Front matter

BESCHRIJVING VAN HET PLANETARIUM VAN EISINGA.

De Schrijver van dit werkje, de beroemde geleerde, Jan Hendrik van Swinden, geboren den 8 Junij 1746 te ’s Gravenhage, waar zijn vader Advokaat voor den Hove van Holland was, had slechts drie jaren aan de Hoogeschool te Leiden gestudeerd, toen hij in 1766, en dus op slechts twintigjarigen ouderdom, beroepen werd tot Hoogleeraar in de Wijsbegeerte, Logica en Bovennatuurkunde aan Frieslands Hoogeschool te Franeker. Met voorbeeldigen ijver legde hij zich dáár op de Wis- en Natuurkunde toe, maakte zich verdienstelijk door belangrijke reeksen van waarnemingen, betreffende meteorologische, electrische en magnetische verschijnselen, vormde vele voortreffelijke leerlingen, en schreef een aantal geleerde werken. Voor Franeker was het dus een groot verlies, toen hij in 1785 tot Hoogleeraar aan het Athenæum te Amsterdam werd beroepen. Daar ontwikkelde hij zich in volle grootheid, en was hij, bij alle omstandigheden en staatsveranderingen, voor de geleerde wereld en de belangen des vaderlands hoogst nuttig en als mensch beminnelijk en eerbiedwaardig. Geacht als de vierde in de rij der groote Natuurkundigen, die Neêrlands roem in de Natuurkunde bevorderd hebben, mogt het hem gebeuren aan vreemden, op hunnen eigen bodem, de treffendste blijken te geven van vernuft en geleerdheid, en onder zoo vele beroemde mannen met luister te schitteren. Hij overleed den 9 Maart 1823, in den ouderdom van ruim 76 jaren. Het getal zijner uitgegevene grootere en kleinere geschriften bedraagt ruim 90. Achttien Akademiën en Genootschappen hadden hem met het lidmaatschap vereerd. Zijne nagedachtenis werd op eene waardige wijze gehuldigd door de Hoogleeraren D. J. van Lennep en G. Moll en onderscheidene Dichters.

EISE EISINGA,

Uitvinder en vervaardiger van het Planetarium te Franeker, geboren in 1744, overleden in 1828.

Ziet hier een Friesch vernuft, ziet Eisinga in print,

Zoo nedrig in zijn stand als om zijn deugd bemind.

’s Mans geest, door eigen kracht ten hemel opgestegen,

Bespiedt der Sterren loop, der Maan- en Zonnewegen.

Het Wereldstelsel, waar de grootheid Gods in speelt,

Heeft hij, met schrandre kunst, werktuiglijk uitgebeeld.

Van Swinden deed zijn naam door heel Europa pralen;

Zóó mag onsterflijke eer dit achtbaar hoofd omstralen.

Jan Brouwer

J. H. VAN SWINDEN,

BESCHRIJVING VAN HET RIJKS-PLANETARIUM TE FRANEKER, van 1778 tot 1780 UITGEDACHT EN VERVAARDIGD DOOR EISE EISINGA.

DERDE, MET BIJVOEGSELS EN AFBEELDINGEN VERMEERDERDE, DRUK, VOORAFGEGAAN DOOR HET LEVEN VAN EISINGA EN EENE GESCHIEDENIS VAN ZIJN PLANETARIUM, DOOR W. EEKHOFF, Archivarius der stad Leeuwarden. Te SCHOONHOVEN, bij S. E. van NOOTEN. 1851.