(Sugilanon)

—¿Dili ká gayud mosugót kanako? Inday, sud-onga ang akong kahimtang kong dili bá makabuhi kanimo ug sud-onga ang kahimtang nianang tawo nga buut usab kanimo magmanggad.

Nagkanayón si Tomás, usá ka batan-ong hiilhan, “popular” sa atong katilingban, ug higala sa mga “político” ug sa mga magsusulat.

—Walá akó makasabút sa imong mga pulong—mitubag si Inday.—Kay ¿unsa man ang kahimtang mó?

—Akó dunay “título”, sagabay sa Kagamhanan, pilionon sa pagka-Representante karon, apan ugma sa pagka-Senador... Akó gisaaran ni Hari Sergio I nga sa sunod nga piniliay himoong Representante....

—Aw diay; kong maó na lang kaná, ang akong gugma....

—Ang imong gugma—misagbat si Tomas—angay ihatag mó sa usá ka tawo ingon kanako kay ikaw adunay mapaabut, ¡Pagkabulahan unya nato! Aduna unyay “automóvil”....

—Higala, akó dili mahaylo nianang tanan,—mitubag si Inday pinataas ang agtang.—Ang “título”, ang mga katungdanan sa pamunoan, labi ná ang “auto”, dili maó ang makadaní sa akong kalooy ug sa akong gugma. Akó dili gayud mosugót sa tawo nga magsalig lang sa PANGOPISYO ug PANGAPYOT sa mga harihari. Mga olitawo nga ingon niini, dili angay ug dili takus sa akong gugma.

—Nasayóp ka, Inday.

—Walá akó masayóp—mitubag si Inday nga madasigon.—Ikaw ang nasayóp sa paghunahuna nga akó mosugót kanimo kay gipakaingón mó nga akó uyon nga ang kalipay ug kapalaran sa pagkaminyo mahimo nga ipasikad lang sa pagpangopisyo ug paglingkod sa lingkoranan sa pamunoan. Matuod nga karong mga panahona walay maayo sama pa sa pangopisyo ug pangapyot kay ang magbuhat sa ingón makasakay sa “auto” nga binayran sa sapi sa Lungsod, walay hago ug sa katapusan sa bulan igo lang modawat sa suhol. Ang mga gasa (regalo), labi ná kong Pasko, magtuasik ug sa tanáng “banquete” ug mga kalingawan sa “teatro” maoy unahon pagabi-abi; apan....

—¿Unsay apan pá?—misakgaw si Tomás sa pulong.

—Apan, hisayran ná sa tibuok kalibutan nga una ka usab tagaan ug katungdanan, kinahanglan nga kuhaan ká sa imong kaugalingong kabubut-on, kinahanglan nga magsunodsunod ka sama sa itoy. Anaa bitaw kaná si Mr. Pasta tan-awa, adunay kaalam, adunay “título”, maayong lake konó; apan maó lay usá ka binatonán sa nagtuboy kaniya. Matud pa sa iyang asawa kanako, usahay maoy mamaspas sa abug sa amerikana ug kalsonis sa iyang agalon ug kong masakit kini maoy manghimuta sa masakiton....

—Unsa may naa niana, Inday? Kong maayo lang ang atong kahimtang....

—Dili, dili gayud mahimo. Ang mga dalaga nga nagmahal sa ilang dungog, dili angay mosugót, hinonoa angay magtamay niadtong mga olitawo nga magsalig lang sa PANGAPYOT ug PANGOPISYO. Angay mong hisayran Tomás nga kong ikaw akong mabana, ang labing dakung kaguol nako ug ang labing mapintas nga samad sa akong kasing-kasing maó kini: nga ikaw tawgon sa mga tawo nga itoy-itoy ni Hari Kuan. Busa, hangyoon ko ikaw nga sukad karon dili ka ná, magutas ug hangyo kanako, kay akó dili gayud mosugót sa mga olitawo nga ingon kanimo. Ang akong sugton maó si Berting, ang tinamay mó, kay si Berting, bisan kabus ug bisan dili “popular” sa mga tawo sa Kagamhanan, nagsalíg sa iyang kaugalingong kusog ug kasaligan nga siya mabuhi ug makabuhi sa iyang banay gumikan sa singot nga ipatulo niya sa iyang agtang.

Si Tomás, namulá ang nawong sa kaulaw, mikuha sa kalo ug milakaw....