DRAMATISCH GEDICHT IN VIJF BEDRIJVEN (continued 3)

Misschien is u dan in een beter humeur.

(gaat de kajuit binnen).

Peer Gynt.

Griezelige kerels, die wetenschap’lijke lui!

Zulke vrijdenkers toch …

(tegen den bootsman die langs hem komt).

Zulke vrijdenkers toch … Zeg eens, die man …

Die andre passagier? Wat is dat voor een snuiter?

De Bootsman.

Ik weet niet dat er een andre is dan u.

Peer Gynt.

Geen andre? Nu wordt het hoe langer hoe gekker.

(tegen het jongmaatje dat uit de kajuit komt).

Wie ging daar de kajuit in?

Het Jongmaatje.

Wie ging daar de kajuit in? De scheepshond, meneer!

(gaat verder).

De Wacht (roept).

Land vlak vooruit!

Peer Gynt.

Land vlak vooruit! Mijn koffer! Mijn geld!

Mijn bagage aan dek!

De Bootsman.

Mijn bagage aan dek! ’r Is wel wat anders te doen.

Peer Gynt.

’t Was maar gekheid, kaptein! ’k Zei ’t maar voor de grap;…

Ik beloof ’t u vast, ’k geef wat aan den kok …

De Kapitein.

Kluiffok gebroken!

De Stuurman.

Kluiffok gebroken! En de fokkemast ook.

De Bootsman (roept vooruit).

Land voor den boeg!

De Kapitein.

Land voor den boeg! Wij zijn er bij!

(Het schip stoot. Leven en verwarring).

Aan de kust, tusschen klippen en branding. Het schip vergaat. In den mist ziet men onduidlijk de sloep met twee man. Een stortzee doet die omkantelen; men hoort een kreet; daarna een poos alles stil. Dan komt de omgekeerde boot aandrijven.

Peer Gynt duikt op, dicht bij de boot.

Peer Gynt.

Help! Boot van land! Help! Ik verga!

Help mij, o God,… als zegt uw woord!

(klampt zich vast aan de kiel).

De Kok (duikt op aan den anderen kant).

Och, lieve Heer,… och sta mij bij!

Mijn arme kindren! Stuur me aan land!

(houdt zich aan de kiel vast).

Peer Gynt.

Los!

De Kok.

Los! Los!

Peer Gynt.

Los! Los! Ik sla!

De Kok.

Los! Los! Ik sla! Ik sla terug!

Peer Gynt.

’k Verpletter je! Ik trap je dood!

Laat los! De kiel draagt geen twee man!

De Kok.

Dat weet ik! Weg!

Peer Gynt.

Dat weet ik! Weg! Weg jij!

De Kok.

Dat weet ik! Weg! Weg jij! Jawèl!

(Zij vechten; de kok bezeert zijn eene hand; hij klampt zich vast met de andere).

Peer Gynt.

Doe weg die knuist!

De Kok.

Doe weg die knuist! Om Godswil toch!

Denk aan mijn vrouw en kindren thuis!

Peer Gynt.

Dan komt mij eerder ’t leven toe,

Want ik laat nog geen kindren na.

De Kok.

U heeft geleefd al; ik ben jong!

Peer Gynt.

Weg; gauw wat! Zink;… je wordt te zwaar.

De Kok.

Genade! Laat mij, in Godsnaam!

Om u wordt door geen mensch getreurd …

(schreeuwt en laat los).

’k Verdrink …!

Peer Gynt (grijpt hem vast).

’k Verdrink …! Ik hou je bij je kraag;

Bid gauw je Onze-Vader nog!

De Kok.

Ik weet niet meer …; ’t wordt alles zwart …!

Peer Gynt.

’t Voornaamste dan maar … haast je wat …

De Kok.

Geef ons van daag!

Peer Gynt.

Geef ons van daag! Sla over dat;

Je krijgt wel wat je noodig hebt.

De Kok.

Geef ons van daag …

Peer Gynt.

Geef ons van daag … Dezelfde deun!

’t Is merkbaar … altijd was je kok … (laat hem glippen).

De Kok (zinkend).

Geef ons van daag ons … (zinkt weg).

Peer Gynt.

Geef ons van daag ons … Amen, man!

Je was en bleef tot ’t eind je zelf …

(werkt zich boven op de kiel).

Waar leven is, daar is nog hoop …

De Vreemde Passagier (slaat de hand aan de boot).

Goêmorgen!

Peer Gynt.

Goêmorgen! Hoei!

De Vreemde Passagier.

Goêmorgen! Hoei! Ik hoorde uw roep!

’t Doet mij plezier dat ’k u toch vond.

Wel? Ziet u dat ’k voorspellen kan?

Peer Gynt.

Los! Los! ’k Heb nauwlijks plaats alleen!

De Vreemde Passagier.

Ik zwem wel met mijn linkerbeen.

Ik drijf, al houd ik maar den top van

Mijn vinger hier, in deze gleuf vast.

Maar à propos van ’t lijk …

Peer Gynt.

Maar à propos van ’t lijk … Wees stil!

De Vreemde Passagier.

Als ’t nu dan toch ten einde loopt …

Peer Gynt.

Mond houden!

De Vreemde Passagier.

Mond houden! Net zooals u wil! (stilte).

Peer Gynt.

Nou … èn …?

De Vreemde Passagier.

Nou … èn …? Ik zwijg.

Peer Gynt.

Nou … èn …? Ik zwijg. Wat Satanswerk!…

Wat wil je?

De Vreemde Passagier.

Wat wil je? Wachten.

Peer Gynt (grijpt zich in ’t haar).

Wat wil je? Wachten. Ik word gek!…

Wat ben je?

De Vreemde Passagier (knikt).

Wat ben je? Vriendlijk!

Peer Gynt.

Wat ben je? Vriendlijk! Wat nog meer?

De Vreemde Passagier.

Wat denkt u? Weet u iemand anders

Die op mij lijkt?

Peer Gynt.

Die op mij lijkt? Den duivel weet ik …!

De Vreemde Passagier (zachtjes).

Brengt hij gewoonlijk dan nog licht aan

Op ’s levens weg door angst en donker?

Peer Gynt.

Wel ja! Als ’t er op aankomt is

U mooglijk wel een lichtgezant?

De Vreemde Passagier.

Vriend,… heeft u elk halfjaar maar éénmaal

Den diepen ernst van angst gevoeld?

Peer Gynt.

Bang wordt men als gevaren dreigen;…

Maar opgeschroefd vind ik uw woorden …

De Vreemde Passagier.

Viel u te beurt één keer in ’t leven

De zege, in den angst gegeven?

Peer Gynt (kijkt hem aan).

Komt u mij met een uitweg aan?

Dat had u eerder moeten doen.

Het lijkt naar niets uw tijd te kiezen

Als ik op ’t punt ben te verdrinken.

De Vreemde Passagier.

U steunt meer op een overwinning,

Gezellig bij uw haardvuur zittend?

Peer Gynt.

Mij wel … maar hou die gekheid voor u.

Denkt u dat die opwekkend zijn kan?

De Vreemde Passagier.

Waar ik van daan kom, geldt een lach

Net zooveel als verheven taal.

Peer Gynt.

Een ieder ’t zijn’, wat past voor mindren,

Mag ’n bisschop zich niet permitteeren.

De Vreemde Passagier.

En zij, wier asch rust in de urnen

Gaan ook niet altijd op kothurnen.

Peer Gynt.

Ga weg, jij spooksel! Weg die hand!

Ik wil niet sterven! Wil aan land!

De Vreemde Passagier.

Wees maar gerust! Zoo midden in

De vijfde akte sterft men niet.

(glijdt weg).

Peer Gynt.

Daar kwam ’t er uit ten slotte nog!…

’t Was een zwaarwichtig moralist.

Kerkhof in een hoog gelegen berggehucht. Een begrafenisstoet. De priester en het volk. Het laatste psalmvers wordt gezongen. Peer Gynt gaat er langs over den weg.

Peer Gynt (bij het hek).

Daar gaat een landsman onder den grond.

God lof en dank dat ik ’t niet ben.

(gaat het hek binnen).

De Priester (spreekt aan het graf).

En nu, terwijl zijn ziel ten hemel stijgt,

En ’t lichaam als een leeg omhulsel ligt,…

Nu, lieve vrienden, zij een woord gezegd

Van ’t leven van dien doode, hier op aard’.

Hij was niet rijk, en ook niet heel verstandig.

Zijn stem was zwak, zijn optreden onmanlijk.

Zijn meening sprak hij slap en weiflend uit,

En nauwlijks was hij baas in eigen huis;

In ’t kerkje kwam hij stil, verlegen binnen,

Als vroeg hij of, als andren, hij mocht zitten.

Uit ’t Gudbransdal, gij weet ’t, was hij gekomen.

Toen hij hier kwam, was hij nog haast een knaap;

En tot op ’t laatst, gij weet het vast nog wel,

Hield hij zijn rechterhand steeds in zijn jaszak.

De rechterhand verstopt,… dat was het kenmerk …

Dat ’t beeld van dezen man onthouden deed,

En daarbij dat gedrukte, die verlegen

Teruggetrokkenheid, bij ’t binnen gaan.

Hoewel hij liefst maar stil zijn eigen weg ging

En ook een vreemdling bleef hier onder ons,

Toch weet gij wel, hoe hij het ook verborg,

Dat aan die hand vier vingers nog maar waren.

Ik weet nog goed, dien morgen, lang geleên,

Toen er te Lunde keuring werd gehouden.

Het was in oorlogstijd. In aller mond was

De nood van ’t land en wat te wachten stond.

Ik was er ook. Breed voor de tafel zat

De kapitein met ambt’naar en sergeanten;

En de eene knaap na d’andere werd gemeten,

Gekeurd, en ingeschreven als soldaat.

Vol was ’t vertrek, en buiten voor de ramen

Klonk van het jonge volk luidruchtig lachen.

Een naam werd afgeroepen. ’n Nieuwe kwam,

Die bleek zag, doodlijk wit, als gletschersneeuw.

Men wenkte hem; hij naderde de tafel,

De rechterhand gewikkeld in een doek;…

Hij hijgde, slikte, hapte naar zijn woorden,

Maar kon niet spreken, schoon men ’t hem gebood.

Toch eindlijk nog; en toen, de wangen gloeiend,

Half staamlend, stotterend en dan weer snel,

Vertelt hij van een sikkel, die uitschietend,

Hem had glad afgekapt den éénen vinger.

’t Werd in de kamer doodlijk stil.

Men keek elkander aan; kneep dicht den mond;

Men steenigde den knaap met stomme blikken.

Hij voelde ’t wel, maar dorst niet op te kijken.

De kapitein stond op, oud, grijs en stram;…

Hij spuwde, wees de deur hem, zeggend: ga!

En hij ging heen. Men week naar beide kanten,

Dat ’t was of hij spitsroeden loopen moest;…

Eens buiten, ging hij ijlings aan den haal;…

Naar boven nu,… òp, tusschen rots en struiken,

Op, tusschen losse steenen, rollend, stortend …

Hoog boven in ’t gebergte lag zijn woning …

Een half jaar later was het toen hij hier kwam

Met moeder, zuigling en aanstaande vrouw.

Hij pachtte ’n stukje land, dat braak lag ginds,

Daar, waar de grens is van de groote hei.

Hij trouwde toen zoo gauw als ’t doenlijk was;

Hij bouwde een hut; hij brak den harden grond;

Hij kwam vooruit, wat menig stukje land

Getuigde, golvend als een gele zee;…

Ter kerke kwam hij met de hand verborgen,…

Maar ongezien en thuis, daar werkten wel

Die negen vingers ruim zoo hard als tien …

Een voorjaarsvloed eens sleepte alles weg.

Hun leven redden zij. Toen arm en naakt,

Toog hij opnieuw aan het ontginningswerk.

En vóór het najaar, steeg alweer de rook

Op meer beschutte plek, uit ’n nieuwe hut.

Beschut? Voor ’t water, ja … niet voor lawinen;

Twee jaar daarna lag ze onder sneeuw bedolven,

Doch moedig bleef de man, en onverschrokken;

Hij ruimde en hakte, hij groef steenen uit,…

En vóór in ’t volgend jaar de eerste sneeuw viel

Stond daar ten derde maal zijn huis gebouwd.

Drie zoons had hij, drie flinke, sterke jongens;

Die moesten schoolgaan en de school was ver.

Om van zijn huis te komen op den landweg,

Moest men een rotskloof door, heel nauw en steil,

Wat deed hij toen? De oudste moest zich redden

Zoo goed als ’t ging,… waar ’t pad werd àl te steil,

Sloeg hij een touw om ’t kind om het te steunen;…

De andre twee droeg hij op arm en rug.

Zoo streed hij jaar op jaar; zij groeiden op.

Kreeg hij nu dank, die hem wel toekwam toch?

Drie rijke heeren in de nieuwe wereld

Vergaten ’t Noorsche bergland en hun vader.

Hij had geen ruimen blik. Van wat er buiten

Zijn naaste omgeving was, kon hij niets zien.

Geen zin had het voor hem, wat ons als klokken,

Sonoor van klank, tot diep in ’t harte dringt.

Volk, vaderland, ’t verhevene, het hooge,

Stond als in mist gehuld voor ’t oog zijns geestes.

Maar hij was needrig, needrig deze man;

En van dien keuringsdag af droeg hij ’t oordeel,

Zoo zeker als het schaamrood op zijn wang,

En zijn vier vingers, in zijn zak verborgen.

Een schender van de wet des lands? O, ja!

Maar er is iets dat uitschijnt boven wetten,

Zoo wel als ginds dier toppen blanke tent

Heeft wolken en daar boven uit weer toppen.

Slecht burger was hij. En voor kerk en staat

Onvruchtbaar hout. Maar hier, op ’t hooge veld,

In zijn familiekring, waar hij zijn arbeid zag,

Dáár was hij groot, omdat hij was zichzelf!

Zijn ingeschapen klank bleef zich gelijk;

Gedempt van toon, dat was zijn heele leven.

En daarom: vrede zij u, stille strijder,

Die kampte en viel in kleinen boerenstrijd!

Wij willen hart en nieren niet doorgronden;

Dat is geen werk voor ons, maar voor den Schepper;…

Doch vast en vrij durf ik de hoop uitspreken:

Die man zal voor zijn God niet als verminkt staan!

(De menschen van den stoet gaan uiteen en weg. Peer Gynt blijft alleen achter).

Peer Gynt.

Kijk dat, dat noem ik nu Christendom!

Volstrekt niets dat iemand griezelig aandoet …

Ja, ’t thema; zichzelf te wezen onwrikbaar,…

Waar heel de preek zich omheen bewoog,…

Is op zichzelf alleen al opbouwend.

(kijkt in het open graf).

Was hij het misschien, die zich daar verminkte

Toen ik in ’t bosch was aan ’t boomen vellen?

Wie weet? Stond ik hier niet met mijn stok

Aan den rand van ’t graf van dien geestverwant,

Kon ik denken dat ik het was, die sliep

En hoorde, als waar-gedroomd, mijn lof …

Inderdaad, ’t is een christelijk mooi gebruik,

Welwillend den blik nog te laten gaan

In herinring over des dooden leven.

Ja, zelf zou ’k wel mijn lot willen hooren

Den volke verhaald door dien waardigen man.

Nou, het kan licht nog een poosje duren,

Eer de doodgraver komt en mij noodigt te gast;…

En, als de Schrift zegt: beter is best,…

En eveneens: alle leed op zijn tijd,…

En verder: leen voor je begraafnis geen geld …

De kerk blijft toch maar je ware troost.

’k Heb er vroeger zooveel niet aan gehecht;…

Nu voel ik toch hoeveel goed het doet,

Door kundige menschen te hooren verzeekren:

Wat iemand zaait, dat zal hij ook oogsten …

Zichzelf moet hij wezen; om zich en ’t zijne

Moet hij zich bekomren in ’t groote en ’t kleine.

Loopt ’t hem niet mee, dan blijft hem de eer toch

Dat hij zijn leven naar de leer wist te richten …

Nu huiswaarts! Valt moeilijk en steil ook de weg,

Laat ’t lot toch lang nog maar met mij spotten;…

Oude Peer Gynt gaat zijn eigen weg,

En blijft wie hij is altijd: arm maar braaf.

(af).

Een berghelling met het uitgedroogde bed van een beek. Een ingestorte molen aan de beek; opengebarste grond, verwoesting rondom. Hoogerop een groote hoeve.

Boven, op de hoeve, wordt publieke verkooping gehouden. Veel menschen zijn er bijeen. Drinken en lawaai. Peer Gynt zit beneden op een puinhoop dicht bij den molen.

Peer Gynt.

Heen en terug, het is even lang;

Er in of er uit, ’t is een zelfde gang;…

De tijd verwoest, de beek is verdroogd.

Ga buitenom, zei Böjgen;… dat doe ’k dus ook.

Een Man-in-de-rouw.

Nu is er niets dan rommel meer …

(krijgt Peer Gynt in het oog).

Zijn hier nog vreemden ook? God zegen je, vriend!

Peer Gynt.

Insgelijks! Het gaat vroolijk toe hier van daag.

Is hier een doopfeest, of wordt bruiloft gevierd?

De Man-in-de-rouw.

Ik zou ’t liever noemen een inwijdingsfeest.

De bruid, die ligt in een wormenkast.

Peer Gynt.

En de wormen vechten om ’t lekkere beetje.

De Man-in-de-rouw.

Dat is ’t einde van ’t lied; daarmee is het uit.

Peer Gynt.

Alle liedjes eindigen eender;

En allemaal zijn ze oud; ik kende ze al als knaap.

Een Twintigjarige (met een gietlepel).

Kijk nu eens hier, wat ik heb gekocht!

Hierin goot zijn zilvren knoopen Peer Gynt!

Een Tweede.

En ik dan! Een geldschepper voor een schelling!

Een Derde.

Is dat al? Vijfd’half voor ’n marskramers-randsel!

Peer Gynt.

Peer Gynt? Wie was dat?

De Man-in-de-rouw.

Peer Gynt? Wie was dat? Ik weet alleen

Dat hij zwager van Aslak was en van den dood.

Een-man-in-’t-grijs.

Vergeet je nu mij? Ben je dronken, zeg?

De Man-in-de-rouw.

Vergeet jij dat ’r op Haegstad ’n blokhuisdeur was?

Die-in-’t-grijs.

Ja, ja; maar jij was nooit erg kieschkeurig.

De Man-in-de-rouw.

Als zij nu den dood maar niet bij den neus neemt …

Die-in-’t-grijs.

Een borrel, zwager! Op ons zwagerschap!

De Man-in-de-rouw.

De duivel je zwager! Dat ’s dronkenmanstaal …

Die-in-’t-grijs.

Och, gekheid; ons bloed is nog niet zoo verdund,

Je voelt je toch altijd verwant aan Peer Gynt.

(gaat met hem weg).

Peer Gynt (zachtjes).

Ik ontmoet nog kennissen.

Een Jongen (roept den man-in-de-rouw na).

Ik ontmoet nog kennissen. Als je weer drinkt,

Dan komt moeder uit haar graf je nog halen, Aslak!

Peer Gynt (staat op).

Hier is niet van pas ’t woord van den agronoom:

Hoe meer men omgraaft, hoe beter het riekt.

Een Jongen (met een berenvel).

De kat van Dovre! Alleen maar het vel, kijk!

Dat was ’t wat kabouters weg joeg, met Kerstmis!

Een Tweede (met een rendierschedel).

Hier is het wilde rendier, dat eens

Peer Gynt droeg over den Gendinskam.

Een Derde (met een hamer, roept tegen den man-in-de-rouw).

Heidaar, Aslak! Ken je dien hamer?

Heb je dien niet gebruikt om die noot te kraken?

Een Vierde (met leege handen).

Mads Moën, dit ’s de mantel die onzichtbaar maakt!

Daarmee vloog Peer Gynt met Ingrid de lucht in!

Peer Gynt.

Brandewijn, jongens! Iets dat mij wat opwekt …!

Nu ga ik eens wat ouden rommel veilen!

Een Jongen.

Wat heb je te koop dan?

Peer Gynt.

Wat heb je te koop dan? Ik heb een slot,…

Dat ligt in den Ronden; ’t is stevig ommuurd.

De Jongen.

Een knoop geboden!

Peer Gynt.

Een knoop geboden! Er mag ’n borrel op staan.

Minder te bieden zou schande zijn.

Een Tweede.

Hij is moppig, de oude!

(De menschen komen om hen heen staan).

Peer Gynt.

Hij is moppig, de oude! Grane, mijn klepper,

Wie biedt er?

Een-uit-den-hoop.

Wie biedt er? Waar loopt hij?

Peer Gynt.

Wie biedt er? Waar loopt hij? In ’t Westen,

Ver van hier, jongens! Die draver kan rennen,

Zoo gauw, zoo gauw, als Peer Gynt maar kon liegen.

Stemmen.

Wat heb je nog meer?

Peer Gynt.

Zoowel lorren als goud!

’t Is gekocht met verlies! ’k Verkoop het met schâ.

Een Jongen.

Roep op!

Peer Gynt.

Roep op! Van een kerkboek een droom!

Die ’s voor een kromme vischhaak te koop.

De Jongen.

Naar den duivel met droomen!

Peer Gynt.

Naar den duivel met droomen! Mijn keizerrijk!

Dat gooi ik te grabb’len; je moogt vechten er om!

De Jongen.

Is de kroon er bij?

Peer Gynt.

Is de kroon er bij? Van het prachtigste stroo.

Die past d’eersten den besten, die ze zet op zijn hoofd.

Hier is nog meer! Een windei, kijk!

Een grijs haar van ’n gek! Een profetenbaard!

Alles krijgt hij, die mij toont op den berg

Den wijzer met opschrift: hier loopt de weg!

De Ambtenaar (die er bijgekomen is).

Mijn goede man, als dat lang nog zoo duurt,

Kan het zijn dat je weg regelrecht in arrest voert.

Peer Gynt (met zijn hoed in de hand).

Best mooglijk. Maar zeg mij, wie was Peer Gynt?

De Ambtenaar.

Geen gekheid …

Peer Gynt.

Geen gekheid … Pardon! Ik meen het in ernst!…

De Ambtenaar.

Och, ze zeggen hij was een afschuwelijk dichter …

Peer Gynt.

Een dichter …?

De Ambtenaar.

Een dichter …? Ja, al wat sterk was en groot,

Dat stelde hij voor alsof hij ’t had gedaan.

Maar permitteer,… ik heb andre plichten … (af).

Peer Gynt.

En waar is hij nu, die merkwaardige man?

Een Oudere Man.

Hij trok over zee naar een ver, vreemd land,

Daar ging het hem slecht, als men wel had verwacht …

En jaren geleden hing men hem op.

Peer Gynt.

Gehangen? Ja, juist, dat dacht ik wel;

Wijlen Peer Gynt bleef tot ’t laatst zich gelijk. (groet).

Gegroet,… en vriendelijk dank voor van daag!

(gaat enkele schreden verder maar blijft weer staan).

Zeg, vroolijke jongens en mooie meisjes,…

Zal ik, op mijn beurt, je nu een verhaal doen?

Verscheidenen.

Ja, weet je er een?

Peer Gynt.

Ja, weet je er een? Dan is het in orde …

(Komt nader; er glijdt als een vreemde uitdrukking over zijn gezicht).

In San-Francisco groef ik naar goud.

Heel de stad was van kermisvolk vol.

Eén kon viool spelen met zijn teenen;

Eén danste een Spaanschen dans op zijn knieën.

Een derde, hoorde ik, maakte verzen

Terwijl men zijn hersenkas doorboorde.

Daar kwam ook de duivel met zijn kunsten;…

Wou zien, als zoovelen, wat te verdienen.

Zijn kunst was dit: op bedrieglijke wijs

Te kunnen knorren als een werklijke big.

Zijn persoonlijkheid trok, hoewel onbekend.

’t Huis was propvol, de verwachting was groot.

Hij kwam òp in een mantel met zwierende slippen;

Men moet zich “drapiren”, als zeggen de Duitschers.

Maar onder dien mantel, wat niemand wist …

Was ’t hem gelukt te verstoppen een big.

En nu kon de voorstelling dan beginnen.

De duivel kneep en de big gaf geluid dan.

’t Geheel werd gegeven als een fantazie

Over ’t bestaan van de big, gevangen en vrij;

Tot slot een schreeuw, als onder ’t slagersmes;…

Waarna dan de artist buigend groette en ging …

’t Geval werd door vaklui besproken heel druk;

De toonaard gelaakt, zoowel als geroemd;

Het stemgeluid klonk toch te dun, vond de één;

Een ander den doodsschreeuw te veel bestudeerd;…

Maar allen waren het daarover eens: als geknor

Was de prestatie bepaald overdreven …

Kijk, zoo ging ’t den duivel, omdat hij dom was,

En met zijn publiek geen rekening hield.

(Hij groet en gaat heen. Een weifelend zwijgen overvalt de menigte).

Pinksteravond. In het groote bosch. Verder weg, op een stuk ontgonnen land, een hut met een rendiergewei boven den gevel.

Peer Gynt kruipt door het hout en zoekt wilde uien.

Peer Gynt.

Dit hier is een standpunt. Waar is ’t volgende?

Onderzoek alles, en kies dan het beste.

Zoo deed ik ook;… van af keizer Caesar

Tot in de diepte naar Nebukadnezar,

Zoo moest ik nu toch heel den bijbel doorwerken.

De oude kwam weer bij zijn moeder terecht.

Er staat immers ook: uit stof zijt gij geboren …

Waar ’t op aankomt in ’t leven, is je pens te vullen.

Met uien te vullen? Dat lijkt mij niet bijster;…

Ik zal liever sluw zijn en strikken zetten.

Hier is weer water, dorst zal ik niet lijden;

Onder wilde dieren geld ik als nommer één nog.

Als ik eens dood ga,… wat ook wel gebeurt …

Dan kruip ik onder ’n omgewaaiden boom;

En dek,… als een beer … mij toe met dorre blaren,

En snijd in den bast met heel groote letters:

Hier rust Peer Gynt, die brave kerel,

Keizer van alle andere dieren,…

Keizer?

(lacht in zichzelf).

Keizer? Jij waarzegger, oude dwaas!

Je bent geen keizer; je bent een ui.

Nu zal ’k je eens schillen, mijn waarde Peer!

Het helpt niets of je al huilt of smeekt.

(neemt een ui en schilt laag voor laag af).

Daar ligt de gehavende buitenste huid,

De schipbreukeling op de kiel van de jol.

De passagiershuid hier, schraal en dun;…

Heeft in haar smaak toch iets weg van Peer Gynt.

Daar onder weer zit de goudgravers-ikheid;

Het sap is er uit … als ’t er ooit in geweest is.

Die dikke huid hier, met die harde slip,

Is de pelsjager aan de Hudsons-baai.

Dat daaronder lijkt op een kroon … dank je wel!

Dat gooien wij zonder praatjes maar weg.

Hier d’oudheidsnavorscher, kort, maar krachtig.

En hier de profeet, kersversch en sappig.

Hij stinkt, als geschreven staat, naar leugens,

Dat een eerlijk man tranen krijgt in de oogen.

Dit huidje, dat week en slap zich laat rollen,

Is ’t heertje, dat lui en lekker geleefd heeft.

Dat nu komt lijkt wel ziek. Het heeft zwarte strepen;…

Zwart kan beteeknen priesters en negers.

(plukt er verscheidene tegelijk af).

Wat een verbazende massa lagen!

Komt nu de kern niet voor den dag haast?

(plukt de heele ui kapot).

Neen, nog altijd niet! Tot ’t allerbinnenste

Zijn ’t allemaal huidjes,… al kleiner en kleiner …

De natuur is geestig!

(gooit de overblijfselen weg).

De natuur is geestig! Vervloekt dat gezanik!

Ga je aan het denken, kom je slecht te pas soms.

Nou, ik heb althans van gevaar niets te vreezen,

Want ik lig hier stevig op handen en voeten.

(krabt zich in den nek).

’n Wonderlijk stel, de heele boel toch!

’t Leven als men zegt, heeft een vos achter de ooren;

Maar grijpt men er naar, gaat heer vos aan den haal,

En men vangt dan wat anders,… of ook niemendal.

(hij is de hut genaderd, krijgt ze in het oog en schrikt).

Die hut daar? In ’t pijnbosch …! O!

(wrijft zich de oogen).

Die hut daar? In ’t pijnbosch …! O! ’t Is mij net

Of ik eens aan dat bouwwerk kennis had …

’n Rendierschedel, die prijkt aan den gevel …?

Een zeemeermin, half visch, half vrouwmensch …!

Leugens! Geen zeemeermin!… Spijkers,… planken,…

’n Slot dat afsluit kaboutergedachten …!

Solvejg (zingt in de hut).

Nu is hier voor ’t Pinksterfeest alles bereid.

Mijn lieve jongen, zoo ver, ver weg …

Je komt toch, zeg?

Heb je een zware vracht,

Gun je dan tijd;…

Je weet dat ik wacht …

Dat heb ik gezeid.

Peer Gynt (staat op, stil en doodsbleek).

Een, die getrouw bleef,… en een, die vergat …

Een, die bewaard heeft,… en een, die verloor …

O, ernst!… En nooit is ’t over te doen!

O, angst!… Hier lag mijn keizerrijk!

(loopt het bosch in).

Nacht. Pijnbosch. Een boschbrand heeft gewoed. Verkoolde boomstammen mijlen ver. Witte nevels hier en daar over den boschgrond hangend.

Peer Gynt loopt haastig door het bosch.

Peer Gynt.

Asch en stof en witte dampen,…

Al genoeg bouwstoffen hier!

Stank en rottend loof van binnen,

Saâm te mets’len tot een graf.

Schijn, droom, doodgeboren weten,

Daarmee wordt het geplaveid dan;

Overwelfd, door ’t werk, als koepel,

Waarvoor leugens treden vormen.

Vlucht voor ernst, afkeer van boete,

Als een wapenschild er boven …

Prijkt er met de oordeelswoorden:

Petrus Gyntus Caesar fecit!

(luistert).

Wat een schreien!—kinderstemmen?

Schreien, dat op zingen lijkt …

Voor mijn voeten rollen kluwen …!

(schopt er naar).

Weg! Je hindert mij in ’t gaan!

De Kluwen (op den grond).

Wij zijn gedachten;

Ons moest je denken;…

Trippelvoetjes

Moest je ons schenken!

Peer Gynt (loopt er om heen).

’t Leven schonk ik er aan één;…

’t Werd een leelijk, kreupel wicht!

De Kluwen.

Wij moesten stijgen

Als trillende stemmen,…

Nu moeten wij rollen

Als grauw-garen kluwen.

Peer Gynt (struikelt).

Kluwen! Jij vervloekte deugniet!

Wou jij vader beentje lichten?

(vlucht).

Verwelkte Blâren (vliegen in het rond).

Wij zijn een leuze,

Die moest je voeren.

Zie hoe de asch ons

Jammerlijk scheurde.

’n Worm doorknaagde ons

Iedere vezel;

Nooit mochten wij vormen

Een krans om vruchten.

Peer Gynt.

Niet voor niet was je ontstaan toch;…

Ligt maar stil en dient voor mest nog.

Een Suizen-in-de-lucht.

Wij zijn gezangen;

Ons moest je zingen!…

Duizende malen

Heb je gesmoord ons.

Diep in je ziel eens

Lagen en wachtten wij;…

Nooit riep je óp ons.

Gif in je keel nu!

Peer Gynt.

Gif in jou, jij dwaas gezang!

Had ik tijd voor lied en zang?

(slaat zich door het kreupelhout heen).

Dauwdroppels (druppelen van de takken).

Wij zijn tranen,

Die je niet stortte.

IJskorst, die open rijt,

Konden wij smelten.

Nu zit het ijs vast

Om ’t hart gevroren;

Dicht is de wond nu;

En wij zijn machtloos.

Peer Gynt.

’k Heb gehuild in ’t slot van Ronden,…

En toch kreeg ik daar een staart aan!

Gebroken Halmen.

Wij zijn daden,

Die moest je volbrengen;

Twijfel, de moordende,

Knakte en kloofde ons.

Aan ’t einde der dagen

Komen wij allen

Om je aan te klagen,…

Dan krijg je ’t loon!

Peer Gynt.

Schurkenstreken! Durf je schrijven

Op mijn schuldboek ’t negatieve?

(ijlt weg).

Aase’s Stem (ver weg).

Foei, wat een voerman!

Ach, je hebt me omgegooid!

Sneeuw viel den heelen dag;…

Kwaad heeft die mij gedaan …

Mis ging de heele rit.

Peer, waar is ’t slot nu?

Verlokt heeft de duivel je

Met den stalbezemsteel!

Peer Gynt.

’t Best doe ’k mij maar weg te pakken.

Moet ’k bij al mijn zonden ook nog

Die des duivels voortaan dragen,

Dan zal ik wel gauw bezwijken.

(haastig af).

Een ander gedeelte van het bosch.

Peer Gynt.

Een doodgraver! Waar zit je, kerel?

Gezang uit balkende kostermonden;

Een rouwfloers, gebonden om mijn hoed.

Ik heb vele dooden; die begraaf ik nu!

De Knoopengieter (met een kist met gereedschappen en een grooten gietlepel, komt van een zijweg).

Goên avond, oude!

Peer Gynt.

Goên avond, oude! Van ’t zelfde, man!

De Knoopengieter.

’t Schijnt dat je haast hebt. Waar gaat het heen?

Peer Gynt.

Naar ’t kerkhof.

De Knoopengieter.

Naar ’t kerkhof. Zoo? Ik zie niet heel goed,…

Vraag excuus,… heet jij bij geval ook Peer?

Peer Gynt.

Peer Gynt, is mijn naam.

De Knoopengieter.

Peer Gynt, is mijn naam. Wel, dat noem ik geluk!

Peer Gynt is het juist, dien ’k moet halen van daag.

Peer Gynt.

Moet je? Wat wil je dan?

De Knoopengieter (wijst op zijn gietlepel).

Moet je? Wat wil je dan? Kijk maar eens hier;

’k Ben knoopengieter. En jij moet hierin.

Peer Gynt.

Waarvoor?

De Knoopengieter.

Waarvoor? Om opgesmolten te worden.

Peer Gynt.

Gesmolten?

De Knoopengieter.

Gesmolten? Hier, hij is leeg en geschuurd.

Je graf is gegraven, je kist gereed.

Je lichaam is voor de wormen bestemd;…

Maar ik heb order, om, zonder dralen,

Op last van mijn Meester je ziel te halen.

Peer Gynt.

Onmooglijk! Zoo zonder vooraf iets te zeggen …!

De Knoopengieter.

’t Is een oud gebruik bij geboorte en bij sterven

In stilte den dag voor het feest te kiezen,

En den held van het feest niets vooruit te zeggen.

Peer Gynt.

Zeer zeker. Mijn hoofd draait mij wel een beetje.

Je bent dus …?

De Knoopengieter.

Je bent dus …? Je hoorde ’t toch:… knoopengieter.

Peer Gynt.

Begrepen! Veel namen heeft ’t lieve kindje.

Zoo zoo, Peer, kom je dus daar te belanden!

Maar dit, goede vriend, is geen eerlijk spel!

Ik weet dat ik beet’re behandling verdien;…

Ik ben niet zoo slecht als je denkt misschien,…

Heb hier op aarde ook wel goeds gedaan;…

Op zijn ergst kan men een domkop mij noemen,…

Maar volstrekt niet zoo’n bizonder groot zondaar.

De Knoopengieter.

Neen, dáár zit ook juist de knoop, mijn vriend;

Je bent ook geen zondaar in hoogeren zin;

En daarom ontkom je dan ook aan de hel,

En komt in mijn lepel, als zoovelen meer.

Peer Gynt.

Noem ’t zooals je wilt,… lepel of hel;

Brown stout of ale, ’t is allebei bier.

Weg Satan!

De Knoopengieter.

Weg Satan! Je bent toch niet zoo onbeleefd

Om te denken dat ’k loop op een paardevoet?

Peer Gynt.

Op paardevoet of vosseklauw,…

Pak je weg! En let op wat je doet!

De Knoopengieter.

Goede vriend, je verkeert in een groote dwaling.

Wij hebben allebei haast, en om tijd te sparen

Zal ik je grondig de zaak verklaren.

Je bent, als je zelf daareven gezegd hebt,

Niet wat men noemt een waarlijk groot zondaar;

Op z’n best middelmatig …

Peer Gynt.

Op z’n best middelmatig … Kijk, nu begin je

Verstandig te praten …

De Knoopengieter.

Verstandig te praten … Ja … wacht nog even;

Maar je deugdzaam te noemen, zou wat te ver gaan …

Peer Gynt.

Daar maak ik ook heelemaal geen aanspraak op.

De Knoopengieter.

Dus zoo tusschenbeiden, zoo om en bij.

Een zondaar van ’t echte voorname slag

Vindt men tegenwoordig niet zoo langs den weg;

Daar hoort wat meer toe dan ploetren in vuil;

Echte zonde eischt ernst, echte zonde eischt kracht.

Peer Gynt.

Ja, dat ’s waarachtig een juiste bewering;

Je moet er op los gaan als de oude Vandalen.

De Knoopengieter.

Jij, evenwel, nam de zonde licht op.

Peer Gynt.

Uitwendig maar, man, als een vuile vlek.

De Knoopengieter.

Nu worden wij ’t eens. De zwavelpoel

Is niet voor jullie, die ploetert in ’t vuil …

Peer Gynt.

En dus, goede vriend, kan ’k vrij weer heengaan?

De Knoopengieter.

Neen, dus wordt je opgesmolten, man.

Peer Gynt.

Wat is dat voor een streek, die je hebt bedacht

Hier thuis, terwijl ik in ’t buitenland was?

De Knoopengieter.

’t Gebruik is zoo oud als de slang en haar wording,

En berekend om waardeverlies te voorkomen.

Je kent toch het handwerk,… weet wel dat vaak

Een gietsel mislukken kan, en niets meer waard is;

Soms worden het knoopen zonder oog.

Wat zou jij doen?

Peer Gynt.

Wat zou jij doen? ’k Gooide ’t gietsel weg.

De Knoopengieter.

Jawel; Jon Gynt verstond ook dat kunstje,

Zoo lang er nog geld was in geldkist en zak.

Maar, Meester, zie je, die is heel spaarzaam;

En daardoor is hij ’n welgesteld man.

Hij gooit ’t minste niet weg, als geheel ondeugdlijk,

Zoo het als grondstof nog valt te gebruiken.

Jij was bedoeld als een blinkende knoop

Op ’t vest van de wereld; maar ’t oog hield niet.

Daarom moet ’k je nu met het uitschot smelten,

Om, zooals ’t heet, òp te gaan in de massa.

Peer Gynt.

Je bedoelt toch niet mij met Jan, Piet en Klaas

Samen op te smelten, weer tot iets nieuws?

De Knoopengieter.

Ja, dat is inderdaad juist mijn plan.

Dat hebben we al zoo vaak gedaan.

In Kongsberg doen zij hetzelfde met de munten,

Waar de stempel van afsleet door ’t lange rollen.

Peer Gynt.

Maar dat ’s toch een gemeene schraperij!

Beste vriend, hoor eens, laat mij nu vrij!…

Een knoop zonder oog, een versleten stuk geld,…

Wat is dàt nu voor iemand in je Meesters positie?

De Knoopengieter.

O, hoe dan ook, als de geest er nog in is,

Heeft als metaal iemand altijd nog waarde.

Peer Gynt.

Neen, zeg ik! Neen! Met hand en tand

Zal ik mij verzetten. Alles liever dan dat!

De Knoopengieter.

Maar wàt dan anders? Wees toch verstandig,

Je bent toch niet luchtig genoeg voor den hemel …

Peer Gynt.

’k Ben bescheiden; mijn streven gaat niet zoo hoog;

Maar van mij zelf geef ik niets af.

Laat mij straffen op de oude manier, volgens recht!

Zet mij een tijdlang bij hem-met-de-hoef,…

Een honderd jaren, als ’t niet minder kan;

Kijk, dat is iets wat iemand kan dragen;

Want de pijn is toch enkel maar moreel

En dus ook wel niet zoo pyramidaal.

Het is een overgang, zooals er staat,

En zooals de vos zei:… men wacht dan; eens slaat

Het uur der verlossing; men trekt zich terug,

En hoopt maar intusschen op betere dagen …

Maar dat andere,… óp te moeten gaan

In een vreemd, onverschillig lichaam, als damp,…

Die gietlepel-manier, dat oplossen van Gynt,…

Dat brengt in oproer mijne heele ziel!

De Knoopengieter.

Maar, waarde Peer, hoe kom je er bij

Zoo’n drukte te maken voor een kleinigheid.

Je bent nooit vroeger je zelf geweest;…

Wat hindert ’t dan nu of je heelemaal sterft?

Peer Gynt.

Ben ik nooit geweest …? Nu moet ik toch lachen!

Peer Gynt is wat anders geweest dus? Och kom!

Neen, Knoopengieter, je praat in den blinde.

Kon je doorzoeken mijn hart en mijn nieren,

Dan vondt je daar Peer, en nog eens Peer.

En stellig niets anders en ook niet veel meer.

De Knoopengieter.

Dat kan toch niet waar zijn. Hier heb ik mijn order.

Kijk, hier staat duidlijk: Peer Gynt moet je halen.

Hij heeft zijn levensbestemming gemist.

In den gietlepel met hem, als mislukte waar.

Peer Gynt.

Malligheid! Er is zeker een ander bedoeld.

Staat er werkelijk Peer? Is ’t niet Rasmus of Jon?

De Knoopengieter.

Die heb ik al lang geleden gesmolten.

Kom dus nu goedschiks en verspil geen tijd meer!

Peer Gynt.

Waarachtig niet! Ja, dat ware wat moois

Als het morgen dan bleek dat een ander bedoeld was.

Jij bent verantwoordelijk, mijn goede man!

Pas dus maar op, voor wat volgen kan …

De Knoopengieter.

Ik heb ’t hier op schrift toch …

Peer Gynt.

Ik heb ’t hier op schrift toch … Maar gun mij toch tijd!

De Knoopengieter.

Wat wil je dan doen?

Peer Gynt.

Wat wil je dan doen? Bewijzen wil ik,

Dat ik was mijzelf mijn heele leven;

En dat is toch de kwestie waarover wij keven.

De Knoopengieter.

Bewijzen? Hoe?

Peer Gynt.

Bewijzen? Hoe? Met getuigen en attesten.

De Knoopengieter.

Ik vrees dat mijn meester die niet zal erkennen.

Peer Gynt.

Onmooglijk! Maar dat is van later zorg!

Goede vriend, laat mij stellen mijzelf als borg;

Ik kom gauw weer terug. Men komt ééns maar ter wereld,

En men houdt aan zichzelf, als schepsel, vast.

Zeg zijn wij ’t nu ééns, hè?

De Knoopengieter.

Zeg zijn wij ’t nu ééns, hè? Nou, ’t zij zoo, dan.

Maar onthoû, ’k vind je weer op den volgenden kruisweg!

(Peer Gynt loopt hard weg).

Verder weg in het bosch.

Peer Gynt (in volle vaart).

Tijd is geld, als geschreven staat.

Als je nu maar wist waar een kruisweg komt …

Misschien is ’t nog ver, misschien al vlak bij,

De grond brandt mij hier als gloeiend metaal.

’n Getuige! ’n Getuige! Waar vind ik er een?

Het is haast ondenkbaar hier in het bosch.

De wereld is knoeiwerk. De inrichting slecht,

Als iemand moet bewijzen zijn zonneklaar recht.

(Een kromgebogen, oude man, met een stok in de hand en een zak op zijn rug, sukkelt voor hem uit).

De Oude (blijft staan).

Ach, goede heer; een aalmoes voor een dakloos man!

Peer Gynt.

’t Spijt me; ik heb geen klein geld bij de hand …

De Oude.

Prins Peer! Neen maar! Dat is een ontmoeting …

Peer Gynt.

Wie ben je?

De Oude.

Wie ben je? Kent hij den oude van Ronden niet meer?

Peer Gynt.

Maar je bent toch niet …?

De Oude.

Maar je bent toch niet …? De Kabouterkoning, ja!

Peer Gynt.

De Kabouterkoning? Meen je ’t? De Kabouterkoning, zeg?

De Oude.

Och ja, ik ben er maar heel slecht aan toe …!

Peer Gynt.

Geruïneerd?

De Oude.

Geruïneerd? Uitgekleed tot op het hemd.

Nu loop ik te bedelen met een honger als ’n wolf.

Peer Gynt.

Hoera! Zoo’n getuige groeit niet aan de boomen!

De Oude.

Meneer de prins is ook grijs geworden, sinds ik hem zag.

Peer Gynt.

Waarde schoonpapa, de jaren knagen en slijten.

Nou; wij halen ’n streep door private affaires,…

En, bovenal geen familietwist.

Ik was een dolleman …

De Oude.

Ik was een dolleman … Och ja, och ja;…

Maar wijs was de prins dat hij de bruid niet wou;

Daardoor heeft hij zich verdriet en schande bespaard!

Want sedert heeft zij zóó er op los geleefd …

Peer Gynt.

Och kom!

De Oude.

Och kom! Zij ging geheel haar eigen gang;

En nu,… denk eens aan, woont zij samen met Trond.

Peer Gynt.

Welken Trond?

De Oude.

Welken Trond? Van de Valbergen.

Peer Gynt.

Welken Trond? Van de Valbergen. Hem? Wel, wel;

Hij was ’t wien ik eens drie meiden ontstal.

De Oude.

Mijn kleinzoon is groot, en dik en vet geworden,

En heeft knappe kindren over ’t heele land …

Peer Gynt.

Ja, goede man, spaar mij je verhalen;…

Er ligt mij iets heel anders nu op ’t hart …

Ik ben in een moeilijk parket geraakt, naamlijk …

En verlang een getuignis of een attest;…

Daarmee kan nu schoonpapa mij helpen ’t best …

’k Heb daar natuurlijk wel wat voor over …

De Oude.

Zoo zoo? Kan ik meneer den prins van dienst zijn?

Misschien krijg ik dan ook een getuigschrift in ruil?

Peer Gynt.

Met plezier. ’k Zit een beetje slecht in m’n contanten,

En moet zuinig zijn, en sparen aan alle kanten.

Maar hoor nu wat de zaak is. Je weet nog wel

Toen ik om je dochter kwam, op Ronden, dien dag …

De Oude.

Dat zal waar zijn, prins!

Peer Gynt.

Dat zal waar zijn, prins! Laat dat prins nu maar weg!

Genoeg. Jullie wilden met alle geweld toen

Mij ’t gezicht benemen door een snee in de lens,

En van Peer Gynt een kabouter maken.

Wat deed ik toen? Ik bleef mij verzetten,…

Zwoer dat ik mijn eigen zin wou volgen;

Ik deed afstand van liefde en eer en macht,

Enkel en alleen om mijzelf te zijn.

Dit feit, zie je, moet je voor de rechtbank bezweren …

De Oude.

Dat kan ik niet!

Peer Gynt.

Dat kan ik niet! Wat beteekent dat nu?

De Oude.

Je wilt mij toch niet tot een leugen dwingen?

Je weet toch wel dat je onze broek aantrok,

En dronk van de mede …?

Peer Gynt.

En dronk van de mede …? Ja, je lokte verleidend,…

Maar tegen ’t beslissende bleef ’k mij verzetten.

En het is juist dááraan dat men zijn man kent.

De slotwoorden zijn het waar het op aan komt.

De Oude.

Maar aan het slotwoord hieldt je juist vast.

Peer Gynt.

Wat moet dat nu weer?

De Oude.

Wat moet dat nu weer? Toen je Ronden verliet,

Schreef jij je achter ’t oor mijn levensleuze.

Peer Gynt.

Welke?

De Oude.

Welke? Het woord … ’t afsnijdende, sterke …

Peer Gynt.

Het woord?

De Oude.

Het woord? Dat ons scheidt van het menschenvolk,

En zegt: kabouter, wees u zelf genoeg!

Peer Gynt (wijkt achteruit).

Genoeg!

De Oude.

Genoeg! En je hebt je heele leven

Sedert altijd daarnaar gehandeld.

Peer Gynt.

Ik! Peer Gynt?

De Oude (huilt).

Ik! Peer Gynt? Dat ’s toch ondankbaar!

Je leefde als ’n kabouter maar hieldt het verborgen.

’t Woord, dat ik je leerde, stelde je in staat

Om vooruit te komen als ’n welgesteld man!…

En nu kom je hier en wilt niets meer weten

Van mij en van ’t woord, waaraan je ’t hebt te danken.

Peer Gynt.

Genoeg! ’n Kabouter! Een egoïst!

Dat is toch alles onzin; ’t is zeker een streek!

De Oude (haalt een pak oude couranten te voorschijn).

Je weet zeker niet dat wij ook een krant hebben?

Wacht; dan zal je eens zien hier, rood op zwart,

Hoe de “Bloksberg-post” je prijst en verheerlijkt;

En dat zelfde deed ook de “Heklaberg-courant”,

Al sinds den winter toen je vertrok …

Wil je ze lezen, Peer? Doe ’t dan gerust;

Hier staat iets onderteekend met: “Paardehoef”,

En hier: “Van ’t kabouterachtig-nationale”.

De schrijver discht hier de waarheid op

Dat het weinig aankomt op staart en horens,

Als je er verder van binnen maar op gelijkt.

“Ons genoeg”, zegt hij, “drukt kabouters” stempel

“Op den man”,… en dan noemt hij jou als exempel.

Peer Gynt.

’n Kabouter? Ik!

De Oude.

’n Kabouter? Ik! Ja, ’t lijkt er wel naar.

Peer Gynt.

Kon dus net zoo goed gebleven zijn, waar ik was?

Kon in Ronden blijven zitten op mijn doode gemak?

Sparen zorg en moeite en schoenen menig paar?

’n Kabouter … Peer Gynt!… Dat is onzin! Dat ’s klets!

Vaarwel! Daar heb je een fooitje voor tabak.

De Oude.

Maar, lieve prins Peer!

Peer Gynt.

Maar, lieve prins Peer! Kom, je bent gek,

Of misschien kindsch. Zoek een hospitaal op.

De Oude.

Och, dat is het nu juist wat ik zoek.

Maar mijn kindskindren, zooals ik al zei,

Hebben verbazend veel invloed in ’t land;

En zij zeggen, dat ’k enkel besta in boeken.

Men zegt wel eens, van je familie moet je het hebben …

Ik stakkerd, voel wat een waar woord dat is.

’t Is hard om voor leugen en nonsens te gelden …

Peer Gynt.

Goede man, dat ongeluk overkomt velen.

De Oude.

En wij zelf hebben geen armenkas,

Geen spaarpot, hulpkas of bedeeling;…

In Ronden zou zoo iets toch ook niet gaan.

Peer Gynt.

Neen, dáár gold dat helsche: wees je zelf genoeg!

De Oude.

O, de prins mag zich over dat woord niet beklagen.

En als hij, op eene of andere wijs …

Peer Gynt.

Manlief, je bent heelemaal op een dwaalspoor.

Ik ben zelf, als men zegt, zoo kaal als een kerkrot …

De Oude.

Dat kan toch niet waar zijn? Is de prins ook arm?

Peer Gynt.

Straatarm. Mijn prinselijk ik is verpand.

En dat ’s jullie schuld, vervloekte kabouters!

Zoo ziet men wat ’t gevolg is van slecht gezelschap.

De Oude.

Dan is dus de kans voor mij ook weer verkeken!

Vaarwel! ’k Zal mijn best doen de stad te bereiken.

Peer Gynt.

Wat wil je daar?

De Oude.

Wat wil je daar? Gaan naar de comedie.

Zij vragen in de krant nationale sujetten …

Peer Gynt.

Nu, goede reis dan; en groet hen van mij.

Als ’k los komen kan, ga ik ook maar dien weg.

Dan schrijf ik een farce, dwaas en diepzinnig,

Die heeten zal: “Sic transit gloria mundi.”

(Loopt hard weg. De Oude roept hem nog na).

Aan een kruisweg.

Peer Gynt.

Nu komt het er op aan, Peer, meer nog dan ooit!

Dat kaboutersche woord heeft het oordeel geveld.

’t Schuitje is wrak, je moet drijven op planken.

Alles liever dan in den hoop oude lorren!

De Knoopengieter (op het kruispunt).

Nu dan, Peer Gynt, waar is nu je attest?

Peer Gynt.

Is ’t hier weer een kruisweg? Dat is vlug, hoor!

De Knoopengieter.

Ik lees op je gezicht net als in een boek,

Wat ’t papier vertelt, nog vóór ik het zie.

Peer Gynt.

Dat rennen verveelt mij;… je loopt telkens mis …

De Knoopengieter.

Ja, en dan nóg, wat helpt het je?

Peer Gynt.

Natuurlijk; zoo ’s nachts in het dichte bosch …

De Knoopengieter.

Ginds loopt een oude man. Wil je dat ’k hem hier roep?

Peer Gynt.

Neen, laat hem maar gaan. Hij is toch dronken!

De Knoopengieter.

Maar misschien zou hij …

Peer Gynt.

Maar misschien zou hij … Stil; neen … laat hem loopen!

De Knoopengieter.

Nou … zijn wij dan klaar?

Peer Gynt.

Nou … zijn wij dan klaar? Eén vraag nog maar!

Wat is dat: “zichzelf te zijn” welbeschouwd toch?

De Knoopengieter.

Een zonderling vragen, vooral in den mond van

Een man, die nog pas …

Peer Gynt.

Een man, die nog pas … Geef kort en goed antwoord!

De Knoopengieter.

Zichzelf te zijn, is: zichzelf te dooden.

Maar voor jou is die uitleg bepaald niet genoeg?

Laat ons zeggen daarom: overal te verschijnen

Met mijn Meesters bedoeling als uithangbord.

Peer Gynt.

Maar als iemand nu nooit te weten kwam

Wat Meester vóór had met hem?

De Knoopengieter.

Wat Meester vóór had met hem? Dat moet hij voelen.

Peer Gynt.

Maar hoe dikwijls misleiden gevoelens ons,…

En dan gaat men ad undas zoo ongemerkt.

De Knoopengieter.

Zeer waar, Peer Gynt; ’t gebrek aan juist voelen

Doet hem-met-de-hoef, de beste vangst doen.

Peer Gynt.

Dit is een beroerd verwarde historie,…

Hoor eens, ’k doe afstand van mijzelf-te-wezen;…

Het kon mooglijk lastig zijn het te bewijzen.

Dat gedeelte van de zaak houd ik voor verloren.

Maar onlangs, toen ’k hier eenzaam dwaalde door ’t pijnbosch,

Voelde ik mijn geweten toch ernstig knagen;

Ik zei tegen mijzelf: je bent toch een zondaar.

De Knoopengieter.

Nu schijn je van nieuw af weer te beginnen …

Peer Gynt.

Wel neen, volstrekt niet; een groot zondaar, meen ik;

Niet in daden alleen, ook in woorden en willen.

In ’t buitenland heb ik schandalig geleefd …

De Knoopengieter.

Kan wel zijn; maar ’k zou ’t geregistreerd moeten zien.

Peer Gynt.

Ja, gun mij maar tijd, dan zoek ik een priester,

En biecht hals over kop, en breng je zijn attest dan.

De Knoopengieter.

Ja, als je dat brengt dan is het in orde,

En blijf je gespaard voor de gietlepel-kwestie.

Maar mijn order, Peer …

Peer Gynt.

Maar mijn order, Peer … Dat papier is oud;

Dat moet van een vroeger tijdperk dateeren;…

Toen leefde ik een tijd, zoo misselijk en week

En speelde profeet en geloofde aan ’t Fatum.

Dus, mag ik ’t beproeven?

De Knoopengieter.

Dus, mag ik ’t beproeven? Ja, maar …!

Peer Gynt.

Dus, mag ik ’t beproeven? Ja, maar …! Och kom,…

Je hebt toch zeker zooveel niet te doen,

Hier in ’t district is de lucht zoo gezond;…

De menschen hier leven zooveel langer daardoor.

Bedenk wat de priester van Justedal schreef:

“’t Komt zelden voor dat iemand sterft hier in ’t dal.”

De Knoopengieter.

Tot den volgenden kruisweg … maar dan niet langer.

Peer Gynt.

Een priester, al moest ’k er een grijpen met tangen!

(draaft weg).

Heideheuvel. De weg gaat slingerend opwaarts.

Peer Gynt.

Die kan mij nog dienen tot velerlei,

Zei Esben, en raapte een eksterwiek op.

Wie kon nu denken dat zijn zondenschuld

Hem den laatsten avond nog vrij maken zou?

Nou, eigenlijk blijft ’t zaakje al even leelijk,

Want ’t brengt me uit de asch in het vuur toch ten slotte;…

Maar er is ook een troostwoord, oud en beproefd,…

Dat zegt: zoo lang er leven is, is er nog hoop.

(Een magere persoon, in een hoog opgenomen priesterkleed en met een vogelvangersnet over den schouder, loopt snel den heuvel op).

Peer Gynt.

Wie daar? Een priester met ’n vogelnet?

Peer, je bent toch de lieveling van ’t geluk!

Goeden avond, eerwaarde! Het pad is steil …

De Magere.

Dat is ’t; maar wat doet men al niet voor een ziel?

Peer Gynt.

Aha; is er een die gaat hemelen?

De Magere.

Aha; is er een die gaat hemelen? Neen;

Ik hoop dat hij is op een and’ren weg.

Peer Gynt.

Eerwaarde, mag ’k met u meegaan een eindje?

De Magere.

Heel graag. Gezelschap is mij altijd welkom.

Peer Gynt.

Ik heb iets op mijn hart, en …

De Magere.

Ik heb iets op mijn hart, en … Heraus! Vooruit!

Peer Gynt.

U ziet hier vóór u ’n fatsoenlijk man.

Ik heb nooit gezondigd tegen de wet;

Heb nooit gezeten achter grendel en slot.

Doch, somtijds verliest men vasten voet

En struikelt …

De Magere.

En struikelt … Dat gebeurt ook den beste … ach ja!

Peer Gynt.

De kleine zonden …

De Magere.

De kleine zonden … Kleine enkel?

Peer Gynt.

De kleine zonden … Kleine enkel? Ja;

Van zonden “en gros” hield ik altijd mij vrij.

De Magere.

Ja, goede vriend, laat mij dan met rust;…

Ik ben niet de man voor wien u mij houdt …

U kijkt naar mijn vinger? Wat vindt u daaraan?

Peer Gynt.

Een merkwaardig ontwikkeld nagelsysteem.

De Magere.

En nu weer? U kijkt zoo naar mijn voet?

Peer Gynt (wijzend).

Is die hoef ook een echte?

De Magere.

Is die hoef ook een echte? Ja, daar vlei ik mij mee.

Peer Gynt (neemt zijn hoed af).

’k Had een eed willen doen dat u priester was;

En dus heb ik de eer … Wel, beter is best;

Staat de zaaldeur open … mijd dan de keuken;

Kan je terecht bij den koning … laat den lakei staan!

De Magere.

Uw hand! U schijnt mij zonder vooroordeel.

Nu, vriendlief, waar kan ik u mee van dienst zijn?

Maar u moet mij niet vragen om macht of geldswaarde,

Dat kan ’k u niet verschaffen, al wou u mij ook hangen.

U kan niet begrijpen welk een slapte er is in zaken.

Er is zoo’n geweldige achteruitgang in den omzet;

Niets geen aanvoer van zielen; maar zoo nu en dan

Een enkle …

Peer Gynt.

Een enkle … Heeft ’t menschdom zich zoo merkbaar verbeterd dan?

De Magere.

Integendeel, het is juist schandelijk achteruit gegaan:

De meesten komen in ’n gietlepel terecht.

Peer Gynt.

Ja, ja,… van dien lepel heb ’k ook wat gehoord;

’t Was eigenlijk naar aanleiding dáárvan dat ’k kwam.

De Magere.

Spreek vrij uit!

Peer Gynt.

Spreek vrij uit! Als ’t niet onbescheiden is,

Dan zou ik wel wenschen …

De Magere.

Dan zou ik wel wenschen … Een toevluchtsoord? Wat?

Peer Gynt.

U raadt mijn verzoek al, nog vóór ik het uit.

’t Bedrijf gaat, zoo zegt u, niet bijster goed;

Misschien neemt u het daarom niet al te nauwkeurig …

De Magere.

Maar, vriendlief …

Peer Gynt.

Maar, vriendlief … Mijn eischen zijn niet buitensporig.

Eenig loon is eigenlijk volstrekt niet noodzakelijk;

Enkel vriendlijke omgang, naar omstandigheid en plaats.

De Magere.

Warme kamer?

Peer Gynt.

Warme kamer? Niet ál te warm;… en liefst

Verlof om weer heen te gaan, vrank en vrij,…

’t Recht, zooals men ’t noemt, om terug te treden,

Als zich gelegenheid opdoet om ’t beter te krijgen.

De Magere.

Mijn goede vriend, dat zal moeilijk gaan;

U zou niet gelooven, wat een massa verzoeken

Van dergelijken inhoud, de menschen mij sturen,

Als zij van hun aardsche werk weg moeten.

Peer Gynt.

Maar als ik mijn vroeger leven herdenk nu,

Dan komt mij het toegangsrecht, meen ik, wel toe …

De Magere.

’t Was maar klein werk toch …

Peer Gynt.

’t Was maar klein werk toch … Wat men zoo noemt;…

Doch, het viel mij nu in, ik dreef handel in negers …

De Magere.

Zij dreven wel handel in zinnen en willen,

Maar zij deden het dom, en kwamen ook niet binnen.

Peer Gynt.

Ik verzond ook veel Brahma-figuren naar China.

De Magere.

Wat een bombast en bluf! Dat ’s voor ons om te lachen!

Er zijn er die erger figuren uitzenden

In preeken, in kunsten en litteratuur …

Toch moeten zij buiten staan …

Peer Gynt.

Toch moeten zij buiten staan … Maar nog meer …

U moet weten,… ik heb voor profeet gespeeld.

De Magere.

In ’t buitenland? Humbug! De meeste kijkers

“Ins Blaue” komen terecht in den lepel.

Heeft u anders niet om u op te beroepen

Dan kan ’k, tot mijn spijt, u geen onderdak geven.

Peer Gynt.

Jawel, luister …: ’k leed schipbreuk … zat op een wrak …

En wie verdrinkt grijpt naar een stroohalm,…

En er staat geschreven: zichzelf is men het naast,…

En zoo verloor, half door mij, een kok het leven.

De Magere.

’k Had liever gehoord dat een keukenmeid

Tegelijk iets anders verloor, half door u.

Wat zijn dat nu toch voor praatjes van “half”?…

Met alle respect … Wie, denkt u, heeft lust om

Het kostbare vuur te stoken, in tijden

Als deze, voor zulk karakterloos volk?

Word niet boos; uw zonden zijn boevenstreken;

Excuseer dat ik ronduit maar zeg mijn opinie …

Neen, beste vriend, zie daarvan af;

En maak u vertrouwd met de lepelgedachte.

Wat wint u er bij, of ’k u kost geef en woning?

Denk na toch; u is een verstandig man.

Ja, herinring behoudt u; dat is wel waar;…

Maar ’t uitzicht over ’t áchter-u-liggende land

Werd, voor uw hart en voor uw verstand,

Een uitkijk over een dorre vlakte.

Niets heeft u om over te huilen, te lachen,

Niets om over te juichen of wanhoop te voelen;

Enkel dingen waarover u ergernis voelt.

Peer Gynt.

Geschreven staat: dat men niet oordeelen kan

Waar de schoen wringt, heeft men dien zelf niet aan.

De Magere.

Dat is waar; ik heb … die-en-die zij geloofd,—

Enkel behoefte aan een ònpare laars.

Maar ’t was ’n geluk dat ik sprak van laarzen;

Het herinnert mij dat ik verder moet …

Ik moet uit op gebraad, naar ik hoop dik en vet;

En ik sta mijn tijd hier maar te verpraten …

Peer Gynt.

En mag ik ook vragen, welk zondenvoeder

Dien kerel gemest heeft?

De Magere.

Dien kerel gemest heeft? Zoover ik weet,

Was hij altijd zichzelf, bij nacht en bij dag;

En dat is toch ten slotte de hoofdzaak maar.

Peer Gynt.

Zichzelf? Komt dan dát soort bij u in huis?

De Magere.

Zoo als ’t uitkomt; de deur staat althans op een kier.

Bedenk, men kan zijn op tweeërlei wijs

Zichzelf: zijn de rechterkant of de verkeerde.

U weet, men heeft pas te Parijs uitgevonden

Om portretten te maken met hulp van de zon.

Men kan geven daarop directe beelden,

Of negatieve, die evenveel waard zijn,…

Alleen dat daar licht en schaduw verkeerd zijn,…

En voor leeken-oogen dus leelijk lijken;

Maar gelijkenis ligt er toch ook in deze,

En het is maar de zaak die te voorschijn te halen.

Heeft nu een ziel in haar levenswandel

Zich negatief gefotografeerd,

Wordt daarom de plaat nog niet gebroken,…

Men stuurt die dood-eenvoudig aan mij.

Ik neem die dan onder verdre behandling,

En passende midd’len bewerken verandring.

Wij stoomen, wij baden, wij branden, wij poetsen,

Met zwavel en meer zulke ingrediënten,

Tot het beeld verschijnt dat de plaat moest geven,…

Dat naamlijk, wat men noemt ’t positieve.

Maar heeft men, als u, zich half uitgewischt,…

Dan helpen geen zwavel of kaliloog meer.

Peer Gynt.

Dus wie bij u komt, zwart als een raaf, vertrekt

Als een witte patrijs? Mag ’k vragen welke naam

Er staat onder ’t negatieve portret,

Dat u nu tot een positief maken moet?

De Magere.

Er staat Peter Gynt.

Peer Gynt.

Er staat Peter Gynt. Peter Gynt? Och kom!

En is Gynt zichzelf?

De Magere.

En is Gynt zichzelf? Dat bezweert hij, ja.

Peer Gynt.

Nu, geloofwaardig is hij, die meneer Peer.

De Magere.

Kent u hem wellicht?

Peer Gynt.

Kent u hem wellicht? Och ja, wel zoo wat;…

Men kent zooveel menschen.

De Magere.

Ik heb weinig tijd …

Waar zag u hem ’t laatst?

Peer Gynt.

Waar zag u hem ’t laatst? Dat was aan de Kaap.

De Magere.

Di buona speranza!

Peer Gynt.

Di buona speranza! Ja, maar hij vertrok weer

Met ’t eerstvolgende schip, als ’k goed mij herinner.

De Magere.

Dan moet ik er heen, op staanden voet.

Als ’k hem nu nog maar bijtijds kan vangen!

Dat Kaapland … daaraan had ik altijd het land;

Daar zijn van die kwade zendelingen van Stavanger.

(zuidwaarts af).

Peer Gynt.

Zoo’n stommerik! Daar gaat hij aan den haal

Als een hijgende hond, met de tong uit den bek!

’t Was mij een wellust hem te bedotten.

Zoo’n kerel verbeeldt zich wat en speelt den baas nog!

’t Is wel de moeite waard om zich dik te maken.

Zijn ambacht zal hem niet den mond open houden;

Straks valt hij van de graat nog met al zijn drukte …

Hm, ik zit ook niet zoo heel vast in het zadel;

Ik ben uitgestooten, kan ’k zeggen, van den eigen-zelf adel.

(een vallende ster licht; hij knikt haar toe).

Groet van Peer Gynt, broer meteoor!

Lichten, dooven en vergaan in een zucht …

(Huivert als in angst, en loopt dieper de nevels in; na een poos zwijgen schreeuwt hij het uit:)

Is er niemand, niemand in ’t heele woelen …

Niemand in den afgrond, niemand in den hemel …!

(Komt een eind lager weer te voorschijn, gooit zijn hoed op den grond en grijpt zich met de handen in ’t haar. Zachtjes aan wordt hij kalmer).

Zoo onzegbaar arm kan een menschenziel

Terugvallen in grauwe neev’len van ’t Niet.

O, heerlijke aarde, wees niet verstoord,

Dat ik trad op uw gras, zonder nut te doen.

O, heerlijke zon, die uw stralen zondt

In een leege hut, waar geen mensen ze begroette.

Er zat niemand binnen om te warmen, te koestren,…

De eigenaar, zei men, was altijd van huis.

Heerlijke zon, en heerlijke aarde,

Waarom deedt gij mijn moeder ontstaan in uw licht?

Geest is maar schaarsch, de natuur is verkwistend,

Het is hard zijn geboorte te boeten met ’t leven …

Naar boven wil ik, naar de heel hooge toppen;

Nog éénmaal wil ik zien opgaan de zon,

Moe staren mij op het beloofde land,

Zien in een sneeuwval mijn rustbed te vinden;

Daar kan men dan schrijven: “hier ligt niemand begraven”.

En dan,… daarna …! moet ’t maar gaan zooals ’t kan.

(Kerkgangers zingen op den boschweg).

Gezegende morgen,

Toen vurige tongen

Uit ’t Godsrijk neerdaalden op aard’!

Van de aarde nu stijgen

Der kindskindren zangen,

Tot lof van den Heiligen Geest!

Peer Gynt (krimpt verschrikt ineen).

Niet daarheen zien! Daar is nacht en verderf …

Ik ben bang dat ik dood was lang vóór ik stierf!

(Wil door het kreupelhout wegsluipen, maar stuit op een kruisweg).

De Knoopengieter.

Goêmorgen, Peer Gynt, waar is ’t zondenregister?

Peer Gynt.

Zou je niet denken dat ik aanriep en floot

Wat in mijn bereik viel?

De Knoopengieter.

Wat in mijn bereik viel? En je vondt niemand?

Peer Gynt.

Niemand,… dan een reizenden fotograaf.

De Knoopengieter.

Ja, ’t verlof is nu uit.

Peer Gynt.

Ja, ’t verlof is nu uit. Alles is uit.

De uil speurt een prooi. Hoor je hem huilen?

De Knoopengieter.

Ik hoor enkel maar klokken …

Peer Gynt (wijzend).

Ik hoor enkel maar klokken … Wat is daar dat schijnsel?

De Knoopengieter.

Dat ’s maar licht in een hut.

Peer Gynt.

Dat ’s maar licht in een hut. Wat is dat voor geluid …?

De Knoopengieter.

Dat ’s maar een zingende vrouw.

Peer Gynt.

Dat ’s maar een zingende vrouw. Ja daar,… dáár vind ik

Mijn zondenregister …

De Knoopengieter (pakt hem beet).

Mijn zondenregister … Beschik je huis!

(Zij zijn uit het hout gekomen en staan bij de hut. De dag breekt aan).

Peer Gynt.

Mijn huis beschikken? Dáár is het! Weg!

Ga heen! Was de lepel zoo groot als een kist …

Voor mij en mijn zondenlijst ware er geen ruimte.

De Knoopengieter.

Tot den derden kruisweg, Peer; maar dán …!

(hij buigt op zij af en verdwijnt).

Peer Gynt (dichter bij het huis).

Heen en terug, het is even lang.

Er uit of er in, ’t is een zelfde gang. (blijft stilstaan).

Neen!… Als een wilde, oneindige klacht

Is ’t naar huis te gaan, binnen, en weer terug.

(gaat enkele stappen verder, maar blijft weer staan).

Buitenom, zei Böjgen!

(hoort zingen in de hut).

Buitenom, zei Böjgen! Neen, dezen keer

Dwars er doorheen, hoe moeilijk het ook zij!

(Hij loopt hard naar het huis toe; op hetzelfde oogenblik komt Solvejg de deur uit, gekleed voor de kerk en met het gezangboek in haar zakdoek gewikkeld; een stok in de hand. Zij staat rechtop, hoog en zachtzinnig).

Peer Gynt (laat zich op den drempel neervallen).

Wil je een zondaar verdoemen, spreek het dan uit!

Solvejg.

Daar is hij! Daar is hij! God zij geloofd!

(zoekt tastend naar hem).

Peer Gynt.

Klaag ’t uit hoe zwaar ik gezondigd heb!

Solvejg.

Mijn eenige jongen! Je zondigde niet!

(tast weer en vindt hem).

De Knoopengieter (achter het huis).

’t Register, Peer Gynt?

Peer Gynt.

’t Register, Peer Gynt? Schreeuw uit mijn misdaad!

Solvejg (gaat bij hem neerzitten).

Door jou werd mijn leven een mooi gezang.

Wees gezegend dat je weer bij mij kwam!

Gezegend het Pinksterfeest, waarop we elkaar weerzien.

Peer Gynt.

Dan ben ’k verloren!

Solvejg.

Dan ben ’k verloren! Eén is er die raad weet.

Peer Gynt (lacht).

Verloren! Tenzij je kunt raadsels oplossen!

Solvejg.

Noem ze.

Peer Gynt.

Noem ze. Noem ze! Wel ja! Komaan!

Kan je zeggen waar Peer Gynt is geweest al dien tijd?

Solvejg.

Geweest?

Peer Gynt.

Geweest? In zijn borst ’t bestemmingsmerk dragend!

Geweest … zoo als God hem gewild en gedacht had!

Kan jij dat zeggen? Zoo niet, dan moet ik weg …

En ondergaan in de nevellanden.

Solvejg (glimlacht).

O, dat ’s licht te raden.

Peer Gynt.

O, dat ’s licht te raden. Zeg dan wat je weet!

Waar was ik, als mij zelf, als de heele, de ware?

Waar was ik, met Gods stempel gemerkt in mijn wezen?

Solvejg.

In mijn geloof, in mijn hoop en in mijn liefde.

Peer Gynt (schrikt terug).

Wat zeg je …! Stil! Die woorden zijn waan!

Van den jongen in mij, was moeder jij zelf!

Solvejg.

Dat ben ik, ja, maar wie is zijn vader?

Dat is hij, die vergeeft om moeders gebeden.

Peer Gynt (een lichtglans glijdt over hem heen; hij roept uit):

Moeder! Vrouw! Reine, onschuldige maagd!…

O, berg mij, berg mij in je ziel!

(Hij klampt zich aan haar vast en verbergt zijn gezicht in haar schoot. Lang zwijgen. De zon komt op).

Solvejg (zachtjes zingend).

Slaap nu, liefste jongen mijn!

Ik zal je wiegen, ik zal waken …

Mijn jongen zat op zijn moeders schoot.

Zij speelden samen hun leven lang.

Mijn jongen sliep aan zijn moeders borst

Zijn leven lang. God zegen je, mijn vreugd!

Mijn jongen lag zoo dicht bij mijn hart

Zijn levenlang. Nu is hij zoo moe.

Slaap nu liefste jongen mijn!

Ik zal je wiegen, ik zal waken!

De Stem van den Knoopengieter (achter het huis).

Wij zien elkaar weer op den laatsten kruisweg;

En dan zullen wij zien, of …; ik zeg niets meer.

Solvejg (zingt luider in het licht van den dag).

Ik zal je wiegen, ik zal waken;…

Slaap en droom nu, liefste mijn!

EINDE VAN HET VIJFDE EN LAATSTE BEDRIJF.