HOOFDSTUK XIX.

Welgemoed heeft de oude Dirk Kloppers zijn reis voortgezet, en thans heeft hij Vredenoord bereikt.

Het verwondert hem echter, de oprijlaan inbuigende, dat zijne vrouw hem niet tegemoet komt.

Dat is toch haar gewoonte geweest.

In den regel placht zij tegen den dag, dat de baas van Vredenoord werd terug verwacht, door het raam der bovenwoning uit te kijken, en zag zij dan de witte, golvende manen van den schimmel, dan ging zij den naderende vlug tegemoet.

Doch dezen keer ziet de oude Voortrekker niets, en Vredenoord schijnt doodsch en verlaten. De groote kettinghonden liggen—het is een warme namiddag—met de tongen uit den breeden muil te doezelen naast hun hokken, en kafferliederen noch kinderstemmen worden gehoord. Slechts een paar struisvogels stappen met lange pooten over het erf, en eenige kalveren hebben zich naast hun moeders neergevleid in de schaduw van het geboomte, dat de oprijlaan omzoomt.

Een angstig voorgevoel pakt den grijsaard, doch het is voor hem een verlichting, dat de kleine Sien komt aanloopen.

De kleine is geducht uit de kluiten gegroeid, sinds wij haar het laatst hebben ontmoet, en de mouwen van haar jurkje zijn veel te kort geworden.

„Dag Opa,” roept de kleine met vroolijke stem.

Die kinderstem verkwikt hem.

„Waar is Grootmoeder?” vraagt hij.

„Opoe is ziek,” antwoordt de kleine; „toe, Opa, zet me op den schimmel,” en zij strekt haar mollige armpjes omhoog. Doch nu de grijsaard hoort, dat zijn vrouw ziek is, haast hij zich, om uit het zadel te komen, snelt naar de huisdeur en opent ze.

Hij ontdekt niemand. Ook in het woonvertrek is niemand te zien.

Hij ontdoet zich haastig van geweer en bandelier, en door klimmende onrust aangegrepen, gaat hij naar de zijkamer.

Jan, zijn zoon, en Geertrui, zijn schoondochter, zitten daar, en beiden keeren zich naar de deur, waardoor de grijsaard thans binnentreedt.

Jan ziet er bedrukt uit, en Geertrui heeft beschreide oogen.

„Is hij er?” hoort hij een zwakke stem vragen.

„Ja, hij is er, Anneke!” zegt de grijsaard vol teederheid, buigt zich over de kranke heen, die in de groote, bruine geverfde bedstee ligt, en kust haar op de drooge brandende lippen.

„Ge hebt je zeker verwonderd, Vaderke, dat ik je niet tegemoet kwam?” zegt ze.

Vaderke is zoo'n lievelingsuitdrukking van de oude.

„Zijt ge ziek, Anneke?” vraagt de grijsaard in groote bezorgdheid.

„Ja,” fluistert ze, „zeer ziek!”

Zij heeft het hoofd eenigszins opgericht, doch valt nu machteloos terug in het kussen.

Kloppers kijkt zijn zoon vragend aan.

„Moeder heeft een beslag gehad,” zegt Jan.

„Wanneer?”

„Van nacht. Gisteren klaagde ze reeds over duizelingen.”

De grijsaard steunt.

Wanneer een vrouw op twee en tachtigjarigen leeftijd een beslag krijgt, valt er niet veel meer te hopen.

De oude Kloppers weet genoeg.

„Is er tijding gezonden aan de familie, Jan?”

„Ik heb heden morgen vier boden afgezonden.”

„Als ze maar niet te laat komen,” denkt de oude man, doch hij zegt niets.

Hij zet zich neder op een rietmatten stoel naast het hoofdeinde der bedstede.

De zieke zoekt zijn handen en houdt ze vast.

„Wat ben ik blij, dat ik je nog mag zien!” zegt ze. „Ik vreesde, dat je nog te laat zoudt komen.”

„Denkt ge, dat het sterven zal worden?” vraagt hij.

„Gij denkt het ook,” zegt ze en staart hem aan.

De grijsaard antwoordt niet.

„Is het licht op uw pad?” vraagt hij na een wijle.

„Neen,” zegt ze, „donker—o zoo donker. Mijn hart en mijn ziel versmachten in een land, dor en mat, zonder water.”

„Vlak voor den morgen is de nacht het donkerst,” troost de oude man, „en de almachtige en genadige God kan de woestijn laten ruischen van water.”

„Ik wil het niet tegenspreken,” zegt ze op afgebroken toon, „maar ik heb er geen vat aan. Mijn ziel dwaalt rond in een wereld van verlatenheid.”

„Het kan nog veranderen,” meent de grijsaard.

„Ik vrees er voor,” zegt ze; „ik zal met de nachtschuit weg moeten, Dirk.”

„Nu, met de nachtschuit of op een triumfwagen—het einde zal toch vrede zijn,” zegt Kloppers. „Niet het sterven, maar het leven beslist over de eeuwigheid.”

Hij sprak zijn overtuiging uit. Hij wist, dat zijne vrouw was eene gekende des Heeren, en dat haar anker lag in het binnenste heiligdom.

De oude vrouw Kloppers was eene zwakgeloovige in tegenstelling met haar man, die sterk en krachtig was in het geloof, en bij wien de vezelen van zijn innerlijkst bestaan waren vastgegroeid in het eeuwige Woord van God, zoodat hij onbeweegelijk stond als een eik, welks wortelen zich hebben vastgeslagen in de scheuren en spleten der rots.

„Laten wij bidden,” zegt hij.

Met Jan en Geertrui knielt hij neder, en de stervende vouwt de handen samen, doch na het gebed klaagt de kranke: „Ik kan niet bidden, niet gelooven, niets! Ik voel me zoo moede en bezwaard!”

„Al kunt ge niet bidden,” troost haar man, „uwe trouwe Hoogepriester bidt toch voor u.”

Zij knikt met het hoofd, en er volgt een pauze.

„Wat klopt daar aan het raam?” vraagt zij.

Zij is nog in het volle bezit harer vermogens; zij richt zich zelfs een weinig op.

„Ach, dat zijn mijn duiven,” zegt ze. „Ze pikken tegen het raam, omdat de oude vrouw hun geen voeder heeft gegeven. Jan verzorg ze even!”

Jan haast zich, om aan dat verlangen te voldoen, en strooit wat maïs op het vensterkozijn.

De duiven pikken het voeder op, kijken nog even met hun vriendelijke kopjes door het raam, en vliegen klapwiekend weg, terwijl hun schaduw voorbij glijdt tegen den muur van de kamer.

Jan kijkt intusschen den grijsaard aan, die daar nog altijd zit in de bestoven kleeding, waarmede hij van de reis is gekomen.

„Vader,” zegt Jan, „neem wat rust; Geertrui en ik zullen bij moeder blijven,” doch de grijsaard schudt het hoofd.

„Gij zijt vermoeid van de lange reis,” smeekt Jan.

„Dat hindert niet,” antwoordt de oude man. „Uw moeder heeft voor mij zoo dikwijls de hitte van den dag en de koude van den nacht getrotseerd—licht, dat ik bij haar blijf in haar laatste uren.”

En zoo zit hij, de drie-en-tachtigjarige, van 's namiddags vier uur tot den anderen morgen negen uur, volle zeventien uren, bij de sponde van de stervende, haar die kleine geriefelijkheden bewijzend, die men zoo gaarne aan zijne liefste betrekkingen bewijst.

Doch nu is zijn kracht ook op, en terwijl zijn zoon Jan zijn plaats inneemt, werpt hij zich gekleed te bed, om een korte doch verkwikkende rust genieten.

Hij had drie uur gerust—de zon had juist de middaghoogte bereikt—toen Jan den grijsaard wekte.

„Moeder verlangt naar u,” zeide hij.

„Hoe gaat het?” vraagde de oude man.

„Moeder is in eene buitengewone stemming.”

De grijsaard spoedde zich naar de ziekekamer.

„O Dirk,” riep de zieke, zijn beide handen grijpend, „ik zal niet met de nachtschuit vertrekken.”

Hij schikte haar kussen goed.

„Ik vertrek met volle zeilen,” riep zij met zeldzaam heldere, bijna juichenden stem: „met volle zeilen! in het licht der eeuwige zon.”

De grijsaard keek haar vorschend en bezorgd in de oogen, doch zijn bezorgdheid verdween als nevel voor den middagglans.

Er was geen spoor van overprikkeling in haar oogen—zij was nooit helderder van geest geweest, en de oude Voortrekker riep met bewogen maar krachtige stem: „God zij geloofd en geprezen!”

Van het erf hoorde men thans het getrappel van paarden, en vier van Kloppers' zonen traden binnen.

Het waren forsch gebouwde mannen met reeds grijzende haren, iets ouder dan Jan.

Zij waren midden in den nacht van huis gegaan, en hadden een rit van twaalf uur achter den rug.

„Ook dàt nog!” riep de stervende; „ik mag ook mijn kinderen nog zien!”

Zij vouwde haar handen en fluisterde: „Heere, ik ben geringer dan al Uwe weldadigheden.”

Zij kuste haar zonen, vraagde haar naar den welstand van hun huisgezinnen, en zeide op zachten toon: „Laat Daniël nu ook binnen komen.”

Doch bij dit woord ging er een aarzeling over het gelaat van den ouden Boer.

Zij merkte die aarzeling op en hernam: „Toe, lieveling, doe het; al is hij een Kaffer, hij heeft den Heiland lief, en meer dan ooit voel ik mij op dit oogenblik verbonden aan allen, die Jezus liefhebben!”

„Het zal wel noodzakelijk zijn,” liet zij er nadenkend op volgen, „dat er onder deze bedeeling een zekere afstand bestaat tusschen den blanke en zwarte in Afrika, doch voor de poorten des doods valt die afstand weg!”

Jan riep den Kaffer.

Schoorvoetend trad hij binnen en staarde met schroom naar de Boeren, wier vochtige oogen op de stervende waren gericht, doch plotseling snelde hij op zijne oude meesteres toe, knielde aan haar sponde en kuste eerbiedig haar hand.

„Ik ga vertrekken,” zeide zij zacht.

„Naar het Vaderhuis,” zeide hij, „waar de vele woningen zijn.”

„En nu willen wij nog eens den lof des Heeren bezingen, Daniël,” ging zij voort, „voor de genade, aan mij, een arme zondares, bewezen, en gij moogt ook meezingen, want wat zegt de Psalmist van den zwarte, Daniël?”

Toen vouwde de Kaffer de handen, en antwoordde met zijn welluidende stem:

Zij knikte met het hoofd, en zag nu haar man aan.

„Wat zullen wij dan zingen, Anneke?” vraagde hij.

„Mijn lievelingsvers!” zeide zij.

Toen zong de kleine gemeente met snikken en tranen:

Moeder Kloppers zelf zong het geheele vers mee.

Jan keek zijn vader aan, want nieuwe hoop begon te gloren in zijn betraande oogen, doch de oude Kloppers wist wel beter. Voordat de kaars des levens uitgaat, flikkert zij gemeenlijk nog eenmaal op, en gaat dan uit met een zucht.

„Hoe gaat het nu Moederke?” vraagde de grijsaard na een wijle.

„Goed,” zeide ze, „goed! Maar ik ben aan het einde van mijn pelgrimsreis, en we zullen afscheid nemen!”

Ach, dat is een aangrijpende zaak, dat afscheid nemen!

Het is niet uit te spreken, welke weemoed en droefheid door de ziel gaat van het arme menschenkind bij zoo'n afscheid! De diepste roerselen van het menschenhart worden opgewoeld!

Moeder Kloppers was de bedaardste van allen. Zij vergat zelfs de kinderen van Jan niet, die binnen moesten komen, en vermaande haar zonen met diepen ernst, om te wandelen in de wegen des Heeren.

De laatste, van wien zij afscheid nam, was haar man.

„Ik wou, dat ik mee kon,” kwam het steunend uit zijn breede borst.

„Des Heeren tijd is de beste tijd,” zeide zij en hare vermagerde handen gingen liefkozend over zijn sneeuwwitte lokken.

„En wij zien elkander weer,” liet zij er troostend op volgen, „en in de eeuwigheid zullen uwe oogen wijd open zijn en wij zullen dan verstaan en doorzien, wat in dit aardsche leven voor ons raadselen waren!”

Zij hield een oogenblik op, om nieuwe kracht te verzamelen.

De grijsaard bedekte het gelaat met de handen.

„En ik dank u, mijn lieveling,” begon zij opnieuw, „voor al de teedere liefde en zorg, die gij mij hebt bewezen. Zeven en vijftig jaar geleden hebt gij mij, met den bijl in uw sterke hand, verlost uit het geweld der Zoeloe-Kaffers, en gij zijt steeds mijn staf geweest en mijn steun. Mijn innige, hartelijke dank, mijn lieveling!”

De grijsaard echter wendde het gelaat naar de stervende, en riep in overstroomend gevoel zijner smart: „O Anneke, gaat gij mij nu verlaten?”

„Het is de wil des Heeren,” fluisterde zij zacht.

„Gij waart de zon van mijn dag,” riep hij klagend, „en de ster in mijn nacht. Doch mijn zon verduistert en mijn ster gaat onder!”

Er lag iets hartroerends in den klagenden toon van den ouden man, doch allengs kreeg hij zijn kalmte terug, en nu zat hij bij de stervende, zooals men bij een geliefde betrekking zit, van wie men reeds afscheid heeft genomen, doch men vertoeft nog in haar gezelschap, in de wachtplaats. Dan praat men nog eens over oude herinneringen, over al het lief en leed, al de smart en vreugde, die we samen hebben doorgemaakt, waardoor de band zoo sterk en innig is geworden, die ons bindt, en we wachten op het teeken, dat de boot zal afluiden.

De stervende werd nu zichtbaar minder, doch zij had het niet benauwd, en al sprak zij in afgebroken klanken, men kon haar toch duidelijk verstaan.

Reeds neigde de zon naar het westen, en uit den tuin klonk het vroolijk spel der kinderen.

Plotseling sloeg de stervende haar oogen opwaarts.

Op dit oogenblik waren de grijsaard met zijn vijf zonen en Geertrui in de ziekekamer.

„Hoort gij niets?” vraagde de stervende.

„De kinderen spelen in den tuin,” zeide de grijsaard, „wil ik het hen verbieden?”

„O neen,” antwoordde zij, „maar ik hoor nog iets anders—hoort ge 't niet?”

De oude man schudde het hoofd.

„Ik hoor hemelsche zangen—zangen der engelen!” kwam het van haar veege lippen.

Doch waar de engelen zingen, past ons heilig ontzag, en de oude Kloppers en zijn zonen ontblootten eerbiedig het hoofd. En de grijsaard had wel zijn aangezicht willen omwinden van heilige ontroering evenals Elia, toen hij stond in den ingang der spelonk, en de Heere hem voorbijging in het suizen eener zachte stilte.

„Hemelsche zangen—hemelsche heirscharen!” fluisterde de stervende.

Het oog van den grijsaard rustte thans op zijn vrouw.

Voor hem behoorde zij niet meer tot deze bedeeling; voor hem was de scheiding reeds voltrokken. En hij staarde de scheidende na tot op den drempel der gouden poorte, en in den glimlach, die haar stervend gelaat verheerlijkte, zag hij de afschittering van het nieuwe Jeruzalem....

„Hemelsche zangen—hemelsche heirscharen!”

Zij zag man noch kinderen meer; de aardsche banden waren geslaakt, en hare ziel dronk de zalige melodie der onsterfelijkheid....

Plotseling strekte zij hare handen omhoog met den uitroep: „Kom Heere Jezus, ja kom haastelijk!” en viel terug in het kussen.

De grijsaard bukte zich over haar gelaat.

Nog een zucht—een snik—een laatste!

Het uurwerk was afgeloopen.

Het hart stond stil.

De grijsaard drukte haar oogen dicht en kuste ze. En terwijl groote tranen biggelden over zijn oude wangen, fluisterde hij met nokkende stem: „Anna, mijn lieveling, goeden nacht!”

En zich omkeerend zocht hij de eenzaamheid.