(Sugilanon)

I

Si Anás ug si Usting maoy usá ka bag-ong magtiayon, apan dili tinamod sa balangay, kay silang duhá pulos walay pangita. Tungud kay si Usting sugarol ug mangil-ad ug batasan, siya ug ang maanyag niyang Anás kanunay lang nagboksing; ang ilang pagpuyó walay kalinaw.

Usa ka gabii, si Usting, tapus mapildi sa “burro”, misinggit kang Anás pagingón:

—Tungud kay kanunay man kitang away, ang maayong tambal maó ang kabulagan. Magbulag kita, Anás. Ikaw pauli sa inyo ug akó mopauli usab sa amo.

—Mapait alang kanako ang pakigbulag kanimo, kay bisan ikaw madaogda-ogon kanako, ikaw bana kó man sa gihapon.—mitubag si Anás.

—Waláy daghang sulti: magbulag kita. ¡Hala pahawa!

Ug si Anás gihan-an ug puspus, gihulga. Kini nagputos sa iyang mga sapot ug nanaog naghilak.

II

Si Usting sukad sa panagbulag nila, kanunayng hubog. Kanunay usab kaparot sa “burro” ug bulang. Walá nay nahót: namirinda sa mga “Agencia de Empeños”. Lakip ang San Vicenteng karaan, nga gitipigan ug gimahal sa iyang mga ginikanan kanhi, giprinda na lag lima ka sapi sa usá ka biyata nga silingan.

Ang balangay naukay: si Usting nawalá, nawagtang, milangyaw. ¿Hain padulong? Walá hibaloi. Giingon nga nanakay sa usá ka bapor nga magapanaw ngadto sa Laing-yuta.

Ang mga gipagohan niya nanagsubó.

III

Si Anás nagapadayon sa pagpuyó siya rang usá. Karon labi náng maanyag: walá nay kasuko, wala ná makatilaw sa mga sampalita ni Usting. Apan siya dili makapugong sa iyang mga luha kong magapalandong sa gisangputan sa iyang bana. Ug sa taliwala sa iyang mga palandong, nagapangyamyam pagingón: “Kining tanan kong kadaut, kining tanan namong kaguol gumikan sa sugal ug alak”.

Sanglit batan-on pa ug maanyag, si Anás giolitawhan sa mga batan-on ug mga hamtong balo, labi ná kay nadungog nga si Usting namatay sa usá ka minahan sa Singapore. Usá kanila nga nakaangkon sa gugma ni Anás, maó si Tiyong, usá ka batan-on pusturawo.

Sinulatay nga way puas, kinit-anay bisan asa dapit, katam-is ug katahum sa mga damgo: mao kini ang kinabuhi ni Anás ug ni Tiyong.

IV

Milapas ang duha ka tuig. Si Anás ug si Tiyong, sulod sa ilang hataas nga hinigugmaay, nagpugong sa pagpakasal. Walá silá pakasal dayon kay gihulat nila kong si Usting buhi pa bá; apan kini walá na gayud idungog.

Si Anás nagilis kay kasal na: moadto ná sa simbahan. Usá ka takna na lang ang kulang. Si Tiyong andam ná usab ug dihá sa luyó ni Anás. Sa pagpanganaog nila, usá ka tawong ambungan nga nagsapót ug “de lana” ang tanan, mahinay ug lihok, nangotana kang Anás pagingón:

—¿Asa ká padulong, Anás?

—¿Kay kinsa ikaw?—mitubag si Anás.

—¿Walá ka ná makailá kanako?

—Akó walá makailá kanimo. ¡Pahawa!....

—Akó maó si Usting nga bana mó, si Usting nga tingali gitohoan ná nimong patay, si Usting nga tapus ang hilabihan pagantus tungud dá usab sa iyang mga salá, karon anía mibalik kanimo kay buut mangayo sa imong pasaylo. ¿Nagduhaduha ka? Tan-awa kining atong handumanan.

Gilulho sa tawo ang manggas sa iyang bukton ug gipakita si Anás sa duhá ka larawan nga pinatik nga maó siya ug si Usting. Si Anás, sa naghinigugmaay pa silá si Usting, kini iyang gisugo sa pagpatik sa iyang larawan sa bukton sa iyang hinigugma, aron dili siya hikalimtan.

Sa pagkakita ni Anás sa mga larawan, misinggit sa kalisang ug misaká pagdalí-dalí sa itaas ug gibiyaan si Tiyong, ang iyang pamanhonon.

—¡Usting, pasayloa akó! ¡Usting, akó imo sa gihapon!—mituaw siya.

—Anás, pasayloa usab akó. Kining Usting mong tinamay, nagpangga gihapon kanimo.

Ang kasal napakyas. Si Tiyong nga andam ná ug namustura nag tinuod, mipauli sa ila punó sa kapungot ug gipamuspusan ang ilang mga binatonan ug iring.