips (Blaaspoot). — Cicada. Fulgora (Lantaarndrager). Tettigonia. — Scutellera (Schildwants). Pentatoma (Frambozenwants). Cimex (Bedwants). Corteus (Randwants). Reduvius (Roofwants.) Hydrometra (Schaatsenrijder). — Gerris. Nepa (Waterschorpioen). Notonecta (Rugzwemmer). Naucoris (Zwemwants). Corisa (Duikerwants).

ORDE IV. LEPIDOPTERA (VLINDERS)

Slurf uit twee stukken bestaande zonder scheede, een buisvormige snuit gelijk en spiraalvormig opgerold in rust.—Vier vliezige vleugels, bedekt met gekleurde en meelachtige schubben.—Larf met acht tot zestien pooten; pop onbeweeglijk.

1. Sprieten priem- of borstelvormig.

Pterophorus (Vedermot). Orneodes (Kamperfoeliemot). Cerostoma (Motten). Tinea. Alucita (Zespennige Vlinder). Adela (Mot). Pyralis (Meelmot). — Noctua (Uil). Phalaena. Bombyx (Zijdevlinder). Hepialus (o.a. Hopvlinder, Heidewortelvlinder).

2. Sprieten ergens verdikt.

Zygaena (St. Jansvlinders of Bloedvlekjes). Papilio (Koninginnepage). Sphinx (Pijlstaart). Sesia (Wespvlinder).

(B) BIJTERS

Bek met bovenkaken, meest begeleid door onderkaken.

ORDE V. HYMENOPTERA (VLIESVLEUGELIGEN)

Bovenkaken en een uit drie min of meer verlengde stukken bestaande slurf, waarvan de basis in een korte scheede besloten is.—Vier naakte vleugels, vliezig, geaderd en ongelijk van vorm; anus van de wijfjes met een stekel of legboor bewapend; pop onbeweeglijk.

1. Anus der wijfjes met een stekel gewapend.

Apis (Bij). Monomelita. Nomada (Wespbij, Koekoeksbij). Eucera (Langsprietbij). Andrena (Graafbij). Vespa (Wesp). Polistes (Plooiwesp). Formica (Mier). Mutilla (Mierenwesp). Scolia (Dolkwespen). Tiphia. Bembex (Bastaardwesp). Crabro (Graafwesp). Sphex (o.a. Sprinkhanenjager).

2. Anus der wijfjes voorzien van een legboor.

Chrysis (Goudwesp) Oxyurus. — Leucopsis (een dipteer). Chalcis (Metaalwesp). Cynips (Galwesp). Diplolepis (”) Ichneumon (Sluipwesp). — Evania (Hongerwesp). Foenus (Jichtwesp). — Urocerus. Oryssus (Houtwesp). Tenthredo (Bladwesp). Clavellaria (”).

ORDE VI. NEUROPTERA (NETVLEUGELIGEN)

Boven- en onderkaken.—Vier naakte, vliezige vleugelen met een netwerk van aderen; achterlijf verlengd en zonder stekels of legboor; larve zespootig; metamorphose verschillend.

1. Pop onbeweeglijk.

Perla. (Perlarien) Nemura. (Perlarien) Phryganea (Kokerjuffer). Hemerobius (Gaasvlieg). Ascalaphus (Vlinderhaft). Myrmeleon (Mierenleeuw).

2. Pop beweeglijk.

Nemoptera (Draadhalft). Panorpa (Schorpioenvlieg). Psocus (Houtvlieg). Termes (Termiet). — Corydalis (een Grootvleugel). Chauliodes. Raphidia (Kameelhalsvlieg). Ephemera (Haft). — Agrion (Waterjuffer). Aeschna (Glazenmaker). Libellula (Libel).

ORDE VII. ORTHOPTERA (RECHTVLEUGELIGEN)

Bovenkaken en door een helm bedekte onderkaken. Twee rechte vleugels, overlangs opgevouwen en bedekt door bijna vliezige elytren.—Larf als het volwassen insect, maar zonder vleugels of dekschilden; beweeglijke pop.

Locusta (Sabelsprinkhaan). Acheta (Huiskrekel). Acridium (Treksprinkhaan). Truxalis. — Mantis (Bidsprinkhaan). Phasma. Spectrum (Wandelende Tak). — Gryllus (Krekel). Blatta (Kakkerlak). Forficula (Oorworm).

ORDE VIII. COLEOPTERA (KEVERS)

Boven- en onderkaken.—Twee vliezige vleugels, in rust overdwars gevouwen en onder twee kortere harde of leerachtige schilden.—Larf zespootig, blind en met beschubden kop; pop onbeweeglijk.

1. Twee of drie leden aan alle tarsen.

Pselaphus. — Coccinella (Lieveheersbeestje). Eumorphus.

2. Vier leden aan alle tarsen.

Erotylus (Zwamkever). Cassida (Schildpadtor). Chrysomela (Goudhaantje). Necydalis (Wespenbok). Callidium (Prachtbok). Cerambyx (Heldenbok). Galeruca (Helmkever). Crioceris (Haantje). Clytra (Zakkever). Cryptocephalus. — Leptura (Smallebloemenbok). Stenocorus. Saperda (Populierenboktor). — Prionus (Breede bok). Spondylis (Woudbok). — Bostrychus (Boorkever). Mycetophagus (Zwameter). Trogosita (Meeltor). Cucujus (Schorskever). Bruchus (Erwtenkever). Attelabus (Eikenbladroller). Brenthus (Langkever). Curculio (Snuittor). Brachycerus.

3. Vijf leden aan de tarsen van de twee voorste pootparen, vier aan die van het achterste paar.

Opatrum (Dofzwarte zandtor). Tenebrio (Meelworm). Blaps (Rouwkever). Pimelia (Vetkever). Sepidium. Scaurus. Erodius. Chiroscelis. — Helops. Diaperis. — Cistela. Mordella (Wigkever). Rhipiphorus (Waaierkever). Pyrochroa (Vuurkever). Cossyphus. Notoxus (Spitsrugkever). Lagria (Haartor). Cercoma. Apalus. Horia. Mylabris (Blaaskever). Cantharis (Weekschildkever). Meloë (Oliekever).

4. Aan alle tarsen vijf leedjes.

Lymexylon (Werfkever). Telephorus (=Cantharis). Malachius (Koperen tor). Melyris. Lampyris (Glimworm). Lycus. Omalysus. Drilus (Slakkentor). — Melasis. Buprestis (Prachtkever). Elater (Kniptor). — — Hydrophilus (Pikzwarte watertor). Gyrinus (Draaikever). Dryops. Clerus (Bonte kever). — Necrophorus (Doodgraver) Silpha (Aaskever). Nitidula (Glanskever). Ips (Graveertor; Bastkevers). Dermestes (Spektor). Ptilinus. Anobium (Klappertje). Ptinus (Diefje). — Staphylinus (Kortschildkever). Oxyporus. Paederus (Kortvleugeltor). — Cicindela (Zandkever). Elaphrus (Ooverlooper). Scarites (Vingertor). Mantichora (Zandkever). Carabus (Loopkever). Dytiscus (Watertor). Anthrenus (Museum tor). Byrrhus (Pillenkever). Hister (Krengtor). Sphaeridium (Koemestkever). — Trox. Cetonia (Gouden tor). Goliathus (Goliathkever). Melolontha (Meikever). Lethrus (Wingerdsnijder). Geotrupes (Mestkever). Copris (Spaansche kever). Scarabaeus (Heilige tor). Passalus (Suikerkever). Lucanus (Vliegend hert).

KLASSE VI. ARACHNIDA (SPINACHTIGEN)

Zie Tabel I

Opmerkingen.

De spinachtige dieren, die in onze rangschikking na de insecten komen, hebben een kennelijken vooruitgang in bewerktuiging te boeken. Zoo vertoont zich feitelijk de geslachtelijke voortplanting voor ’t eerst in zijn typischen vorm, daar deze dieren zich meerdere malen in den loop van hun leven paren en voortplanten (de insecten slechts één keer, evenals de planten). Voorts vinden we hier ook het eerste optreden van een bloedsomloop, want volgens de waarnemingen van Cuvier treft men bij hen een hart aan, waarvanuit twee of drie paar bloedvaten loopen.

De arachnida leven in de lucht, evenals de volwassen insecten, maar ze ondergaan volstrekt geen gedaanteverwisseling, hebben nooit vleugels of dekschilden (zonder dat dit het gevolg is van reductie) en leven gewoonlijk verborgen, althans eenzaam, terwijl ze zich voeden met hun prooi, daaruit tenminste bloed zuigen.

Bij de arachniden gaat de ademhaling nog op dezelfde wijze als bij de insecten, maar dit is op het punt van te veranderen; want de tracheeën zijn hier zeer beperkt, om zoo te zeggen verworden en strekken zich niet in alle deelen van het lichaam uit. Ze zijn gelimiteerd tot een klein aantal blaasjes, volgens de mededeelingen van Cuvier (Anatom. vol. IV, p. 419). Bij geen enkel dier van de hierna volgende klassen vinden we dit ademstelsel terug.

OVERZICHT DER SPINACHTIGE DIEREN

ORDE I. ARACHNIDA PALPATA

Geen sprieten maar slechts palpen; kop met borststuk versmolten; acht pooten.

Mygale (Vogelspin). Aranea (Kruisspin). Phrynus (Zweefschorpioen). Thelyphonus (Draadschorpioen). Scorpio (Schorpioen). — Chelifer (Boekenschorpioen). Galeodes (Rolspin). Phalangium (Hooiwagen). Trogulus. Elays. Trombidion (Loopmijt). — Hydrachna (Watermijt). Bdella (Snavelmijt). Acarus (Mijt). Nymphon (Zeespin). Pycnogonum (Zeespin).

ORDE II. ARACHNIDA ANTENNATA

Twee sprieten; kop en borststuk afzonderlijk.

Pediculus (Luis). Ricinus (Hondenteek). Forbicina. Podura (Springstaart). — Scolopendra (Duizendpoot) Scutigera (Schilddrager). Julus (Milioenpoot).

ORGANISATIE VAN DEN IVen GRAAD

Zie Tabel I

(Crustacea, Annelida, Cirripedia en Mollusca).

Eierleggende dieren met geleed lichaam en ledematen, verharde huid, verscheidene paren kaken en op den kop oogen en sprieten. Ademhaling met kieuwen; een hart en bloedvaten.

Opmerkingen.

Bij de formeering der schaaldieren heeft de natuur blijkbaar weer een aanzienlijken vooruitgang gemaakt.—Vooreerst verschilt het ademhalingssysteem ten eene male van dat der spinachtige en gekorven dieren; het betreffende stelsel namelijk (de kieuwen) wordt tot bij de visschen toegepast. Tracheeën zullen we niet meer aantreffen en de kieuwen zelf verdwijnen pas met het optreden van cellongen.

Voorts is de bloedsomloop,—bij de arachniden nog pas in staat van wording,—hier tot volle ontwikkeling gekomen, want bij de crustacea vindt men een hart en slagaderen, die het bloed naar de verschillende deelen van het lichaam stuwen alsmede aders voor de terugleiding naar het centrum der circulatie.

De geleding geschiedt nog op dezelfde manier als bij insecten en spinnen, waar door verharding van de huid de spier-werking vergemakkelijkt is; maar voortaan zal de natuur dit stelsel verlaten ten gunste van een ander.

De meeste schaaldieren leven in het water, ’t zij zout, brak of zoet; slechts sommige houden zich op ’t land op en ademen met hun kieuwen lucht in; ze voeden zich zonder uitzondering met dierlijk voedsel (†).

OVERZICHT DER SCHAALDIEREN

ORDE I. CRUSTACEA MET ZITTENDE OOGEN

De oogen zittend en onbeweeglijk.

Oniscus (Pissebed). Ligia (Zeepissebed). Asellus (Waterspin). Cyamus (Walvischluis). Gammarus (Vlookreeft). Caprella(Spookkreeftje). — Cyclops (Eenoog). Zoea (Larvevorm). Cephaloculus. Anymone. Daphnia (Watervloo). Lynceus. Osole. Limulus (Degenkrab). Caligus (Vischluis). Polyphemus (Roof-watervloo).

ORDE II. CRUSTACEA MET GESTEELDE OOGEN

Twee duidelijke oogen op beweeglijke stelen.

1. Staart verlengd, met zwemblaadjes, haken of haren voorzien.

Branchipus (Kieuwpoot). Squilla (Bidkreeft). Palaemon (Garnaal). Crangon (Garnaal). Palinurus(Langoest). Scyllarus (Beerkreeft). Galathea (Bastaardkreeft). Pagurus (Heremietkreeft). — Ranina (Kikkerkrab). Albunea (Zandkreeft). Hippa (Bras. Graafkreeft). Corystes (Helmkrab). Porcellana (Porcelein krabbetje).

2. Staart kort, naakt en tegen de onderzijde van het achterlijf gedrukt.

Pinnotheres. (Erwtenkrabbetje). Leucosia (Bolkrab). Arctopsis. Maia (Spinkrab). Matuta. Orithyia. Podophthalmus. Dorippe (Camoufleerkrab). Plagusia. Grapsus (Rotskrab), Ocypode (Zandkrab). Calappa (Schaamkrab). Hepatus (Chilikrab). Dromia (Wolkrab). Cancer (Noordzeekrab).

KLASSE VIII. ANNELIDA (RINGWORMEN)

Eierleggende dieren met verlengd, week lichaam, overdwars geringd, zelden met oogen of duidelijken kop en zonder gelede pooten. Aderen en slagaderen voor den bloedsomloop; ademhaling door kieuwen; een ganglieketen.

Opmerkingen.

Bij de ringwormen ziet men een poging der natuur tot het verlaten van den geleden lichaamsbouw der insecten, crustaceeën en spinachtigen. Het lange, weeke lichaam, meestal eenvoudig in ringen verdeeld, geeft hun schijnbaar het onvolkomen voorkomen der wormen, waarmede zij verward zijn. Maar het bezit van arteriën en venen en de ademhaling door kieuwen doet deze dieren den overgang vormen van de schaal- tot de week-dieren.

OVERZICHT DER RINGWORMEN

ORDE I. CRYPTOBRANCHIATA (BEDEKTKIEUWIGE ANNELIDEN)

Planaria (Platworm).

Sanguisuga (Bloedzuiger).

Clavella.9

—

Furia.

Nais (Zoetwaterborstelwormpje).

Lumbricus (Regen worm).

Thalassema (Echiuride).

ORDE II. GYMNOBRANCHIATA (NAAKTKIEUWIGE ANNELIDEN)

Arenicola (Zeepier).

Amphinome.—

Aprodite (Zeemuis).

Nereis (Zeeduizendpoot).

—

Terebella (Schelpkokerworm).

Amphitrite (Schelpkokerworm).

Sabellaria (Zandkokerworm).

—

Serpula (Kalkkokerworm).

Spirorbis (Spiraalkokerwormpje).

Dentallium.10

KLASSE IX. CIRRIPEDIA (RANKPOOTIGEN)

Eierleggende dieren met een schaal, zonder kop of oogen; een mantel bekleedt van binnen de schaal; gelede armen met hoornachtige huid; mond met twee paar kaken. Ademhaling met kieuwen; een ganglieketen, bloedvaten aanwezig.

Opmerkingen.

Ofschoon men van deze groep nog slechts een gering aantal geslachten kent zijn de eigenschappen dezer dieren zóó singulier, dat zij de opstelling van een afzonderlijke klasse eischen.

De cirripediën kunnen, als hebbende een schaal en mantel, en kop met oogen missende, geen crustaceeën zijn; hun rank-armen verzetten zich tegen een groepeering onder de anneliden en de ganglieketen tegen die bij de mollusken.

OVERZICHT DER RANKPOOTIGEN

Tubicinella. (op walvisschen groeiende r.p.) Coronula. (op walvisschen groeiende r.p.) Balanus (Zeepok). Lepas (Eendemossel).

Opmerking.

Men ziet, dat de rankpootigen nog met de ringwormen overeenkomen door de ganglieketen. Maar ze zijn al een voorbereiding tot de mollusken, hetgeen blijkt uit den mantel, waarmee de binnenzijde der schaal bekleed is.

KLASSE X. MOLLUSCA (WEEKDIEREN)

Zie Tabel I

De meeste zijn gehuld in een schelp; bij sommige is deze meer of minder in het lichaam besloten en bij nog andere ontbreekt ze geheel.

Opmerkingen.

De weekdieren zijn het best georganiseerd van alle evertebraten, d.w.z. het meest samengesteld en den visschen het naast bestaande.—Ze vormen een rijkvertakte klasse als afsluiting der ongewervelde dieren, bij uitstek van de overige onderscheiden doordat het zenuwstelsel noch uit een ruggemerg noch uit een ganglieketen bestaat.

De natuur schijnt, op den drempel van de bewerktuiging der vertebraten, de noodige toebereidselen daartoe te treffen. De mollusken, die met een geleed huidskelet voorgoed gebroken hebben, zijn dan ook zeer langzaam in hun bewegingen en schijnen in zooverre zelfs lager georganiseerd dan de insecten. En voorts laten zij vooral in hun zenuwstelsel een overgangstoestand zien tusschen de ongewervelde en de gewervelde dieren en zijn in dat opzicht goed gekarakteriseerd tegenover de andere evertebraten.

OVERZICHT VAN DE WEEKDIEREN

ORDE II. WEEKDIEREN MET KOP (MOLLUSCA CEPHALA)

Een duidelijke kop, oogen, en gewoonlijk twee of vier voelers; in den bek kaken of een slurf; voortplanting door paring. Schelp indien aanwezig, nooit tweekleppig.

I. PTEROPODA (VLEUGELSLAKJES)

Twee zijdelingsche, vinvormige vleugels.

Hyalea. Geschaalde Vleugelslakken.

Pneumodermon. Ongeschaalde

Clio.

II. GASTEROPODA (BUIKVOETIGEN)

A. Lichaam recht, over (bijna) de heele lengte met den voet vereenigd.

TRITONIDAE

Glaucus (Zeeblauwe drijfslak). Aeolis (Draadslak). Scyllaea (Sargassumslak). Tritonia. Tethys (Zeilslak). Doris (Sterslak).

PHYLLIDIIDAE

Pleurobranchus (Schildpadslak). Phyllidia. Oscabrium (keverslak). Patella (Napje). Fissurella (Sleutelgathoren). Emarginula.

APLYSIIDAE

Aplysia (Zeehaas). Dolabella. Bullaea. Sigaretus.—

LIMACEAE

Oncidium (Zee-longslak). Limax (Veldslak). Parmacella. Vitrina (Glashoren). Testacella (Vleeschetende schaaltjesslak).

B. Lichaam spiraalvormig; geen sipho.

HELICIDAE

Helix (Gew. Huisjesslak). Helicina. Bulimus (Veelvraatslak). Amphibulimus. Achatina (Patrijsslak). Pupa (Tonhorentje).

ORBACEAE

Cyclostoma (Rondmond). Vivipara (Moerasslak). Planorbis (Posthoornslak). Ampullaria (Kogelslak).

AURICULACEAE

Auricula (Oorslak). Melanopsis— Melania (Levendbarende zoetwaterslak). Limnaeus (Poelslak).

NERITACEAE

Neritina. Nacella (Beekslak). Nerita. Natica (Tepelhoren).

STOMATACEAE

Haliotis (Zeeoor). Stomatia. Stomatella.

TURBINACEAE

Phasianella. Turbo (Maanhoren). Monodonta. Delphinula.— Scalaria (Wenteltrapje). Turritella (Torentje). Vermicularia?

HETEROCLITA

Volavria. Bulla (Blaasslak). Janthina (Kwalboot- of viooltjesslak).

CALYPTRACEAE

Crepidula (Pantoffelslak). Calyptraea. Solarium (Zonnewijzer). Trochus (Tolhoren).

C. Lichaam spiraalvormig; een sipho.

CANALIFERAE

Cerithium (Naaldslak). Pleurotoma (Slurfrand). Pyrula (Peerslak). Murex (Stekelhoorn). Turbinella. Fasciolaria (Bandslak). Fusus (Spilhoren).

ALATAE

Rostellaria. Pterocera (Duivelsklauw). Strombus (Springende slak).

PURPURACEAE

Cassis (Stormkap). Harpa (Harpslak). Dolium (Tonslak). Terebra (Schroefslak). Eburna. Buccinum (Wulk). Concholepas (Chili-purperslak). Monoceros. Purpura (Purperslak). Nassa (Fuikhoorn).

COLUMBELLACEAE

Cancellaria (Tralieslak). Marginella. Columbella (Duifjesslak). Mitra (Mijterslak). Voluta (Plooihoren).

INVOLUTAE

Ancillaria. Oliva (Olijfhoren). Terebellum. Ovula. Cypraea (Porceleinhoorn). Conus (Kegelhoorn).

III. CEPHALOPODA

A. Schaal veelkamerig (bijna alle fossiel).

LENTICULACEAE

Miliolites. Gyrogonites. Rotalites. Numulites. Renulites. Discorbites. Lenticulina.

LITUOLACEAE

Lituolites. Spirolinites. Spirula. Orthoceras. Hippurites. Belemnites.

NAUTILACEAE

Baculites. Turrilites. Ammonoceratites. Ammonites. Orbulites. Nautilus.

B. Schaal met een kamer.

ARGONAUTACEAE (Levend)

Argonauta (Papiernautilus). Carinaria (Kielslak).

C. Schaal ontbreekt.

SEPIALEAE

Octopus (Achtarm, Kraak). Loligo (Pijlinktvisch). Sepia (Zeekat).

GEWERVELDE DIEREN

Deze hebben een wervelkolom, samengesteld uit een reeks van korte, met elkaar geledende beenderen. Deze kolom dient tot steun voor het lichaam, tot grondslag voor het geraamte, als koker voor het ruggemerg en eindigt van voren in een beenigen schedel die de hersenen bevat.

ORGANISATIE VAN DEN Ven GRAAD

Zie Tabel I

(Visschen en Kruipende dieren)

KLASSE XI. PISCES (VISSCHEN)

Eierleggende, koudbloedige vertebraten, in het water levend en ademend door kieuwen. De huid beschubd of wel naakt en slijmig; voortbeweging door vliezige vinnen, gesteund door beenige of kraakbeenige graten.

Opmerkingen.

De bewerktuiging der visschen is veel volkomener dan die der weekdieren of der vorige klassen, aangezien zij voor ’t eerst een wervelkolom vertoonen met ruggemerg benevens een hersenschedel, den aanleg van een skelet, waaraan de spieren steun vinden.

Intusschen zijn hun ademhalingsorganen nog overeenkomstig aan die der week- en schaaldieren, rankpootigen en ringwormen; en nog evenmin als deze bezitten ze een stem of oogleden.

De algemeene lichaamsvorm is aangepast aan het zwemmen en heeft de symmetrie tusschen de gepaarde deelen behouden, die reeds bij de insecten werd aangevangen. Voorts geschiedt van nu af de geleding uitsluitend inwendig, tusschen de deelen van het geraamte.

N.B. Voor de overzichten van de gewervelde dieren heb ik gebruik gemaakt van M. Dumeril, Zoölogie Analitique, waarbij ik mij slechts luttele wijzigingen in de rangschikking heb veroorloofd.

OVERZICHT VAN DE VISSCHEN

ORDE I. KRAAKBEENVISSCHEN

Wervelkolom zacht en kraakbeenachtig; geen talrijke, werkelijke ribben

1. Geen kieuwdeksel, noch vlies over de kieuwen.

TREMATOPNEA

Ademhaling door ronde gaten

I. TR. CYCLOSTOMATA (RONDBEKKEN)

Gastrobranchus (Lancetvischje). Petromyzon (Lamprei of Prik).

II. TR. PLAGIOSTOMATA (DWARSBEKKEN)

Torpedo (Sidderrog). Raja (Rog). Rhinobatus (Halawi). Squatina (Zeeëngel). Squalus (Speerhaai). Aodon (Zeeduivel).

2. Geen kieuw-deksel maar een -vlies.

Kieuwspleten op zijde in den hals; vier gepaarde vinnen.

III.

Batrachus (Paddevisch). Lophius (Hoozemond). Balistes (Hoornvisch). Chimaera (Zeerat).

3. Een kieuw-deksel maar geen membraan.

ELEUTHEROPOMA

Vier gepaarde vinnen; bek onder de snuit.

IV.

Polyodon (Lepelsteur). Pegasus (Zwempaardje). Acipenser (Steur).

4. Een kieuw-deksel en een vlies over de kieuwen.

TELEOBRANCHIA

V. TEL. APHIOSTOMA

Macrorhynchus. Solenostoma (Buismond). Centriscus (Zeesnip).

VI. TEL. PLECOPTERA

Cyclopterus (Snotdolf). Lepadogaster (Slakdolf).

VII. TEL. OSTEODERMA

Ostracion (Koffervisch). Tetrodon (Viertand). Ovoides. Diodon (Egelvisch). Sphaeroides (Ballonvisch). Syngnathus (Zeenaald).

ORDE II. BEEN-VISSCHEN

Wervelkolom uit beenige, onbuigzame wervels bestaand.

1. Een kieuw-deksel en een vlies onder de kieuwen.

HOLOBRANCHIA

H. APODA. (VINLOOZEN)

Onderste gepaarde vinnen ontbreken.

VIII. HOL. PEROPTERA

Caecilia (= Sphagebranchus) Monopterus. Leptocephalus (Palinglarf). Gymnotus (Sidderaal). Trichiurus (Degenvisch). Notopterus. Ophisurus (Slangaal). Apteronotus. Regalecus (Riemvisch).

IX. HOL. PANTOPTERA

Muraena (Murena) Ammodytes (Zandspiering). Ophidium (Slangvisch). Xiphias (Zwaardvisch). Macrognathus. Anarrhichas (Zeewolf). Comephorus (Olievisch). Stromateus (Dekenvisch). Rhombus (= Peprilus, pompano).

H. HOL. JUGULARIA

Onderste gepaarde vinnen keelstandig voor de borstvinnen.

X. HOL. AUCHENOPTERA

Muraenoides (= Pholis, botervischje). Calliomorus. Uranoscopus (Sterrekijker). Trachinus (Pieterman). Gadus (Kabeljauwachtige). Batrachoides (Sapo). Blennius (Slijmvischje). Oligopus. Kurtus (Kuitkopvisch). Chrysostomus.

H. HOL. THORACICA

Onderste gepaarde vinnen onder de borstvinnen gelegen.

XI. HOL. PETALOSOMA

Lepidopus (Kousebandvisch). Cepola (Bandvisch). Taenioides. Bostrichthys. Bostrichoides. Gymnetra.

XII. HOL. PLECOPODA

Gobius (Grondel). Gobioides (Barreto).

XIII. HOL. ELEUTHEROPODA

Gobiomorus (Guavina). Gobiomoroides. Echeneis (Koperzuiger).

XIV. HOL. ATRACTOSOMA

Scomber (Makreel). Scomberoides (Springer). Caranx (Marsbanker). Trachinotus (Pampano). Caranxomorus (= Coryphaena). Caesio. Caesiomorus (= Trachinotus). Scomberomorus (= Cybium, Koningsvisch). Gasterosteus (Stekelbaars). Centropodus. Centronotus. Lepisacanthus (= Naucrates, Loodsmannetje). Histiophorus (Zwaardvisch). Pomatomus (= Temnodon).

XV. HOL. LEIOPOMA

Hiatula (= Tautoga). Coris. Gomphosus. Osphromenus (Goerami). Trichopus. Monodactylus (Spadevisch). Plectorhynchus. Pogonias (Trommelvisch). Labrus (Lipvisch). Cheilinus. Cheilodipterus (Kardinaalsvisch). Ophiocephalus (Slangekopvisch). Hologymnotus. Sparus (Booneknaap). Dipterodon (= Apogon, Koning van de Mul). Cheilio. Mullus (Mul of barbeel).

XVI. HOL. OSTEOSTOMA

Scarus (Papegaaivisch). Osteorhynchus. Leiognathus.

XVII. HOL. LOPHIONOTA

Coryphaena (Goudmakreel). Hemipteronotus. Coryphaenoides. Taenianotus. Centrolophus (Zwartvisch). Eques (Riddervisch).

XVIII. HOL. CEPHALOTA

Gobiesox (Schildvisch). Aspidophorus (Harnasman). Aspidophoroides (Zeestroopertje). Cottus (Knorhaan, donderpad). Scorpaena (Drakenkop).

XIX. HOL. DACTYLEA

Dactylopterus (Vliegende poon). Prionotus (Amerik. poon). Trigla (Poon). Peristedion (Pantserhaan).

XX. HOL. HETEROSOMA

Pleuronectes. Achirus.

XXI. HOL. ACANTHOPOMA

Lutjanus (Snapper, corra). Centropomus (Bima). Bodianus (Poeroentjie). Taenionotus. Sciaena (Schaduwvisch). Micropterus (Zwartbaars). Holocentrus (Stekelvisch). Perca (Baars).

XXII. HOL. LEPTOSOMA

Chaetodon (Borsteltandkoraalvisch). Acanthinion (= Trachinotus). Chaetodipterus (= Ephippus, Oceancobbler). Pomacentrus (Rifvisch). Pomadasys (Burro). Pomacanthus (Tjamba). Holacanthus (Keizervisch). Enoplos. Glyphidodon (Catabalie). Acanthurus (Chirurg). Apisurus. Acanthopus. Selene (Ploegschaarvisch, palometon). Argyreiosus (Moonfish). Zeus (Zonnevisch). Gallus (= Alectio, Zeehaantje). Chrysostomus. Capros (Evervisch).

XXIII. HOL. SIPHONOSTOMA

Fistularia (Tabakspijp). Aulostomus (Trompet). Solenostoma (Pijpbek-zeenaald).

XXIV. HOL. CYLINDROSOMA

Cobitis. (Modderkruipertje). Misgurnus (Modderkruipertje). Anableps (Vieroog). Fundulus (Modder-tandkarpertje). Colubrinus. Amia (Slijkvisch). Butirinus (= Chanos,melkvisch). Tripteronotus (= Coregonus). Ompock.

XXV. HOL. HOPLOPHORA

Silurus (Meerval). Macropteronotus. Malapterurus (Siddermeerval). Pimelodus (Congros barbosos). Doras (Gekielde of trekmeerval). Pogonathus (Pogonias). Cataphractus. Plotosus. Ageneiosus. Macrorhamphosus (Snipvisch). Centranodon. Loricaria (Pantsermeerval). Hypostomus (= Hemiancistrus). Corydoras (Gevlekte Pantsermeerval). Tachysurus.

XXVI. HOL. DIMEREDA

Cirrhites. Cheilodactylus. Polynemus (Mango- of draadvisch). Polydactylus (Barbudos).

XXVII. HOL. LEPIDOMA

Mugil (Harder). Mugiloides. Chanos. Mugilomorus (Elops).

XXVIII. HOL. GYMNOPOMA

Argentina (Zilvervisch). Atherina (Koornaarvisch). Hydrargyra (Tandkarper). Stolephorus (Zilveransjovis). Buro (Amphacanthus). Clupea (Haring). Mystus. Clupanodon (Sardine). Serpa (= Gastropelecus, Bijlvisch). Mene. Dorsuarius (= Cyphosus, bocachito). Xyster. (= Cyphosus, bocachito). Cyprinus (Karpers).

XXIX. HOL. DERMOPTERA

Salmo (Zalm). Osmerus (Spiering). Coregonus (Houting). Characinus. Serrasalmo (Zaagbuikzalm).

XXX. HOL. SIAGONOTA

Elops (Tienponder). Megalops (Tarpon). Esox (Snoek). Synodon (Synodus = hagedisvisch). Sphyraena (Pijlsnoek). Lepidosteus (Kaaimanvisch). Polypterus (Snoeksteur). Scombresox (Schipper).

2. Een kieuw-deksel, maar zonder vlies.

STERNOPTYGIA

XXXI.

Sternoptyx.

3. Geen kieuwdeksel, wel een vlies.

CRYPTOBRANCHIA

XXXII.

Mormyrus (Nijlvisch). Stylephorus (Griffeldrager).

4. Geen kieuw-deksel noch vlies; buikvinnen ontbreken.

OPHICHTHYIA

XXXIII.

Unibranchus. Sphagebranchus. Muraenophis (= Muraena). Gymnomuraena.

Opmerking.

Daar het skelet bij de visschen zich eerst aan het vormen is zijn de z.g. kraakbeenvisschen waarschijnlijk de onvolkomenste.

KLASSE XII. KRUIPENDE DIEREN

Eierleggende, koudbloedige vertebraten; ademhaling, tenminste in volwassen staat, door longen en onvolkomen. Huid naakt, beschubd of met een beenig pantser bedekt.

Opmerkingen.

Bij vergelijking met de visschen vindt men als merkwaardige vooruitgang in bewerktuiging hier voor ’t eerst longen, de meest volmaakte ademhalingsorganen, daar zij ook bij den mensch voorkomen. Maar dit stelsel bevindt zich nog slechts in de kinderschoenen en bij verscheidene reptielen ontbreekt het zelfs in de jeugd: hun respiratie is inderdaad nog onvolledig, daar slechts een deel van het bloed de longen passeert.

Ook ziet men bij hen voor ’t eerst vier duidelijke ledematen die als aanhangselen van het skelet in het bouwplan der gewervelde dieren meedoen.

OVERZICHT VAN DE REPTILEN

ORDE I. REPTILIA BATRACHIA (TWEESLACHTIGEN)

Hart met een boezem; huid naakt; twee of vier pooten; in de jeugd kieuwademhaling; geen inwendige bevruchting.

URODELA (GESTAARTE AMPHIBIËN)

Siren (Voorpootsalamander). Proteus (Olm). Triton (Watersalamander). Salamandra (Landsalamander).

ANURA. (STAARTLOOZE AMPH.)

Hyla (Boomkikvorsch). Rana (Kikker). Pipa (Surin. broedpad). Bufo (Pad).

ORDE II. REPTILIA OPHIDIA (SLANGEN)

Hart met een boezem; lichaam verlengd, smal en zonder pooten of vinnen; geen oogleden.

HOMODERMA

Caecilia (Wormsalamander). Amphisbaena (Wormhagedis). Acrochordus. Ophisaurus (Pantser-slanghagedis). Anguis (Hazelworm). Hydrophis (Distira. zeeslang).

HETERODERMA

Crotalus (Ratelslang). Scytalus. Boa (Afgodslang). Herpeton (Voelhoornslang). Eryx. Vipera (Adder). Coluber (Gestreepte slang). Platurus (Zeeslang).

ORDE III. REPTILIA SAURIA (HAGEDISACHTIGEN)

Hart met twee boezems; huid beschubd; vier pooten met nagels aan de vingers; tanden in de kaken.

TERETICAUDA

Chalcides (Koperslang). Scincus (Woelhagedis). Gecko. Anolis. Draco. (Vliegend draakje). Agama. Lacerta (Hagedis). Iguana (Leguaan). Stellio (Slingerstaart). Chamaeleon (Kameleon).

PLANICAUDA

Uroplatus (Bladstaart gecko). Tupinambis (Salompenter). Basiliscus. Lophyrus (Lophura?). Dracaena (Tejuhagedis). Crocodilus (Krokodil).

ORDE IV. REPTILIA CHELONIA (SCHILDPADDEN)

Hart met twee boezems; lichaam met vier pooten en door een pantser bedekt; kaken zonder tanden.

Chelonia (Karetschildpad). Chelys (Franjeschildpad). Emys (Zoetwaterschildpad). Testudo (Landschildpad).

ORGANISATIE VAN DEN VIen GRAAD

Zie Tabel I

(Vogels en Zoogdieren)

KLASSE XIII. VOGELS

Zie Tabel I

Opmerkingen.

Voorzeker zijn de vogels beter bewerktuigd dan de reptielen of de overige vorige klassen, wegens hun warme bloed, de twee hartkamers en doordat de hersenen de schedelholte vullen, welke eigenschappen ze slechts met de meest volkomene (laatste) klasse deelen.

Toch vormen klaarblijkelijk de vogels nog maar den vóórlaatsten trap van de scala der dieren, als zijnde minder volmaakt dan de zoogdieren door hun eier-leggen, het gemis van melkklieren, middenrif, blaas, enz. Ook bezitten ze minder bijzondere vermogens.

In de volgende tabel merke men op, dat de eerste vier orden vogels omvatten, wier jongen niet dadelijk na het uitkomen kunnen loopen of zich voeden, die van de laatste drie daarentegen wèl. Daarvan schijnt de 7e orde (palmipedia) mij weer het naast verwant met de eenvoudigste zoogdieren.

OVERZICHT VAN DE VOGELS

ORDE I. SCANSORES (KLIMVOGELS)

Twee teenen naar voren, twee naar achteren.

LEVIROSTRES

Psittacus (Papagaai). Cacatus (Kakatoe). Ara (Amazone papegaai). Bucco (Baardkoekkoek). Corythaix (Touraco, Helmvogel). Trogon (Soeroekoe). Musophaga (Banaaneter). Ramphastos (Toekan).

CUNEIROSTRES

Picus (Specht). Yunx (Draaihals). Galbuna (Glansvogel). Crotophaga (Sinonzo, madeneter). Cuculus (Koekkoek).

ORDE II. ACCIPITRES (ROOFVOGELS)

Een teen naar achter: voorsten teenen volkomen vrij; snavel en klauwen gekromd.

UILEN

Strix (Kerkuil). Bubo (Ooruil). Surnia (Sperweruil).

GIEREN

Sarcoramphus (Condor). Vultur (Gier).

DAGROOFVOGELS

Gryptus. Serpentarius (Secretaris). Aquila (Arend). Buteo (Buizerd). Astur (Havik). Falco (Valk).

ORDE III. PASSERES (ZANGVOGELS)

Een teen naar achter; de beide buitenste van voren verbonden; beenen van middelmatige langte.

PAS. CRENIROSTRES

Tanagra. Lanius (Klauwier). Muscicapa (Vliegenvangertje). Cotinga. Turdus (Lijster).

PAS. DENTIROSTRES

Buceros (Neushoornvogel). Momotus (Zaagbekscharrelaar). Phytotoma.

PAS. PLENIROSTRES

Gracula (Bo). Paradisea (Paradijsvogel). Coracias (Scharrelaar). Corvus (Kraai, raaf). Pica (Ekster).

PAS. CONIROSTRES

Buphaga (Buffelpikker). Claucopis (Ellea) Trupialis Gacicus (“Voorhoofdsvogel”) Sturnus (Spreeuw). Crucirostra (Kruisbek). Ioxia. (Kruisbek). Colius. (Muisvogel). Passer (Musch). Emberiza (Gors).

PAS. SUBULIROSTRES

Pipra. Parus (Mees). Alauda (Leeuwerik). Motacilla (Kwikstaart).

PAS. PLANIROSTRES

Apus (Gierzwaluw). Hirundo (Zwaluw). Caprimulgus (Geitenmelker).

PAS. TENUIROSTRES

Alcedo (IJsvogel). Todus (Platsnavel). Sitta (Boomklever). Orthorincus. Merops (Bijeneter). Trochilus (Kolibri). Certhia (Boomkruiper). Upupa (Hop).

ORDE IV. COLUMBINAE (DUIVEN)

Snavel week, buigzaam, aan den wortel afgeplat; neusgaten door een washuid bedekt; goede vliegers; legsel van twee eieren.

Columba (Duif).

ORDE V. GALLINAE (HOENDERVOGELS)

Snavel hard en hoornachtig, aan den wortel afgerond; legsel van meer dan twee eieren

GAL. ALECTRIDAE

Otis (Trapgans). Pavo (Pauw). Tetrao (Korhoen). Phasianus (Fasant). Numida (Parelhoen). Crax (Hokko). Penelope (Sjakoehoen). Meleagris (Kalkoen).

GAL. BRACHYPTERIDAE

Didus (Dodo). Casuarius (Kasuaris). Rhea (Am. nandoe.) Struthio (Struis).

ORDE VI. GRALLAE (WAAD- OF STRANDVOGELS)

Loop zeer lang, tot den scheen onbevederd; buitenste teenen aan hun basis vergroeid.

GR. PRESSIROSTRES

Parra (Jassana). Rallus (Waterral). Haematopus (Scholekster). Gallinula (Waterhoen). Fulica (Meerkoet).

GR. CULTRIROSTRES

Hians. Ardea (Reiger). Ciconia (Ooievaar). Grus (Kraanvogel). Mycteria (Reuzen oojevaar) Tantalus (Nimmerzat).

GR. TENUIROSTRES

Avocetta (Kluit). Numenius (Wulp). Scolopax (Houtsnip). Vanellus (Kievit). Charadrius (Pluvier).

GR. LATIROSTRES

Cancroma (Lepelbekreiger, Schoensnavel). Platalea (Lepelaar). Phaenicopterus (Flamingo).

ORDE VII. PALMIPEDES (ZWEMVOETIGEN)

Teenen door breede vliezen verbonden; loop vrij kort (watervogels).

PALM. PINNIPEDES

Plotus (Slanghalsvogel). Phaeton (Keerkringvogel). Sula (Gent). Fregata (Fregatvogel). Phalacrocorax (Aalscholver). Pelecanus (Pelikaan).

PALM. SERRIROSTRES

Mergus (Zaagbek).

Anas (Eend).

PALM. LONGIPENNAE

Larus (Meeuw). Diomedea (Albatros). Procellaria (Stormvogel). Recurvirostra (Kluit). Sterna (Zeezwaluw). Rhynchops (Schaarbek).

PALM. BREVIPENNAE

Colymbus (Fuut). Uria (Zeekoet). Alca (Alk). Spheniscus (Pinguin). Aptenodytes (Pinguin).

MONOTREMATA

Tusschenvormen tusschen vogels en zoogdieren. Viervoetig, zonder melkklieren, zonder tanden in kassen, zonder lippen en met een enkele opening voor geslachtsproducten, faeces en urine. Lichaam bedekt met haren en stekels.

Ornithorhynchus (Vogelbekdier). Echidna (Mierenegel).

N.B. Van deze dieren is reeds gesproken in hoofdstuk VI, p. 80 alwaar is opgemerkt, dat het noch reptielen, noch vogels, noch zoogdieren zijn.

KLASSE XIV. DE ZOOGDIEREN

(Zie Tabel I)

Opmerkingen.

In de natuurlijke Orde, die zoo kennelijk van het eenvoudigere tot het meer samengestelde voortschrijdt vormen de zoogdieren noodwendig de laatste klasse van het dierenrijk, wier leden het meest volkomen ontwikkeld, het meest vermogend, het verstandigst, kortom het allerbest bewerktuigd zijn. Van deze dieren, die het dichtst bij den mensch staan, vormen de zintuigen een meer volkomen geheel met de functies dan bij alle andere. Zij alleen zijn werkelijk levendbarend en geven hun jongen de borst.

Zoo bereikt dan de dierlijke bewerktuiging in de Zoogdieren haar hoogtepunt van volmaking, en daardoor ook het aantal functies. Zij moeten dus aan het einde komen van de geweldige reeks der bestaande dieren.

OVERZICHT VAN DE ZOOGDIEREN

ORDE I. MAMMALIA EXUNGULATA (NAGELLOOZEN)

Slechts twee ledematen, n.l. de voorste; deze kort, afgeplat, geschikt tot zwemmen en zonder nagels of hoeven.

CETACEA

Balaena (Walvisch). Balaenoptera (Vinvisch). Physalus. Catodon. (Potvisch). Physeter. (Potvisch). Monodon (Narwal). Hyperoodon (Bottlenose). Delphinapterus (Beluga of Witte walvisch). Delphinus (Dolfijn).

ORDE II. MAMMALIA AMPHIBIA (KUSTBEWONERS)

De twee voorste ledematen kort, vinachtig, met klauwtjes aan de vingers; de achterste achterwaarts gericht of vergroeid met het achterdeel van het lichaam, dat den vorm van een vischstaart heeft (†)

Phoca (Zeehond). Trichechus (Walrus). Halicore (Dugong). Manatus (Lamantijn).

Opmerking.

Deze orde is hier slechts geplaatst wegens den algemeenen lichaamsvorm der betreffende dieren. Zie de opm. op p. 79.

ORDE III. MAM. UNGULATA (HOEFDIEREN)

De vier ledematen zijn slechts geschikt tot loopen; de vingers zijn aan het uiteinde geheel van een hoornen “hoef” omgeven.

SOLIPEDES (EENHOEVIGEN)

Equus (Paarden).

RUMINANTIA (HERKAUWERS)

Bos (Rund). Antilope. Capra (Geit). Ovis (Schaap). Cervus (Hert). Camelopardalis (Giraffe). Camelus (Kameelen). Moschus (Muskusos).

PACHYDERMA (DIKHUIDIGEN)

Rhinoceros (Neushoorn). Hyrax (Klipdas). Tapir. Sus (Zwijn). Elephas (Oliphant). Hippopotamus (Nijlpaard).

ORDE IV. MAM. UNGUICULATA (GENAGELDEN)

Toegespitste of afgeplatte, vrije nagels aan de vier ledematen.

TARDIGRADA

Bradypus (Luiaard).

EDENTATA (TANDELOOZEN)

Myrmecophaga (Miereneter). Manis (Schubdier). Orycteropus (Aardvarken). Dasypus (Gordeldier).

RODENTIA (KNAAGDIEREN)

Halmaturus (Kangeroo). Lepus (Hazen). Coendu (Boomstekelvarken) Hystrix (Stekelvarken). Chiromys (Vingerdier). Phascolomys (Wombat). Hydromys (Australische beverrat). Castor (Bever). Cavia (Guineesch biggetje). Aspalax (Blindmuis). Sciurus (Eekhoorn). Myoxus (Zevenslaper). Cricetus (Hamster). Arctomys (Marmot). Arvicola (Veldmuis). Ondatra (Fiber Bisamrat). Rattus (Rat).

PEDIMANA (BUIDELDIEREN P. P.)

Didelphis (Buidelrat, Opossum).

Perameles (Buideldas).

Dasyurus (Buidelmarter).

Phalanger (Koeskoes).

Phalangista.

PLANTIGRADA (ZOOLTREDERS)

Talpa (Mol). Sorex (Spitsmuis). Ursus (Beer). Cercoleptes (Kinkajoe). Taxus (Das). Nausa (Coati, neusbeer). Erinaceus (Egel). Centetes (Borstelegel).

DIGITIGRADA (TEENGANGERS)

Lutra (Otter). Mungos (Ichneumon). Mephitis (Stinkdier). Mustela (Marter). Felis (Katten). Civetta (Civetkat). Hyaena. Canis (Hond etc.)

CHIROPTERA (VLEERMUIZEN)

Galeopithecus (Vliegende Maki). Rhinolophus (Hoefijzervleermuis). Phyllostoma (Bladneus). Noctilio (Visschende vleermuis). Vespertilio (Gew. Vleermuis). Pteropus (Kalong of vliegende hond).

QUADRUMANA (VIERHANDIGEN)

Galago.

Tarsius (Spookdiertje).

Stenops (Slanklori).

Lemur (Maki).

Lichanotus (Wolmaki).

Cercopithecus (Meerkat).

Papio (Baviaan).

Callithrix (Penseelaapje).

Cebus (Capucijneraapje).

Cynocephalus (= Papio)

Pithecus. (Menschapen14)

Opmerking.

Volgens de hier toegepaste ordening omvat dus de familie der quadrumana de meest volkomene bekende dieren, vooral de laatste genera daarvan, zoodat het geslacht Pithecus de geheele reeks beëindigt, gelijk Monas haar aanvangt. Welk een verschil in bewerktuiging en eigenschappen tusschen die twee genera!

De natuurkundigen, die den mensch uitsluitend naar zijne lichamelijke organisatie beschouwd hebben, hebben voor hem een afzonderlijk geslacht gevormd met zes variëteiten, hetwelk op zich zelf een familie uitmaakt, op de volgende wijze gekarakteriseerd.

BIMANA (TWEEHANDIGEN)

Zoogdieren met gedifferencieerde ledematen, met nagels voorzien, waarvan alleen bij de hand de duim tegenoverstelbaar is.

HOMO

Variteiten:

Kaukasier.

Hyperboreer.

Mongool

Americaan.

Maleier.

Aethiopier of Neger

Men heeft aan deze familie den naam tweehandigen gegeven, omdat inderdaad alleen de handen van den mensch een opponeerbaren duim hebben, terwijl daarentegen bij de vierhandigen ook de duim van den voet dezelfde eigenschap heeft.

Eenige opmerkingen betreffende den mensch

Indien de mensch slechts in lichamelijke bewerktuiging van de dieren verschilde, zou men gemakkelijk kunnen aantoonen, dat zijn speciale eigenschappen alle het gevolg zijn van vroegere veranderingen in handelingen en gewoonten, die aan zijn geslacht eigen zijn geworden.

Indien dan ook door den nood der omstandigheden gedwongen een of ander ras van quadrumanen—bij voorkeur het hoogst-staande—de klim-gewoonte op de boomen verloor en daarbij het vastklemmen der takken met handen en voeten; en indien het vele generaties lang gedwongen ware om slechts op voeten te loopen, zoo zouden ongetwijfeld—volgens onze beschouwingen in het vorige hoofdstuk—deze vier- tot twee-handigen omgevormd worden en de groote teenen niet langer van de overige af-staan, aangezien ze nog slechts tot loopen zouden dienen.

Indien voorts de leden van datzelfde ras, door de behoefte om boven hun omgeving uit te steken en te zien, zich inspanden om rechtop te gaan en dit van geslacht op geslacht tot gewoonte maakten, zoo zouden zonder twijfel hun voeten zoetjes aan een voor de opgeheven houding geschikte gestalte aannemen; de kuiten zouden zich aan de beenen ontwikkelen, zoodat ten slotte die dieren nog slechts met moeite op handen en voeten zouden kunnen gaan.

Als ten slotte diezelfde individuen niet langer hun kaken als bijt-, scheur-, of grijp-wapens gebruikten of als tang om kruiden af te plukken, en de functie zich dus bepaalde tot het eigenlijke kauwen, dan zou ongetwijfeld hun gelaatshoek meer open worden,—door het verkorten van de snuit tot verdwijnens toe—waarbij dan de snijtanden een verticalen stand zouden erlangen.

Veronderstellen we eens dat zeker ras van quadrumanen, als zijnde het verst voortgeschreden, door standvastige gewoonten de zoo juist beschreven gestalte en het vermogen tot opgerichte houding zou verkregen hebben, en zich gaandeweg boven de andere dieren had weten te verheffen, dan zal men begrijpen:

1e. Dat ’t meer geavanceerde ras door zijn heerschende positie zich van alle geschikte plaatsen op de aardoppervlakte zal hebben meester gemaakt.

2e. Dat het andere voortreffelijke rassen, die het de aardsche goederen betwistten, daarvandaan gejaagd zal hebben en hen gedwongen zal hebben zich naar onbewoonde streken terug te trekken.

3e. Dat het door het onderdrukken van die naast-verwante rassen, die in de bosschen en andere verlaten streken verbannen bleven, hun ontwikkeling geknot zal hebben, terwijl het zèlf, in onbelemmerde voortteling en verbreiding tot volkrijke stammen zich van lieverlede nieuwe behoeften zal geschapen hebben, die zijn vernuft zullen hebben geprikkeld en gaandeweg vermogens en eigenschappen hebben vervolmaakt.

4e. Dat tenslotte die uitnemende soort, door het verkrijgen van een volstrekte heerschappij over de andere, erin zal geslaagd zijn om tusschen zichzelf en de hoogste dieren een verschil, ja, een aanmerkelijke klove te bewerkstelligen.

Zoo kan het meest volkomene ras der vierhandigen overheerschend geworden zijn, door zijn gewoonten te wijzigen als gevolg van de gewonnen absolute overmacht over de andere en van nieuw-ontstane behoeften; het kan daardoor bij voortduring veranderingen erlangd hebben in de eigen organisatie en nieuwe, talrijke eigenschappen; de naast-ontwikkelde overige rassen op hun eigen peil ondergehouden hebben; en tusschen hen en zichzelf belangrijke onderscheiden teweeggebracht hebben.

Uit verhalen van reizigers weet men, dat als een dreigend gevaar den orang op de vlucht drijft, hij fluks op vier pooten terug valt. Dat verraadt, naar men zegt, de ware afkomst van dit dier, genoodzaakt als het is om die hem vreemde, gedwongen houding prijs te geven.—Dat is ongetwijfeld waar, aangezien het dier er bij het gaan minder gebruik van maakt en het lichaam er daardoor minder is aan-gepast. Maar al moge die staande houding dan voor den mensch gemakkelijker zijn, is zij voor hem dan geheel en al de natuurlijke?

Ofschoon de mensch door de geslachten-lang volgehouden gewoonten slechts rechtop kan gaan, zoo is die stand niettemin voor hem een vermoeiende, die slechts beperkten tijd kan worden volgehouden door de werking van talrijke spieren.

Indien de wervelkolom van het menschelijke lichaam de as ware, en hoofd en overige deelen in evenwicht hield, zoo ware een staande mensch in rust-stand. Naar bekend is dit intusschen niet het geval. Het hoofd wordt volstrekt niet in het zwaartepunt ondersteund; borst en buik met hunne ingewanden rusten bijna geheel op het voorste deel van de wervelkolom en deze steunt op een scheeve basis, enz. Zooals dan ook Richerand uiteenzet is er bij het staan voortdurend een actieve kracht noodig om het dreigende vallen te voorkomen, door gewicht en plaatsing der lichaamsdeelen.

Dezelfde geleerde vervolgt aldus: “Het relative gewicht van hoofd en ingewand trachten de zwaartelijn van het heele lichaam naar voren te brengen, welke lijn precies loodrecht op het steunpunt moest staan bij een zuiver evenwichtigen stand. Dit wordt door het volgende bevestigd: ik heb opgemerkt, dat kinderen met groot hoofd en dikken buik door het vele ingewandsvet zich moeilijk aan de opgerichte houding wennen. Pas tegen het einde van hun tweede jaar durven zij zich op eigen krachten te verlaten; nochtans loopen ze herhaaldelijk gevaar te vallen en behouden een natuurlijke neiging naar den toestand van viervoeter terug.” Physiologie, vol II, p. 268.

Deze verhouding der deelen, die het staan voor den mensch tot een werkzame, vermoeiende inplaats van tot een rustige houding maakt zou dus zijn overeenstemmende afkomst met de overige zoogdieren verraden, indien we uitsluitend op zijn organisatie letten.

Om nu de in den aanvang geuite onderstelling geheel te vervolgen, moeten we er de volgende beschouwingen aan vastknoopen:

Na de vermeestering van alle bewoonbare plaatsen en een aanzienlijke vermeerdering van behoeften, evenredig met de toename van bevolking hebben de leden van vorengenoemd, overheerschend ras evenzeer een rijker wereld van gedachten moeten krijgen en daardoor de behoefte, deze aan elkaar mede te deelen. Daaruit zal voor hen vanzelf de noodzaak zijn voortgevloeid, om in de zelfde mate hun teekens en gebaren te vermeerderen en te varieeren. Klaarblijkelijk zullen zij daarop al hun best gedaan hebben en alle beschikbare middelen hebben aangewend.

Anders is het met de overige dieren gesteld. Want ofschoon de hoogst-ontwikkelden onder hen, zooals de vierhandigen meerendeels in troepen leven, zoo is, sinds de machtige opkomst van het genoemde ras, hun voortgang gestokt, daar zij overal vandaan verjaagd werden en verdreven naar wilde en verlaten streken, waar ze telkens weer ellendiglijk verontrust en van de eene schuilplaats naar de andere gejaagd werden. In zulke omstandigheden krijgt een dier geen versche behoeften, vormt zich geen nieuwe voorstellingen; en van de weinige, waardoor het beziggehouden wordt, behoeven er slechts luttele aan de anderen te worden meegedeeld. (†) Om elkaar te verstaan hebben zij dus genoeg aan een paar teekens, eenige bewegingen, wat gefluit en kreten, door eenvoudige stembuigingen gevarieerd.

Aan den anderen kant zullen de leden van het overheerschende ras door de behoefte aan meer teekens om elkaar snel hun wassenden gedachtenvloed mee te deelen, en onbevredigd met gebarenspel of de beschikbare stem-buigingen, na verschillende pogingen gekomen zijn tot het vormen van gearticuleerde klanken. Aanvankelijk zullen zij die slechts in kleinen getale ter beschikking gehad hebben, samen-stemmende met hun geluidsorgaan; maar allengs meerdere, gewijzigd en verbeterd naar gelang hun behoeften toenamen en zij zich er meer voor inspanden. Inderdaad zal de voortdurende oefening van keel, tong en lippen om de klanken te articuleeren dat vermogen bij uitstek ontwikkeld hebben.

Vandaar voor dat bijzondere ras het bewonderenswaardige spraak-vermogen. En daar voorts de overeengekomen gebaren van zekere beteekenis vervielen, door de groote afstanden, waarover de individuen zich verspreidden, ontstonden van lieverlede ook de—zich differencieerende—talen.

Zoo zullen hier de behoeften ten slotte alles teweeggebracht hebben, zij zullen de inspanning hebben opgewekt en door het voortdurend gebruik zullen de spraakorganen zich hebben ontwikkeld.

Zulke overwegingen zouden wij kunnen koesteren indien dat bewuste ras: de mensch, louter in organisatie van de dieren verschilde en niet van een andere afkomst ware.

Noot van den vertaler. De diagnosen der VI “graden van organisatie”, zooals die in tabel I (pag. 159 sqq.) is gegeven, worden in het origineel bij de afzonderlijke bespreking dezer groepen nog eens herhaald. In deze vertaling is echter volstaan met een verwijzing.

Voorts ben ik mij zeer wel bewust van de leemten in de twee-talige weergave der genera-lijsten in dit hoofdstuk.

J.M.