(Dinalidali)

¡Oh, ang “rag”!

Sama sa usá ka batobalani, sama sa usá ka bag-ong bathala nga makaayo sa tanang mga sakit, maó ang sayaw nga “rag”.

¿Kinsang tawohana, batan-on siya kun hingkod, nga makahimo sa pagsukol sa iyang pagkamakawiwili?

Tungud niana, dili kahibudngan nga ang akong binating higala Macario Samulok kanunay lang malipayon, sanglit bag-ong nakakat-on sa bantugang “rag”.

Dinalá sa iyang kadasig, usahay si Samulok bisan walá pay painit, motindog pagkalit sa iyang higdaanan ug mosayaw siya dáng usá aron konó sa paghanás sa iyang mga tiil ug mga tul-an.

Tungud ning iyang bag-ong batasan, makadaghan kuyawi ang iyang asawa nga si Antonina Hagurós kay gipakaingon ná sa buotang asawa nga ang dalunggan sa kapikas sa iyang kasingkasing gisudlan ug gikotkot sa usá ka malaa nga mananáp.

Usá ka higayón niana, silá nangaon. Si Antonina nagtambag sa iyang bana aron dili ná magsali ug “rag”. Si Macario igo lang mitubag pagingon: “Saba ká lang dihá, Antonina. ¿Walá ká magtan-aw nga hangtud ang labing mga dagkung tawo nagsayaw sa “rag”? Sulayán ta ná usab kining lingga-lingga”.

Samtang nagakaon silá, ang banda sa munisipyo milabay ug naghoni sa usá ká matahum ug madasigong “rag”. Sa pagkabati niini ni Macario, mihunong pagkaon, misiga ang matá, mitindog pagkalit ug misayaw nga nagkanayón: “¡Maó karoy “rag”, maó karoy “rag”! ¡Antonina, pagkalalim!”

Unya misulod nga nagsayaw sa kosina ug giagaw ang luwag sa manluluto ug maoy giparis niya. Ang mga sologuon nila, sa pagtan-aw nga si Macario namulá ug nangisog pagsayaw, nanglayat, labí ná sa, pagagaw sa luwag, kay gipakaingon nga nabuang ug luwagon siláng tanán. Ang pangaon nahusay sa dihá nga layó ná ang “banda municipal”.

Ang mga binatonan upod sa pagtan-aw nga si Macario napoypoy ná, namalik, gawas kang Ating Bungol nga tungud sa iyang pagkabungol, waláy kalibutan kong kadto bansaybansay bá lang, kay maora may iyang nakita ang paminti nga hilabihán ni Macario.

Apan walá matapus dinhi ang paghalad ni Macario sa “rag”. Hilabihán nga pagkadasig niya nga usá ka gabii gadamgo siya sa “rag”. Gidamgo niya nga ang bantugang “orquesta” sa Kakostablihan nga mianhi dinhi sa Sugbo kaniadto sa Karnabal naghoni ug usá ka matahum nga “rag”. Ug uban sa damgo niya ang iyang mga tiil milihok usab, nanikad, nanindak ug kusog, uban kining mga pulong: “Hala, mga tul-an kong pinangga, ayoha ninyo pagkaransa.”

Sa dakung kadaut, usá sa mga tindak niya didto gayud mahadulong sa pus-on ni Antonina, ug kini nga walá ná makaantus, mitakilid usab ug gisikaran ang nawong sa iyang bana, uban kining mga pulonga: “Halá mga tul-an kong pinangga; ayoha pag “rag” ang nawong ni Macario”.

Si Macario namatá, nakugáng ug nagkadugo ang nawong kay nasunggo. Ug unya mituaw pag-ingon: “Pastilan ka Antonina.—Kong hibaloan ko pá lang nga tindak ang imong “rag” gibutangán kó untag “espuelas” ang akong tiil”.