Hoofdstuk II.

Den volgenden ochtend vertelde de zwerver weer verder. De schilder wilde hem ’t liefst zoo redeneerende hebben, om de geëxalteerde uitdrukking van z’n dwepersgezicht des te feller te treffen. Daarom liet hij ’m maar ongestoord in zijn fantasieën over ’t verledene gaan, al sloeg de burleske verbeelding ook gedurig met den pooveren sire op hol. Want juist om den waan van den armen bliksem was het den artiest immers te doen. Om dat prachtige air, dat prinselijk gebaar, dien hautainen glimlach, die zijn groteske invallen illustreerde. Dan kwam de lange, magere schooiersfiguur fier overeind, bleeke kop in den nek, vernietigend van dédain. Z’n verrafelde pool hing in flarden langs hem heen, maar hij werkte er soms mee als met een koningsmantel. Daaronder droeg hij nog altijd zijn verschoten gevangenis-boezeroen over z’n bloote baadje, en een schrikkelijk dievige pet stond met de breede klep dicht op z’n oogen.

Op de andere knie lag weer de wond-gekneusde voet, dien hij zorgelijk streelde.

Terwijl de schilder nog even z’n palet in orde bracht om ’t portret in kleuren op te gaan zetten, babbelde Racier maar wat huiselijkjes voor zich uit:

„Zeg, kunstenaar ... hè je gezien? Me zeere voete brande al.”

„Wàt?”

„Ja; die ouwe schoene knelde me zoo, en toe jij d’r strakkies effe nie bij was, heb ’k ze op ’t haardje gesmete ... ’t Dee’ me goed, omdat ze me zooveel pijn gedaan hebbe ... èn ze benne van ’n domenee!... Mot je mijn standpunt as atheïst goed verstaan ...”

„En waar loop je nou op?”

„As we strak klaar zijn, krijg ’k ’n paar wije van jou ... halfslete kunstenaarsschoene. Kan ik hebbe ... Begrijp je me ook; of hè je geen menschekennis?... Mot je mijn hebbe; ik kijk ’n iedereen dwars door ze ziel ... Die geliefde van jou, of hoe ze hiet: je mevrouw ... uwes dame, die’s edel. Ik heb eerbied voor ’t zwakke geslacht, van die je in d’r kerakters kan leze ... En as ze soms ’s ’n kleintje moch krijge, en ’t is klierig ... ’t kon zijn hè?... dan is t’r geen goud zoo goed as stavezaad met jenever. ’k Mag leie dat je vrouwtje d’r trekke d’r speciaal in komme legge ... Daar neem ’k me petje voor af!

„Maar zeg, ruik je nog niks?... Fijne geur, musc, zegge wij Fransche. ’t Benne me schoene ... ’n Schoemaker, as tie óók eris lekker wil ruike, verbrandt ie oud leer. Mot je wéte. En as je eens of twee maal in de week je aarappelschille in je kacheltje gooit, dan heb ie nooit ’n schoorsteenveger van noode ... Daar gaat alle roet meteen ’t pijpie mee uit ... Da’s wèl niet mooi hè, aarappelschille verbrande?—want je heb diere die ze vrete en d’r ’t menschdom melkie voor geve ...

„Nou, kan je d’r nou ’s niet op je gemak bij gaan zitte?—Dan gaat de voorstelling weer beginne: de Hamlet, les Brigants, La Muette de Portici ... ’k Heb óók nog ’s gefigereerd in de rol van Madame Angot ... Hè, ’k wou da ’k er maar ’n mooi tooneelstuk van miek. ’t Is fijn, hè, me leve?... Maar vin je ’t nou niet diep treurig, dat ’n mensch zoo van de eene misdaad in de andere valt?... ’k Heb ’n voorgevoel, da’ je me laat schiete as je alles van me weet...”

„Niet?—’t Zou me meevalle. Ben je dan soms ook atheïst?... Anders zeg je an ’t slot: Nee Racier, snij maar uit ... jij ben me te slecht.

„Is de verf nou klaar ... kunstenaar? Hoor je dat rijme? ’k Dicht van me tiende jaar af. Maar de kunst is verkocht an ’t groote kappitaal, da ’k in me niere veracht ... Mot je hoore: Toe ’k in de Krentetuin zat, wou ’k d’r uit, en as ’n echte rijmdichter he’k an z’n eksjelenzie gerekwestreerd:

Ekzjelenzie,

Een moeder die haar kind moet derve,

Verlangt geen troost, wil gaarne sterve,

Als zij haar kind slechts wederziet.

Mijn màmma is een ziekelijk weze,

Ik ben in staat haar te geneze,

As ik haar al mijn hulpe bied.

Mocht u, zijn ekzjelenzie, mijn straftijd nog soms verlenge,

Wellicht kon ’k nooit mijn plicht volbrenge,

Die mijn nog tijdig overschiet.

Zijn ekzjelenzie! Welaan; ik durf op grond te vrage,

’t Zijn ekzjelenzie moog behage,

Een gunstig blijk mij niet ontvliedt.

Met dankbaarheid zal ik u loone,

Want mijn gedrag zal altijd toone,

De maatschappij ... da’k werkzaam ben op ieder gebied.

En nu ten slotte hoogvereerde heer Baron

Schenk Hendrik Evert Timmermans z’n vrijheid werom?”

„Timmermans?”—kwam de schilder verwonderd om z’n ezel.

Maar Racier hoorde hem niet. Hij zat ontroerd, en de tranen liepen ’m langs z’n witte gezicht.

„Was je moeder zoo ziek?”—vroeg de ander meewariger.

„Kà je denke ... zoo’n nobele vrouwe het ommers d’r lijfars. Nee, ’t was me dichtaar, die me dat zoo ontlokte ...”

„Maar waarom schreef je d’r nou toch in ’s hemelsnaam Timmermans onder?”

„Wel, daar werkte ik toentertijd onder, onder die naam ... pseudoniem bij de rolle, die ’k allemaal vervulde ... We bèn nog zoo ver niet ... Zal je wel hoore, as ’k er an ben geland ...

„Kan ’k verder gaan? ’k Weet ’t nou precies. Want ’k kon weer niet slape van ’t prakkezeere vannacht, en toe heb ’k ’t me eige woord voor woord overhoord, in me krippie, daar tussche al die gedalleste jonges ... As je maar luistert, dan za’k wel beginne:

„’k Vertrek vandaar—’k was ommers in ’t Maastrichsche koffiehuis geweest,—nou daar trek ik vandaan, te voet, de Pote deur, en zoo na ’t Rijnspoor: in me onderbroek! Gaan ’k in die wachtkamer zitte, en zit te leze in ’n stuk krant, genaamd de Figaro, die ’k op verzoek van de kelner uit het café-restaurant Du Commerce had magge meeneme, onder ’t gebruik van geen consumptie, angezien me middele dat séance tenante nie’ toeliet. Maar niemand heeft me die wachtkamer binne zien gaan. En nou komp er een trein an—waarvandaan is me tot hede onbekend—maar ik loop met dat volk mee ’t station uit, en stap ’t eerste rijtuig ’t beste binne.

„Die koesier vraagt mijn: „mijnheer waarnetoe mot ik uedele brenge?” Maar ik doen da ’k die man nie verstaat. Waarop de tolk van de Maréchale de Turenne geroepe wordt—’t rijkste hotel op de Kalveremart—waarop die koetsier zeit: „ik kan de man nie’ verstaan.” Maar die tolk die zeit: die man mot weze in De Zeve kerreke van Rome, en je mot ’n bitje hard rije, want daar zit een goeie fooi voor je op; die vreemdeling is een Spaansche edelman!—Waarop de koesier zijn zweep op zijn vierjarige zweetvos leit en mijn ventre à terre stilhoudt voor de Zeve Kerreke van Rome ... En dat in me onderbroek! Ja, die rol is mooi; daar hebbe ze wat van geleerd. Maar er komt nog meer ... Wat je nou weet is maar kindere-spel.

„Die bediende treedt buite, maar verstaat mijn niet ...”

„Wat sprak je dan toch?”

„Italiaansch. Waarop hij de hotelhouer riep—son patron—waarop ik vroeg: „eb u voor mijn ’n kamer?” Waarop de hotelhouer zee: „jawel mijnheer, zooas u beveelt.” Volges die etiquette steeg ik dat rijtuig uit, en zee tege de hotelhouder: „betaal me koesier, en geef’m ’n gulde fooi.” Hm.

„Nou de entrée in die gelagkamer. Dit alles geschiedt vóór zesse. Daar zit die meneer van ’t hotel, en onder ’t gebruik van ’n fijne flesch, etiket St. E.m.i.l.i.o.n,—die mot nòg betaald worde, maar da’s ’t kappitaal—het ie gedurende een uur met mijn zitte prate over Italië, waar ie speciaal mee bekend was. Nou, maar ’k sting ’m!—Waarop ik mijn in de gereedstaande vertrekke terug wou trekke, om onder ’t gebruike van een gloeiend haardvuur, mèt blokkies, mijn gedachte de vrije loop te late.—Ja, ’k mos me rol toch afprakkezeere!—Waarop ik gebrach wor in de hotelkamers numéro één tot zes, en ze me zoodoende an me lot overliete.

„Daar ik mijn uit had gegeve voor luxe-paardehandelaar uit ... Jena, en er toemaals net ’s anderedags paardemart in Rotterdam was, vroeg ik de hotelhouer, mijn vroeg te roepe, want ik geliefde met de eerste trein te vertrekke.... (En dat alles: zonder lood. Da’s ’t ware d’r van!)... ten einde paarde te koope voor mijn firma!

„Nou begint pas de rol.—Daar hij mijn antwoordt: „daar is een elektrieke schel in je kooi, en daar wordt op gedrukt, en dan zal uedele wel opstaan, mijn gast.” Waarop ik hem antwoord: „ik heb dat in Arnhem in ’t Zwijnshoofd ook bijgewoond en sliep toch deur, om rede de bediende mijn an me mouw mot pakke en dàn staan ik pas op.” Waarop hij mijn antwoordt: „aan uw vraag zal voldaan worre.”

„Daar elke reizeger ’s morreges pas betale mot, wier mijn netuurlijkerwijs ’s avens nog om geen geld gemaand. Maar espres voor mijn wier ’n kelner angeschaft, die die taal machtig was, die ik sprak.

„Ik heb daar ’s aves gesoupeerd—ja, netuurlijk eerste klas, ’k zel ’t niet doen!—en vroeg om halftien na bed te magge gaan, daar’k om zeve ure twaalf mos vertrekke na Rotterdam, ’k Wier nabove gebrocht door de nieuwe bediende, die in die Spaansche taal tegen mijn zei: „meneer, je zet je laarze maar an je deur, en ze worre vanzelf gepoest.”—„Nee”—zeg ik—„’t benne verlakte”.

„Ik begon binne te gaan in salon numéro premier; dan op numéro deux, dan op numéro trois, en zoo navenant, van alle gemakke voorzien, as biljarte, toilet mèt private,... èèè ... cuisine, en schrijfbureau style Louis quatorze, met satijn overtrokke, volges de etiquette van dat hotel ... au premier! Zoo begaf ik mijn naar de gereedstaande chambre à coucher: nachttafeltje, table de nuit Louis quinze, met zes passende stoele, kleerkaste ... met portemanteau, overal van levende roze voorzien in vaze, style Louis ... quatorze.

„Daar begon ondergeteekende z’n eige uit te kleeje. Maar dit mos vlug in ze werk gaan, angezien ik geen broek heb. Ik trok me ulster uit en zette me kaplaarze buite de deur en sloot netuurlijk die deur, maar niet op ’t hakie, want anders kon me nieuwe kamerbediende d’r niet in.

„Een speld kon je daar late valle, want er lagge allegaar tepijte, zoo stil as in een steene graf, want ze magge volges die etiquette de reizegers niet moeie.

„Ik nam me ulster en hong die een halve santimètre van me nachttafel, trok me jaquet en me fantasie-vest uit—broek ha’k nie—en gong in me bed onder de hemel legge. ’k Heb nog nooit zoo royaal gemaft!—Hoe vin je ’m?

„Hoe ’k geslape heb ken elk weldenkend mensch wel denke. Nee, ondergeteekende het geen oog dicht geloke, want ’k denk aldeur: hoe za’k d’r morge vroeg af komme? Maar ’k hieuw me eige toch slapend.

„Die bediende komt ’s morreges, die voor mijn ampart angesteld was, en zeit in de Italiaansche taal: „meneer, ’t is tijd voor de trein.”

„Die kamer lei vol tapijte, zoo ’k al zei. Maar toch hoor ’k ’m komme. En ik zee tege hem: „donnez moi mon pantalon, s’il vous plait; die leit onder me jaquet en vest op de stoel, en me ulster hangt er overheen.” Hij zoekt mijn broek, en zeit: „je ne vois pas”. Waarop ik in woedende vaart uit me bed vliegt en ’m vraagt of ie dacht dat ’k soms gek was geworde. En... „vite, appelez votre patron”. Waarop mijnheer zelf in de kamer kom, en ik hem zee dat ik séance tenante na ’t „Vaderland” in de Parkstraat zou gaan met een ingezonden stuk as ie mijn de schaai niet vergoedt. Maar hij valt op ze knieë, en smeekt: „ne faites pas ça, want anders ben ’k eeuwig verneuried. En ik zal bij dat vest in de confectiewinkel sitót een dito broek late hale.”

„Ik zeg: „daar ben ’k nie mee gered, want me portemenee zat er in” (ja, ’k mos toch geld hebbe: as je ’n rol speelt, mot je ’t goed doen!) „Hoeveel zat er in?”—vraagt hij. ’k Zeg: „da’ kan ’k op geen tachetig, negetig, honderd gulde na zegge.”—„Nou”—zeit hij—„weet je wat, dan late we die afrekening maar zoo zitte, jij krijgt nog ’n broek en één honderd gulde ...”

„Maar nou komt die steek, die ’k laat valle.

„Dat mos vlug in ze werk gaan, angezien ’t rijtuig voor de deur sting te wachte om mijn te vervoere. Dit geschiedde allemaal in de vreemde tale. De hotelhouder buigt voor mijn als ’k instijg, en ’k zeg: „A la gare!” Maar bij de Koepokinrichting trek ik die koesier an ze jas, geef ’m de nege dubbeltjes, die ’k nog over heb van de kelner uit de Commerce, en zeg op z’n Hollansch: „zoo zal ’t wel in orde weze”. Waarop hij schrikt van die tale—na ’k later van de commissaris hoorde. Waarop ik de Rijswijkscheweg oploop, en me kostvrouw tege kom, mejuffrouw Damman uit Lammetjegroen, en zeg: „Bet, heb je niet altemet een paar gulde voor mijn?” Waarop zij mijn drie gulde geeft, en ik haar de honderd gulde van de „Zeve Kerke van Rome”—in bewaring netuurlijk. Waarop ik deurloop ... dwars in me ongeluk!

„Want daar op ’t hoekie van de Ammenisie-have en ’t Spui is ’n café, waar ondergeteekende binnegaat. Maar daar motte nou net nooit niks as kelners bij mekandere komme—óók ’n strop, zeg?—dat ze daar allemaal ’s morges vroeg hullie kejakkie gaan gebruike, van ’t hôtel Maréchale de Turenne, de Zeve Kerke van Rome, Hôtel des Indes, Hôtel Paulez, de Ouwe en de Nieuwe Doele—mot je mee bekènd zijn—èn uit ’t restaurant de Maas in de Wagestraat. Want zie je, die baas in die zaak is zooveel as placeur.

„Staat me daar de bediende uit de Commerce—die van ’t diner... complet! met die van de Zeve Kerreke van Rome, die enkel voor mijn was angenome,—hoor je hoe ’k rijm?—en die zeit: „wat daar vannacht bij ons plaas het gegrepe op de kamer van een Spaansche graaf?”... Om kort te gaan, die speelt mijn rol uit. En de kelner uit de Commerce vraagt: „hoe zag die heer er uit?” Maar nou krijgt ie mijn in de gate, en zeit: „’k Val dood as dat dezelfde knul niet en is, die zich voor het gegeve voor de burgemeester van Loosduine.” De bediende van de Zeve Kerreke van Rome gaat ’t an ze chef vertelle; die roept de pelisie. Mijn koesier slaat deur. ’t Signalement wordt per telefoon na Delft overgebracht. En zoo wier ’k an de Ollandsche theetuin gepàkt!—Hoorde je die hache, die ’k as Franschman zijnde, weer niet uit kon spreke?”