HOOFDSTUK IX.

Frits was innig verheugd, dat het verhaal, door de Kaffers opgedischt, vreeselijk overdreven was, en hij moest om de geschiedenis zelf hartelijk lachen, doch de „onpartijdige” blik, dien hij aan de familie Williams had te danken, liet den lach spoedig verstommen. Immers ware de agent een Afrikaansche Boer geweest, zijn vader zou hem niet door de ruiten naar buiten hebben geloodst. O neen, een Afrikaansche Boer kon op Waterfontein geen kwaad doen. 't Is waar, de Engelsche agenten konden iemand door hun onuitstaanbaar gezanik het bloed uit de teenen halen, maar een Afrikaansche Boer deed er ook zijn tijd over, als hij op Waterfontein een klepper ging koopen of een paar struisvogels of een koppel schapen.

Doch dat hinderde niet. Zoo'n Afrikaansche Boer moest de pijp stoppen, koffie drinken, mee deelnemen aan het middagmaal, en al bleef hij veertien dagen, het zou den ouden Jansen niet verdrieten.

Geen gastvrijer huisheer was er te vinden tusschen den Atlantischen en den Indischen oceaan dan baas Jansen, wel te verstaan als de gast een Afrikaander was. Bij zoo'n bezoek ontdooide het strak en streng gelaat van Reinard Jansen, en iets als zonneschijn begon te schemeren op dat door de zon verbrand gelaat.

Een Engelsche Boer—dat kon er ook nog zoo wat mee door, maar in den Engelschen koopman zag baas Jansen den spion, den verrader, die het land ging verkennen voor Engeland. Hij was voor baas Jansen een tollenaar, een Samaritaan, een heiden, met wien hij geen gemeenschap wilde hebben.

Maar dit standpunt van zijn vader vond Frits partijdig, bekrompen en onbarmhartig, en terwijl bij den ouden Jansen de evenaar doorsloeg naar den Transvaalschen kant, sloeg hij bij zijn zoon door naar den Engelschen kant.

Zoo werd het verschil tusschen Frits Jansen en zijn vader bij den dag grooter, en zij konden elkander niet meer verstaan. Heftige tooneelen hadden er plaats, en baas Jansen uitte ernstige bedreigingen, waarnaar Frits niet luisterde.

Jansen behandelde zijn zoon met klimmend wantrouwen, wat dezen prikkelde tot ongepaste uitdrukkingen, doch ten slotte werd over de brandende kwestie niet meer gerept.

Zwijgend gingen vader en zoon elkander voorbij, en spraken met elkander niet meer dan hoog noodig was met het oog op de boerderij.

Doch daardoor werd de treurige verhouding nog slechter; het verschil werd een kloof—een afgrond....

Als een ban lag deze wanverhouding op al de huisgenooten. Tante Martje ging stil haars weegs, zuchtende en biddende, en het meesterke sneed het door de ziel, dat in de familie, waaraan hij zooveel te danken had, de demon van den tweedracht zijn intrek had genomen.

Natuurlijk was deze tweedracht geen geheim gebleven voor den omtrek. Praatzieke kaffermeiden hadden meer dan eens met hun groote ooren tegen het sleutelgat van de deur staan luisteren, als er hooge woorden vielen, en in hun babbelzucht het verteld aan wie het hooren wilde.

Zoo werd de familie Williams met den twist bekend, en het kon wel niet anders, of de Williams' trokken luid en warm partij voor Frits. Doch daardoor kreeg zijn ontevredenheid voortdurend nieuw voedsel, en de toestand op Waterfontein werd onhoudbaar.

Nu gebeurde het op zekeren dag, dat Frits naar zijn gewoonte Jack Williams ging opzoeken, en bij hem, aan den kapstok in den gang, eene militaire uniform zag hangen.

„Wat is dat?” vraagde Frits.

„Eene militaire uniform der vrijwilligers in Rhodesia,” antwoordde Jack.

„Die onder Jameson dienen?”

Jack knikte bevestigend.

Frits bekeek de eenvoudige maar practische kleeding.

„Hoe kom je daaraan Jack?”

„Van mijn neef te Buluwayo,” antwoordde de aangesprokene.

Buluwayo was de nieuwe hoofdstad van Rhodesia,⁷) door Rhodes gesticht op de puinhoopen van koning Lobengula's kafferkralen, en telde 4000 inwoners.

„Wat moet je er mee doen?” vraagde Frits, die al maar naar die militaire uniform keek.

„Wel, mijn neef heeft me een heel rooskleurigen brief geschreven, noodigt mij uit, om ook een jaartje vrijwilliger te worden en zendt mij al vast een pak.”

Frits bekeek het pak opnieuw.

„Trek het eens aan,” zeide Jack.

Frits liet zich dat geen twee keer zeggen. Hij deed het. Het pak stond hem als aangegoten.

„Neem jij 't voorstel aan van je neef, Jack?”

„Ik denk er ernstig over—ga je mee?”

Als een lichtstraal viel deze vraag in het gemoed van Frits.

„Ja,” zei hij kort en bondig; „ik ga mee.”

De vrouw van Williams was een verstandige vrouw, en dit gesprek aanhoorend, zeide zij: „Frits, doe het niet! Het zal je vader verbitteren!”

„'t Is beter, dat ik ga,” zeide Frits na een oogenblik nadenkens. „Verbitterd is mijn vader toch reeds, en kom ik over een of twee jaren terug, dan wordt de verhouding van zelf weer gezond.”

„Ik weet het niet,” zeide vrouw Williams twijfelend en ging weer aan haar huiselijk werk.

Frits ging nu naar huis; in het gezelschap van Jack.

Tante Martje was bezig aan het kousen stoppen, en het meesterke, dat er sterker uitzag dan vroeger, trad, daar de namiddagschool juist uit was, tegelijk met Frits en Jack het woonvertrek binnen.

Van buiten kwam het getrap en gestamp van paardenhoeven en de luide kreten der Transvaalsche jeugd, die hun paarden bestegen en onder een groot lawaai naar huis reden.

„Moeder, ik ga naar Rhodesia,” zeide Frits zoo kalm mogelijk.

„Frits!” zeide zijn moeder verbaasd en bedroefd, „naar Rhodesia?”

„Nu, wat zou dat?” zeide hij zoo luchthartig mogelijk.

„In dienst van Cecil Rhodes?” vraagde zij in stijgenden angst.

Hij knikte met het hoofd.

„O mijn jongen,” smeekte zij, „doe dat niet!”

„En waarom niet?” vraagde hij.

„Omdat het verraad is aan uw eigen vaderland,” zeide zij ernstig.

„Daar heb je 't weer,” riep hij wrevelig. „Nu kan ik wel zeggen, dat het geen verraad is, doch wat schieten we daarmee op?”

Het meesterke sloeg het geschiedkundig boek, waarin hij las, dicht, en richtte zijn zachte weemoedige oogen op Frits.

„Wilt ge ons verlaten?” vraagde hij droevig.

„Ja, meesterke,” antwoordde Frits eenigszins scherp; „ik ga voor een of twee jaren dienst nemen. Daar behoef je nu zoo bedrukt niet voor te kijken, want met zuchten en huilen, zooals jij doet, kunnen we ook niet door de wereld komen.”

„Over een jaar ben ik misschien al weer terug,” zeide hij iets vriendelijker.

„Als alles goed gaat,” liet hij er op volgen.

„Als alles goed gaat,” zeide zijn moeder zuchtend.

„Natuurlijk, als de hemel instort, dan zijn we allemaal dood,” lachte Jack.

Doch deze onverschillige lach was nog pijnlijker dan de geprikkelde toon van den jongen Jansen. Die geprikkelde toon was trouwens te verklaren.

De stem van zijn geweten zeide hem, dat hij een verkeerd pad insloeg, en dat geweten kreeg bijstand in het stille verwijt, dat er in de woorden van zijn moeder en van het meesterke lag. Maar dat stille verwijt maakte hem wrevelig en ontstemd, want hij wilde zijn plan niet opgeven.

„Cecil Rhodes schenkt aan elken vrijwilliger drie duizend morgen land als zijn wettig eigendom,” begon hij opnieuw; „dat moet je niet uitvlakken.”

„Cecil Rhodes is een vijand van ons volk,” zeide tante Martje, en door de woorden der zachte vrouw klonk toorn.

„Dat zegt Vader tenminste,” meende Frits, maar zich omkeerende zag hij zijn vader achter zich staan.

't Was nog geen acht dagen geleden, dat baas Jansen terug was gekeerd van een reis naar het noorden, waar wij hem ontmoetten op het familiefeest bij zijn ouden oom Dirk Kloppers. En aan de wijze raadgevingen van den grijsaard was het wel te danken, dat Jansen de laatste dagen spraakzamer was geworden. Vooral van daag was hij in een mildere stemming, en huiswaarts keerend van het veld, had hij na een ernstig gebed het voornemen opgevat, om zich met zijn kind te verzoenen.

Met deze goede voornemens bezield, trad hij het woonvertrek binnen, en hoorde het plan van zijn zoon. Doch sneller kan de wreedste hagelslag de heerlijkste bloesems niet vernietigen, dan hier de bloesems der verzoening werden vernietigd.

De oude Jansen was zoo bleek geworden als de gekalkte muur.

„Wilt ge naar Cecil Rhodes,” zeide hij met schorre stem, „ga dan maar op staanden voet!”

Reeds hief hij den arm op en wees naar de deur.

„Vader!” riep Frits.

„Noem mij geen vader meer,” riep hij vol toorn, „want ik schaam me voor mijn volk, dat ik zulk een zoon heb verwekt!”

Het meesterke nam zijn boek, ging naar het thans ledige schoollokaal, knielde bij den ouden lessenaar neer en bad tot God om uitkomst.

„Heb ik dan een moord op mijn geweten?” riep Frits.

„Ja,” zeide zijn vader, „een moord—een moord aan je vaderland! Gij zijt in mijn oog een Engelschman—een verrader!”

„Een verrader?” riep de zoon, „een verrader?”

Hij stond thans recht voor zijn vader, en moeder Jansen heeft later wel eens aan haar man gezegd, dat zij in dit vreeselijk oogenblik werd getroffen door de zeldzame overeenkomst tusschen vader en zoon. Zij hadden beiden de handen tot vuisten gebald van pijn en toorn; diezelfde onverzettelijkheid en strakheid lag op hun gelaat, die oogen vlamden van denzelfden toorn, en evenals bij zijn vader werd de blauwe ader aan de rechterslaap bij Frits zichtbaar.

Er volgde een angstwekkende pauze.

Jack draaide, niet wetende of hij gaan of blijven zou, zijn hoed rond tusschen zijn handen.

„Wel nu,” zeide Jansen plotseling, „wat wilt ge? Hier blijven als een gehoorzame zoon, en ik zal er niet verder over spreken, of wilt ge gaan? Ge moet kiezen—kies tusschen mij en Cecil Rhodes!”

Frits scheen te aarzelen; luide sprak zijn geweten. Doch daar viel zijn oog op Jack, en hij zag een spotlach op die lippen.

Die spotlach besliste.

„Ik ga naar Rhodesia,” zeide hij.

„Is dat je laatste woord?” vraagde de oude Jansen.

„Ja,” zeide hij met harde stem.

„Eer uwen vader en uwe moeder, opdat uwe dagen verlengd worden in het land, dat de Heere, uw God, u geven zal!” zeide tante Martje met plechtige stem, doch haar woord verwaaide in den storm der hartstochten als het woord in de wijde wildernis, waar het geen echo vindt.

„Dan er uit,” riep Jansen, „en kom niet meer onder mijn oogen!”

Reeds strekte hij de hand uit naar zijn zoon, maar deze wendde zich haastig om, en terwijl hij luide riep: „Dat geeft een ongeluk!” verliet hij Waterfontein in hittigheid des toorns.

Jack wilde hem na, doch Reinard Jansen keerde hem op.

„Ik wil je nog even zeggen,” zeide hij op gedempten toon, tusschen de tanden door, „dat ik jouw spotlach wel heb opgemerkt, en het hindert me vreeselijk, dat Frits meer ontzag heeft voor jouw spot, dan voor mijn vaderlijk woord. Jij, jij bent zijn ongeluk, zijn Judas—zijn duivel! Jij hebt mij een kind armer gemaakt—jij huichelaar!”

Jack, door deze uitdrukkingen in zijn hoogmoed diep beleedigd, antwoordde op onbeschoften toon:

„Ik heb met jouw praatjes niks te maken; laat me door!”

„Kijk,” zei baas Jansen met snijdenden hoon, „zoo hoor ik je liever dan met die vriendelijke woordjes, die je toch niet meent. Maar gij zijt tienmaal slechter dan Frits, ja tien- en twintigmaal slechter, want gij hebt hem verleid. En jij verdiende met de ossenzweep afgeranseld te worden, zooals jij je Kaffers afranselt, maar ik zal mijn handen niet aan je vuil maken. Hier—maak dat je weg komt! En kom nooit meer over mijn drempel!”

Hij greep Jack bij den schouder, en slingerde hem, onder de oogen van eenige Kaffers, die in den boomgaard bezig waren met vruchten te plukken naar buiten.

„Nooit weer over mijn drempel!” riep Jansen nog eens.

„Neen,” zeide Jack Williams met een grimmigen vloek, „over dien drempel zal ik nooit meer komen—dat zweer ik!”

Er zat geen vroolijk gezelschap aan het avondeten.

Tante Martje had roodgekreten oogen, en op het gelaat van baas Jansen lag een diepe plooi van smart en verontwaardiging.

De twee oudste dochters bedienden zwijgend, nu en dan tersluiks een bezorgden blik werpend op hun ouders, de tafel, en de kleine Cornelia vermaakte zich met den grooten Sultan, dien zij nu en dan een stuk brood in den breeden muil wierp.

Toen het avondeten was geëindigd, zette het meesterke zich aan het orgel, om zooals gewoonlijk een psalmvers te spelen, doch niemand zong mee.

De tafel was spoedig afgeruimd. Baas Jansen ging nog even naar buiten, keek om het huis, of alles in orde was, en schoof den zwaren grendel voor de huisdeur.

Reeds vroegtijdig ging men ter ruste.

Het was, alsof er een doode was uitgedragen....

De schaduw van Cecil Rhodes viel op Waterfontein....