HOOFDSTUK XXIV.

Charles Marling en Lena, zijne vrouw, zaten in de huiskamer.

Charles had zich gereed gemaakt, om de groote avondvergadering der Engelsche vereeniging bij te wonen, en Lena's stille hoop, dat hij thuis zou blijven, was ijdel gebleken.

Over de staatkundige beroering van deze dagen was sinds gisternamiddag niet meer gesproken, en toch beheerschte die beweging hun gansche denken. De staatkundige beroering was de afgrond geworden, die tusschen hen gaapte, de draaikolk, die hun huwelijksgeluk dreigde naar de diepte te zuigen, de harde bazaltmuur, die twee menschen scheidde, welke bij elkander behoorden.

Het gesprek, dat Marling daar straks met den Amerikaanschen inspecteur had gehad, schokte hem niet in zijn overtuiging en hij hield de meening van Liskey voor een grove dwaling.

Charles en Lena, beiden zwegen—het was een veelzeggend, angstwekkend zwijgen. Zij vreesden beiden God, en toch begrepen zij elkaar niet meer. Zij gingen aan elkander voorbij als twee blinden.

De zwart-marmeren pendule op den schoorsteenmantel sloeg half negen.

Marling stond op.

„Het wordt tijd,” zeide hij.

„Kunt ge niet blijven?” vraagde zij met smeekende stem.

„Neen,” zeide hij zonder hardheid, maar beslist. „Mijn geweten dringt mij, om te gaan.”

„Er kan een leugen liggen in de conscientie,” zeide zij zacht.

Hij keek haar aan met groote oogen.

„Een leugen?” zeide hij langzaam; „weet ge wel, dat zoo iets verschrikkelijk is?”

„'t Is meer gebeurd,” zeide zij.

„Ja,” zeide hij, „maar God beware mij voor dat ontzettend oordeel!”

Hij nam nu zijn wandelstok.

„Ik wil je nog iets zeggen,” zeide hij met ernst en nadruk. „Weet ge niet, dat de vrouw den man zal volgen? Wilt gij regeeren? Is dat Gods ordinantie?”

Toen boog zij het hoofd, en nooit was zij grooter geweest dan in dit oogenblik, nu zij zonder murmureeren, in zwijgenden deemoed, al was het met een schreiend hart, de plaats innam, die naar Gods bestel haar was beschikt.

Marling vertrok, doch plotseling keerde hij nog eens terug.

„Hoe ook de beslissing van dezen avond moge vallen,” zeide hij, „laten wij nooit aan onze liefde twijfelen!”

De tranen sprongen hem in de oogen—ach, dat waren ze weer, die zachte bruine oogen, die zij liefhad!

„Ga,” zeide ze vriendelijk, „ga! De Heere zal het voorzien!”

Doch toen de klank van zijn stap niet meer werd gehoord in den gang, toen de huisdeur van buiten gesloten werd, toen was het uit met haar kracht, en zij was niets meer dan een zwakke, hulpelooze, bevende vrouw!

Ja, dat was het onweer, dat haar grootvader had voorspeld; dat was de wilde golfslag der branding, die het scheepke dreigde op te nemen en te verbrijzelen tegen de rots....

En in den angst harer ziel strekte zij de armen omhoog en riep: „O Heere, behoed—wij vergaan!”

Toen Marling de ons bekende vergaderzaal binnentrad, was zij reeds stampvol.

Aan de rechterzijde, vooraan, zaten de machthebbers der eeuw, de goudkoningen, die als arme jongens in de Transvaal waren gekomen, en thans over millioenen beschikten. En op hun voorhoofd stond geschreven: „Dat trotsche gebouw van onze macht en onzen rijkdom—hebben wij het niet gebouwd?”

Marling werd door eenige kennissen begroet, en nam plaats naast den langgebeenden Amerikaanschen inspecteur.

Vlak voor hem zat een koopman, die, zich omkeerend, lachend zeide: „Zoo, Marling, ben je toch gekomen? We hadden je al doorgeschrapt, man! En hoe maakt het je vrouwtje? Is ze nog al tam bij de tegenwoordige bedrijven?”

„Als ge aardigheden wilt maken,” antwoordde Marling met harde stem, „maak ze dan op je eigen vrouw!”

Intusschen werd de vergadering geopend, en de voorzitter, een man van middelbaren leeftijd, van ineengedrongen gestalte, met scherpe oogen, een haviksneus en zwarte bakkebaarden, betrad het geïmproviseerde platform.

Hij liet den hamer vallen, en het gegons en rumoer verstomde. Het werd zoo stil, dat men een speld kon hooren vallen.

„Mijne heeren, mijne vrienden!” begon de voorzitter met een krachtige, klankvolle stem, „wat ons heden avond te samen brengt, is u bekend. Het beweegt al de harten van Johannesburg, en buiten Johannesburg de harten van honderd millioen Engelsch sprekende menschen.

Zeg ik te veel, wanneer ik verklaar, dat de toestand onhoudbaar is?”

„Neen, neen!” klonk het van verschillende zijden.

„Zullen wij, vrije mannen, ons laten ringelooren en tyranniseeren door de Boeren?”

„Weg met hen!” werd er geroepen.

„Wat zijn de Boeren anders dan een troep veehoeders, wier hoogste beschaving bestaat in een zweep, een os en een stuk spek?” ging de voorzitter voort.

Men schaterlachte.

„Maar wij willen door deze veehoeders, die misschien wel eenige bekwaamheid bezitten, om de Kaffers af te ranselen, niet uitgeplunderd en uitgezogen worden. Wij zijn de vrije zonen van Oud-Engeland en willen geen slavenjuk; wij zijn de kinderen van een volk, welks liederen klinken en ruischen over de baren en golven van alle zeeën en oceanen, en wij laten ons niet tyranniseeren, zoo lang het lied nog waarheid is:

En aan een plotselinge opwelling gevolg gevend, stonden al de aanwezigen op, ontblootten het hoofd, en luid en krachtig, met gloed en geestdrift, weerklonk het Engelsche volkslied:

„En nu, mijne heeren,” zeide de voorzitter van den lessenaar terugtredend, „verwacht ik uwe voorstellen.”

Charles Marling zat op heete kolen, en met verbazing had hij naar de prikkelende, neen naar de opruiende taal van den voorzitter geluisterd.

Was dit nu de goede weg om tot een bevredigende schikking te komen? Moesten de hartstochten van het publiek daartoe worden opgezweept?

Maar hij beheerschte zich en zweeg voorloopig.

„Ik stel voor,” zeide een kleine man met een bezadigd en verstandig uiterlijk, „een commissie te benoemen, die volmacht heeft om met de regeering te onderhandelen. Dit is de manier, om langs vredelievenden weg tot een schikking te komen.”

Er was een zwak applaus; de meesten zwegen.

Een krachtig gebouwd man, met forsche gelaatstrekken en een zwarten baard, nam thans het woord.

Hij hield de handen in den zak en zeide doodbedaard:

„Wat de vorige spreker voorstelt, is onzin. De Transvaalsche regeering lacht om onze commissies. Ik stel voor, om met tweeduizend resolute kerels morgen op te trekken naar Pretoria, Paul Kruger gevangen te nemen en de Engelsche vlag te planten op het gouvernementsgebouw. De zaak is zoo eenvoudig mogelijk. Maar wij moeten snel en flink handelen; we moeten de regeering overrompelen!”

„Mijnheer de Voorzitter, ik wensch toch ook wel eens het woord!” riep Marling.

„Mijnheer Marling heeft het woord,” zeide de Voorzitter.

„Ik sluit mij in zooverre aan bij het voorstel van den eersten spreker, dat ik eveneens een commissie wensch benoemd te zien, die onze rechtmatige eischen bepleit bij de Regeering. Een oud spreekwoord zegt: „Een goed woord vindt een goede plaats.” Tegelijk echter wensch ik nadrukkelijk protest aan te teekenen tegen de wijze, waarop onze geachte Voorzitter gemeend heeft, de Boeren aan de kaak te moeten stellen, en eveneens tegen de ongerechtvaardigde daad van geweld, die in het voorstel van den tweeden spreker ligt opgesloten.”

De zwartgebaarde trok minachtend de schouders op; uit de groep der millionairs kwam gesis en geschuifel.

„Ik spreek de verwachting uit,” zeide de Voorzitter, „dat de geachte vergadering de woorden van den heer Marling niet al te euvel zal opnemen, want hij is door de innigste banden aan de Boeren verbonden. En 't is nog geen drie weken geleden, dat de grootvader van zijne vrouw, een oude Transvaalsche ijzervreter, eenige dagen bij hem heeft doorgebracht.”

Het gesis en gefluit werd sterker.

„Smijt hem er uit,” riep een stem uit de achterzaal.

„Mijnheer Wall is aan het woord,” zeide de Voorzitter, op het magere heerschap met den langen snor en de blauwe bril wijzend, die wij reeds in het gezelschap van den heer Watkins hebben ontmoet.

Doch de heer Wall scheen niet gewoon, in het openbaar op te treden, en het platform betredend, bekroop hem de vrees.

Hij schrapte de keel, wreef zijn blauwe bril en schrapte opnieuw de keel.

„Mijne heeren,” begon hij met onvaste, beverige stem, „het is mijne meening, ik wil zeggen mijne bewering, dat wij niet moeten weifelen, evenmin als de leeuwen—”

„Je ziet er nogal leeuwerig uit,” riep de spottende stem van den langen Amerikaan.

„—noch wankelen,” voegde de heer Wall er aan toe.

Weer schrapte hij de keel en onder het kruisvuur van dertienhonderd onbarmhartige oogen brak hem het klamme angstzweet uit.

„Wij moeten niet wankelen, mijne heeren; wij moeten vaststaan—vast—vast als—”

„Als de muren van Jericho!” riep de inspecteur bemoedigend.

„Ja—ja als de muren van Jericho—” huilde de ongelukkige onder het brullend gelach van het publiek.

„Mijnheer de Voorzitter,” stamelde de blauwe bril, „ik dank u,” en hij stapte van het platform met den stillen wensch, dat Johannesburg op dit oogenblik aan zijn vier hoeken tegelijk in brand mocht vliegen.

Nu stond eene kleine vent op met een vrijpostigen blik en een borsteligen baard.

„Schoenpik, houd je bij je leest!” riep de inspecteur.

„Ik geloof, dat ik een geboren Engelschman, hier even goed mag spreken als een Amerikaansche Yankee,” zeide de eerzame schoenmaker, die niet op zijn mondje was gevallen.

De Voorzitter knikte bevestigend.

„Boem!” zeide de lange Amerikaan.

„Ik wensch u dan te vragen, mijnheer de Voorzitter,” zeide de schoenmaker, „of wij wapens hebben, om Johannesburg te verdedigen en Pretoria in te nemen?”

„In overvloed!” verklaarde de Voorzitter.

„Van wien komen die wapens?” riep een stem uit het midden der zaal.

„Van de Boerenregeering niet!” lachte de Voorzitter, en drie vierde gedeelte van het publiek lachte mede.

„Zijn de wapens soms binnengesmokkeld!” vraagde diezelfde stem.

„Wilt ge 't zoo noemen—mij is 't goed,” zeide de Voorzitter. „De hoofdzaak is, dat wij ze hebben,” liet hij er op volgen onder krachtigen bijval.

De Voorzitter sprak de waarheid: men had de wapens.

Op sluwe manier waren zij Johannesburg binnengesmokkeld. Men had groote kisten genomen, ze gemerkt met „Voorzichtig!” „Glas!” „Breekbare waren!” „Droog houden!” of met soortgelijke opschriften, doch de kisten waren gevuld met wapens. Men had de wapens zelfs binnengesmokkeld onder cokes, in stoomketels; ja, op den bodem van tanks of oliewagens waren kisten ammunitie met cement zoo vastgemetseld, dat men ze slechts met behulp van bijtels kon losbreken, terwijl de geweren omwikkeld met vlas en hennep, stijf tegen den standpijp waren bevestigd. In elf dezer tanks of oliewagens waren een kleine 2000 geweren en 250.000 patronen binnengesmokkeld, alles natuurlijk tegen grof geld, doch dat hinderde niet, want de bezitters der goudmijnen waren er goed voor.

„De wapens hebben wij,” riep de Voorzitter met klem, „maar hebben wij ook de vuisten, die ze hanteeren kunnen?”

Honderden handen gingen vol geestdrift omhoog.

„En ik zal tachtig Kaffers wapenen,” riep één der goudkoningen.

„En ik honderd en twintig!” riep een ander.

„Wat?” riep Marling vol verontwaardiging: „Mijnheer de Voorzitter ik verzoek het woord!”

„Gij zijt nog niet aan het woord!”

„Goed, ik zal wachten!”

Nog twee personen traden op en bepleitten de revolutie.

Na hen verkreeg Marling het woord.

„Ik herinner er de geachte vergadering aan,” zeide de waardige Voorzitter, „dat de heer Marling de schoonzoon is van een zeer invloedrijken Boer.”

„Mijnheer de Voorzitter,” zeide Marling, „ik dank u beleefd voor deze tweede herinnering, die zeer zeker is uitgesproken met de bedoeling, om daardoor het groote offer aan te duiden, dat ik bracht, toen ik mij liet inschrijven als lid der Engelsche Vereeniging.”

De zet was raak; de onvervaarde Voorzitter voelde hem toch.

„Voorts,” zeide Marling, „wensch ik deze vergadering zeer ernstig te waarschuwen, om niet den weg op te gaan van het geweld, want hier zou het woord van toepassing kunnen zijn: „Die het zwaard opnemen, zullen door het zwaard vergaan!” Trouwens het is niet noodig, en ik heb reeds den weg aangewezen, dien ik verkieselijker acht. Hij is misschien iets langer dat het pad der revolutie, maar hij is minder vreeselijk, en ge zult er geen bloedsporen vinden. Ook twijfel ik er niet aan, dat wij door eendrachtig vol te houden den dam zullen breken, die ons scheidt van het kiesrecht. Overigens druk ik er mijn verachting over uit—neen, mijne heeren, ge behoeft zoo'n misbaar niet te maken—mijn verachting en mijn afschuw, zeg ik, dat menschen, die zich vrije zonen van Oud-Engeland noemen, het niet beneden zich achten, om kleurlingen, Kaffers te wapenen tegen onze Regeering. En wil men dezen weg op, dan breek ik met deze Vereeniging, en zal ik de Regeering verwittigen van deze handelwijze,—die hoogverraad is!”

Marling had de laatste woorden met klimmenden nadruk, vol edelen toorn gesproken, en hij keek de menigte aan met moedigen blik.

Een oogenblik was het stil; toen barstten de verwenschingen en de wilde kreten van afkeuring los.

„Slaat hem op zijn gezicht! 't Is een verrader!” brulde het fijne publiek.

„Ja, verraders zijn hier bij de vleet!” riep hij vol bitterheid, „verraders van het recht!”

„Als Cecil Rhodes president is der Transvaalsche Republiek,” zeide een der goudkoningen, „dan jagen wij dezen dweeper met zijn Boeren de wildernis in!”

Nog eenmaal trachtte Marling het publiek tot bezinning te brengen.

„Het is toch om het kiesrecht te doen?” vraagde hij.

„Wij willen baas zijn,” riep een millionair met brutale oprechtheid, „die dwaas meent, dat de Boeren ons met eenige concessies kunnen zoet houden!”

„Verrader!” begon men weer te brullen, „verrader!”

Doch thans vlamde de toorn bij Marling op in volle kracht, en de woorden welden op als het water in een heftig opbruischende fontein.

„Gij zijt de verraders!” riep hij met machtige stem, „gij paradehelden en ellendelingen, die de Kaffers gaat wapenen, omdat ge bang zijt voor je eigen kostbare huid!

Zijt gij de zonen van Oud-Engeland? Het echte Engeland kent u niet en verafschuwt u, want gij zijt geen zonen maar bastaarden! Ja, brult maar! Het raakt mijn koude kleeren niet! Scheldt gij mij voor lafaard? Ik heb ten minste voor Engeland mijn bloed veil gehad, en hier, aan mijn hoofd, draag ik het lidteeken van de Boerenkogel die mij vijftien jaar geleden bij Lang-Nek heeft neergestrekt. Maar gij zijt de lafaards, want gij wilt de Kaffers voor u laten vechten, en gij zelf zult in uw kelders wegkruipen, als de Boerenkogels beginnen te fluiten!”

Er ontstond een woest tooneel, en een groep heeren, waarschijnlijk beneveld door het gebruik van te veel champagne, wilden den moedigen spreker te lijf.

Maar de lange Amerikaan snelde Marling te hulp.

„Past op,” riep hij tot de aangeschoten goudkoningen, „past op, want morgen zou het in de krant staan, dat twintig beschaafde heeren als een bende dronkelappen op één man zijn aangevallen!”

Zij kwamen werkelijk eenigszins tot bezinning.

„Zie, dat is nu eens heel verstandig heeren,” ging hij voort; „wij zijn hier immers ook niet gekomen, om elkaar af te ranselen, niet waar?”

En daarbij keek hij hen aan met zijn grauwe oogen, waaruit spot en hoon sprak, scherp en snijdend als een vlijm....

Doch daarna wendde hij zich tot Marling, drong hem met zacht geweld naar de buitendeur en fluisterde hem in het oor: „Ga, Marling; ge zijt te edel voor dat met goud behangen rapaille!”

Marling's voorhoofd gloeide, en de ruime straten van Johannesburg waren hem veel te eng.

Hij wandelde naar buiten. De avondwind speelde om zijn kloppende slapen en verkwikte hem.

Dàt was het nu!

Met omgekochte Kaffers en gesmokkelde Maximkanonnen moest die zoogenaamde worstelstrijd voor de gerechtigheid, die niets was dan een ruwe daad van geweld, om den rijken Witwaterrand over te leveren in de handen van Cecil Rhodes en Co., worden uitgestreden!

Hij lachte—er lag een grenzenlooze verachting in dien lach.

Die komedie! Dat gehuichel!

Ja er was in Transvaal iets dat rot was en vermolmd, doch het schuilde minder in Pretoria dan in Johannesburg, minder bij de Regeering dan bij de mijnbezitters, minder bij de aangeklaagden dan bij de aanklagers!

Wat raakte hun het stemrecht! Wat gaven zij om meerdere politieke voorrechten!

De Transvaalsche Boeren moesten er onder—dat was de hoofdzaak! Hun wettig eigendom moest hen ontweldigd worden—dat was het 'em!

En het eigenlijke volk van Johannesburg, dat feitelijk buiten de beweging stond, werd kunstmatig door een betaalde bende en een omgekochte pers in de beweging getrokken.

Langzaam keerde Marling huiswaarts.

Thans wist hij, wat hij te doen had.

Hij opende de buitendeur, en begaf zich naar het kantoor.

Aan den muur hing een groot portret van Cecil Rhodes.

Hij nam het portret en scheurde het in flarden. Toen ging hij de gang door naar de huiskamer.

Er brandde een klein licht.

Alles was stil.

Hij begaf zich naar boven, naar de slaapkamer.

Voorzichtig trad hij binnen, om den kleinen Albert niet te wekken.

Lena stond bij het kleine ledikant, met den rug naar de deur gekeerd.

Zij zag niet wie er binnen kwam, maar zij voelde het aan haar hart. Nu moest de beslissing vallen.

Een rilling ging door haar leden.

Marling bukte zich over zijn kleinen, slapenden jongen, wiens mollige armpjes boven op het dek lagen.

En toen zag hij zijn vrouw aan.

Hoe bleek zij was!

Nu eerst viel het hem op.

Welk een zwaar lijden was over haar ziel gegaan!

„Lena!” zeide hij mild en teeder.

Zij hief den door tranen omfloersden blik tot hem op.

„Mijn vaderland is Engeland,” zeide hij bijna plechtig, „doch met de revolutie, die hier staat uit te barsten, heb ik geen gemeenschap! En komt het tot een burgeroorlog, Lena, dan zal ik mij om de eer van Oud-Engeland scharen onder de gelederen der Transvaalsche Boeren!”

Daar buiten, in de straten, klonken wilde oproerkreten en donderde de zang de revolutie.

Wat hinderde het?

Het stampende huwelijksscheepke had door de schuimende branding de haven bereikt: de haven van verzoening, van vrede, van onveranderlijke liefde....

„Lena,” zeide hij—„Leentje!”

„Charles,” zeide zij—„Charlie!”