Confessiones

SYLLABUS CODICUM (continued 2)

Reading edition

Apostoli Luminaria mundi, ignes sancti, et decori, 264.

Appetitus et metus, facinorum causæ, 23.

Aptum et pulchrum, quid, 58.

'Aquæ super firmamentum' nomine angeli intellecti, 259. Cur solus Spiritus sanctus, non vero Pater et Filius, feratur super aquas, 254.

Aristotelis decem Categoriæ, 60.

Astrologorum vanæ divinationes, 47, 48, 108, 109.

Athanasius Alexandrinus episcopus, qualem in psalmis cantum probaverit, 192.

Avaritia, 38, n.

Auditores Manichæorum, 31. n. 41, n. 45, n. 74.

Augustinus.

Ortus ejus Infantia et Pueritia.

Natus est Thagaste municipio Africæ, 49, 52, 20. idibus Novembribus, 149, n. Parentes ejus Patricius et Monnica, 167. Infantia, 4-7. Pueritia, 7-17. Ab utero matris in Christianâ religione fuit educatus, 9, 31. signatus signo crucis, ib. et sacramento salis initiatus, ib. et n. positusque a parentibus in Catechumenorum gradu, 81, 97. Stomachi pressu repente correptus, pene moriturus baptismum pie instanterque flagitat, 10, 73. reparata valetudine baptismus differtur, ib.

Datur in scholam ut discat litteras, 8. puer cœpit Deum rogare, ne in Schola vapularet, ib. qualem Dei notionem tunc habuerit, ib. satis pro ætate ingeniosus, ib. at amore lusus et spectatulorum avocatur a litterarum studio, 9. victoriæ in certaminibus amans, ib, 11, 16. curiosus, ib. refugit litterarum rudimenta, ubi legere scribere et numerare discitur, 10, 11, 12. Latinas litteras, quas inter blandimenta nutricum didicerat (12.) adamat, Græcas odit, 11. quippe difficiles, 12. Poeseos amantissimus, ib. 14. Ob progressum in litteris "Bonæ spei puer" appellatur, 14. Ipsi in Scholis sese exercenti acclamatur præ multis coætaneis et conlectoribus, 15. Litteraturæ atque Oratoriæ percipiendæ caussa peregrinatur in vicina urbe Madauris, 20.

Adolescentia, æt. an. xvi. 18 sqq.

An. æt. xvi in paterna domo, intermissis ex necessitate domestica studiis, transigit, genio ac libidinibus indulgens, 20. Inter coetaneos minoris dedecoris pudet, 21, 29.

Matris monitus pro muliebribus habet, 21. Numquam tamen in matrem contumeliosus aut verbo durus, 164. Quo consilio parens uterque uxorem ei dare nolebat, 21.

Furtum nocturnum committit, 22.

Æt. an. xvii-xxix. 27-81. 30.

Studiorum caussa Carthaginem mittitur æt. an. xvii. 27, 30. Sub id tempus orbatur patre, ib.

Prosequitur studia, matre et Romaniano (100, n.) sumtus suppeditantibus, 30. Studia ejus ad fora litigiosa tendebant, 29.

In schola rhetoris major est, ib. A moribus protervis condiscipulorum qui Eversores dicebantur, abhorret, 71, 29. pudore tamen impudenti, quod talis non esset, ib.

Amore capitur, 27. theatricis spectaculis, ib.

In celebritate sollemnitatum sacrarum intra ecclesiæ parietes grave quoddam facinus admittit, 29. Ob quod a Deo graviter verberatur, ib.

Concubinam fovet, servatque ei thori fidem, 46. filium ex ipsa suscepit, 46. Adeodatum nomine, 154. (Vide Adeodatus.) Adolescens potebat a Deo castitatem, sed cito exaudiri nolebat, 137.

An. Æt. xix. Ciceronis Hortensio ad sapientiæ studium incenditur, 30. cum tamen ibi Christi nomen requireret, (81, 31.) in Sanctas Scripturas animum intendit, 31. Has negligit ut indignas quas Tullianæ dignitati comparet, ib.

Categorias Aristotelis, et Liberalium artium libros annos natus ferme, xx. per sese intellexit, 60, 61, 62.

In Manichæorum hæresin incidit, 31. in ea per novennium sc. ab an. æt. xix ad xxviii persistit, 45, 43, 60, 31, n. Inducit alios in eumdem errorem, 45, 49, 92, 100, n.

Ejus interim errores de Deo, 35, 59, 62. de Christo, 72, et n. de rationali et irrationali natura, 58. de terræ fructibus, 39, 40. de veteri Lege, 35. de sanctis Patribus, ib. 39. de natura mali, 35, 58. de peccati caussa, 106, 74, n. in cujus inquisitione torquetur, 35, 107, 111.

Convictum filii sui refugit Monnica detestans blasphemias ejus, 42. at de futura ejus resipiscentia per somnium, (42.) perque episcopi cujusdam responsum, (44.) admonita, mensa domoque rursus excipit, 42. matris somnium alio detorquens, cita ejus responsione magis quam ipso somnio commovetur, ib.

Rhetoricam docet, 46. primum Thagastæ, 46, 52, 49. tum Carthagine, 52. quo impatientia doloris ex amici cujusdam sui morte, (50.) migraverat, ib.

Aruspicem sibi palmam in litterario certamine promittentem detestatur, 46. At consulere solet Mathematicos, 47. a quibus avocare ipsum frustra nititur Vindicianus senex, 48. et Nebridius, ib. Sed istud divinationis genus vanum esse demum intelligit audita narratione Firmini, 109. et prorsus rejicit, 108.

Libros de Pulchro et Apto duos aut tres scribit, 57. cir. ann. æt. xxvi, aut xxvii, 60. quos Hierio Romanæ urbis oratori nuncupat, 57.

Movetur Helpidii disputatione contra Manichæos apud Carthaginem, 77, necnon Nebridii contra eosdem argumento, 105.

Cir. an. æt. xxix. a Manichæis alienari incipit, comperta Fausti imperitia, 69, 70, 75. non tamen omnino recedit, 75. Nondum enim intelligens quæ sit fides Catholica, 76. desperat in Ecclesia posse inveniri verum, 79, 76. et ad philosophiam Scepticam propensus est, 75, 80, 81, n.

Pertæsus licentiæ scholarium Carthaginensium Romam navigat, 70, 71. invita et decepta matre, 71, 72.

Romæ febri correptus in domo cujusdam Manichæi, (74.) periculose laborat, 72. non jam ut antea, (10.) Baptismum flagitat, sed demens irridet, 73. Convalescit, 74.

Familiariter versatur cum Manichæis tam Electis quam Auditoribus, ib.

Rhetoricam ibi docet, 78.

Mediolanum mittitur a Symmacho urbis præfecto Rhetoricæ docendæ caussa, 79.

Benigne excipitur ab Ambrosio, ib. cujus amore capitur, ib. et facundia delectatur, ib. Audita unius atque alterius loci Scripturæ tractatione, cognoscit fidem Catholicam defendi posse contra Manichæos, 80, 85. Quos demum relinquendos decernit, ib. Sed adhuc de omnibus dubitans, Catechumenus in Ecclesia catholica esse statuit, donec aliquid certi eluceat, 81.

Æt. an. xxx. 96.

Aug. nec Manichæus est, nec Catholicus, 82. Ecclesiæ doctrinam magis, magisque intelligit, concionante Ambrosio, 86. Necessitatem fidei, et Scripturarum auctoritatem agnoscit, 87-89.

Inhiat adhuc honoribus, lucris, conjugio, 90.

Ambitionis et cupiditatum vanitatem edocetur, viso mendico præ vino jocante et lætante, ib.

Panegyrim conscribit in laudem Imperatoris, ib. forte Valentiniani minoris, ib. n.

Anxius est de vitæ ratione ineunda, 97. Conversionem de die in diem differt, 98.

Eum ab ineundo conjugio revocare conatur Alypius, 98. uxor ei quæritur, 99. quo conjugatus baptizetur, ib. Concubina in Africam redire permissa, aliam ipse procurat, 101.

A gurgite carnalium voluptatum metu mortis et futuri judicii revocabatur, qui metus ab ejus pectore nunquam recessit, 101.

De vita communi agenda, cum amicis deliberat, 100. ejus ratio, ib. consilium abjicitur, 101.

Æt. an. xxxi. 103.

Ignorantiæ tenebris involutus errat adhuc circa Dei naturam, 103. Verum contemplatione gradatim assurgens pervenit demum ad id quod est; sed figere aciem non valet, 119. Credit in Christum stabili fide, sed informi, 111, 108, et erronea, ib. cum Photinianis quippe fere consentiens, 121.

Platonicorum librorum lectione ad inveniendam veritatem adjuvatur, 112, 122. Ex quibus peritior quidem, sed inflatior evadit, 121.

Transit ad Scripturam S. maximeque ad Apostolum Paulum, ib. cujus lectione mirum in modum proficit, 123.

Æt. an. xxxii. 136.

Displicet agere in sæculo, 126. Amore tamen feminæ detinetur, ib. Vis malæ consuetudinis in eum, 132. Ligatus non ferro alieno, sed sua ferrea voluntate, ib.

Simplicianum adit, 126. movetur et angitur audita ab ipso conversione Victorini, 131. et vita Antonii, narrante Pontitiano, 134, 143. necnon conversione duorum 'Agentium in rebus,' 136.

Secedit in hortum, sequente ipsum Alypio, 138. Spiritus et carnis in eo luctamina, 141. Nec plene volebat, nec plene nolebat converti, ideo secum contendebat, 139. Plus in eo valebat deterius inolitum, quam melius insolitum, 141.

Ab Alypio paululum secedit, et sub ficu se sternens, vim lachrymarum profundit, ac Dei misericordiam deprecatur, 142. Vocis admonitu legit Apostolum, (Rom. 13, 13. 14.) et totus convertitur, 143. Indicat matri, 144. Cælibem vitam amplectitur, abjecta omni spe sæculi, ib.

Deserere professionem rhetorices usque ad vindemiales ferias differt, 146. quam paucissimorum dierum dilationem excusat, ib. quamquam haud culpa vacasse non diffitetur, 147.

Munus docendi tandem deserit, 149. cogente quidem dolore pectoris, 147. sed magis alliciente desiderio vacandi Deo, ib. et n.

Feriarum vindemialium tempore (i.e. cir. fin. mensis Aug. vel init. Sept. A.D. 386.) in Verecundi villam Cassiciacum secedit cum suis, 149.

Ambrosium per litteras consulit quid potissimum de Scripturis sibi legendum sit, ut ad baptismum se digne comparet, 153. Isaiam legere jubetur, ib.

Libros aliquot ibi conscribit, et ad Nebridium epistolas, 149, 150.

Æt. an. xxxiii.

Recitatione psalmorum vehementer afficitur, Catechumenus in villa cum Catechumeno Alypio feriatus, 150.

Psalmum quartum meditatur adversus Manichæos pie excandescens, 150 sqq.

Dolore dentium acerrimo cruciatur, 153. Orat cum suis et dolor fugit, ib.

Mediolanum revertitur nomen daturus inter baptizandos, 164.

Baptizatur (ab Ambrosio, 154, n.) cum Alypio et Adeodato, ib. Gaudium spiritale post baptismum, fugiente omni sollicitudine anteactæ vitæ, 155. Lachrymæ ejus et motus pietatis ad hymnos et cantica Ecclesiæ, ib.

Reditum in Africam cum suis suscipit, 157.

Apud Ostia Tiberina cum matre colloquitur de vita æterna, atque in ejus contemplationem ambo rapiuntur, 161 sq. Vilescit mundus cum delectationibus suis, ib.

Hinc elapsis vix quinque diebus matre orbatur, 165. Mortem ejus luget, ib. sq. Funus pro sollemni more celebratum prosequitur absque lachrymis, 165. Orat pro ejus salute, 166 sq. 165.

Æt. an. xxxiv.

Librum "de Magistro" cum Adeodato annos xvi nato componit, 154.

Æt. an. xlvi. &c.

Libros Confessionum A.D. circiter CCCC. edit. jampridem episcopus. 1, n.

Mores ejus per id tempus, quo libros Confessionum scribit, quinam sint, 169 sqq. Amor ejus in Deum vehemens, 171 sq. Deliciæ ipsius occupari Dei memoria, 165. Spes ejus nonnisi in magna valde misericordia Dei, 187. Ut se habet ad tentationes libidinis carnalis, 188 sq. Ad tentationes gulæ, 189 sq. Ebriosus nunquam fuit, 190. Ut se gerit ad odorum, illecebras, 191 sq. Ad voluptates aurium, 192 sq. Ad illecebras oculorum, 193 sq. Ut se habet ad secundum tentationis genus, quod est curiositatis, 194 sqq. Incitatur a diabolo ut signum aliquod a Deo petat, 196. Item quomodo se gerit ad tertium genus, superbiæ, 197. ad humanas laudes, 198.

Ab actionibus necessitatis quantum relaxari potest, ad Dei contemplationem refugit, 201. Secessum in solitudinem aliquando animo agitans prohibetur a Deo, ut non sibi soli, sed aliis vivat, 203. Castæ ejus deliciæ Scripturæ divinæ, 206. Si quid tempus liberum habet, in illis totum impendit, ib.

Aulæ favor res fragilis, 135. Aulici per multa pericula perveniunt ad grandius periculum. ib.

Aurium voluptas, 192.

Aurum ex Ægypto ab Israelitis ablatum veritatem adumbrat, 114, et n.

Balneum ideo dictum quia anxietatem pellit ex animo, 165.

Baptismus, dicitur sacramentum salutare; mundatio, sanatio, 10. aqua gratiæ, 71. salutis, 166. Dei gratia, 126. medicina, 73. vid. et 147, 153, 155. Male differtur Augustino, 10. et pluribus aliis, quo securius interim peccarent, ib.

Baptismus in nomine sanctæ Trinitatis datur, 256. Homo spiritalis judicare potest de sollemnitate sacramentorum; sive baptismi, sive mysterii in quo ille piscis (id est Christus) exhibetur, 269. Fidei professio de loco eminentiori coram fidelibus memoriter fieri Romæ consueverat a baptizandis, 128, n.

Baptismi effectus, 154, 169, 50. Sine eo non intratur in regnum cœlorum, 265. Augustini amicus, nesciens baptizatus, mirum in modum animo mutatus est, 50. Baptismum Manichæi pro nihilo habuerunt, 49, n. Post baptismum, major et periculosior est delictorum reatus, 18. Baptizati audiebant fideles, 20, 160, 134.

Barbarismi vel solæcismi magis homines pudet quam vitii, 15.

Beatitudo est gaudium de veritate, 184. Est gaudere de Deo, ad Deum, propter Deum, 184. Est inhærere Deo, 186, 66, 231. Est Deus ipse, 184, 253. In hoc mundo non reperitur, 55.

Beatitudinem omnes appetunt, 184, 182. Multi eam adipisci non tantum volunt, quantum sat est ut valeant, 184.

Benedictio hominibus, avibus, et piscibus tantum a Deo impertita, quare, 270.

Bona sunt omnia, 116. licet comparatione Dei non sint bona, 208. Deus bonus omnia bona fecit, ib. Bona nostra instituta et dona Dei sunt; mala vero nostra, delicta nostra sunt et judicia Dei, 170, et n. Nil prodest bona res non utenti bene, 61.

Cæcitas hominum de cæcitate gloriantium, 29. Cæcitates pœnales spargit Deus super illicitas cupiditates, 16.

'Cæli et terræ' nomine intelligitur omnis creatura, 212. Spiritales et carnales Ecclesiæ, 256. Cælum cæli est cælum quod non cernimus, 226. Angeli, 228 sq. Cælum indocti rapiunt, 137.

Cantus est sonus speciosus, 246. Cantus ecclesiasticus instituitur Mediolani a S. Ambrosio, 155. Ejus melodiæ utilitas magna, 193, ib. Ea mirum in modum afficitur Aug^s. 192. Delectatio carnis etiam in divino cantu cavenda, ib. Peccatur cum cantus amplius delectat quam res, ib. 193.

Caritatis sublevatione et Spiritu sanctitatis emergunt homines, merguntur pondere cupiditatis et terrenis affectibus, 253. Ad caritatem pertinent omnia quæ scripsit Moyses, 243.

Carthaginensium scholarium fœda et intemperans licentia, 71.

"Cassiciacum," Rus Verecundi, ubi parabat se Augustinus ad baptismum suscipiendum, 148.

Castitas est Dei donum, 98. Castus dormientis affectus, 189.

Catechumeni, 9, n. 20, 81, 49, n. 128, 150, 154, et n. &c.

Categoriæ decem Aristotelis, 60.

Catilina haud gratis malus, 23.

Certitudo non eadem in omnibus quærenda est, 87.

Christi nomen, Augustino ab infantia inditum, quam salutare fuerit, 81, 31, 86.

Christi de adventu in carne ad nos, 119.

Christus verax est mediator, mortalis cum hominibus, justus cum Deo, 202. In quantum homo, in tantum mediator; in quantum autem Verbum, non medius, quia æqualis Deo, ib. Christus unica ad salutem via, 119. Sanguis ejus pretium nostrum quod bibebat et erogabat Aug. 203. Non aliquis ei refundet innocentem sanguinem, non ei restituet pretium, quo nos emit, ut nos auferat ei, 167.

Christus victor et victima, sacerdos et sacrificium, 203. Ex altari dispensatur victima sancta, qua deletum est 'chirographum quod erat contrarium nobis,' 167.

Christus vere Magister bonus, quia Deus, 210. Verbum Dei parum erat si loquendo præciperet, nisi et faciendo præiret, 170.

Christus dictis, factis, morte, vita, descensu, adscensu, clamat ut redeamus ad cor, et inveniamus eum, 56. Infirmitas Christi magistra humilitatis, 119, 202. Antiqui sancti per fidem futuræ passionis Christi salvi facti sunt, ib.

Christiani temporibus Juliani lege data prohibiti sunt docere litteraturam et oratoriam, 132.

Ciborum neccesitas calamitas est, et deliciæ vocantur, 189. Alimenta sumenda tamquam medicamenta, ib. Quod saluti satis est delectationi parum est, ib. In cibo insidiatur laqueus concupiscentiæ, et adjungit sese, tamquam pedissequa, periculosa jucunditas, ib. Magnus ille est qui in cibo non rapitur aliquantulum extra metas necessitatis, 191. De ciborum abstinentia non gloriandum, 190. Non immunditia obsonii timenda, sed cupiditatis, 191. Noë omne carnis genus, quod cibo esset usui, manducare permissum, ib. Joannes locustis in escam cedentibus non fuit pollutus, ib. Cibi non polluunt, ib. Cibus Ægyptius, 114, ib. Animus inde pascitur unde lætatur, 274.

Ciceronis linguam omnes mirantur, pectus non ita, 30. Hortensius Ciceronis, ib. Judicium ejus de Homeri figmentis, (Tusc. Disp. i. c. 26.) 13.

Cogitari proprie dicitur quod in animo colligitur, id est cogitur, 176.

Cognitio Dei. Sensu corporeo non cognoscitur, 173. Non invenitur a superbis etiam doctis, 65, 66. Creaturæ ducunt ad cognitionem Dei, 172, 63, et n. Infelix homo qui scit alia et Deum nescit; beatus autem qui Deum scit, etsi alia nesciat, 66.

Cognitio sui. Homo sibi ipsi incognitus, 175, 171.

Colimus Deum non sic quasi terram, 249.

Comes largitionum Italicianarum, 95.

'Competentes.' Nomen Catechumenis datum, cum ad percipiendum Baptismum sua nomina jam professi fuerant, 154, n.

Confiteri Deo quid sit, 168. Cur confitemur Deo omnia scienti, 205, 168, 18, 63. Magni fructus hujuscemodi confessionum, ib. 168 sqq. Nihil propius auribus Dei quam cor confitens et vita ex fide, 20.

Confessionum libri scripti circa an. CCCC. 1, n.

Conscientiæ abyssus nuda oculis Dei, 168. Conscientiæ legem ne ipsa quidem delet iniquitas, 21.

Consortium simul peccantium delectat, 26.

Consulentibus consultisque nescientibus occulto instinctu agit Deus, ut dum quisque consulit, hoc audiat quod oportet eum audire occultis meritis animarum, 111. Amicorum secularium lingua piis velut consulendo contradicit, et sicut cibum assolet, amando consumit, 146.

Consuetudinis violentia, 132, 13, 188. Est velut catena, 132. Fit necessitas dum ei non resistitur, ib. Gradus varii quibus ad eam necessitatem devenitur, ib. Consuetudinis sarcina degravat, 201. Consuetudo humana non excusat quod per Legem Dei æternam non licet, 71.

Continentia est donum Dei et datur petenti, 98. Continentiam Deus jubet et dat, 187. Per continentiam colligimur ad unum Deum a quo in multa defluximus, 187. Continentiæ casta dignitas, serena, non dissolute hilaris, 142. Continentia non est sterilis, sed fecunda de Domino Deo marito, ib.

Contritiones cordis vox magna ad Dei misericordiam, 111.

Conversio ad Deum. In conversione peccatorum Deus et Angeli magis gaudent, 129. In conversione nobilium quare plus lætandum, 131.

Copia omnis quæ Deus non est, egestas est, 254.

Cor figendum in Deo æterno ut stet, 212, 65. Cordis puri vitales deliciæ Deus, 266. Cor volitans in præteritis et futuris rerum motibus adhuc vanum est, 212. Cor clausum non excludit oculum Dei, 63. Cordis hominum duritia manum Dei non repellit, ib.

Corpori non hoc est esse quod pulchrum esse, 250.

Creatio cœli et terræ, 226. Ejus allegorica expositio, 278. Varie intelligitur quod Scriptura dicit de Creatione rerum, 236 sq. Quomodo respondendum quærenti 'Quid faciebat Deus ante cœli et terræ creationem'? 212. Ex nihilo Deus fecit omnia, 209, 278.

Creatura duplex carens tempore, 231.

Creaturarum per gradus ascenditur ad Dei cognitionem, 172, 119, 161, 63. clamant "Ipse fecit nos;" clamor earum est species earum, 172, 208.

Creaturas omnes bonas esse adversus Manichæos, 117, 118.

Credere. Catholica doctrina quædam credi jubet, quæ non demonstrantur, 87.

Critica medicis, quæ aliis accessio dicitur, 83.

Cunæ nutritoriæ, 214.

Cupiditas triplex, voluptatis, dominationis, et cognitionis, 187, et n.-201. Merguntur homines pondere cupiditatis et terrenis affectibus, et emergunt caritatis sublevatione et spiritu sanctitatis, 253.

Curiositas libera, magis ad discendum potest quam meticulosa neccesitas, 13.

Curiositatis de vitio, 194 sqq. Quare concupiscentia oculorum designetur, 195. Homines curiosum genus ad cognoscendam vitam alienam, desidiosum ad corrigendam suam, 169.

Cursus publicus, 79, n.

Cypriani martyris Memoria non procul a mari, 71.

Dæmonibus non uno modo sacrificatur a peccatoribus, 15.

Dæmones, tanquam redeundi ad Deum mediatores, infeliciter coluerunt nonnulli, 202.

Danæ, 14.

Debitor fit promissionibus suis Deus, 74.

Decalogus, 'psalterium decem chordarum,' 37, et n.

Defectus solis et lunæ a philosophis accurate prænuntiati, 65.

Defunctorum corpore memoria ad altare fieri solita, 167. Quod pro se postulat Monnica, 163. Pro patre suo Patricio, et matre Monnica defunctis, vult orari ad altare Aug. 167. ac ipsemet orat, ib. Sacrificium pro defunctis offerri solitum, posito juxta sepulchrum cadavere, 165.

Demonstratio non in omnibus postulanda, 87.

DEUS Una Trinitas, et Trina Unitas, 228.

Deus essentia sua idipsum est summe esse et summe vivere, 5. Incorporeus est, 115, 61, 35.

Dei unitas, omnium modus, 7.

Dei attributa summatim describuntur, 2, 3, 5, et n. Sunt inexplicabilia, 3. Non est quo ab eo omnimodo recedatur, omne enim peccatum eum perverse imitatur, 24.

Dei hodiernus dies æternitas est, 213, 5. Superat omnia futura, ib. Præcedit omnia præterita, ib. Nescit tempora, ib. Deus ante omne quod vel ante dici potest, 5, 213. Semper vivit et nihil moritur in eo, 4.

Deus bonum nullo indigens bono, 280, 249. Sua beatitudo ipse est, 251. Ex plenitudine bonitatis ejus subsistit creatura, 249. Apud Deum vivit semper bonum nostrum, et quia inde aversi sumus, perversi sumus, 62. Ipse puri cordis vitales deliciæ, 266. Neminem deserit nisi deseratur, 54, 53.

Dei cognitio. Fit sine variatione notitiæ, 225. Solus Deus novit sicut omnino est, 260.

Deus creator fecit cœlum et terram sine distentione actionis suæ, 225. creatorem Deum esse omnis naturæ indicant vel peccantes perverse imitando, 24. Non nova voluntate creavit mundum, 233. Descriptio compendiaria operum Dei, 277.

Deus immensus, ubique est, 64. Ubique totus et nusquam locorum, 86, 2. In interiori nostro quærendus, 115, 34, 173. Falsa de immensitate Dei imaginatio Augⁱ. adhuc Manichæi, 107, 104. Dei præsentia in rebus caussa est cur sint, 2. Iniqui præsentiam Dei non effugiunt, 64.

Deus immutabilis, 8. In eo nullus novus motus, 211, 233. Scit et vult immutabiliter, 260, 256. Non est alias aliud, nec alias aliter, sed idipsum et idipsum, 228. Apud eum rerum omnium instabilium stant caussæ immutabiles, et mutabilium immutabiles manent origines, et irrationabilium et temporalium sempiternæ vivunt rationes, 5.

Deus incomprehensibilis, 2. Quid sit invocare Deum, 1, 2.

Dei misericordia etiam sanctis necessaria, 25. Deus est dulcis pater donans munera, dulcior condonans peccata, 15. percutit ut sanet, et occidit nos ne moriamur, 19.

Deus peccatorum ordinator, 9, et n.

Dei potentia et Dei voluntas Deus ipse est, 107. Deus nullum habet dominum, 197. Sine typho dominatur, ib.

Deus promissionibus suis fit debitor, 74.

Dei providentia omnibus bene utitur, etiam errore hominum, 11. nequitia peccatorum, 158. Sic curat unumquemque nostrum tanquam solum curet, et sic omnes, tamquam singulos, 42.

Dei pulcritudo. Ab ea omnis pulcritudo, 194. sua pulchritudo et sua magnitudo Deus ipse est, 61.

Deus semper quietus, sua quies ipse est, 280. Semper operatur et semper quiescit, 279. Animæ nulla quies nisi in Deo, 55. Quærenti quid faciebat Deus ante cœlum et terram, quid responsi reddatur, 212.

Deus misericorditer sævit, amaritudine aspergens illicitas jocunditates, 19, 13, 27. Infatigabili lege spargit pœnales cæcitates super illicitas cupiditates, 16. Peccator a Deo leni et bono fugiens, in Deum justum et severum incurrit, 64, 53.

Dei scientia. Scientia nostra scientiæ Dei comparata, ignorantia est, 208.

Deus est Veritas æterna, quæ grandium est cibus, 115. Veritas super omnia præsidens, 201. cum mendacio Deus non possidetur, ib.

Deus summa vita est. Ipsi esse et vivere non aliud atque aliud est, 5. Est vita animarum et vita vitarum, 33, 173.

Dei voluntas et Dei potentia Deus ipse est, 107, 212. Non est creatura, 211. Semel simul et semper vult omnia quæ vult, 233. Non nova voluntate Deus creavit mundum, 211. Optimus minister Dei est, qui non magis intuetur hoc a Deo audire quod ipse voluerit, sed potius hoc velle quod a Deo audierit, 186.

Didonis mortem se flevisse defiet Aug. 11.

Dies nunc dicitur mora solis super terram, nunc mora totius circuitus ejus ab oriente ad orientem, 219.

Dignationem sumere, 83.

Dilectio. Vide Amor.

Discere, quid, 176, 8. Ad discendas linguas majorem vim habet libera curiositas, quam meticulosa necessitas, 13. Quæ in rebus vanis sæpe discunt pueri, in rebus non vanis tutius disci possunt, ib.

Discordiæ quomodo sedandæ, 160. maxime inter virum et uxorem, 159.

Divinationes Mathematicorum fallaces, 47, 48, 109.

Divitiæ dicuntur copiosa inopia, 11. Omnis copia quæ Deus non est egestas est, 254.

Dolor animi tempore lenitur, 52. nonnullus approbandus, nullus amandus, 28. non potest esse nisi in naturis bonis, 101, n. Animis nonnisi dolores extra Deum, 52, 53.

Ecclesia figurata est per mundi creationem, 256. Parvuli in nido Ecclesiæ plumescunt et alas caritatis alimento sanæ fidei nutriunt, 62. Improbatio hæreticorum facit eminere quid sentiat Ecclesia, 121. Ecclesia Manichæorum ex Auditoribus et Electis constabat, 41, n.

Ecclesiam, bis in die, mane et vespere Monnica assidue veniebat, 73.

Electi Manichæorum, 41, et n. 40, n. 45, et n. 74, et n.

Epicurus post mortem restare animæ vitam, et tractus meritorum credere noluit, 101.

Epulæ et synaxes ad Memorias Martyrum, 83.

Equulei et ungulæ, 8.

Esau Ægyptio cibo vendidit primogenita, 114, et n.

Est vere id quod incommutabiliter manet, 116. Omnia vera sunt, in quantum sunt, 115. A Deo sunt omnia inquantumcunque sunt, 228.

Evæ reliquiarium, 72.

Evangelici ministri debent esse forma fidelibus vivendo, 266.

Eucharistia dicitur Communicatio Dominici corporis, 84. Victima sancta, quæ ex altari dispensatur, 167. Pretii nostri sacramentum, ib. Pretium nostrum, quod, "manduco et bibo et erogo," ait Aug. 203. Ad Memorias Martyrum celebrari solita, 84, 83, n.

Evodius patria Thagastensis, 156. Agens in rebus militans convertitur ad Deum, et ante Aug^m. baptizatur, ib. Aug^o. se socium in sancto proposito adjungit, et cum eo redit in Africam, 157. Psalmum cantat in obitu Monnicæ, 164.

Evectio publica, 79, et n.

Eversores, 29, et n. 71, 78.

Facinorum causæ appetitus et metus, 23.

Falsitas non est quidquam, sed dicitur cum res putatur esse quod non est, 118.

Faustus Manichæorum episcopus eloquens imprimis, 64, et n. 68. sed parum doctus, 69. Multis laqueus mortis, 70, 64. Aug^o. salutis occasio est, 70.

Feminæ ad virum subjectio, 277, et n.

Feriæ vindemiales, 146.

Fidei medicamenta manibus Dei confecta, 87. Sine fide nihil omnino in hac vita ageretur, 85. Ut nos per fidem passionis Christi præteritæ, ita antiqui sancti per fidem ejusdem passionis futuræ salvi facti sunt, 302.

Fidei professio in conspectu Ecclesiæ reddi solita, 128, et n.

Fidelis in Ecclesia, 20, 134, n. 168, 147.

Filius ille minor, 15, 129.

Filios inter diei et filios noctis dividit solus Deus, 262. Filius Dei dicitur Verbum, Principium, Sapientia, Veritas, Virtus Dei, 211. Lumen verum, Vide, Christus et Verbum.

Firminus vir liberaliter institutus, 109. quam narrat Mathematicorum divinationem, ib.

Flagitium a Facinore distinguitur, 37, n. 59.

Flagitia, quæ contra naturam sunt, ubique ac semper detestanda; quæ contra mores hominum, pro morum diversitate vitanda, 36.

Fletus cur dulcis miseris, 50.

Frater Augustini Navigius, 162.

Furtum est contra naturæ legem, 21. nullus enim fur furem æquo animo patitur, ib.

Gaudere ad Deum, de Deo, propter Deum, ipsa est beata vita et non est altera, 184.

Gaudium majus molestia majori præceditur, 130. Est gaudium quod non datur impiis, sed eis qui Deum gratis colunt, quorum gaudium Deus ipse est, 184. Beata vita est gaudium de veritate, 184.

Geminorum constellatio discussa, 110.

Geneseωs initium explicatur in tribus postremis libris "Confessionum," 205 sqq.

Genethliacorum libris deditus Aug. monetur a Vindiciano ut eos abjiceret, 48.

Gervasii et Protasii martyrum corpora deteguntur, 155.

Gestus sunt tanquam verba naturalia omnium gentium, 7.

Gloria ignominiosa honores sæculares, 11. Sæpe homo de ipso vanæ gloriæ contemtu vanius gloriatur, 200.

Grammaticæ leges studiose observantur, negliguntur præcepta Dei, 16.

Grammaticarum scholarum liminibus appensa vela quid significent, 12.

Gratiæ deputandum quidquid mali non fecimus, 26. Gratia potens est omnis infirmus, qui per ipsam fit conscius infirmitatis suæ, 169.

Gulæ tentatio, 189.

Hæreses esse permittit Deus, ut emineat quid Ecclesia Dei sentiat, et quid habeat sana doctrina, 121. Prosunt Ecclesiæ, et quomodo, ib.

Hæretici. Non cum iis disceptandum, sed pro iis orandum, 43.

Haruspicem contemnit Aug^o. qui victoriam suis sacramentis in theatrici carminis certamine promittebat, 46. Haruspices sacrificia dæmoni offerebant, ib.

Helpidius apud Carthaginem contra Manichæos disputat, 77.

Hierius Romanæ urbis orator doctus, 57. Huic nuncupati ab Aug^o. libri "de Pulcro et Apto," ib.

Homerus poeta dulcissime vanus: hujus lectio Aug^o. puero amora, 12. Multa finxit, hominibus flagitiosis divina tribuendo, ne flagitia flagitia putarentur, et ut quisquis ea fecisset, non homines perditos, sed cælestes deos videretur imitatus, 14. Quid in ejus figmenta Tullius animadvertit, 13.

Hominem fecit Deus, non tamen in eo peccatum, 6.

Hominis creatio allogorice exponitur, 268. Ad Dei imaginem est factus, ib.

Homo spiritalis non judicat de sacra Scriptura, etiamsi aliquid ibi non luceat, 269. De his judicare dicitur, in quibus habet potestatem corrigendi, 270. Homo sine Deo nihil sibi est nisi Dux in præceps, 46. Homo grande profundum, cujus capilli magis numerabiles sunt quam affectus, 57. Est aliquid hominis, quod nec ipse scit spiritus hominis, qui in ipso est, 171. Debet reformari vivendo secundum voluntatem Dei, 268. Homo gerit in se symbolum Trinitatis, scilicet esse, nosse, velle, 255, et n. Homines unde amantur, 53, diligendi humaniter, 52.

Hora fugitivis particulis agitatur, 216. Non est præsens tota, ib.

Horatii Carm. laudat Aug. 51.

Hortensius Ciceronis excitavit Augustinum ad ardorem philosophiæ, 30, 136.

Humiles corde domus Dei excelsi, 225, 119.

Humilitas necessaria ut adscendamus ad Deum, 56, 65. Humilitatis signum in statura pueritiæ a Christo probatum, 16.

Hymni et Psalmi, sub Ambrosio episcopo in ecclesia Mediolansi ut canerentur, institutum, 156.

Hippocrates, 48.

Jacobi et Esavi constellationes, 110. Jacob filiis Joseph benedicens, 193.

Illusiones nocturnæ, involuntariæ licet, nihilominus pœnitendæ, 188. Perfecta illarum cessatio munus Dei, 189.

Imitatio perversa Dei in peccatis, 23, 24.

Inane, quid, 104. Qui differat a nihilo, ib.

Incarnatio Verbi, qua infantiæ nostræ lactescit Sapientia Dei, 119. Totum hominem suscepit, 120. Apollinaristarum error, non esse in Christo animam aut mentem hominis, 121.

Incolumitatis suæ cura homini innata, vestigium est secretissimæ unitatis ex qua est, 17.

Ignorantia mater admirationis, 266.

Infantia peccatis obnoxia, 6, 7.

Infantilium membrorum imbecillitas innocens est non animus infantium, 6.

Inimicitias hominum nec excitare nec augere, parum est homini humano, nisi eas etiam exstinguere studuerit, 160. Horrendum malum inimicis iratis inimicorum iratorum dicta prodere, ib.

Iniqui apti sunt inferioribus creaturæ partibus, quo dissimiliores Deo, apti autem superioribus fiunt, quo ei similiores, 118.

Iniquitas non est substantia, sed perversitas voluntatis detortæ a summa substantia in infimam, 118. Iniquitatis capita pullulant principandi et sectandi et sentiendi libidine, 37.

Inordinatus animus omnis, Dei jussu, sua sibi pœna est, 11.

Intelligendi celeritas et dispiciendi acumen est donum Dei, 61.

Invitus nemo bene facit, etiam si bonum est quod facit, 10.

Invocare Deum quid sit, 2. et n.

Johannis Baptistæ mirabilis abstinentia, 191.

Josue voto sol stabat, sed tempus ibat, 220.

Isaac filios non agnoscendo benedicere, sed benedicendo agnoscere meruit, 193.

Isaiam legere jussus Augustinus quo sese ad baptismum præpararet, 153.

Julianus Imperator lege data prohibet Christianos litteras docere, 132.

Juno, 14.

Jupiter tonans et adulterans cur a Poetis fictus, 14.

Justina Valentiniani minoris mater ab Arianis seducta persequitur Ambrosium, 155.

Justitia vera interior non ex consuetudine judicat sed ex lege Dei, 35. Nec varia nec mutabilis ipsa est, sed tempora quibus præsidet, 36.

Juventutis erudiendæ modus improbatur, 15.

Latina lingua in Africa vulgaris ætate Augustini, 12.

Laudat Deum universa creatura, 63, 209.

Laudari qui vult ab hominibus vituperante Deo, non defendetur ab hominibus Deo judicante, nec eripietur Deo damnante, 198. Laudibus hominum moveri debemus non propter nos sed propter proximum, 199.

Laudari etiam de Dei dono periculosum, 198. Laudatio comes bonæ vitæ, ib. Non male vivendum est ne laudemur, ib. 147.

Lex temporalis etiam a Deo data, 35. Legis factor homo debet esse non judex, 269. Lex peccati est violentia consuetudinis, 133.

Lex conscientiæ, 21.

Libera voluntas caussa peccati, 106, 59, n. 60, n. quod Manichæi negabant, ib.

Libido triplex, 187-201. Violatur societas quæ cum Deo nobis esse debet, cum natura, cujus ille auctor est, libidinis perversitate polluitur, 36. Libidine obcæcatur animus, 21. Ex voluntate perversa libido, ex libidine consuetudo, ex consuetudine necessitas, 132.

Lignum crucis, 13, et n.

Litterarum primarum magistri, 11.

Longe a Dei vultu, in affectu tenebroso, 16. In regione dissimilitudinis, 116.

Loqui unde puer discat, 7. Pauca sunt quæ proprie loquimur, 218.

Lucta spiritus cum carne, 141, 137.

Ludi Circenses, 91, 135.

Luminaria dividentia inter noctem et diem allegorice, 262, sq.

Lux regina colorum, 193. Lux æterna et incommutabilis, Deus, 260, 115.

Madaura Africæ urbs, Thagastæ vicina. Aug. eo peregrinatur litteratura et oratoriæ percipiendæ gratiæ, 20.

Magicæ artes ex curiositatis vitio, 195, 202.

Magister non est qui docet hominem scientiam, nisi Deus, 68.

Magistri penulati, 13.

Malum non est nisi privatio boni, 116, 35. Non est substantia, ib. 52. Malum bifariam dictum culpa et pœna, 106. Malum pœna juste a Deo infligitur, ib.

Mandatorum observatio ex Dei dono, 187.

Manichæos plures Roma occultabat, 76.

Manichæus hæresiarcha errores suos litteris mandavit, 66. ejus libri pleni fabulis, 69, 75. Multa de astris imperitissime continebant, 66, 67. Spiritum sanctum auctoritate plenaria personaliter in se esse dicebat, 67, et n.

Manichæorum hæresis asserebat Deum esse corporum molem (quæ maxima et prope sola causa erroris fuit), 76, 62, 39, n. 34, 47, n. 78. Malum quoque substantiam quandam, et molem tetram et deformem; sive crassam, quam terram, sive tenuem atque subtilem, quam mentem malignam per terram repentem, designabant, 76, 58, 74, n. 139. Has duas moles (Dei sc. et mali) ex adverso sibi constuebant, utramque quidem infinitam, sed malam angustius, bonam grandius, 76. Animas tam hominum quam pecorum de Dei esse substantia aiebant, et omnino partes Dei, 59, et n. 139. Peccatorum originem non libero arbitrio voluntatis, sed substantiæ malæ naturæ (carnis sc.) tribuebant, 59, n. 74, et n. 105, 106, 117, 151. duasque naturas inter se confligere in homine dicebant quando caro in Spiritum concupiscit, 139, 140. A Deo cælos fabricatos, non tamen de suo sed ex alibi et aliunde creatis, 276. Carnes vero, et minutissima animalia, et quidquid radicibus terræ inhæret, a mala mente gigni et formari, 276, 69, n. Herbas omnes atque arbores sentire, et læsas dolere dicebant, 39, et n. quippe quæ particulas Dei prælio captas a gente tenebrarum, 105. (mala sc. natura) in se colligatas haberent, 40. quas quidem particulas 'Electorum sanctorum,' dente ac ventre liberari, 41. Christum porro credebant tanquam de massa lucidissimæ molis Dei porrectum ad nostram salutem, 76. neque vere in carne natum de Maria virgine, 77, 72. sed tantummodo in carnis phantasmate; in quo eum dicebant crucifixum, 72, et n. 76. Laudatos in Vet. Test. Patriarchas vituperabant, 35, 36, et n. Nov. Test. Scripturas falsatas esse dicebant, quum tamen ipsi incorrupta exemplaria nulla proferrent, 77, et n. In hanc hæresin prolapsus Aug. in ea per novennium volutatur, ab an. æt. xix usq. ad xxviii. 45, 43, 31, n.

Mare quid, 260. Mari comparatur genus humanum, vitio primi hominis profunde curiosum, procellose tumidum, et instabiliter fluidum, 265. Altera maris allegorica expositio, 260.

Martyrum Memoriæ, Oratoria, 71, et n. 83. in iis non Martyribus, sed Deo Martyrum sacrificabant Christiani, vid. et 83, n.

Materia informis non est omnino nihil, 227. sed medium quid inter formatum et nihil, 228 sq. Conetur humana mens eam vel nosse ignorando, vel ignorare noscendo, 227. facta est ex nihilo, et ex hac omnia, 228 sq.

Mathematicorum divinationes, 47, 48, 109.

Matrimonii in officio regendi, et suscipiendorum liberorum conjugale decus, 99. Tabulæ matrimoniales, 159.

Medea volans, 34.

Mediator, oportebat ut haberet aliquid Deo simile, et aliquid simile hominibus. Christus verax mediator, diabolus mediator fallax, 202.

Melodiæ utilitas in ecclesiastico cantu, 193. hac potius quam rebus allici peccatum est, 192.

Memoriæ vis, 173, 180. Memoriam habent pecora et aves, ib.

Memoriæ martyrum, 83, 71. Ad eas Dominici corporis communicatio celebrari solita, 84. Epulas illuc afferri vetat Ambrosius, 83.

Memoria Cypriani martyris non procul a mari, 71.

Mensura temporis, 223.

Merita vera hominum non sunt nisi Dei munera, 166, et n. 249, 157.

Metus et appetitus facinorum causæ, 23.

Minister Dei optimus quis, 186. Ministris Ecclesiæ subsidia corporis debentur, 272.

Miracula facta in translatione corporum SS. Gervasii et Protasii, 155. Deus tentatur cum miracula flagitantur non ad salutem, sed ad experientiam, 195.

Misericordia, 28, et n. qualis sit vera, ib.

Misericordia Dei. Væ etiam laudabili vitæ, si Deus remota misericordia eam discutiat, 166. Magnæ sunt voces ad misericordiam Dei, tacitæ contritiones animi, 111.

Modestia. Pulchrior est temperantia animi inscitiam suam confitentis quam scientia rerum, 70.

Molestias vitæ tolerare jubet Deus, non amare, 187, 28.

Monasterium Mediolani plenum bonis fratribus, extra urbis mœnia, sub Ambrosio nutritore, 135. Monasteriorum greges in Ægypto, 134, et n.

Monnica.

Monnica Patricii conjux, mater Augⁱ. 167. quem et carne ut in hanc lucem temporalem, et corde ut in æternam lucem nasceretur, parturivit, 157. educata fuit pudice ac sobrie, 159. in domo fideli, bono membro Ecclesiæ Christianæ, ib. Non tam suæ matris, quam decrepitæ cujusdam famulæ cura ad honestatem instituebatur, ib. immo disciplina et regimine Christi, eam in Dei timore jam tum erudientis, ib. Per Christum subdita parentibus, potius quam per parentes subdita Christo fuit, ib. Amore vini paulatim capta, sanatur insultatione ancillæ cum ea litigantis, 158, 83.

Patricio (cui soli nupta fuit, 167.) in matrimonium tradita, servivit ei veluti Domino, 159, 10. satagens eum Deo lucrari, 159. Ut sese gerebat in virum a fide ac moribus ipsius longe alienum, ib. In socrum adversus se irritatam malarum ancillarum susurris, ib. Erga matronas de maritis suis querelam moventes, ib. Erga dissidentes et discordes inter se anima, 160. Erga servos Dei, ib. Erga parentes, domumque suam, ib.

Nutrivit filios, 162. toties eos parturiens, quoties a Deo deviare cernebat, ib. Aug^m. spiritu parturivit majori sollicitudine, quam carne pepererat, 73, 10. Hunc a primis annis in Catechumenorum gradu constituit, 9, 31. Cumque adhuc puer in repentino mortis periculo versaretur, curabat festinabunda ut sacramentis salutaribus initiaretur et ablueretur, 10. Eo tamen recreato, baptismum differendum duxit, ib.

Aug^o. an. æt. xvi agente, Deus jam inchoaverat in ea templum suum et exordium sanctæ habitationis suæ, 20. Ex quo in Christo regenerata fuit, vitam fide et moribus præcipuam egit, 166. Aug^m. ut a fornicatione maximeque ab adulterio abhorreret cum ingenti sollicitudine admonebat; uxorem tamen dare nolebat, quo consilio, 21. Virum suum sub ipsius vitæ finem ad Christi fidem adducit, 160. Quo viduata sumtus nihilominus (Romaniani ope, 100, n.) procurat Aug^o. tunc apud Carthaginem Rhetoricæ studenti, 30. Hunc interea in Manichæorum hæresin prolapsum luget, horis omnibus orationum suarum de eo ad Deum indesinenter plangit, 43. ejusque convictum aversatur, 42. De futura ejus resipiscentia admonita per somnium, (ib.) perque responsum episcopi (43.) cujusdam, fieri non posse asserentis, "ut filius istarum lachrymarum pereat," (44.) mensa domoque rursus excipit, 42.

Frequentabat eleemosynas, vidua casta et sobria, 73, 83. Obsequens et serviens sanctis, nullum diem prætermittebat oblationem ad altare Dei, ib. Bis in die, mane et vespere ad Ecclesiam venire solita, ut oraret vel verbum Dei audiret, ib.

Aug^m. Romam ipsa invita et falsa navigantem lachrymis prosequitur, 72. pro eo Deum rursus deprecatur, ib. Paulo post conscensa nave, per marina discrimina nautas consolatur, de felici perventione divinitus certior facta, 82. Mediolanum veniens Aug^m. audito Ambrosio jam abalienatum a Manichæis reperit, ib. De ejus futuro matrimonio revelationem a Deo expetit, sed frustra, 100. Ambrosium diligit ut Angelum Dei, 83. Ille in ejus laudem, viso Aug^o. sæpe erumpebat, gratulans ipsi quod talem matrem haberet, 84. Apud Mediolanum vetanti Ambrosio, epulas ad Memorias Martyrum adferri, morem gerit libentissime, ib. Excubante Mediolanensi plebe in Ecclesia, vigiliarum primas tenet, 155. orationibus vivit, ib.

Gaudium ejus de Augⁱ. conversione, 144. Secedit cum illo in agrum Cassiciacum, 150. Aug^m. suscepto baptismate remeantem in Africam comitatur, 157. quocum apud Ostia Tiberina paullo ante obitum suum colloquitur de vita æterna, 161. Rapiuntur ambo in æternæ sapientiæ contemplationem, ib. Nulla jam re se delectari in hac vita profitetur, 162. Unum fuisse propter quod hic aliquantum immorari cupiebat, ut Aug^m. Christianum Catholicum videret ante obitum, ib. Post dies cir. v. decumbit febribus, ib. de sepultura corporis sui extra patriam, tandem nihil curat; sed tantum ut ejus ad Domini altare meminerint filii, ubi ubi fuerint, 163, 167. Alia ejus insignis sententia, 163. die ix ægritudinis, an. lvi æt. suæ, xxxiii æt. Augⁱ. migrat ex hac vita, ib. Ejus funus, 164 sq. Sacrificium pretii nostri pro ea offertur, jam juxta sepulchrum posito cadavere, priusquam deponatur, ut illic fieri solebat, 165. Ejus elogium, 159 sqq. 164 sq.

Moris humani flumen vix superandum, 13, et n.

Mores hominum. Quæ contra mores hominum sunt flagitia pro morum diversitate vitanda sunt, 37.

Mors sibi ipse est qui male vivit, 230. Moritur qui Deum non videt, 3. Mortalitas testimonium peccati, 1.

Mortui, vide Defuncti.

Mulier quæ perdiderat drachmam, 129, 181. Ænigma Salomonis de muliere sedente super cellam in foribus, 34.

Mutantur cœlum et terræ. Cœlum et terra clamant quod facta sint quia mutantur, 208.

Navigius Augⁱ. frater morti Monnicæ et ejus funeri interfuit, 162, et n.

Nebridius patria Carthagini vicina, 96. Aug^o. carissimus, adolescens valde bonus et valde castus, 48. mirabilis animæ, 109. mitissimus, 133. Aug^m. ab astrologis consulendis revocare nititur, 48, 109. Argumentum ipsius clarum contra Manichæos, 105. Mediolanum venit non ob aliud nisi ut cum Aug. in sapientiæ studio vivat, 96. Beatæ vitæ inquisitor ardens, ib. Sub Verecundo Mediolanensi grammatico docet, 133. Errans aliquando circa Incarnationis mysterium, postea fit Catholicus, 148. Deo servit in perfecta castitate apud suos in Africa, ib. Tota domus ejus per eum fit Christiana, ib. Moritur haud multo post Augⁱ. baptismum, ib. vivit in sinu Abrahæ, ib. Epistolæ ad Nebridium, 150.

Necessitas consuetudine inducta, 132.

Nobilium conversio majoris lætitiæ caussa est Ecclesiæ, 131. Nobilitatis nomine superbos plus tenet diabolus, ib.

Nomen dare ad Baptismum, 154, et n.

Nubes prædicatores, cœlum Scriptura, 260.

Nugæ majorum vocantur negotia, 8.

Obedire regibus generale pactum est societatis humanæ, 37.

Oblatio altaris, 73.

Oblivionis memoria est, 179.

Oculi sensuum principes, 195. Oculorum voluptas, 193.

Odium in proximum cor gravius vastat, 15.

Opera Dei compendio narrantur, 277. Opera nostra bona ideo bona sunt quia Deus ea nobis donat, 166, et n. 157, 249.

Oratio pro mortuis ad altare, 163, 165, 167.

Oratoria i. q. Memoriæ, 71, n.

Ordinare aliud, aliud creare, 9, n.

Orestes et Pylades, 51.

Otium malum, 20.

Ovidius in Trist. innuitur, 61.

Paracletus, 31.

Pars turpis est, quæ suo universo non congruit, 37.

Patres S. Vet. Testam. a Manichæorum cavillationibus vindicat Aug. 35, 36, 37, 39, et nn.

Patricius Aug. pater, tenuis municeps Thagastensis, 20. Animosior quam opulentior, ultra vires rei familiaris filio impendebat, quidquid etiam longe peregrinanti studiorum caussa opus erat, 20. Quamvis ira fervidus, nunquam cecidit Monnicam uxorem, 159. Fit Catechumenus Aug^o, an. fere xvi agente, 20. annoq. post, (30.) moritur fidelis, 160. Ejus mores, 159. Pro eo orari ad altare vult Augustinus, 167.

Paulus Apostolus unde dictus Paulus, 131, et n. Miles castrorum cœlestium, 190. Ejus lingua volatilis, loquens mysteria, 273. Illum præ ceteris legit Aug. 122.

Paulus proconsul, per baptismum fit Regis Magni provincialis, 131.

Peccata ante baptismum vulgo parvi pendebant, 10. post baptismum delictorum reatus major et periculosior, ib.

Peccatum nihil est, 25. Admittituendum immoderata in hæc infima inclinatione, summa bona deseruntur, 22, 230, et n. Dum non in Deo, sed in seipso et aliis creaturis voluptates, sublimitates, veritates homo quærit, 17. Peccatum omne, perversa Dei imitatio, 23, 24.

Peccati caussa Deus non est, 205. peccatorum ordinator, tantum non creator, 9, et n. Peccatum non committitur sine caussa, 22. Peccandi quædam est necessitas, 132. Quomodo in eam descendatur, ib. Peccatum dæmoni est sacrificium, 15.

Peccati pœnæ: Obcæcatio, ib. Inquietudo animi, 63. Pœna sua sibi est omnis inordinatus animus, 11, 241, n. Peccator Deum fugere non potest: sed invenit ubique Dei legem in pœna sua, 53.

Animæ peccatrices Dei imperii ordinem non perturbant, 118, 63, et n. Peccatum Deo non nocet, 230, 63. nec nocere potest, 63, 38.

Peccatorum apud Deum confessio, spem excitat, 171.

Peccati lex est violentia consuetudinis, 133.

Peccatorum duæ origines, 3, n.

Peccata alia contra naturam, alia contra mores, alia contra præcepta, 37, et n. Peccata proficientium, 38.

Pelliceæ tunicæ mortalitatem significant, 120, et n. 259.

Penulati magistri, 13.

Perturbationes animi quatuor sunt, cupiditas, lætitia, metus et tristitia, 178.

Petiliani malitia in Augustinum, 44, n.

Phantasmata. Luctæ animæ cum phantasmatibus præclara descriptio, 32.

Philosophiæ laus et defensio, in Hortensio Ciceronis, 30. Quomodo ad philosophiam accensus fuit Augustinus, ib.

Philosophi præ superbia Creatorem per creaturas non invenerunt, 66, 65.

Photinus, ejus falsitas, 121, et n. 72, n.

Picturæ lascivæ, 14.

Piis idem probatur, quod Deo placet, 276.

'Piscis de profundo levatus' manducatur in mensa parata in conspectu credentium, 266, et n. 269. Quid per 'pisces et cetos' significatur, 274, 65, n.

Plani Mathematici, pietatis expertes, 47. et veritatis, 48, 108.

Platonicorum in libris quædam Aug. legit consentanea doctrinæ Christianæ de divinitate Verbi æterni, nihil tamen de Incarnati humilitate, 112, 113. In iis etiam non invenit quod in sacris litteris reperit, nempe viam salutis, et doctrinam humilitatis, ib.

Poeseos vanitates noxiæ, 13, 14.

Pontitianus Afer, in palatio militans, Christianus et valde pius, 134. Narrat Aug^o. Antonii Monachi vitam, 135, 143. et duorum Agentium in rebus conversionem, 135.

Prædicatores Evangelii nubes dicuntur, 260. Ipsis debentur necessaria, et quomodo, 272. Quomodo possunt gaudere de datis sibi beneficiis, ib. Transeunt ex hac vita in aliam vitam, scriptura vero sancta permanet, 260.

Præsidatus, i. e. Præsidis munus, 98.

Prætorianum pretium, 96, et n.

"Preces pro mortuis" dogmati Eccl. Rom. de Purgatorio adversari quinam ostenderint, 165, n.

Principium. Quomodo intelligatur illud Geneseos, "in principio Deus creavit, &c." 210 sqq.

Prius aliquid dicitur æternitate, tempore, electione, origine, 246.

Psalmorum cantus toto Christiano orbe celebris, 150, 156. Quando inductus Mediolani, 155. Cantantur Psalmi in funere defunctorum, 164. in Ecclesia, 192. De hocce cantu quid Athanasius senserit, 192. quid Augustinus, 193. Psalmi litteræ de melle cœli melleæ, 153. Explicatio Psalmi iv 'Cum invocarem,' 150-152. Psalmorum vis et utilitas, 155, 150, 164, n.

Psalterium decem chordarum, decalogus, 37.

Puellæ instituendæ modus, 157 sq.

Pueri in rebus non vanis instituendi, 13.

Pueritiæ vitia ad succedentes ætates transeunt, 6, 16.

Pulchritudo quid, et in quo consistat, 56. Pulchritudines exteriores a Dei pulchritudine veniunt, 194.

Pulchrum definitur, 58. De Pulchro et Apto duo aut tres libros scribit Aug. 57.

Pylades et Orestes, 51.

Quærere. Veritatem qui non pie quærunt, non inveniunt, 66.

Quæstionum tria genera, an sit, quid sit, quale sit, 175.

Quies frustra quæritur in creaturis fugacibus, 53, 54, 55. In Deo solo habetur, 1, 24. Ibi est locus quietis imperturbabilis, ubi non deseritur amor, si ipse non deserat, 54. Fecit nos Deus ad se, et inquietum est cor nostrum, donec in Deo requiescat, 1. Ostendit Deus quam magnam creaturam rationalem fecerit, cui nullo modo sufficit ad beatam requiem quidquid ipso minus est, 253. Ignavia quasi quietem appetit, quæ vero quies certa præter Dominum? 24. Quies est apud Deum valde, et vita imperturbabilis, 26. Vid. Requies.

Rapere. Quomodo rapiat hominem Deus, 186, 118.

Regeneratio per Baptismum, 128, 166, 148.

Reliquiarium Evæ, 72.

Reminiscentia quid, 181.

Requies animæ solus est Deus, 102. Quomodo Deus requiescet in nobis sabbato æternæ vitæ, 279. In iis requiescere dicitur Spiritus Sanctus, quos in se requiescere facit, 251. Vid. Quies.

Restituere pretium quo Christus nos emit, nemo valet, ut nos ei auferat, 167.

Rex nova præcepta imponere potest subditis, 37.

Rhetorica dicitur victoriosa loquacitas, 46. illam docet Aug. 46. Thagaste, 46, 52, 49. Carthagine, 52. Romæ, 70, 78. Mediolani, 79. illius professionem deserit, 149.

Romana nobilitas idololatriæ dedita, 127.

Romani scholastici magistros fraudare soliti, 78.

Romanianus Thagastensis. Alypii cognatus, Aug. ab ineunte ætate familiarissimus, 100, n. cui ad peregrina studia pergenti sumtum suppeditavit, ib. res ejus ampla, ib. Mediolanum ad Comitatum Imperatoris ob negotia venire compulsus est, docente ibi Augustino, ib. Vitæ communi agendæ multus instat, ib.

Romæ Manichæi plures secreto habitabant, 76. verbis conceptis, retentisque memoriter, reddi solebat fidei confessio, ab iis qui accessuri erant ad gratiam Baptismi, 128, 9. offerri solebat pro mortuis sacrificium pretii nostri, jam juxta sepulcrum posito cadavere, 165.

Sacerdos Christus et sacrificium, victor et victima, 203.

Sacramenta. Cur iis egeamus, 265. Sacramenta Christi per totum orbem pervaserunt opera servorum Dei, 264. Deus in eorum ministris operatur, 266. Sacramenta initiorum, 274, 10, 9, n. Homo spiritalis judicat desollemnitate Sacramentorum quibus initiamur et Eucharistiæ, 269. Sacramenta Novi Test. dant salutem, sacramenta Vet. Test. promiserunt Salvatorem, 263, n. Vox "Sacramentum" per se positum, fere valet mysterium, 89, 120, 128, 142, 150, 196, 201.

Sacramentum salis, 9, et n.

Sacramentum corporis Christi. Piscis de profundo levatus manducatur in mensa parata in conspectu credentium, 266.

Sacrificium pretii nostri, pro mortuis offerri solitum posito juxta sepulchrum cadavere, 165. Sacrificium cogitationis et linguæ, 206.

Sæculo non oportet conformari, sed imitari imitatores Christi, 267.

Sal in ecclesiis Occidentalibus Catechumenis gustandum, qua mente, datum, 91, n. Sale est conditus, Aug. ab utero matris suæ, 9.

Sallustius de Bell. Cat. 23.

Salutis via in Christo et Scripturis sanctis, 119 sq.

Sancti antiqui in Christum passurum crediderunt, 202. Vivunt in sinu Abrahæ nostri memores, 149. Eorum corda sunt thuribula Dei, 170. Sanctorum Memoriæ, 83, 71.

'Sancti' Manichæorum, 45.

Sapientia est 'luminare majus firmamenti,' 262.

Scholasticorum apud Carthaginem licentia, 71. Romani erant modestiores, 78. qui magistrum tamen sæpe fraudabant, ib.

Scientia est 'luminare minus,' sapientia 'luminare majus,' 262.

Scientia nostra scientiæ Dei comparata ignorantia est, 208.

Scire—Deum qui scit, etiamsi alia nesciat, beatus, 66. Vid. Cognitio.

Scriptura Sacra est venerabilis stilus Spiritus Dei, 122. In ea Deus ipse loquitur, 248. Ejus divina auctoritas, 236, 89, 265. mira profunditas, 232, 31. et simplicitas, 89, 31. quæ magistra est humilitatis, ib. Augⁱ. sunt castæ deliciæ, 206. omnibus sæculi deliciis suaviores, 207. Scripturæ summa est veritas, magnaque præ litteris profanis excellentia, 243.

Variæ ejus interpretationes simul possunt esse veræ, 247, 248, 237. nec obest aliter quam alii senserint, sentire, modo vera sint quæ existimamus, ib. 244. Dissensionum duo genera in Scripturis interpretandis, 241, n. quis sensus habendus sit excellentior, 248. regulæ in ejus interpretatione adhibendæ, 248, n.

De ea nemo judicare debet, 269. Laus ejus et dignitas, 89, 31. Scrutanda est cum honore famulorum Dei qui eam dispensarunt, 247. In Ecclesiis legebatur, 73.

Securus nemo esse debet in hac vita, quæ tota tentatio est, 192.

Sensus externi dicuntur fores carnis, 172. januæ, 176. sunt nuntii per quos homo interior cognoscit, 172, 119. Sensuum delectatio, æternæ vitæ jucunditati comparata, ne commemoratione quidem digna est, 161.

Serpentes boni, i. e. non perniciosi ad nocendum, sed astuti ad cavendum, 267.

Severus, Ianius Mediolanensis, cui cum cæcitas incidisset, tacto feretro Protasii et Gervasii martyrum, sudarioque inde oculis admoto, visum recepit, 156, et n.

Simplicianus, Mediolanensis ecclesiæ presbyter, 125. tandem episcopus, 126, n. ubi pl. de eo. Pater spiritalis Ambrosii, 126. Consulitur ab Augustino, ib. Victorinum, ut publice profiteatur fidem, instigat, 128.

Societas justa est, quæ Deo servit, 39. Sodales mali malum grassans, 25, 26, 21. Societatis humanæ generale pactum est obedire regibus suis, 37.

Solitudo pœnitentiæ aptissima, 203, 142.

Soni discrimen a cantu, 246.

Spectaculorum vanitas, 27, 91, 9. magno in honore, sub Augⁱ. tempora, 9.

Spiritus Sanctus dicitur Dei Donum, Munus, Ignis, Amor, Caritas, Pax, Gratia, Requies nostra, Locus noster, 254. Dicitur ea facere in nobis quæ per eum facimus, 276. Solus superferri super aquas, quare, 254. Spiritus Sancti dona sideribus comparantur, 263.

Spiritus beati, domus Dei, 231. Cœlum cœli dicuntur, ib.

Stellæ solatia noctis sunt, 277.

Superbia, quomodo ab illa tentemur, 197. Superbia receditur a Deo, 64, 65, 112, et n. 118, n.

Superbus suam amat sententiam defendere, non quia vera est, sed quia sua est, 242. Ejus casus unde, ib. a superbis Deus non invenitur, quamvis peritis, 65.

Superiores seu Prælati, quomodo gerere se debent, dum amantur, timentur, laudantur, ne in superbiæ vitium cadant, 197. Timeri velle ab hominibus non propter Deum, fœda jactantia est, 197.

Surditas cordis ex tumultu vanitatis, 54.

Symbolum Apostolicum Catechumenis memoria tenendum tradebatur, 128, n. ab iis publice coram fidelibus recitabatur, ib. Romæ vero de loco eminentiore, ib. literis id mandare prohibitum, ib.

Symmachus Præfectus Romæ, 79. Aug^m. Mediolanum mittit profitendæ rhetorices gratia, ib.

Synaxes in Africa ad memorias Martyrum, 83. Quare vetat illas fieri Ambrosius, ib. vid. 84, n.

Temperantia animi suam inscitiam confitentis pulchrior est quam scientia rerum, 70.

Temporalium amor, nonnisi suavitate æternorum expugnatur, 13, n. 145.

Tempus quid sit, difficilis quæstio, 213. implicatissimum ænigma, 218. Solis, lunæ, et siderum motus non sunt tempora, 219.

Tempus non est corporis motus, 220. Sed quo metimur motum corporum, 220. Est distentio, ib. 221. sed cujus rei? num animi, ib. Temporis mensura, 223. Quomodo tempus liceat metiri, 218. Tempus præteritum, præsens, et futurum, 217. Tria proprie non sunt, ib. Differentiæ temporis quomodo nominandæ, ib. Præteritum tempus, et futurum quomodo sit longum aut breve, 223. Nullum tempus sine creatura, 212, 225, et n.

Tenebræ quid, 227. 'Tenebræ super abyssum,' ib. 237. Tenebrarum antra quinque, 34. Tenebrarum gens ap. Manichæos, 74, n. 105.

Tentationum tria genera, 188, n. 198, 201. quomodo adversus ea pugnaverit Aug. sc. voluptatem, (187-194.) curiositatem, (194-197.) superbiam, (197-201.) Quibus tentationibus resistere valemus, quibusve non valemus, nescimus, 171. maxime, donec tentemur, 192, et n. 198, et n.

Terentius poeta. In ejus Eun. iii. 5. invehitur Aug. 14. Cit. et 185.

Thagastense municipium Aug. patria, 20. ubi is docere cœpit, 49.

Tobias cæcus filio suo caritatis pede præibat, 193.

Treveri, 135.

Trinitatis mysterium in Genesi insinuatur, 252, 268. Symbola Trinitatis in homine, 255, et n.

Tunicæ pelliceæ mortalitatem significant, 120, et n. 259.

Vela grammaticarum scholarum liminibus appensa quid significent, 12.

Ventos pascere, id est dæmones, est, ferrando eis esse voluptati et derisui, 47.

Verbum Deus apud Deum, sempiterne dicitur, et eo sempiterne dicuntur omnia, 210. Ipsum est principium et magister quo intus docemur omnem veritatem, ib. Verbum Dei in se permanet sine vetustate et innovat omnia, 161. fons est vitæ æternæ, 267.

Verecundus Mediolanensis civis et grammaticus, Aug^o. ejusque sociis familiarissimus, 133. Nebridium adjutorem in docendi officio flagitat, ib. Aug^o. de sæculo fugienti cum sociis concedit rus suum Cassiciacum, 148. Fit Christianus in extrema ægritudine, ib. Moritur agente Romæ Aug^o. ib.

Veritas. Mentes nostræ non de veritate, sed secundum ipsam de cæteris judicant, 118. Veritas quæ æterna est et omnibus præminet, ipse Deus est, 243. Æterna veritas grandium cibus, qui non mutatur in eum a quo sumitur, sed e contra, 115. Beata vita nihil est aliud quam gaudium de veritate, 184.

Veritas communis est omnium, 242. Qui vult habere veritatem privatam, timeat ne ea privetur, ib. Cur 'veritas odium parit,' 185.

Veritatem homines amant lucentem, oderunt redarguentem, ib.

Verum quando dicitur, inspirante Deo dicitur, 272. Deus solus est doctor veri, 168, ib.

Victorinus rhetor urbis Romæ, Latine vertit libros quosdam Platonicorum, 127. Statuam in Romano foro meruit, ib. Legit S. Scripturam et libros Christianorum, 128. ac publice, a Simpliciano instigatus, profitetur fidem, 129. Scholam deserit ob legem Juliani, qua vetitum est Christianis docere litteras et oratoriam, 131. judicium Hieronymi et Gennadii de ejus scriptis, 127, n.

Videre. Aliter Deus, aliter homo videt creata, 279.

Vindemiales feriæ, 146.

Vindicianus senex medicus, 48, 109. proconsul coronam agonisticam Aug^o. imposuerat, ib. quem ab Astrologorum næniis frustra revocare satagit, ib.

Vindictæ aviditas unde oriatur, 22.

Virgilius poeta, 11, 12, 14.

Visiones et responsa Monnicæ data, 42, 43, 73, 82, 100.

Vitæ hujus miseria, 186.

Ungulæ et Equulei, 8.

Unus. Nihil est esse, quam unum esse, 17, n. Unitas Dei omnium modus, 7, 250. Unitatem in quantum quinque adipiscitur intantum est, 17, n. Universum ex partibus pulchris constans, pulchrius longe est quam ipsæ partes, 274. idque vi unitatis, 274, n.

Voluntates duæ contrariæ nonnumquam in homine, 132.

Voluntas vetus carnalis et nova spiritalis in Aug^o. ib. Voluntas fortis et integra, voluntas semi-saucia, voluntas parte assurgens, et cum alia parte cadente luctans, 138.

Voluptas carnis. Ab ea continentiam Deus jubet et dat, 187. Augⁱ. pugna ne voluptatibus sensuum capiatur, ib. et sqq.

Uti. Non prodest bona res non utenti bene, 61.

Uxor prudens et Christiana describitur, 159 sqq. Uxor viro propter Deum serviens, Deo servit, 10.

FINIS.

EXCUDEBAT W. BAXTER, OXONII.

ERRATA.

P. 6. pro Job 25, 4. leg. 14, 4. e vers. vet. 30. pro librum quendam Ciceronis leg. quendam cujusdam Cic. 106. lin. 9. pro aut leg. ac §. 5. antep. pro infernum illum leg. illum infernum 109. antep. pro adnuntiatum leg. nuntiatum 135. not. l. 1. pro igna leg. signa 146. pro Ps. 119. leg. Ps. 129. 156. not. f. l. 2. pro sanctus leg. sanatus 178. §. 22. 4 ab inf. pro e sensibus leg. a sensibus 204. not. col. 1. l. 7. ab inf. pro damnari leg. damnavi 217. pro Ps. 128. leg. Ps. 138. 231. §. 14. l. 2. pro infirmarum leg. infimarum 234. lin. 8. pro sine initio facta leg. sine initio; facta §. 21. l. 2. pro illum leg. illam

NOTES

[1] De Hæresibus c. Comm. L. Danæi, 8vo. Oxon. 1631, et cum Vincentii Lirinensis Commonitorio, Cantabr. 1687, 12mo.

[2] Vid. inf. p. 183.

[3] Indicem rerum itidem ex Indice Benedictino excerpsit Clericus junior optimæque spei J. A. Ashworth, A.B. Ædis Christi Capellanus, ita tamen ut sanum ubique judicium exercuerit, pauca quædam, minus recte posita, correxerit, alia etiam de suo addiderit.

[4] Gen. 1, 1.

[5] Scripti anno circiter 400.

[6] Tam magnum quippe bonum est natura rationalis ut nullum sit bonum quo beata sit nisi Deus. Aug. de Nat. boni, c. 7.

[7] Invocas quidquid amas: invocas quidquid in te vocas: invocas quidquid vis ut veniat ad te. Aug. in Psal. 85.

[8] c. Manichæos, vid, l. vii. c. 1. §. 2. et c. 5.

[9] Omnis homo qui spiritum suum sequitur superbus est, Aug. in Ps. 141, 4. cum anima seipsa delectatur superba est; quia se pro summo habet, cum superior sit Deus. Idem. ep. 55. §. 18. Versio vetus habet "montes" quos de superbis exponit Aug. ad Ps. 96, 5. 143, 5. cf. ad Ps. 45, 4. 35, 7. Tract. i. 3. in Joann. De Vers. vid. Sabatier. Bibl. Lat. ad loc.

[10] Duæ sunt enim origines peccatorum; una spontaneâ cogitatione, alia persuasione alterius; quo pertinere arbitror quod propheta dicit, Ab occultis meis munda me, Domine, et ab alienis parce servo tuo. Aug. de Lib. Arb. l. iii. c. 10.

[11] Sic intelligamus Deum, si possumus, quantum possumus, sine qualitate bonum; sine quantitate magnum; sine indigentia creatorem; sine situ præsidentem; sine habitu omnia continentem; sine loco ubique totum; sine tempore sempiternum; sine ullâ sui mutatione mutabilia facientem, nihilque patientem. Quisquis Deum ita cogitat, etsi nondum potest omni modo invenire quid sit, pie tamen cavet, quantum potest, aliquid de eo sentire quod non sit. Aug. de Trinit. l. v. c. 1.

[12] Multi clamant in tribulatione, et non exaudiuntur; sed ad salutem, non ad insipientiam. Clamavit Paulus et auferretur ab eo stimulus carnis, et non est exauditus ut auferretur, et dictum est ei: Sufficit tibi gratia mea, nam virtus in infirmitate perficitur. Ergo non est exauditus; sed non ad insipientiam, sed ad sapientiam. Aug. ad. loc.

[13] In Ps. 7. v. fin. Non dixit Fiant tenebræ et factæ sunt tenebræ; et tamen ipsas ordinavit.—Aliud fecit et ordinavit; aliud autem non fecit, sed tamen etiam hoc ordinavit. Jam vero tenebris significari peccata &c. De Civ. Dei, l. ii. c 17. Deus sicut naturarum bonarum optimus Creator, ita malarum voluntatum justissimus ordinator. c. 20. sola lux placuit Creatori: tenebræ autem angelicæ etsi fuerant ordinandæ, non tamen fuerant approbandæ. c. 21. nec mala voluntas, quia naturæ ordinem servare noluit, ideo justi Dei leges omnia bene ordinantis effugit. De Prædestin. Sanctor. c. 16. Est in malorum potestate peccare. Ut autem peccando hoc vel hoc illa malitia faciant, non est in eorum potestate sed Dei dividentis tenebras, et ordinantis eas.

[14] Ut enim causa omnium morborum curaretur, id est superbia, descendit et humilis factus est Filius Dei.... Superbia quippe facit voluntatem suam; humilitas facit voluntatem Dei. Aug. tractat. 24. in Joann.

[15] In ecclesiis scilicet Occidentalibus sal Catechumenis gustandum dederunt, quo animum incorruptum, sincerum, et sapientem, declararent, qualis Christianorum esse deceret. vid. Liturgias Eccl. Occ. ap. Assem. Codex Liturg. t. i. Aug. de Catechizandis rudib. c. 26. Concil. Carthag. i. can. 5.

[16] Subjugemus nobis hanc fœminam si viri sumus:—sequamur Christum caput nostrum, ut et nos sequatur cui caput sumus. Aug. de vera relig. c. 41. vid. inf. l. xiii. c. 32.

[17] Recedere ab illo simplici et singulari bono, in istam multitudinem voluptatum, in amorem sæculi corruptionemque terrenam, fornicari est a Deo. Aug. Serm. 142. c. 2.

[18] Æneid. vi. 456.

[19] Æneid. ii.

[20] Non enim expugnatur in nobis temporalium amor nisi aliqua suavitate æternorum. Aug. de Musica, l. vi. c. 16.

[21] Quare crucifixus est? Quia lignum tibi humilitatis ejus necessarium erat. Superbia enim tumueras, et longe ab illa patria projectus eras; et fluctibus hujus sæculi interrupta est via, et qua transeatur ad patriam non est, nisi ligno porteris. Ipse factus est via, et hoc per mare;—tu, qui quomodo ipse ambulare in mari non potes, navi portare, ligno portare: crede in crucifixum et poteris pervenire. Aug. in Joan. tract. ii. §. 4.

[22] Cicero, Tuscul. i. c. 26.

[23] In Eunucho, act. iii. scen. 5. cf. Aug. de Civ. Dei, l. ii. c. 7 sqq.

[24] Æneid. i. 36-75.

[25] Nihil est esse, quam unum esse. Itaque in quantum quidque unitatem adipiscitur, in tantum est. Unitatis est enim operatio convenientia et concordia, quâ sunt, in quantum sunt. Nam simplicia per se sunt, quia una sunt; quæ autem non sunt simplicia, concordia partium imitantur unitatem, et in tantum sunt, in quantum assequuntur. Aug. de moribus Manich. c. 6.

[26] Ut enim in circulo quantumvis amplo unum est medium quo cuncta convergunt, quod centrum geometræ vocant, et quamvis totius ambitus partes innumerabiliter secari queant, nihil tamen est præter illud unum, quo cætera pariliter dimetiantur, et quod omnibus quasi quodam æqualitatis jure dominetur. Hinc vero in quamlibet partem si egredi velis, eo amittuntur omnia, quo in plurima pergitur. Sic animus à seipso fusus, immensitate quadam diverberatur, et verâ mendicitate conteritur, cum eum natura sua cogit, ubique unum quærere, et multitudo non sinit. Aug. l. i. de Ordine, c. 2. vide inf. l. ix. c. 4. §. 10. et xii. c. 16. sub fin.

[27] Fingis enim est, facis, formas, plasmas—Formas, inquit, dolorem in peccato, i.e. de dolore præceptum nobis facis, ut ipse dolor præceptum sit nobis. Quomodo nobis dolor est præceptum? Quando te flagellat qui pro te mortuus est. Qui et istos filios sic voluisti exercere et erudire, sic voluisti eis præcepta dare, ut non essent sine timore, ne amarent aliquid aliud, et obliviscerentur te verum bonum suum. S. Aug. ad loc.

[28] Animum enim peccati arguimus, cum eum convincimus superioribus desertis ad fruendum inferiora præponere. Aug. de Lib. Arb. l. 3. c. 1.

[29] Sallust. de Bell. Catil. c. 9.

[30] Post hanc autem dispensationem justum veniet judicium; de quo ita dicit, ut intelligamus unicuique homini supplicium fieri de peccato suo, et ejus iniquitatem in pœnam converti; ne putemus illam tranquillitatem et ineffabile lumen Dei de se proferre unde peccata puniantur, sed ipsa peccata sic ordinare, ut quæ fuerunt delectamenta homini peccanti sint instrumenta Domino punienti. Aug. in Ps. 7, 15.

[31] Nam et animæ in ipsis peccatis suis nonnisi quamdam similitudinem Dei, superbâ et præposterâ, et ut ita dicam servili libertate sectantur. Aug. de Trin. l. xi. c. 5. Ipsum etiam Deum Patrem peccantes imitantur impia superbia, justi pia liberalitate c. Secundin. Manich. c. 10.

[32] Noli modicum diligere, quasi a quo tibi modicum dimissum est: sed potius multum dilige à quo tibi multum tributum est. Si enim diligit, cui donatum est ne redderet; quanto magis debet diligere, cui donatum est ut haberet? Nam et quisquis ab initio pudicus permanet, ab illo regitur; et quisquis ex impudico pudicus fit, ab illo corrigitur; et quisquis usque in finem impudicus est, ab illo deseritur. Aug. de Sancta Virginitat. c. 42.

[33] Quippe ex eo misericordia dicitur quod miserum faciat cor, dolentis alieno malo. Aug. de Morib. Eccles. c. 27.

[34] Quid enim est detestabilius, et quod magis thesaurizet iram in die iræ, et revelationis justi judicii Dei, quam de malo alterius malâ diaboli similitudine lætari? Aug. de Catechiz. rud. c. 11. Et hoc fecit per infima ministeria, quibus id agere voluptatis est, quos exterminatores et angelos iracundiæ, divinæ Scripturæ nominant, quamvis ipsi nesciant quid de se agatur boni. His similes sunt homines, qui gaudent miseriis alienis, et risus sibi ac ludicra spectacula exhibent, vel exhiberi volunt "eversionibus" et erroribus aliorum. De Vera Relig. c. 40. Quis "eversori" minari saltem audebat? [quo tempore Donatistæ valuerunt] Ep. (ad Bonifac.) 185. c. 4. vid. et inf. l. v. c. 12.

[35] Nosti, Honorate, non aliam ob causam nos in tales homines incidisse, nisi quod se dicebant terribili auctoritate separatâ, merâ et simplici ratione eos qui se audire vellent introductores ad Deum, et errore omni liberaturos. Quid enim me aliud cogebat, annos fere novem, spretâ religione quæ mihi puerulo à parentibus insita erat, homines illos sequi ac diligenter audire, nisi quod nos superstitione terreri et fidem nobis ante rationem imperari dicerent, se autem nullum premere ad fidem nisi prius discussâ et enodatâ veritate? Quis non his pollicitationibus illiceretur, præsertim adolescentis animus, cupidus veri, etiam nonnullorum in schola doctorum hominum disputationibus superbus et garrulus, qualem me tunc invenerunt, spernentem scilicet quasi aniles fabulas, et ab eis promissum apertum et sincerum verum tenere atque haurire cupientem? Sed quæ rursum ratio revocabat ne apud eos penitus hærerem, ut me in illo gradu quem vocant Auditorum tenerem, ut hujus mundi spem et negotia non dimitterem, nisi quod ipsos quoque animadvertebam plus in refellendis aliis disertos et copiosos esse, quam in suis probandis firmos et certos manere? Aug. de Utilitate Credendi. Proœm.

[36] Pro exemplo sit salutatio, qua orditur "Epist. Fundamenti," etsi paullo post in alia omnia abeat. "Pax Dei invisibilis et veritatis notitia sit cum fratribus suis et carissimis, qui mandatis cœlestibus credunt pariter ac deserviunt: sed et dextera luminis tueatur et eripiat vos ab omni incursione maligna et a laqueo mundi: pietas vero Sancti Spiritus intima vestri pectoris adaperiat, ut ipsis oculis videatis animas vestras." Aug. de Actis cum Fel. Manich. i. 16. Tum vero confessio Fausti famosissima ap. Aug. c. Faust. xx. 1. "Nos Patris quidem Dei omnipotentis et Christi Filii ejus, et Spiritus Sancti, unum idemque sub Triplici appellatione colimus numen, sed Patrem quidem ipsum lucem incolere summam ac principalem, quam Paulus alias inaccessibilem vocat: Filium vero in hac secunda ac visibili luce consistere, qui quoniam sit et ipse geminus, (ut eum Apostolus novit, Christum dicens esse Dei virtutem et Dei sapientiam) virtutem quidem ejus in sole habitare credimus, sapientiam vero in luna: nec non et Spiritus Sancti, qui est majestas tertia, aeris hunc omnem ambitum sedem fatemur ac diversorium, cujus ex viribus ac spiritali profusione terram quoque concipientem gignere patibilem Jesum, qui est vita ac salus hominum, omni suspensus ex ligno." Similiter Secundinus (Ep. ad Aug.) "Habeo et ago gratias ineffabili ac Sacratissimæ Majestati, ejusque primogenito omnium luminum regi Jesu Christo, habeo gratias et supplex sancto refero Spiritui." Denique Fortunatus, (Disp. i. §. 3.) allatis pluribus S. Scripturæ locis "His rebus credimus, et hæc est ratio fidei nostræ, et pro viribus animi nostri mandatis ejus obtemperare, unam fidem sectantes hujus Trinitatis, Patris et Filii et Spiritus Sancti." "His obscœnissimis pannis," justa indignatione ait Aug. teterrimis quibusdam allatis, "conamini assuere ineffabilem Trinitatem, dicentes Patrem in secreto quodam lumine habitare, Filii autem in sole virtutem, in luna sapientiam; Spiritum vero sanctum in aere." c. Faust. l. xx. c. 7. Fœde scilicet Manichæi, cum terrena omnia saperent, Nomina hæc figmentis suis obtenderunt, forsan quia se Christianos esse sibi ipsis persuadere voluerunt, cum nihil eorum systemati inesset, quod his veritatibus, vel locis S. Scripturæ, quos adduxerint vel e longinquo responderet. Spiritui Sancto præsertim, ne omnino prætereatur, sedes in aere assignatur; quare vero memoretur, nulla alia causa in promptu est, cum de muneribus ejus ullis omnino sileatur.

[37] Ὁῦτοι τὸν ἥλιον καὶ τὴν σελήνην θεοὺς ὀνομάζουσι, ποτὲ μὲν αὐτὸν ἀποκαλοῦντις Χριστόν. ποτὲ δὲ πλοῖα λέγοντες εἶναι τὰς τῶν τελευτώντων ψυχὰς ἀπὸ τῆς ὕλης μετάγοντα πρὸς τὸ φῶς. οὕτω γάρ φησι κατὰ μέρος τῆς πονηρᾶς ἀπαλλάττεσθαι κράσεως. Καὶ τὴν σελήνην δὲ μηνοειδῆ καὶ διχότομον γένεσθαι τῷ κενοῦσθαι. καὶ τὰς φωτοειδεῖς ψυχὰς απὸ μὲν τῆς ὕλης λαμβάνειν, ἀποτίθεσθαι δὲ εἰς τὸ φῶς. καὶ οὕτω κατὰ βραχὺ τῆς πονηρᾶς τὸ φῶς ἀπαλλάττεσθαι κράσεως. Theodoret. Hær. Fab. i. 27. Vos si spiritalis atque intelligibilis boni caritate ac non corporalium phantasmatum cupiditate arderetis, ut cito dicam quod de vobis notissimum est, solem istum corporeum non pro divina substantia, et pro sapientiæ luce coleretis. Aug. c. Faust. l. v. fin. Non norunt isti lucem nisi quem carneis oculis vident. Et ideo istum solem—isti sic colunt, ut particulam dicant esse lucis illius in qua habitat Deus. de Gen. c. Man. l. i. c. 3. Carnalis vestra cogitatio adeo a locis corporalibus non recedit, ut solem illum visibilem ac per hoc corporeum, qui contineri nisi corporali loco non potest, et Deum et partem Dei esse dicatis. c. Secundin. Manich. c. 20. Primo solem navim quandam esse dicitis; deinde cum omnium oculis rotundus effulgeat, vos eum triangulum esse perhibetis, i.e. per quandam triangulam cœli fenestram lucem istam mundo terrisque radiare. Ita fit ut—nescio quam navim per foramen triangulum micantem atque lucentem, quam confictam cogitatis, adoretis. c. Faust. l. xx. c. 6. Quidquid vero undique purgatur luminis, per quasdam naves, quas esse lunam et solem volunt, regno Dei, tamquam propriis sedibus, reddi. Quas itidem naves de substantia Dei pura perhibent fabricatas.—Naves autem illas, id est, duo cœli luminaria ita distinguunt, ut lunam dicant factam ex bona aqua, solem vero ex igne bono. c. Hæres. Repleri lunam dicunt, sicut repletur navis, ex fugitivâ Dei parte, quam commixtam principibus tenebrarum et eorum sordibus inquinatam credere—non dubitant. Hinc ergo impleri lunam, cum eadem pars Dei magnis laboribus ab inquinamento purgata, de toto mundo atque omnibus cloacis fugiens redditur Deo lugenti dum redeat: repleri vero per mensem dimidium, et alio dimidio in solem refundi, velut in aliam navem. Ep. 55. c. 4. cf. etiam locum ex Aug. c. Faust. allatum p. 32. not. d.

[38] Superstitio quædam puerilis me ab ipsâ (veri) inquisitione deterrebat, et ubi factus erectior illam caliginem dispuli, mihique persuasi docentibus potius quam jubentibus esse credendum, incidi in homines quibus lux ista quæ oculis cernitur inter summa et divina colenda videretur. Non assentiebar, sed putabam eos magnum aliquid tegere illis involucris, quod essent aliquando aperturi. Aug. in prœloquio libri de Vitâ beatâ.

[39] Juxta unam verò partem ac latus illustris illius ac sanctæ terræ erat tenebrarum terra profunda et immensa magnitudine, in qua habitabant ignea corpora, genera scilicet pestifera. Hic infinitæ tenebræ, ex eadem manantes natura inæstimabiles cum propriis fetibus, ultra quas erant aquæ cænosæ ac turbidæ cum suis inhabitatoribus, quarum interius venti horribiles ac vehementes cum suo principe et genitoribus. Rursum regio ignea et corruptibilis cum suis ducibus et nationibus. Pari more introrsum gens caliginis ac fumi plena, in qua morabatur immanis princeps omnium et dux, habens circa se innumerabiles principes, quorum omnium ipse erat mens atque origo: hæque fuerunt naturæ quinque terræ pestiferæ. Manich. ap. Aug. c. Ep. Manichæi, c. 15. Quinque antra gentis tenebrarum cum suis habitatoribus in quibus Manichæi phantasmata veritatis sibi nomen ausa sunt usurpare (ib. c. 18.) novimus tenebras, aquas, ventos, ignem, fumum, novimus etiam animalia, serpentia, natantia, volantia quadrupedia, bipedia, (ib. c. 31.) Quinque elementa quæ genuerunt principes proprios, genti tribuunt tenebrarum; eaque elementa his nominibus nuncupant, fumum, tenebras, ignem, aquam, ventum. In fumo nata animalia bipedia, unde homines ducere originem censent, in tenebris serpentia, in igne quadrupedia, in aquis natalia, in vento volatilia. de Hæres. c. 46.

[40] Vid. L. vii. c. 10. L. x. c. 7.

[41] Euod. Dic mihi unde male faciamus? Aug. Eam quæstionem moves, quæ me admodum adolescentem vehementer exercuit, et fatigatum in hæreticos impulit atque dejecit. Quo casu ita sum afflictus, et tantis obrutus acervis inanium fabularum, ut nisi mihi amor inveniendi veri opem divinam impetravisset, emergere inde, atque in ipsam primam quærendi libertatem respirare non possem. Aug. de Lib. Arbit. l. i. c. 2.

[42] Vid. L. vii. c. 12 et 16.

[43] In hoc enim sensibili mundo vehementer considerandum est, quid sit tempus et locus; ut quod delectat in parte, sive loci sive temporis, intelligatur tamen multo esse melius totum, cujus illa pars est: et rursus quod offendit in parte, perspicuum sit homini docto, non ob aliud offendere, nisi quia non videtur totum, cui pars illa mirabiliter congruit. Aug. de Ordine, b. ii. c. 19.

[44] Qua in re hoc primum dico, illorum hominum non tantum linguam verum etiam vitam fuisse propheticam; totumque illud regnum gentis Hebræorum magnum quemdam, quia et Magni Cujusdam, fuisse prophetam. Quocirca quod ad eos quidem adtinet, qui illic erant eruditi corde in sapientiâ Dei, [Ps. 89, 12. Vulg.] non solum in iis quæ dicebant, sed etiam in iis quæ faciebant; quod autem ad ceteros ac simul omnes illius gentis homines, in iis quæ in illis vel de illis divinitus fiebant, prophetia venturi Christi et Ecclesiæ perscrutanda est. Omnia enim illa, sicut dicit Apostolus, (1 Cor. 10. 6.) figuræ nostræ fuerunt. S. Aug. c. Faust. l. xxii. c. 24. "Scimus autem, sicut vocibus, ita et rebus prophetarum, tam dictis quam et factis prædicatur resurrectio." Tertull. de Resurr. Carn. c. 28.

[45] Quando enim mos erat, crimen non erat; et nunc propterea crimen est, quia mos non est: alia enim sunt peccata contra naturam, alia contra mores, alia contra præcepta. Aug. contra Faust. l. xxii. c. 47. Quæ cum ita sint, hæreticis quidem, sive Manichæis, sive quicumque alii patribus veteris Testamenti de pluribus calumniantur uxoribus, satis superque responsum est; si tamen capiunt non esse peccatum quod neque contra naturam committitur, quia non lasciviendi sed gignendi causâ illis fœminis utebantur, neque contra morem, quia illis temporibus ea factitabantur, neque contra præceptum, quia nullâ lege prohibebantur. August. de Bono Conjugali, c. 25.

[46] Quod agit indomita cupiditas ad corrumpendum animum, et corpus suum, Flagitium vocatur. Quod autem agit, ut alteri noceat, Facinus dicitur. Et hæc duo sunt genera omnium peccatorum: sed flagitia priora sunt. Quæ cum exinaniverint animum, et ad quandam egestatem perduxerint, in facinora prosilitur, quo removeantur impedimenta flagitiorum, aut adjumenta quærantur. Aug. de Doctr. Christian. L. iii. §. 16.

[47] Hæc enim tria genera vitiorum, id est, voluptas carnis et superbia et curiositas omnia peccata concludunt. Aug. in Ps. 8. vid. L. x. c. 30 sqq.

[48] Decalogus enim legis decem præcepta habet, quæ sic sunt distributa, ut tria pertineant ad Deum, septem pertineant ad homines.—Ad primum præceptum tres chordæ pertinent, quia Deus est Trinitas. Ad alterum verò præceptum, id est, ad dilectionem proximi, septem chordæ: quomodo vivatur inter homines.—Hæc jungamus illis tribus ad dilectionem Dei pertinentibus, si in psalterio decem chordarum volumus cantare canticum novum.—Ut autem cantet canticum novum, sit novus homo.—Si dilectione facitis, canticum novum cantatis: si timore facitis, facitis tamen, portatis quidem psalterium, sed nondum cantatis: si autem nec hoc facitis, projicitis ipsum psalterium. Melius est vel portare, quàm projicere: sed rursus, melius cum voluptate cantare, quàm cum onere portare. Aug. Serm. 9. de x Chordis, c. 5, 6, 7.

[49] Honor hominis verus est imago ac similitudo Dei, quæ non custoditur nisi ad ipsum, a quo imprimitur. Tanto magis itaque inhæretur Deo, quanto minus diligitur proprium. Aug. de Trin. xii. 11.

[50] Cave putes quidquam potuisse verius dici quam id quod dictum est, Radicem omnium malorum esse avaritiam (1 Tim. 6, 10.) h.e. plus velle quam sat est. Tantum autem sat est, quantum sibi exigit naturæ in suo genere conservandæ modus. Avaritia enim—non in solo argento vel in nummis—sed in omnibus rebus quæ immoderate cupiuntur intelligenda est, ubicunque omnino plus vult quisque quam sat est. de Lib. Arb. l. iii. §. 48. Hoc est quod persuasum est [Adamo et Evæ] ut suam potestatem nimis amarent, et, cum Deo pares esse vellent, illa medietate, per quam Deo subjecti erant, et corpora subjecta habebant,—male uterentur, i.e. contra legem Dei; atque ita quod acceperant amitterent; dum id quod non acceperant, usurpare voluerunt. Aug. de Gen. c. Man. l. ii. §. 22.

[51] Tantum porro opportunitatis affert ad aliquid agendum seu non agendum temporum secreta distinctio, ut nunc melius faciat qui nec unam duxerit, nisi se continere non possit. Tunc autem, etiam plures inculpabiliter ducebant et qui facilius continere possent, nisi aliud pietas illo tempore postularet. August. de Bono Conjugali, c. 15.

[52] c. Faust. l. xxii. c. 71. Quid ergo jam de exspoliatis Ægyptiis Faustus objicit, nesciens quid loquatur? Quod faciendo Moyses usque adeo non peccavit, ut non faciendo peccaret. Deus enim jusserat qui utique novit non solùm secundùm facta, verùm etiam secundùm cor hominis, quid unusquisque, vel per quem perpeti debeat.—Divinis imperiis cedendum obtemperando, non resistendum est disputando.—Nec licuit Moysen aliter quàm Deus dixerat facere, ut penes Dominum esset consilium jubendi, penes famulum autem obsequium peragendi. de Civ. Dei, l. i. c. 26. Sicut de Samsone aliud nobis fas non est credere [sc. eum divinitus jussum mortem sibi intulisse]. Cum autem Deus jubet, seque jubere sine ullis ambagibus intimat, quis obedientiam in crimen vocet, quis obsequium pietatis accuset?

[53] Vid. sup. ad §. 14. not. 44.

[54] Quia ergo illi obscuritatem Scripturarum irriserunt, quæ propterea clausæ erant, ut pulsantes exercerentur, non ut parvulis negarentur, humiliati sunt usque ad terram, ut cogitare amplius non possent, quam quod per terram percipitur. Per terram quid dico? Per carnem. Ut incorporalem Deum sentire non possent, et quidquid de Deo cogitarent, nonnisi corporaliter cogitarent. Aug. in Ps. 146. §. 13.

[55] Πάντα νομίζουσιν ἔμψυχα, καὶ τὸ πῦρ. καὶ τὸ ὕδωρ καὶ τὸν αερὰ, καὶ τὰ σπέρματα. οὔ δὴ χάριν οἱ καλούμενοι τέλειοι παρ' αὐτοῖς, οὔτε ἄρτον κλῶσιν οὔτε λάχανον τέμνουσιν, ἀλλὰ καὶ τοῖς ταῦτα δρῶσιν ὡς μιαιφόνοις προφανῶς ἐπαρῶνται. ἐσθίουσι δὲ ὁμῶς τὰ τεμνόμενα καὶ τὰ κλώμενα.. Theod. Hær. Fab. i. 26. Κατ' αὐτῶν τὴν καλλίστην ἁίρεσιν, ὁ νοῦς κατ' αὐτούς ἐστιν τὰ ὄντα πάντα Alex. Lyc. §. 24. Ἔχειν δὲ ἐν τῷ κόσμῳ τῶν δύο τούτων ἀρχῶν τὰς ὑποστάσεις, καὶ τὴν μὲν μίαν ἀρχὴν πεποιηκέναι τὸ σῶμα. τὴν δὲ ψυχὴν εἶναι τῆς ἑτέρας. αὐτὴν δὲ εἶναι τὴν ψυχὴν τὴν ἐν ἀνθρώποις καὶ ἐν παντὶ ζώῳ καὶ πετεινῷ, καὶ ἑρπετῷ, καὶ κνωδαλῷ οὐ μόνον ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς φυτοῖς τὴν τῆς ζωῆς ἰκμάδα, κίνησιν εἶναι ψυχῆς φάσκων, ἧν καὶ ἐν τοῖς ἀνθρώποις ὑπάρχουσαν λέγει. Tyrbo de Manete ap. Epiph. Hær. 66. §. 8. Herbas enim atque arbores sic putant vivere, ut vitam quæ illis inest, et sentire credant, et dolere cum læduntur: nec aliquid inde sine cruciatu earum quemquam posse vellere aut carpere. Propter quod, agrum etiam spinis purgare, nefas habent. (Aug. de Hær.) Dicitis dolorem sentire fructum, cum de arbore carpitur, sentire cum conciditur, cum teritur, cum coquitur, cum manditur. c. Faust. vi. 4. Expedire dicunt homini fœneratorem esse quam agricolam. Qui enim in usuram, inquiunt, dat pecuniam, non lædit crucem luminis: qui autem agricola est, multum lædit crucem luminis. Quæris quam crucem luminis? Membra, inquiunt, illa Dei, quæ capta sunt in illo prælio, mixta sunt universo mundo, et sunt in arboribus, in herbis, in pomis, in fructibus. Dei membra vexat, qui terram sulco discindit: Dei membra vexat, qui herbam de terra vellit: Dei membra vexat qui pomum carpit de arbore. Aug. in Ps. 140. §. 12. Quid obsit arbori, non dico si pomum inde foliumve decerpas, (quod quidem apud vos, si quis non imprudentia, sed sciens fecerit, signaculi corruptor sine ulla dubitatione damnabitur,) sed omnino si eam radicitus eruas? Anima namque illa quam rationalem inesse arboribus arbitramini, arbore excisa vinculo solvitur; vos enim hoc dicitis. Revolutionem hominis in arborem, notum est vos, id est, auctorem ipsum vestrum pro ingenti pœna, non tamen pro summa, solere minitari.—Illas perhibetis et audire voces nostras, verba intelligere, et corpora motusque corporum intueri, cogitationes denique ipsas perspicere. De Mor. Man. l. ii. §. 55. Impietas rusticana plane, magisque lignea quam sunt ipsæ arbores quibus patrocinium præbet, quæ dolere vitem quando uva decerpitur, et non solum sentire ista cum cæduntur, sed etiam videre atque audire credit. Aug. de Quant. Animæ, §. 71.

[56] Ὅταν μέλλωσιν ἐσθίειν ἄρτων, προσεύχονται πρῶτον οὕτω λέγοντες πρὸς τὸν ἄρτον· οὔτε σὲ ἐγὼ ἐθέρισα, οὔτε ἤλεσα, οὔτε ἔθλιψά σε. οὔτε εἰς κλίβανον ἔβαλον, ἀλλὰ ἄλλος ἐποίησε ταῦτα, καὶ ἤνεγκέ μοι, ἐγὼ ἀναιτίως ἔφαγον. καὶ ὅταν καθ' ἑαυτὸν εἴπῃ ταῦτα, λέγει τῷ κατηχουμένῳ ἠυζάμην ὑπέρ σου καὶ οὕτως ἀφίσταται ἐκεῖνος. Tyrbo ap. Epiph. Hær. 66. §. 28. Acta Archelai. §. 9. Unde agriculturam, quæ omnium artium est innocentissima, tamquam plurium homicidiorum ream dementer accusant: itaque ipsi Electi, nihil in agris operantes, nec poma carpentes, nec saltem folia ulla vellentes, exspectant hæc afferri usibus suis ab Auditoribus suis, viventes de tot ac tantis secundùm suam vanitatem homicidiis alienis. (de Hær.) Vos cessantes expectatis quis Auditorum vestrorum propter vos pascendos cultello vel falcicula armatus in hortum prosiliat, homicida cucurbitarum, quarum vobis offerat, mirum dictu, viva cadavera.—Eas cum decerpsit vester Auditor, reus factus est, vestra indulgentia liberandus. c. Faust. vi. 4.

[57] Ipsam partem naturæ Dei dicunt ubique permixtam in cælis, in terris, sub terris, in omnibus corporibus, siccis et humidis, in omnibus carnibus, in omnibus seminibus arborum, herbarum, hominum, animalium: non potentia divinitatis sine ullo nexu incoinquinabiliter, inviolabiliter, incorruptibiliter omnibus rebus administrandis regendisque præsentem, quod nos de Deo dicimus; sed ligatam, oppressam, pollutam, quam solvi, liberari, purgarique dicunt, non solum per discursum solis et lunæ, et virtutes lucis, verum etiam per Electos suos. Per Electos autem suos purgari dicunt eamdem ipsam commixtam partem ac naturam Dei, manducando scilicet et bibendo: quia eam in alimentis omnibus dicunt ligatam teneri; quæ cum ab Electis, velut sanctis, in refectionem corporis manducando et bibendo assumuntur, per eorum sanctitatem solvi, signari et liberari. Aug. de Nat. boni c. Man. c. 44. Ipsam verò boni à malo purgationem ac liberationem, non solùm per totum mundum et de omnibus ejus elementis virtutes Dei facere dicunt, verum etiam Electos suos per alimenta quæ sumunt. Et eis quippe alimentis, sicut universo mundo, Dei substantiam perhibent esse commixtam: quam purgari putant in Electis suis eo genere vitæ, quo vivunt Electi Manichæorum, velut sanctius et excellentius Auditoribus suis. Nam his duabus professionibus, hoc est Electorum et Auditorum, ecclesiam suam constare voluerunt. In ceteris autem hominibus, etiam in ipsis Auditoribus suis, hanc partem bonæ divinæque substantiæ quæ mixta et colligata in escis et potibus detinetur, maximeque in eis qui generant filios, artius et inquinatiùs colligari putant. (de Hær.) Cibi qui de frugibus et pomis parantur, si ad sanctos, id est, ad Manichæos veniant, per eorum castitatem et orationes et psalmos quidquid in eis est luculentum et divinum purgatur, id est, ex omni parte perficitur, ut ad regna propria sine ulla sordium difficultate referatur. de mor. Manich. ii. 15. Nos, inquiunt, quia fide Manichæi illuminati sumus, orationibus et psalmis nostris, qui Electi sumus, purgamus inde vitam quæ est in illo pane, et mittimus illam ad thesauros cælorum. Tales sunt Electi, ut non sint salvandi a Deo, sed salvatores Dei. Et ipse est Christus, dicunt, crucifixus in toto mundo. Ego in Evangelio Salvatorem acceperam Christum, vos autem estis in libris vestris salvatores Christi. Aug. in Ps. l. c.

[58] Quod ea, quæ vobis quasi purganda offeruntur ad epulas, nefas putatis, si quis alius præter Electos ad cibandum tetigerit, quantæ turpitudinis et aliquando sceleris plenum est? Siquidem sæpe tam multa dantur, ut consumi facile a paucis non possint. Et quoniam sacrilegium putatur, vel aliis dare, quod redundat, vel certe abjicere, in magnas contrudimini cruditates, totum, quod datum est, quasi purgare cupientes. Jam vero distenti, et prope crepantes, eos, qui sub vestra disciplina sunt, pueros ad devoranda reliqua crudeli dominatione compellitis, ita ut cuidam sit Romæ objectum, quod miseros parvulos cogendo ad vescendum tali superstitione necaverit. Quod non crederem, nisi scirem, quantum nefas esse arbitremini, vel aliis hæc dare, qui Electi non sunt, vel certe projicienda curare. Unde illa vescendi necessitas restat quæ ad, turpissimam crudelitatem pæne quotidie, aliquando tamen potest et usque ad homicidium pervenire. Aug. de mor. Manich. c. 15. cf. c. 13. Si autem occiduntur cum decerpuntur, quomodo eis inest vita, cui purgandæ atque recreandæ manducando atque ructando vos asseritis subvenire. c. Faust. vi. 4. Ista sacrilega deliramenta vos cogunt, non solum in cælo atque in omnibus stellis, sed etiam in terra, atque in omnibus quæ nascuntur in ea, confixum atque concretum Christum dicere non jam Salvatorem vestrum, sed a vobis salvandum, cum ea manducatis atque ructatis. ib. ii. 5. cf. v. 10. &c.

[59] Nostis Fratres, quod non est prætermittendum, quasi justos, eminentiores, in se tenentes velut primum gradum justitiæ, Electos vocari apud Manichæos. Electi quidem Dei sunt omnes sancti, et habemus hoc in Scripturis: sed usurparunt sibi illud nomen, et quasi familiarius sibi applicaverunt, ut tamquam proprie jam Electi appellentur. Aug. in Ps. 140. §. 10. Auditores qui appellantur apud eos, et carnibus vescuntur, et agros colunt, et si voluerint, uxores habent, quorum nihil faciunt qui vocantur Electi. Aug. Ep. 236. ad Deuter. Auditores vocantur, quod videlicet tanquam meliora et majora præcepta observare non possint, quæ observantur ab eis quos Electorum nomine discernendos et honorandos putant. (Aug. c. litt. Petilian. iii. 17.) Auditoribus vestris, quos tanquam distinctos a genere sacerdotum dixisti, secundum veniam hæc [carnes] edenda conceditis. (c. Faust. xxx. 5.) His duabus professionibus, hoc est, Electorum et Auditorum, ecclesiam suam constare voluerunt. de Hæres. οἱ καλούμενοι τέλειοι παρ' αὐτοῖς. Theodoret l. c.

[60] Hinc est, quod mendicanti homini, qui Manichæus non sit, panem, vel aliquid frugum, vel aquam ipsam, quæ omnibus vilis est, dari prohibetis, ne membrum Dei, quod his rebus admixtum est, suis peccatis sordidatum a reditu impediat. Aug. de Mor. Manich. c. 15. Quæ cum ita sint, etiam panem mendicanti dare prohibetis; censetis tamen propter misericordiam vel potius propter invidiam nummos dari. Quid hic prius arguam, crudelitatem an vecordiam? Ib. c. 16. Panem mendicanti non porrigit: quæris, quare? Ne vitam quæ est in pane, quam dicunt membrum Dei, substantiam divinam, mendicus ille accipiat, et liget eam in carne. Ergo buccella ne detur mendico, et ploret in buccella membrum Dei, mendicus fame moriturus est? Falsa misericordia in buccellam, facit verum homicidium in hominem. Aug. in Ps. 140. §. 11. Παρὰ Μανιχαίοις ἔλεος οὐκ ἔστιν, ἀλλὰ καὶ ἐχθρόν ἐστι, παρ' αὐτοῖς, τὸ ἐλεεῖν πένητα. Athanasius Hist. de Arian. ad Monach. c. 61. Τὴν δὲ εἰς τοὺς πένητας γινομένην διαβάλλουσι φιλανθρωπίαν, τῆς ὕλης εἶναι λέγοντες θεραπείαν. Theodoret. Hær. Fab. l. 26.

[61] Sed me duo quædam maxime, quæ incautam illam ætatem facile capiunt, per admirabiles adtrivere circuitus, quorum est unum familiaritas, nescio quomodo repens quadam imagine bonitatis, tamquam sinuosum aliquod vinculum multipliciter collo involutum. Alterum quod quædam noxia victoria pene mihi semper in disputationibus proveniebat disserenti cum Christianis imperitis, sed tamen fidem suam certatim, ut quisque posset, defendere molientibus. Quo successu creberrimo gliscebat adolescentis animositas, et impetu suo in pervicaciæ magnum malum imprudenter vergebat. Quod altercandi genus quia post eorum auditionem aggressus eram, quidquid meo vel qualicumque ingenio vel aliis lectionibus poteram, solis illis libentissime tribuebam. Ita ex illorum sermonibus ardor in certamina, ex certaminum proventu amor in illos quotidie movebatur. Ex quo accidebat, at quidquid dicerent, miris quibusdam modis, non quia sciebam, sed quia optabam verum esse, pro vero approbarem. Ita factum est, ut quamvis pedetentim atque caute, tamen diu sequerer homines nitidam stipulam viventi animæ præferentes. [vid. sup. §. 18. not. 60.] Aug. de duab. anim. c. Manich. §. 11. "Visum est huc ascribere Augustini locum ex lib. 3. contra Litteras Petiliani Donatistæ, c. 17: 'Me etiam presbyterum fuisse Manichæorum, vel falsus vel fallens mirabili temeritate contendat. Verba tertii libri Confessionum mearum, quæ per seipsa, et de multis ante et postea dictis, manifestissima sunt legentibus, sub quo ei videtur intellectu proponat atque arguat.' Quænam vero sint verba illa, quæ suo avulsa loco proterve interpretabatur Petilianus, nobis incompertum est; forte an ista capitis sexti: 'Nam versum et carmen etiam ad vera pulmenta transfero.' Quippe amatoria maleficia mulieri data exprobrabat Augustino, ut videre est in ejusdem libri contra Petiliani Litteras capite 16." [ed. Ben.] Atqui id nihil omnino fuisset ad rem, neque enim de his agitur, sed de presbyteratu, quo Aug. inter Manichæos functum esse contendit. Verba porro e cap. 6. allata, calumniæ in c. 16. e Petiliano excerptæ apprime respondent; sunt enim "eulogiæ panis simpliciter et hilariter datæ" quales iste "ridiculo nomine venenosæ turpitudinis ac furoris infamavit;" "pulmentum" enim "cibus delicatus et suavis dictus est a pulpa." J. de Janua ap. Du Cange. Calumniæ vero de presbyteratu ab his omnino diversæ sunt, et loco diverso allatæ. Mihi vero nihil dubium est, quin verba ab initio Lib. 4ti. arripuerit Petilianus, "illac autem purgari nos ab istis sordibus expetentes cum eis qui appellarentur electi et sancti" et seorsim sumpta eo detorserit, ut Augustinum inter "electos" unde presbyteri selecti sunt, versatum fuisse contenderet. Forsan etiam "electos" et "presbyteros" inter se confudit. Quod vero hanc calumniam refutet ea ipsa sententia unde arrepta sit, nullam habet difficultatem, imo optime convenit cum iis, quæ ait Aug. "verba quæ per se ipsa manifestissima sunt legentibus." Quippe cum eum inter "Electos" non annumeratum fuisse hæc ipsa verba innuant, eo tamen, posteriore parte abscissa, detorqueri possint ut id ipsum affirmare videantur. Jam vero loco "Verba tertii libri," in MSS. omnibus "quarta libri" legi, ex edit. Bened. ad loc. serius didici, quod rem extra controversiam ponit. Exstat tamen alius locus, qui eodem facilius detorqueri posset, L. v. §. 18.

[62] Officinam aqualiculi vestri, ubi Deum vestrum illo prælio confractum, reformare possetis. c. Faust. vi. 4.

[63] Suis Auditoribus ideo hæc (homicidia vid. sup. l. iii. p. 39. not. 55) arbitrantur ignosci, quia præbent inde alimenta Electis suis; ut divina illa substantia in eorum ventre purgata, impetret eis veniam, quorum traditur oblatione purganda. Animas Auditorum suorum in Electos revolvi arbitrantur, aut feliciore compendio in escas Electorum suorum, ut jam inde purgatæ in nulla corpora revertantur. Ceteras autem animas et in pecora redire putant, et in omnia quæ radicibus fixa sunt atque aluntur in terra. (de Hær.) Poma ipsi non decerpitis, herbamque non vellitis, sed tamen ab auditoribus vestris decerpi et evelli atque afferri vobis jubetis, non ut iis qui afferunt tantum, set ut iis etiam quæ afferuntur, prodesse possitis. Aug. de mor. Manich. l. ii. §. 57. vid. sup. l. iii. c. 10. not. 56. p. 40. Auditores, ante Electos genua figunt, ut eis manus supplicibus imponantur non a solis presbyteris vel episcopis aut diaconibus eorum, sed a quibuslibet Electis. Aug. Ep. 236. ad Deuter.

[64] Nullo regente, per suam potestatem beatus esse solus Deus potest. Aug. de Gen. c. Manich. ii. 15.

[65] Ille est vere castus, qui Deum attendit, et ad ipsum solum se tenet. Aug. de vita beata, §. 18. Si Deum quæreret, castus esset, quia legitimum maritum anima Deum habet. Quisquis a Deo præter Deum aliquid quærit, non caste Deum quærit. Si uxor amet maritum quia dives est, non est casta. Non enim maritum amat sed aurum mariti. Serm. 137. de verb. Ev. Joan. c. 10. Qui aliud præmium petit a Deo, et propterea vult servire Deo; carius facit quod vult accipere, quam ipsum a quo vult accipere. Quid ergo, nullum præmium Dei? Nullum, præter ipsum. Præmium Dei, ipse Deus est. Hoc amat, hoc diligit: si aliud dilexerit, not erit castus amor. Recedis ab igne immortali, frigesces, corrumperis. Noli recedere, corruptio tua erit, fornicatio tua erit. Aug. in Ps. 72. §. 32. Timoris casti nomine ea voluntas significata est, qua nos necesse erit nolle peccare, et non sollicitudine infirmitatis, ne forte peccemus, sed tranquillitate caritatis cavere peccatum. De Civ. Dei, xiv. c. 9. §. 5.

[66] Volentes intelligere Deum, usque ad lucis istius visibilis cogitationem venerunt, ultra ire non potuerunt: et tales campos lucis fecerunt in regno Dei, qualem videbant hunc solem, quasi fructum lucis illius. Aug. in Ps. 146. §. 13. Quia non distinguunt [Manichæi

[67] Quis diligit quod ignorat? Et quid est Deum scire nisi eum conspicere firmeque percipere? Nimirum autem cavendum est, ne credens animus id quod non videt, fingat sibi aliquid quod non est, et speret diligatque quod falsum est. Quod si sit, non erit caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta. De Trin. viii. §. 6.

[68] Scilicet, Vindicianus ex nomine postea designatus lib. 7. cap. 6. et ab Augustino laudatus in Epist. 138. ad Marcellinum, n. 3. (Ben.)

[69] Vid. sup. §. 3. not. 65.

[70] Baptismum enim Manichæi, (qualis tunc temporis erat Aug.) pro nihilo habuerunt; et ideo forsan inter alia, hoc tum insigne miraculum edidit Deus, quo eum, cui munera tanta in Ecclesia sua destinabat, ad meliorem mentem revocaret. "Manichæi lavacrum regenerationis, id est, aquam ipsam, dicunt esse superfluam, nec prodesse aliquid, profano corde contendunt.—Manichæi visibile destruunt elementum, Pelagiani autem etiam invisibile Sacramentum." Aug. c. 2. Epp. Pelag. l. ii. c. 2. "Quid eis [Pelagianis] prodest, baptismum omnibus ætatibus necessarium confiteri, quod Manichæi dicunt in omni ætate superfluum." ib. iv. 4. "Non illic [apud Manichæos] ita appellari catechumenos, tanquam Baptismus quandoque eis debeatur." c. litt. Petil. iii. 17. "Baptismum in aqua nihil cuiquam perhibent salutis afferre: nec quemquam eorum quos decipiunt, baptizandum putant." de Hæres. Num vero alium quendam ritum pro arbitrio suo excogitârint, qui Baptismi vices suppleret, nihil ad hanc rem pertinet: loca tamen quæ ad eum adstruendum afferunt, nihil probant. Etenim loco de mor. Eccl. Cath. c. 35. de Catholicis haud dubie agitur; Felix autem (Actt. c. Fel. Manich. i. 19.) e ritu Catholico hæresin suam propugnare studet, e concessis argumentum ducens. Eodem argumento sed tantum "ad hominem" utuntur Faustus l. xxiv. c. 1. et ipse Manes Ep. ad Menoch ap. Aug. Op. Imp. iii. 187.

[71] Sup. L. iii. §. 10 et 12. inf. §. 12.

[72] Si quis dixerit, Non esse, quam miserum me esse mallem: respondebo, Mentiris. Nam et nunc miser es, nec ob aliud mori non vis, nisi ut sis: ita cum miser nolis esse, esse vis tamen. Age igitur gratias ex eo quod es volens, ut quod invitus es auferatur. Volens enim es, et miser invitus es. Aug. de lib. Arb. iii. §. 18.

[73] Horat. Carm. lib. i. od. 3.

[74] Qui duo corporibus, mentibus unus erant. Ovid. Trist. l. iv. Eleg. iv. 72.

[75] Retract. lib. ii. c. 6. In quarto libro, cum de amici morte animi mei miseriam confiterer, dicens quod anima nostra una quodammodo facta fuerat ex duabus. "Et ideo," inquam, "forte mori metuebam, ne totus ille moreretur, quem multum amaveram:" (c. 6.) quæ mihi quasi declamatio levis, quam gravis confessio videtur; quamvis utcumque temperata sit hæc ineptia in eo quod additum est, "forte."

[76] Vid. sup. §. 9.

[77] Sup. L. i. c. 1. inf. c. 10 et 12. §. 18. et vi. 16.

[78] Sup. i. 2 et 3.

[79] Sup. §. 13.

[80] In hac vita homines magnis laboribus requiem quærunt et securitatem, sed pravis cupiditatibus non inveniunt. Volunt enim requiescere in rebus inquietis et non permanentibus: et quia illæ tempore subtrahuntur et transeunt, timoribus et doloribus eos agitant, nec quietos esse permittunt. Aug. de Cat. Rud. §. 24.

[81] Vid. inf. ad L. xiii. c. 28.

[82] Totus enim ille sermo non de singulis syllabis aut litteris sed de omnibus pulcher est. Aug. de Gen. c. Manich. i. 21.

[83] Quoquo te verteris, vestigiis quibusdam quæ operibus suis impressit loquitur tibi, et te in exteriora labentem ipsis exteriorum formis intro revocat.—Væ qui derelinquunt te ducem, et oberrant in vestigiis tuis; qui nutus tuos pro te amant, et obliviscuntur quid innuas, O suavissima lux purgatæ mentis sapientia: non enim cessas innuere nobis quæ et quanta sis, et nutus tui sunt omne creaturarum decus. Aug. de Lib. Arb. l. ii. c. 16.

[84] Hoc bonum non longe positum est ab unoquoque nostrum, in illo enim vivimus, movemur, et sumus. Sed dilectione standum est ad illud, et inhærendum illi, ut præsente perfruamur a quo sumus, quo absente nec esse possemus. Aug. de Trin. l. viii. §. 5, 6. Pudeat cum alia non amentur nisi quia bona sunt, eis inhærendo non amare bonum ipsum unde bona sunt. Ib. c. 3.

[85] Quia homines appetentes ea quæ foris sunt, etiam a se ipsis exsules facti sunt, data est etiam conscripta lex, non quia in cordibus scripta non erat; sed quia tu fugitivus eras cordis tui, ab illo qui ubique est comprehenderis, et ad te ipsum intro revocaris. Propterea scripta lex quid clamat eis qui deseruerunt legem scriptam in cordibus suis? Redite, prævaricatores, ad cor.—Quod ergo tibi non vis fieri, noli alteri facere. Judicas enim malum esse in eo quod pati non vis: et hoc te cogit nosse lex intima in ipso tuo corde conscripta. Aug. in Ps. 57. §. 1.

[86] Deficitur non ad mala, sed male; id est, non ad malas naturas, sed ideo male, quia contra ordinem naturarum, ab eo qui summe est, ad id quod minus est. Aug. de Civ. Dei, l. xii, c. 8.

[87] Quid tam iniquum quam ut bene sit desertori boni? neque ullo modo fieri potest ut ita sit. Sed aliquando amissi superioris boni non sentitur malum, cum habetur quod amatum est inferius bonum. Sed divina justitia est, ut qui voluntate amisit quod amare debuit, amittat cum dolore quod amavit. Aug. de Gen. ad lit. l. viii. c. 14.

[88] Perversa celsitudo est, deserto eo cui debet animus inhærere principio, sibi quodam modo fieri atque esse principium—Est igitur aliquid humilitatis miro modo quod sursum faciat cor, et est aliquid elationis quod deorsum faciat cor—Pia humilitas facit subditum superiori; nihil est autem superius Deo: et ideo exaltat humilitas, quæ facit subditum Deo. Elatio autem quæ in vitio est, eo ipso quo respuit subjectionem, et cadit ab illo, quo non est quidquam superius, et ex hoc erit inferius. Aug. de Civ. Dei, xiv. 13.

[89] Pœnitendi humilitate altitudinem suam accipit anima. Aug. de Lib. Arb. l. iii. c. 5. Viam nobis fecit per humilitatem: quia per superbiam recesseramus a Deo, redire ad eum nisi per humilitatem non poteramus, et quem nobis præponeremus ad imitandum, non habebamus. Omnis enim mortalitas hominum superbia tumuerat. Ne ergo dedignaretur homo imitari hominem humilem, Deus factus est humilis, ut vel sic superbia generis humani non dedignaretur sequi vestigia Dei. Aug. in Ps. xxxiii. Enarr. l. §. 4. cf. de Fide et Symbolo, §. 6.

[90] Licet subtilissime disseratur, ipsam mentem hominis in qua factus est ad imaginem Dei, quamdam scilicet rationalem vitam, distribui in æternæ contemplationis veritatem, et in rerum temporalium administrationem, atque ita fieri quasi masculum et feminam, illa parte consulente, hac obtemperante: in hac tamen distributione non recte dicitur imago Dei, nisi illud quod inhæret contemplandæ incommutabili veritati. Aug. de Gen. ad lit. l. iii. c. 22.

[91] Haud scio an legendum sit "sensu."

[92] Ex his suis fabulis vanis atque impiis coguntur dicere, animas bonas, quas censent ab animarum malarum, naturæ scilicet contrariæ, commixtione liberandas, ejus, cujus Deus est, esse naturæ. de Hær. Manichæi dicunt, animam particulam Dei, naturæ malæ commixtione habere peccatum. c. 2. Epp. Pelag. l. ii. c. 2. Agnoscat anima conditionem suam: non est Deus. Cum se anima putat Deum, offendit Deum: non invenit salvatorem, sed invenit damnatorem. Quoniam Deus quando animas malas damnat, non se damnat: si autem anima hoc est quod Deus, se damnat.—Ideo pars Dei non sum, quia substantia Dei, natura Dei, errare non potest:—sicut tu ipse confiteris, erraveras. Erraverat ergo natura Dei? Ierat in immunditiam natura Dei? Adulteria committebat natura Dei? Stupra illicita faciebat natura Dei? Cæca nesciebat qua iret natura Dei? Facinoribus et flagitiis obruebatur natura Dei? Erubesce, da honorem Deo. Aug. Serm. 183. Ideo non est credendum animam nostram hoc esse quod Deus est: quia si hoc esset, nec sua voluntate, nec aliqua necessitate in deterius mutaretur. Aug. de agone Christiano, c. 10. Non in tantam blasphemiam caderent, putando se esse naturam et substantiam Dei. c. Faust. xii. 13. Animas non solum hominum sed etiam pecorum, de Dei esse substantia, et omnino partes Dei esse arbitrantur. Aug. Ep. 236. ad Deuter. Illum quomodo video pauperem spiritu [quod jactitabant Manichæi] qui tam superbus est ut animam suam Deum credat nec captivum erubescat? c. Faust. vi. 7.