CARMINUM

LIBER PRIMUS.

I. | II. | III. | IV. | V. | VI. | VII. | VIII. | IX. | X. | XI. | XII. | XIII. | XIV. | XV. | XVI. | XVII. | XVIII. | XIX. | XX. | XXI. | XXII. | XXIII. | XXIV. | XXV. | XXVI. | XXVII. | XXVIII. | XXIX. | XXX. | XXXI. | XXXII. | XXXIII. | XXXIV. | XXXV. | XXXVI. | XXXVII. | XXXVIII.

CARMEN I.

Maecenas atavis edite regibus

O et praesidium et dulce decus meum,

Sunt quos curriculo pulverem Olympicum

Collegisse juvat metaque fervidis

Evitata rotis palmaque nobilis.5

Terrarum dominos evehit ad Deos,

Hunc si mobilium turba Quiritium

Certat tergeminis tollere honoribus;

Illum si proprio condidit horreo

Quidquid de Libycis verritur areis.10

Gaudentem patrios findere sarculo

Agros Attalicis conditionibus

Nunquam dimoveas, ut trabe Cypria

Myrtoum pavidus nauta secet mare.

Luctantem Icariis fluctibus Africum15

Mercator metuens otium et oppidi

Laudat rura sui; mox reficit rates

Quassas indocilis pauperiem pati.

Est qui nec veteris pocula Massici

Nec partem solido demere de die20

Spernit, nunc viridi membra sub arbuto

Stratus, nunc ad aquae lene caput sacrae.

Multos castra juvant et lituo tubae

Permixtus sonitus bellaque matribus

Detestata. Manet sub Jove frigido25

Venator tenerae conjugis immemor,

Seu visa est catulis cerva fidelibus,

Seu rupit teretes Marsus aper plagas.

Me doctarum hederae praemia frontium

Dis miscent superis; me gelidum nemus30

Nympharumque leves cum Satyris chori

Secernunt populo, si neque tibias

Euterpe cohibet nec Polyhymnia

Lesboum refugit tendere barbiton.

Quod si me lyricis vatibus inseris,35

Sublimi feriam sidera vertice.

CARMEN II.

Jam satis terris nivis atque dirae

Grandinis misit Pater, et rubente

Dextera sacras jaculatus arces

Terruit Urbem,

Terruit gentes, grave ne rediret5

Seculum Pyrrhae nova monstra questae,

Omne cum Proteus pecus egit altos

Visere montes,

Piscium et summa genus haesit ulmo

Nota quae sedes fuerat columbis,10

Et superjecto pavidae natarunt

Aequore damae.

Vidimus flavum Tiberim retortis

Littore Etrusco violenter undis

Ire dejectum monumenta regis15

Templaque Vestae;

Iliae dum se nimium querenti

Jactat ultorem, vagus et sinistra

Labitur ripa Jove non probante u-

xorius amnis.20

Audiet cives acuisse ferrum

Quo graves Persae melius perirent;

Audiet pugnas vitio parentum

Rara juventus.

Quem vocet divum populus ruentis25

Imperi rebus? prece qua fatigent

Virgines sanctae minus audientem

Carmina Vestam?

Cui dabit partes scelus expiandi

Juppiter? Tandem venias precamur30

Nube candentes humeros amictus,

Augur Apollo;

Sive tu mavis, Erycina ridens,

Quam Jocus circum volat et Cupido;

Sive neglectum genus et nepotes35

Respicis auctor,

Heu nimis longo satiate ludo,

Quem juvat clamor galeaeque leves

Acer et Mauri peditis cruentum

Voltus in hostem;40

Sive mutata juvenem figura

Ales in terris imitaris, almae

Filius Maiae, patiens vocari

Caesaris ultor:

Serus in caelum redeas diuque45

Laetus intersis populo Quirini;

Neve te nostris vitiis iniquum

Ocior aura

Tollat: hic magnos potius triumphos,

Hic ames dici pater atque princeps,50

Neu sinas Medos equitare inultos

Te duce, Caesar.

CARMEN III.

Sic te diva potens Cypri,

Sic fratres Helenae lucida sidera,

Ventorumque regat pater,

Obstrictis aliis praeter Iapyga:

Navis, quae tibi creditum5

Debes Virgilium finibus Atticis

Reddas incolumem precor,

Et serves animae dimidium meae.

Illi robur et aes triplex

Circa pectus erat qui fragilem truci10

Commisit pelago ratem

Primus, nec timuit praecipitem Africum

Decertantem Aquilonibus

Nec tristes Hyadas, nec rabiem Noti

Quo non arbiter Hadriae15

Major tollere seu ponere volt freta.

Quem Mortis timuit gradum

Qui siccis oculis monstra natantia,

Qui vidit mare turgidum et

Infames scopulos Acroceraunia?20

Nequicquam deus abscidit

Prudens Oceano dissociabili

Terras si tamen impiae

Non tangenda rates transiliunt vada.

Audax omnia perpeti25

Gens humana ruit per vetitum nefas.

Audax Iapeti genus

Ignem fraude mala gentibus intulit.

Post ignem aetheria domo

Subductum macies et nova febrium30

Terris incubuit cohors,

Semotique prius tarda necessitas

Leti corripuit gradum.

Expertus vacuum Daedalus aëra

Pennis non homini datis;35

Perrupit Acheronta Herculeus labor.

Nil mortalibus ardui est;

Caelum ipsum petimus stultitia neque

Per nostrum patimur scelus

Iracunda Jovem ponere fulmina.40

CARMEN IV.

Solvitur acris hiems grata vice veris et Favoni,

Trahuntque siccas machinae carinas,

Ac neque jam stabulis gaudet pecus aut arator igni;

Nec prata canis albicant pruinis.

Jam Cytherea choros ducit Venus imminente Luna,5

Junctaeque Nymphis Gratiae decentes

Alterno terram quatiunt pede, dum graves Cyclopum

Volcanus ardens urit officinas.

Nunc decet aut viridi nitidum caput impedire myrto

Aut flore terrae quem ferunt solutae.10

Nunc et in umbrosis Fauno decet immolare lucis,

Seu poscat agnam sive malit haedum.

Pallida Mors aequo pulsat pede pauperum tabernas

Regumque turres. O beate Sesti,

Vitae summa brevis spem nos vetat inchoare longam.15

Jam te premet nox fabulaeque Manes

Et domus exilis Plutonia: quo simul mearis,

Nec regna vini sortiere talis

Nec tenerum Lycidan mirabere, quo calet juventus

Nunc omnis et mox virgines tepebunt.20

CARMEN V.

Quis multa gracilis te puer in rosa

Perfusus liquidis urget odoribus

Grato, Pyrrha, sub antro?

Cui flavam religas comam

Simplex munditiis? Heu quoties fidem5

Mutatosque deos flebit et aspera

Nigris aequora ventis

Emirabitur insolens

Qui nunc te fruitur credulus aurea;

Qui semper vacuam, semper amabilem10

Sperat nescius aurae

Fallacis. Miseri quibus

Intentata nites! Me tabula sacer

Votiva paries indicat uvida

Suspendisse potenti15

Vestimenta maris deo.

CARMEN VI.

Scriberis Vario fortis et hostium

Victor Maeonii carminis alite,

Quam rem cunque ferox navibus aut equis

Miles te duce gesserit.

Nos, Agrippa, neque haec dicere nec gravem5

Pelidae stomachum cedere nescii

Nec cursus duplicis per mare Ulixei

Nec saevam Pelopis domum

Conamur tenues grandia, dum pudor

Imbellisque lyrae Musa potens vetat10

Laudes egregii Caesaris et tuas

Culpa deterere ingeni.

Quis Martem tunica tectum adamantina

Digne scripserit aut pulvere Troico

Nigrum Merionen aut ope Palladis15

Tydiden superis parem?

Nos convivia, nos proelia virginum

Sectis in juvenes unguibus acrium

Cantamus vacui, sive quid urimur

Non praeter solitum leves.20

CARMEN VII.

Laudabunt alii claram Rhodon aut Mytilenen

Aut Epheson bimarisve Corinthi

Moenia vel Baccho Thebas vel Apolline Delphos

Insignes aut Thessala Tempe.

Sunt quibus unum opus est intactae Palladis urbem5

Carmine perpetuo celebrare et

Undique decerptam fronti praeponere olivam.

Plurimus in Junonis honorem

Aptum dicit equis Argos ditesque Mycenas.

Me nec tam patiens Lacedaemon10

Nec tam Larissae percussit campus opimae,

Quam domus Albuneae resonantis

Et praeceps Anio ac Tiburni lucus et uda

Mobilibus pomaria rivis.

Albus ut obscuro deterget nubila caelo15

Saepe Notus neque parturit imbres

Perpetuo, sic tu sapiens finire memento

Tristitiam vitaeque labores

Molli, Plance, mero, seu te fulgentia signis

Castra tenent, seu densa tenebit20

Tiburis umbra tui. Teucer Salamina patremque

Cum fugeret tamen uda Lyaeo

Tempora populea fertur vinxisse corona,

Sic tristes affatus amicos:

Quo nos cunque feret melior fortuna parente25

Ibimus, o socii comitesque.

Nil desperandum Teucro duce et auspice Teucro;

Certus enim promisit Apollo

Ambiguam tellure nova Salamina futuram.

O fortes pejoraque passi30

Mecum saepe viri, nunc vino pellite curas;

Cras ingens iterabimus aequor.

CARMEN VIII.

Lydia, dic, per omnes

Te deos oro, Sybarin cur properas amando

Perdere; cur apricum

Oderit campum patiens pulveris atque solis?

Cur neque militaris5

Inter aequales equitat, Gallica nec lupatis

Temperat ora frenis?

Cur timet flavum Tiberim tangere? Cur olivum

Sanguine viperino

Cautius vitat, neque jam livida gestat armis10

Brachia saepe disco,

Saepe trans finem jaculo nobilis expedito?

Quid latet, ut marinae

Filium dicunt Thetidis sub lacrymosa Trojae

Funera ne virilis15

Cultus in caedem et Lycias proriperet catervas?

CARMEN IX.

Vides ut alta stet nive candidum

Soracte, nec jam sustineant onus

Silvae laborantes geluque

Flumina constiterint acuto.

Dissolve frigus ligna super foco5

Large reponens, atque benignius

Deprome quadrimum Sabina,

O thaliarche, merum diota.

Permitte divis cetera, qui simul

Stravere ventos aequore fervido10

Deproeliantes nec cupressi

Nec veteres agitantur orni.

Quid sit futurum cras fuge quaerere, et

Quem Fors dierum cunque dabit lucro

Appone, nec dulces amores15

Sperne puer neque tu choreas,

Donec virenti canities abest

Morosa. Nunc et campus et areae

Lenesque sub noctem susurri

Composita repetantur hora;20

Nunc et latentis proditor intimo

Gratus puellae risus ab angulo,

Pignusque dereptum lacertis

Aut digito male pertinaci.

CARMEN X.

Mercuri facunde nepos Atlantis,

Qui feros cultus hominum recentum

Voce formasti catus et decorae

More palaestrae,

Te canam magni Jovis et deorum5

Nuntium curvaeque lyrae parentem,

Callidum quidquid placuit jocoso

Condere furto.

Te boves olim nisi reddidisses

Per dolum amotas puerum minaci10

Voce dum terret, viduus pharetra

Risit Apollo.

Quin et Atridas duce te superbos

Ilio dives Priamus relicto

Thessalosque ignes et iniqua Trojae15

Castra fefellit.

Tu pias laetis animas reponis

Sedibus virgaque levem coërces

Aurea turbam, superis deorum

Gratus et imis.20

CARMEN XI.

Tu ne quaesieris, scire nefas, quem mihi, quem tibi

Finem di dederint, Leuconoë, nec Babylonios

Tentaris numeros. Ut melius quidquid erit pati,

Seu plures hiemes seu tribuit Juppiter ultimam,

Quae nunc oppositis debilitat pumicibus mare5

Tyrrhenum. Sapias, vina liques, et spatio brevi

Spem longam reseces. Dum loquimur fugerit invida

Aetas: carpe diem quam minimum credula postero.

CARMEN XII.

Quem virum aut heroa lyra vel acri

Tibia sumis celebrare, Clio,

Quem deum? Cujus recinet jocosa

Nomen imago

Aut in umbrosis Heliconis oris5

Aut super Pindo, gelidove in Haemo

Unde vocalem temere insecutae

Orphea silvae

Arte materna rapidos morantem

Fluminum lapsus celeresque ventos,10

Blandum et auritas fidibus canoris

Ducere quercus?

Quid prius dicam solitis parentis

Laudibus, qui res hominum ac deorum,

Qui mare ac terras variisque mundum15

Temperat horis?

Unde nil majus generatur ipso,

Nec viget quidquam simile aut secundum:

Proximos illi tamen occupavit

Pallas honores.20

Proeliis audax, neque te silebo

Liber et saevis inimica Virgo

Beluis nec te, metuende certa

Phoebe sagitta.

Dicam et Alciden puerosque Ledae,25

Hunc equis, illum superare pugnis

Nobilem; quorum simul alba nautis

Stella refulsit

Defluit saxis agitatus humor,

Concidunt venti fugiuntque nubes,30

Et minax, quod sic voluere, ponto

Unda recumbit.

Romulum post hos prius an quietum

Pompili regnum memorem an superbos

Tarquini fasces dubito, an Catonis35

Nobile letum.

Regulum et Scauros animaeque magnae

Prodigum Paullum superante Poeno

Gratus insigni referam Camena

Fabriciumque.40

Hunc et incomptis Curium capillis

Utilem bello tulit et Camillum

Saeva paupertas et avitus apto

Cum lare fundus.

Crescit occulto velut arbor aevo,45

Fama Marcelli; micat inter omnes

Julium sidus velut inter ignes

Luna minores.

Gentis humanae pater atque custos

Orte Saturno, tibi cura magni50

Caesaris fatis data: tu secundo

Caesare regnes.

Ille, seu Parthos Latio imminentes

Egerit justo domitos triumpho

Sive subjectos Orientis orae55

Seras et Indos,

Te minor latum reget aequus orbem;

Tu gravi curru quaties Olympum,

Tu parum castis inimica mittes

Fulmina lucis.60

CARMEN XIII.

Cum tu, Lydia, Telephi

Cervicem roseam, cerea Telephi

Laudas brachia vae meum

Fervens difficili bile tumet jecur.

Tunc nec mens mihi nec color5

Certa sede manet, humor et in genas

Furtim labitur, arguens

Quam lentis penitus macerer ignibus.

Uror, seu tibi candidos

Turparunt humeros immodicae mero10

Rixae sive puer furens

Impressit memorem dente labris notam.

Non, si me satis audias,

Speres perpetuum dulcia barbare

Laedentem oscula, quae Venus15

Quinta parte sui nectaris imbuit.

Felices ter et amplius

Quos irrupta tenet copula, nec malis

Divolsus querimoniis

Suprema citius solvet amor die.20

CARMEN XIV.

O navis, referent in mare te novi

Fluctus! O quid agis? Fortiter occupa

Portum. Nonne vides ut

Nudum remigio latus

Et malus celeri saucius Africo5

Antennaeque gemant ac sine funibus

Vix durare carinae

Possint imperiosius

Aequor? Non tibi sunt integra lintea,

Non di, quos iterum pressa voces malo.10

Quamvis Pontica pinus,

Silvae filia nobilis,

Jactes et genus et nomen inutile;

Nil pictis timidus navita puppibus

Fidit. Tu, nisi ventis15

Debes ludibrium, cave.

Nuper sollicitum quae mihi taedium,

Nunc desiderium curaque non levis,

Interfusa nitentes

Vites aequora Cycladas.20

CARMEN XV.

Pastor cum traheret per freta navibus

Idaeis Helenen perfidus hospitam,

Ingrato celeres obruit otio

Ventos ut caneret fera

Nereus fata: Mala ducis avi domum5

Quam multo repetet Graecia milite,

Conjurata tuas rumpere nuptias

Et regnum Priami vetus.

Heu heu quantus equis, quantus adest viris

Sudor! quanta moves funera Dardanae10

Genti! Jam galeam Pallas et aegida

Currusque et rabiem parat.

Nequicquam Veneris praesidio ferox

Pectes caesariem grataque feminis

Imbelli cithara carmina divides;15

Nequicquam thalamo graves

Hastas et calami spicula Cnossii

Vitabis strepitumque et celerem sequi

Ajacem; tamen heu serus adulteros

Crines pulvere collines.20

Non Laërtiaden, exitium tuae

Genti, non Pylium Nestora respicis?

Urgent impavidi te Salaminius

Teucer et Sthenelus sciens

Pugnae, sive opus est imperitare equis25

Non auriga piger; Merionen quoque

Nosces. Ecce furit te reperire atrox

Tydides melior patre,

Quem tu cervus uti vallis in altera

Visum parte lupum graminis immemor30

Sublimi fugies mollis anhelitu,

Non hoc pollicitus tuae.

Iracunda diem proferet Ilio

Matronisque Phrygum classis Achilleï;

Post certas hiemes uret Achaïcus35

Ignis Iliacas domos.

CARMEN XVI.

O matre pulchra filia pulchrior,

Quem criminosis cunque voles modum

Pones ïambis, sive flamma

Sive mari libet Hadriano.

Non Dindymene, non adytis quatit5

Mentem sacerdotum incola Pythius,

Non Liber aeque, non acuta

Sic geminant Corybantes aera

Tristes ut irae, quas neque Noricus

Deterret ensis nec mare naufragum10

Nec saevus ignis nec tremendo

Juppiter ipse ruens tumultu.

Fertur Prometheus, addere principi

Limo coactus particulam undique

Desectam, et insani leonis15

Vim stomacho apposuisse nostro.

Irae Thyesten exitio gravi

Stravere, et altis urbibus ultimae

Stetere causae, cur perirent

Funditus imprimeretque muris20

Hostile aratrum exercitus insolens.

Compesce mentem: me quoque pectoris

Tentavit in dulci juventa

Fervor et in celeres ïambos

Misit furentem; nunc ego mitibus25

Mutare quaero tristia, dum mihi

Fias recantatis amica

Opprobriis animumque reddas.

CARMEN XVII.

Velox amoenum saepe Lucretilem

Mutat Lycaeo Faunus et igneam

Defendit aestatem capellis

Usque meis pluviosque ventos.

Impune tutum per nemus arbutos5

Quaerunt latentes et thyma deviae

Olentis uxores mariti,

Nec virides metuunt colubras

Nec Martiales Haedileae lupos,

Utcunque dulci, Tyndari, fistula10

Valles et Usticae cubantis

Laevia personuere saxa.

Di me tuentur, dis pietas mea

Et Musa cordi est. Hic tibi copia

Manabit ad plenum benigno15

Ruris honorum opulenta cornu.

Hic in reducta valle Caniculae

Vitabis aestus et fide Teïa

Dices laborantes in uno

Penelopen vitreamque Circen;20

Hic innocentis pocula Lesbii

Duces sub umbra, nec Semeleïus

Cum Marte confundet Thyoneus

Proelia, nec metues protervum

Suspecta Cyrum, ne male dispari25

Incontinentes injiciat manus

Et scindat haerentem coronam

Crinibus immeritamque vestem.

CARMEN XVIII.

Nullam, Vare, sacra vite prius severis arborem

Circa mite solum Tiburis et moenia Catili.

Siccis omnia nam dura deus proposuit, neque

Mordaces aliter diffugiunt sollicitudines.

Quis post vina gravem militiam aut pauperiem crepat?5

Quis non te potius, Bacche pater, teque, decens Venus?

At ne quis modici transiliat munera Liberi

Centaurea monet cum Lapithis rixa super mero

Debellata, monet Sithoniis non levis Euius,

Cum fas atque nefas exiguo fine libidinum10

Discernunt avidi. Non ego te, candide Bassareu,

Invitum quatiam, nec variis obsita frondibus

Sub divum rapiam. Saeva tene cum Berecyntio

Cornu tympana, quae subsequitur caecus Amor sui

Et tollens vacuum plus nimio Gloria verticem,15

Arcanique Fides prodiga, perlucidior vitro.

CARMEN XIX.

Mater saeva Cupidinum

Thebanaeque jubet me Semeles puer

Et lasciva Licentia

Finitis animum reddere amoribus.

Urit me Glycerae nitor5

Splendentis Pario marmore purius;

Urit grata protervitas

Et voltus nimium lubricus adspici.

In me tota ruens Venus

Cyprum deseruit, nec patitur Scythas10

Et versis animosum equis

Parthum dicere nec quae nihil attinent.

Hic vivum mihi caespitem, hic

Verbenas, pueri, ponite thuraque

Bimi cum patera meri:15

Mactata veniet lenior hostia.

CARMEN XX.

Vile potabis modicis Sabinum

Cantharis Graeca quod ego ipse testa

Conditum levi, datus in theatro

Cum tibi plausus,

Care Maecenas eques, ut paterni5

Fluminis ripae simul et jocosa

Redderet laudes tibi Vaticani

Montis imago.

Caecubum et prelo domitam Caleno

Tu bibes uvam: mea nec Falernae10

Temperant vites neque Formiani

Pocula colles.

CARMEN XXI.

Dianam tenerae dicite virgines,

Intonsum, pueri, dicite Cynthium

Latonamque supremo

Dilectam penitus Jovi.

Vos laetam fluviis et nemorum coma,5

Quaecunque aut gelido prominet Algido

Nigris aut Erymanthi

Silvis aut viridis Cragi;

Vos Tempe totidem tollite laudibus,

Natalemque, mares, Delon Apollinis,10

Insignemque pharetra

Fraternaque humerum lyra.

Hic bellum lacrumosum, hic miseram famem

Pestemque a populo et principe Caesare in

Persas atque Britannos15

Vestra motus aget prece.

CARMEN XXII.

Integer vitae scelerisque purus

Non eget Mauris jaculis neque arcu

Nec venenatis gravida sagittis,

Fusce, pharetra,

Sive per Syrtes iter aestuosas5

Sive facturus per inhospitalem

Caucasum vel quae loca fabulosus

Lambit Hydaspes.

Namque me silva lupus in Sabina,

Dum meam canto Lalagen et ultra10

Terminum curis vagor expeditis,

Fugit inermem,

Quale portentum neque militaris

Daunias latis alit aesculetis,

Nec Jubae tellus generat leonum15

Arida nutrix.

Pone me pigris ubi nulla campis

Arbor aestiva recreatur aura,

Quod latus mundi nebulae malusque

Juppiter urget;20

Pone sub curru nimium propinqui

Solis in terra domibus negata:

Dulce ridentem Lalagen amabo,

Dulce loquentem.

CARMEN XXIII.

Vitas hinnuleo me similis, Chloë,

Quaerenti pavidam montibus aviis

Matrem non sine vano

Aurarum et silüae metu.

Nam seu mobilibus veris inhorruit5

Adventus foliis seu virides rubum

Dimovere lacertae,

Et corde et genibus tremit.

Atqui non ego te tigris ut aspera

Gaetulusve leo frangere persequor:10

Tandem desine matrem

Tempestiva sequi viro.

CARMEN XXIV.

Quis desiderio sit pudor aut modus

Tam cari capitis? Praecipe lugubres

Cantus, Melpomene, cui liquidam pater

Vocem cum cithara dedit.

Ergo Quinctilium perpetuus sopor5

Urget! cui Pudor, et Justitiae soror

Incorrupta Fides nudaque Veritas

Quando ullum inveniet parem?

Multis ille bonis flebilis occidit,

Nulli flebilior quam tibi, Virgili.10

Tu frustra pius heu non ita creditum

Poscis Quinctilium deos.

Quod si Threïcio blandius Orpheo

Auditam moderere arboribus fidem,

Non vanae redeat sanguis imagini,15

Quam virga semel horrida

Non lenis precibus fata recludere

Nigro compulerit Mercurius gregi.

Durum: sed levius fit patientia

Quidquid corrigere est nefas.20

CARMEN XXV.

Parcius junctas quatiunt fenestras

Ictibus crebris juvenes protervi,

Nec tibi somnos adimunt, amatque

Janua limen,

Quae prius multum facilis movebat5

Cardines; audis minus et minus jam:

“Me tuo longas pereunte noctes,

Lydia, dormis?”

Invicem moechos anus arrogantes

Flebis in solo levis angiportu,10

Thracio bacchante magis sub inter-

lunia vento,

Cum tibi flagrans amor et libido

Quae solet matres furiare equorum

Saeviet circa jecur ulcerosum,15

Non sine questu

Laeta quod pubes hedera virente

Gaudeat pulla magis atque myrto,

Aridas frondes hiemis sodali

Dedicet Hebro.20

CARMEN XXVI.

Musis amicus tristitiam et metus

Tradam protervis in mare Creticum

Portare ventis, quis sub Arcto

Rex gelidae metuatur orae,

Quid Tiridaten terreat unice5

Securus. O, quae fontibus integris

Gaudes, apricos necte flores,

Necte meo Lamiae coronam,

Pimplea dulcis! Nil sine te mei

Prosunt honores: hunc fidibus novis,10

Hunc Lesbio sacrare plectro

Teque tuasque decet sorores.

CARMEN XXVII.

Natis in usum laetitiae scyphis

Pugnare Thracum est: tollite barbarum

Morem, verecundumque Bacchum

Sanguineis prohibete rixis!

Vino et lucernis Medus acinaces5

Immane quantum discrepat: impium

Lenite clamorem, sodales,

Et cubito remanete presso!

Voltis severi me quoque sumere

Partem Falerni? Dicat Opuntiae10

Frater Megillae quo beatus

Volnere, qua pereat sagitta.

Cessat voluntas? Non alia bibam

Mercede. Quae te cunque domat Venus

Non erubescendis adurit15

Ignibus ingenuoque semper

Amore peccas. Quidquid habes age

Depone tutis auribus. Ah miser,

Quanta laborabas Charybdi,

Digne puer meliore flamma!20

Quae saga, quis te solvere Thessalis

Magus venenis, quis poterit deus?

Vix illigatum te triformi

Pegasus expediet Chimaera.

CARMEN XXVIII.

Te maris et terrae numeroque carentis arenae

Mensorem cohibent, Archyta,

Pulveris exigui prope litus parva Matinum

Munera, nec quidquam tibi prodest

Aërias tentasse domos, animoque rotundum5

Percurrisse polum morituro.

Occidit et Pelopis genitor, conviva deorum,

Tithonusque remotus in auras

Et Jovis arcanis Minos admissus, habentque

Tartara Panthoiden iterum Orco10

Demissum, quamvis clipeo Trojana refixo

Tempora testatus nihil ultra

Nervos atque cutem morti concesserat atrae,

Judice te non sordidus auctor

Naturae verique. Sed omnes una manet nox15

Et calcanda semel via leti:

Dant alios Furiae torvo spectacula Marti;

Exitio est avidum mare nautis;

Mixta senum ac juvenum densentur funera, nullum

Saeva caput Proserpina fugit.20

Me quoque devexi rapidus comes Orionis

Illyricis Notus obruit undis.

At tu, nauta, vagae ne parce malignus arenae

Ossibus et capiti inhumato

Particulam dare: sic quodcunque minabitur Eurus25

Fluctibus Hesperiis Venusinae

Plectantur silvae te sospite, multaque merces

Unde potest tibi defluat aequo

Ab Jove Neptunoque sacri custode Tarenti.

Negligis immeritis nocituram30

Postmodo te natis fraudem committere? Fors et

Debita jura vicesque superbae

Te maneant ipsum: precibus non linquar inultis,

Teque piacula nulla resolvent.

Quamquam festinas non est mora longa; licebit35

Injecto ter pulvere curras.

CARMEN XXIX.

Icci, beatis nunc Arabum invides

Gazis, et acrem militiam paras

Non ante devictis Sabaeae

Regibus, horribilique Medo

Nectis catenas? Quae tibi virginum,5

Sponso necato barbara serviet?

Puer quis ex aula capillis

Ad cyathum statuetur unctis,

Doctus sagittas tendere Sericas

Arcu paterno? Quis neget arduis10

Pronos relabi posse rivos

Montibus et Tiberim reverti,

Cum tu coëmptos undique nobilis

Libros Panaeti Socraticam et domum

Mutare loricis Hiberis15

Pollicitus meliora tendis?

CARMEN XXX.

O Venus, regina Cnidi Paphique,

Sperne dilectam Cypron, et vocantis

Thure te multo Glycerae decoram

Transfer in aedem.

Fervidus tecum puer et solutis5

Gratiae zonis properentque Nymphae

Et parum comis sine te Juventas

Mercuriusque.

CARMEN XXXI.

Quid dedicatum poscit Apollinem

Vates? quid orat de patera novum

Fundens liquorem? Non opimae

Sardiniae segetes feraces,

Non aestuosae grata Calabriae5

Armenta, non aurum aut ebur Indicum,

Non rura quae Liris quieta

Mordet aqua taciturnus amnis,

Premant Calena falce quibus dedit

Fortuna vitem, dives et aureis10

Mercator exsiccet culullis

Vina Syra reparata merce,

Dis carus ipsis, quippe ter et quater

Anno revisens aequor Atlanticum

Impune. Me pascunt olivae,15

Me cichorea, levesque malvae.

Frui paratis et valido mihi,

Latoë, dones et precor integra

Cum mente, nec turpem senectam

Degere, nec cithara carentem.20

CARMEN XXXII.

Poscimur. Si quid vacui sub umbra

Lusimus tecum quod et hunc in annum

Vivat et plures, age dic Latinum,

Barbite, carmen,

Lesbio primum modulate civi,5

Qui ferox bello tamen inter arma,

Sive jactatam religarat udo

Litore navim,

Liberum et Musas Veneremque et illi

Semper haerentem puerum canebat10

Et Lycum nigris oculis nigroque

Crine decorum.

O decus Phoebi et dapibus supremi

Grata testudo Jovis, o laborum

Dulce lenimen, mihi cunque salve15

Rite vocanti.

CARMEN XXXIII.

Albi, ne doleas plus nimio memor

Immitis Glycerae, neu miserabiles

Decantes elegos cur tibi junior

Laesa praeniteat fide.

Insignem tenui fronte Lycorida5

Cyri torret amor, Cyrus in asperam

Declinat Pholoën; sed prius Apulis

Jungentur capreae lupis

Quam turpi Pholoë peccet adultero.

Sic visum Veneri, cui placet impares10

Formas atque animos sub juga aënea

Saevo mittere cum joco.

Ipsum me, melior cum peteret Venus,

Grata detinuit compede Myrtale

Libertina, fretis acrior Hadriae15

Curvantis Calabros sinus.

CARMEN XXXIV.

Parcus deorum cultor et infrequens

Insanientis dum sapientiae

Consultus erro, nunc retrorsum

Vela dare atque iterare cursus

Cogor relictos; namque Diespiter,5

Igni corusco nubila dividens

Plerumque, per purum tonantes

Egit equos volucremque currum

Quo bruta tellus et vaga flumina,

Quo Styx et invisi horrida Taenari10

Sedes Atlanteusque finis

Concutitur. Valet ima summis

Mutare et insignem attenuat deus

Obscura promens; hinc apicem rapax

Fortuna cum stridore acuto15

Sustulit, hic posuisse gaudet.

CARMEN XXXV.

O Diva, gratum quae regis Antium,

Praesens vel imo tollere de gradu

Mortale corpus, vel superbos

Vertere funeribus triumphos,

Te pauper ambit sollicita prece5

Ruris colonus, te dominam aequoris

Quicunque Bithyna lacessit

Carpathium pelagus carina.

Te Dacus asper, te profugi Scythae

Urbesque gentesque et Latium ferox10

Regumque matres barbarorum et

Purpurei metuunt tyranni,

Injurioso ne pede proruas

Stantem columnam, neu populus frequens

Ad arma cessantes, ad arma15

Concitet imperiumque frangat.

Te semper anteit saeva Necessitas

Clavos trabales et cuneos manu

Gestans aëna, nec severus

Uncus abest, liquidumque plumbum.20

Te Spes et albo rara Fides colit

Velata panno nec comitem abnegat,

Utcunque mutata potentes

Veste domos inimica linquis.

At volgus infidum et meretrix retro25

Perjura cedit, diffugiunt cadis

Cum faece siccatis amici

Ferre jugum pariter dolosi.

Serves iturum Caesarem in ultimos

Orbis Britannos et juvenum recens30

Examen Eois timendum

Partibus Oceanoque rubro.

Eheu cicatricum et sceleris pudet

Fratrumque. Quid nos dura refugimus

Aetas? quid intactum nefasti35

Liquimus? unde manum juventus

Metu deorum continuit? quibus

Pepercit aris? O utinam nova

Incude diffingas retusum in

Massagetas Arabasque ferrum!40

CARMEN XXXVI.

Et thure et fidibus juvat

Placare et vituli sanguine debito

Custodes Numidae deos,

Qui nunc Hesperia sospes ab ultima

Caris multa sodalibus,5

Nulli plura tamen dividit oscula

Quam dulci Lamiae, memor

Actae non alio rege puertiae

Mutataeque simul togae.

Cressa ne careat pulchra dies nota,10

Neu promptae modus amphorae,

Neu morem in Salium sit requies pedum,

Neu multi Damalis meri

Bassum Threïcia vincat amystide,

Neu desint epulis rosae,15

Neu vivax apium, neu breve lilium.

Omnes in Damalin putres

Deponent oculos, nec Damalis novo

Divelletur adultero

Lascivis hederis ambitiosior.20

CARMEN XXXVII.

Nunc est bibendum, nunc pede libero

Pulsanda tellus, nunc Saliaribus

Ornare pulvinar deorum

Tempus erat dapibus, sodales.

Antehac nefas depromere Caecubum5

Cellis avitis, dum Capitolio

Regina dementes ruinas

Funus et imperio parabat

Contaminato cum grege turpium

Morbo virorum, quidlibet impotens10

Sperare fortunaque dulci

Ebria. Sed minuit furorem

Vix una sospes navis ab ignibus,

Mentemque lymphatam Mareotico

Redegit in veros timores15

Caesar, ab Italia volantem

Remis adurgens, accipiter velut

Molles columbas, aut leporem citus

Venator in campis nivalis

Haemoniae, daret ut catenis20

Fatale monstrum: quae generosius

Perire quaerens, nec muliebriter

Expavit ensem nec latentes

Classe cita reparavit oras.

Ausa et jacentem visere regiam25

Voltu sereno, fortis et asperas

Tractare serpentes, ut atrum

Corpore combiberet venenum,

Deliberata morte ferocior,

Saevis Liburnis scilicet invidens30

Privata deduci superbo

Non humilis mulier triumpho.

CARMEN XXXVIII.

Persicos odi, puer, apparatus,

Displicent nexae philyra coronae;

Mitte sectari rosa quo locorum

Sera moretur.

Simplici myrto nihil allabores

Sedulus curo: neque te ministrum

Dedecet myrtus neque me sub arta

Vite bibentem.

Q. HORATII FLACCI

CARMINUM

LIBER SECUNDUS.

I. | II. | III. | IV. | V. | VI. | VII. | VIII. | IX. | X. | XI. | XII. | XIII. | XIV. | XV. | XVI. | XVII. | XVIII. | XIX. | XX.

CARMEN I.

Motum ex Metello consule civicum

Bellique causas et vitia et modos

Ludumque Fortunae gravesque

Principum amicitias et arma

Nondum expiatis uncta cruoribus,5

Periculosae plenum opus aleae,

Tractas et incedis per ignes

Suppositos cineri doloso.

Paullum severae Musa tragoediae

Desit theatris: mox ubi publicas10

Res ordinaris grande munus

Cecropio repetes cothurno,

Insigne maestis praesidium reis

Et consulenti, Pollio, curiae,

Cui laurus aeternos honores15

Delmatico peperit triumpho.

Jam nunc minaci murmure cornuum

Perstringis aures, jam litui strepunt,

Jam fulgor armorum fugaces

Terret equos equitumque voltus:20

Audire magnos jam videor duces

Non indecoro pulvere sordidos,

Et cuncta terrarum subacta

Praeter atrocem animum Catonis.

Juno et deorum quisquis amicior25

Afris inulta cesserat impotens

Tellure victorum nepotes

Rettulit inferias Jugurthae.

Quis non Latino sanguine pinguior

Campus sepulcris impia proelia30

Testatur auditumque Medis

Hesperiae sonitum ruinae?

Qui gurges, aut quae flumina lugubris

Ignara belli? quod mare Dauniae

Non decoloravere caedes?35

Quae caret ora cruore nostro?

Sed ne relictis, Musa procax, jocis,

Ceae retractes munera neniae:

Mecum Dionaeo sub antro

Quaere modos leviore plectro.40

CARMEN II.

Nullus argento color est avaris

Abdito terris, inimice lamnae

Crispe Sallusti, nisi temperato

Splendeat usu.

Vivet extento Proculeius aevo5

Notus in fratres animi paterni;

Illum aget penna metuente solvi

Fama superstes.

Latius regnes avidum domando

Spiritum, quam si Libyam remotis10

Gadibus jungas et uterque Poenus

Serviat uni.

Crescit indulgens sibi dirus hydrops,

Nec sitim pellit nisi causa morbi

Fugerit venis et aquosus albo15

Corpore languor.

Redditum Cyri solio Phraaten

Dissidens plebi numero beatorum

Eximit Virtus, populumque falsis

Dedocet uti20

Vocibus, regnum et diadema tutum

Deferens uni propriamque laurum

Quisquis ingentes oculo inretorto

Spectat acervos.

CARMEN III.

Aequam memento rebus in arduis

Servare mentem, non secus in bonis

Ab insolenti temperatam

Laetitia, moriture Delli,

Seu maestus omni tempore vixeris,5

Seu te in remoto gramine per dies

Festos reclinatum bearis

Interiore nota Falerni.

Quo pinus ingens albaque populus

Umbram hospitalem consociare amant10

Ramis? Quid obliquo laborat

Lympha fugax trepidare rivo?

Huc vina et unguenta et nimium breves

Flores amoenae ferre jube rosae,

Dum res et aetas et sororum15

Fila trium patiuntur atra.

Cedes coëmptis saltibus et domo

Villaque flavus quam Tiberis lavit,

Cedes et exstructis in altum

Divitiis potietur heres.20

Divesne prisco natus ab Inacho

Nil interest an pauper et infima

De gente sub divo moreris,

Victima nil miserantis Orci.

Omnes eodem cogimur, omnium25

Versatur urna serius ocius

Sors exitura et nos in aeternum

Exilium impositura cumbae.

CARMEN IV.

Ne sit ancillae tibi amor pudori,

Xanthia Phoceu! Prius insolentem

Serva Briseis niveo colore

Movit Achillem;

Movit Ajacem Telamone natum5

Forma captivae dominum Tecmessae;

Arsit Atrides medio in triumpho

Virgine rapta,

Barbarae postquam cecidere turmae

Thessalo victore et ademptus Hector10

Tradidit fessis leviora tolli

Pergama Grais.

Nescias an te generum beati

Phyllidis flavae decorent parentes:

Regium certe genus et penates15

Maeret iniquos.

Crede non illam tibi de scelesta

Plebe dilectam, neque sic fidelem,

Sic lucro aversam potuisse nasci

Matre pudenda.20

Brachia et voltum teretesque suras

Integer laudo; fuge suspicari,

Cujus octavum trepidavit aetas

Claudere lustrum.

CARMEN V.

Nondum subacta ferre jugum valet

Cervice, nondum munia comparis

Aequare nec tauri ruentis

In venerem tolerare pondus.

Circa virentes est animus tuae5

Campos juvencae, nunc fluviis gravem

Solantis aestum, nunc in udo

Ludere cum vitulis salicto

Praegestientis. Tolle cupidinem

Immitis uvae: jam tibi lividos10

Distinguet Auctumnus racemos

Purpureo varius colore.

Jam te sequetur: currit enim ferox

Aetas et illi quos tibi dempserit

Apponet annos; jam proterva15

Fronte petet Lalage maritum:

Dilecta quantum non Pholoë fugax,

Non Chloris albo sic humero nitens,

Ut pura nocturno renidet

Luna mari, Cnidiusve Gyges,20

Quem si puellarum insereres choro

Mire sagaces falleret hospites

Discrimen obscurum solutis

Crinibus ambiguoque vultu.

CARMEN VI.

Septimi, Gades aditure mecum et

Cantabrum indoctum juga ferre nostra et

Barbaras Syrtes ubi Maura semper

Aestuat unda,

Tibur Argeo positum colono5

Sit meae sedes utinam senectae,

Sit modus lasso maris et viarum

Militiaeque!

Unde si Parcae prohibent iniquae,

Dulce pellitis ovibus Galaesi10

Flumen et regnata petam Laconi

Rura Phalantho.

Ille terrarum mihi praeter omnes

Angulus ridet ubi non Hymetto

Mella decedunt viridique certat15

Baca Venafro;

Ver ubi longum tepidasque praebet

Juppiter brumas, et amicus Aulon

Fertili Baccho minimum Falernis

Invidet uvis.20

Ille te mecum locus et beatae

Postulant arces: ibi tu calentem

Debita sparges lacrima favillam

Vatis amici.

CARMEN VII.

O saepe mecum tempus in ultimum

Deducte Bruto militiae duce,

Quis te redonavit Quiritem

Dis patriis Italoque caelo,

Pompei meorum prime sodalium,5

Cum quo morantem saepe diem mero

Fregi coronatus nitentes

Malobathro Syrio capillos?

Tecum Philippos et celerem fugam

Sensi relicta non bene parmula,10

Cum fracta virtus et minaces

Turpe solum tetigere mento.

Sed me per hostes Mercurius celer

Denso paventem sustulit aëre;

Te rursus in bellum resorbens15

Unda fretis tulit aestuosis.

Ergo obligatam redde Jovi dapem

Longaque fessum militia latus

Depone sub lauru mea nec

Parce cadis tibi destinatis.20

Oblivioso levia Massico

Ciboria exple; funde capacibus

Unguenta de conchis. Quis udo

Deproperare apio coronas

Curatve myrto? quem Venus arbitrum25

Dicet bibendi? Non ego sanius

Bacchabor Edonis: recepto

Dulce mihi furere est amico.

CARMEN VIII.

Ulla si juris tibi pejerati

Poena, Barine, nocuisset unquam,

Dente si nigro fieres vel uno

Turpior ungui,

Crederem. Sed tu, simul obligasti5

Perfidum votis caput enitescis

Pulchrior multo, juvenumque prodis

Publica cura.

Expedit matris cineres opertos

Fallere et toto taciturna noctis10

Signa cum caelo, gelidaque divos

Morte carentes.

Ridet hoc inquam Venus ipsa, rident

Simplices Nymphae ferus et Cupido

Semper ardentes acuens sagittas15

Cote cruenta.

Adde quod pubes tibi crescit omnis,

Servitus crescit nova nec priores

Impiae tectum dominae relinquunt

Saepe minati.20

Te suis matres metuunt juvencis,

Te senes parci miseraeque nuper

Virgines nuptae, tua ne retardet

Aura maritos.

CARMEN IX.

Non semper imbres nubibus hispidos

Manant in agros aut mare Caspium

Vexant inaequales procellae

Usque, nec Armeniis in oris,

Amice Valgi, stat glacies iners5

Menses per omnes aut Aquilonibus

Querceta Gargani laborant

Et foliis viduantur orni:

Tu semper urges flebilibus modis

Mysten ademptum, nec tibi Vespero10

Surgente decedunt amores

Nec rapidum fugiente Solem.

At non ter aevo functus amabilem

Ploravit omnes Antilochum senex

Annos, nec impubem parentes15

Troilon, aut Phrygiae sorores

Flevere semper. Desine mollium

Tandem querelarum, et potius nova

Cantemus Augusti tropaea

Caesaris et rigidum Niphaten,20

Medumque flumen gentibus additum

Victis minores volvere vertices,

Intraque praescriptum Gelonos

Exiguis equitare campis.

CARMEN X.

Rectius vives, Licini, neque altum

Semper urgendo neque, dum procellas

Cautus horrescis, nimium premendo

Litus iniquum.

Auream quisquis mediocritatem5

Diligit tutus caret obsoleti

Sordibus tecti, caret invidenda

Sobrius aula.

Saepius ventis agitatur ingens

Pinus et celsae graviore casu10

Decidunt turres feriuntque summos

Fulgura montes.

Sperat infestis, metuit secundis

Alteram sortem bene praeparatum

Pectus. Informes hiemes reducit15

Juppiter, idem

Summovet. Non si male nunc et olim

Sic erit: quondam cithara tacentem

Suscitat musam, neque semper arcum

Tendit Apollo.20

Rebus angustis animosus atque

Fortis appare; sapienter idem

Contrahes vento nimium secundo

Turgida vela.

CARMEN XI.

Quid bellicosus Cantaber et Scythes,

Hirpine Quinti, cogitet Hadria

Divisus objecto remittas

Quaerere, nec trepides in usum

Poscentis aevi pauca. Fugit retro5

Levis juventas et decor, arida

Pellente lascivos amores

Canitie facilemque somnum.

Non semper idem floribus est honor

Vernis neque uno Luna rubens nitet10

Voltu: quid aeternis minorem

Consiliis animum fatigas?

Cur non sub alta vel platano vel hac

Pinu jacentes sic temere et rosa

Canos odorati capillos,15

Dum licet, Assyriaque nardo

Potamus uncti? Dissipat Euius

Curas edaces. Quis puer ocius

Restinguet ardentis Falerni

Pocula praetereunte lympha?20

Quis devium scortum eliciet domo

Lyden? Eburna dic age cum lyra

Maturet in comptum Lacaenae

More comas religata nodum.

CARMEN XII.

Nolis longa ferae bella Numantiae,

Nec dirum Hannibalem, nec Siculum mare

Poeno purpureum sanguine mollibus

Aptari citharae modis;

Nec saevos Lapithas et nimium mero5

Hylaeum domitosque Herculea manu

Telluris juvenes, unde periculum

Fulgens contremuit domus

Saturni veteris; tuque pedestribus

Dices historiis proelia Caesaris,10

Maecenas, melius ductaque per vias

Regum colla minacium.

Me dulces dominae Musa Licymniae

Cantus, me voluit dicere lucidum

Fulgentes oculos et bene mutuis15

Fidum pectus amoribus;

Quam nec ferre pedem dedecuit choris,

Nec certare joco nec dare brachia

Ludentem nitidis virginibus, sacro

Dianae celebris die.20

Num tu quae tenuit dives Achaemenes,

Aut pinguis Phrygiae Mygdonias opes

Permutare velis crine Licymniae,

Plenas aut Arabum domos?

Dum flagrantia detorquet ad oscula25

Cervicem, aut facili saevitia negat,

Quae poscente magis gaudeat eripi,

Interdum rapere occupet.

CARMEN XIII.

Ille et nefasto te posuit die,

Quicunque primum, et sacrilega manu

Produxit, arbos, in nepotum

Perniciem opprobriumque pagi;

Illum et parentis crediderim sui5

Fregisse cervicem et penetralia

Sparsisse nocturno cruore

Hospitis; ille venena Colchica

Et quidquid usquam concipitur nefas

Tractavit, agro qui statuit meo10

Te, triste lignum, te caducum

In domini caput immerentis.

Quid quisque vitet nunquam homini satis

Cautum est in horas: navita Bosporum

Poenus perhorrescit neque ultra15

Caeca timet aliunde fata,

Miles sagittas et celerem fugam

Parthi, catenas Parthus et Italum

Robur; sed improvisa leti

Vis rapuit rapietque gentes.20

Quam paene furvae regna Proserpinae

Et judicantem vidimus Aeacum

Sedesque discretas piorum et

Aeoliis fidibus querentem

Sappho puellis de popularibus,25

Et te sonantem plenius aureo,

Alcaee, plectro dura navis,

Dura fugae mala, dura belli!

Utrumque sacro digna silentio

Mirantur umbrae dicere; sed magis30

Pugnas et exactos tyrannos

Densum humeris bibit aure volgus.

Quid mirum, ubi illis carminibus stupens

Demittit atras belua centiceps

Aures et intorti capillis35

Eumenidum recreantur angues?

Quin et Prometheus et Pelopis parens

Dulci laborum decipitur sono;

Nec curat Orion leones

Aut timidos agitare lyncas.40

CARMEN XIV.

Eheu fugaces, Postume, Postume,

Labuntur anni, nec pietas moram

Rugis et instanti senectae

Afferet indomitaeque morti,—

Non, si trecenis, quotquot eunt dies,5

Amice, places illacrumabilem

Plutona tauris, qui ter amplum

Geryonen Tityonque tristi

Compescit unda, scilicet omnibus

Quicunque terrae munere vescimur,10

Enaviganda sive reges

Sive inopes erimus coloni.

Frustra cruento Marte carebimus,

Fractisque rauci fluctibus Hadriae,

Frustra per auctumnos nocentem15

Corporibus metuemus Austrum:

Visendus ater flumine languido

Cocytos errans et Danai genus

Infame damnatusque longi

Sisyphus Aeolides laboris.20

Linquenda tellus et domus et placens

Uxor, neque harum quas colis arborum

Te praeter invisas cupressos

Ulla brevem dominum sequetur.

Absumet heres Caecuba dignior25

Servata centum clavibus, et mero

Tinget pavimentum superbo

Pontificum potiore coenis.

CARMEN XV.

Jam pauca aratro jugera regiae

Moles relinquent; undique latius

Extenta visentur Lucrino

Stagna lacu, platanusque caelebs

Evincet ulmos; tum violaria et5

Myrtus et omnis copia narium

Spargent olivetis odorem

Fertilibus domino priori,

Tum spissa ramis laurea fervidos

Excludet ictus. Non ita Romuli10

Praescriptum et intonsi Catonis

Auspiciis veterumque norma.

Privatus illis census erat brevis,

Commune magnum: nulla decempedis

Metata privatis opacam15

Porticus excipiebat Arcton,

Nec fortuitum spernere caespitem

Leges sinebant, oppida publico

Sumptu jubentes et deorum

Templa novo decorare saxo.20

CARMEN XVI.

Otium divos rogat in patente

Prensus Aegaeo, simul atra nubes

Condidit lunam neque certa fulgent

Sidera nautis;

Otium bello furiosa Thrace,5

Otium Medi pharetra decori,

Grosphe, non gemmis neque purpura ve-

nale neque auro.

Non enim gazae neque consularis

Summovet lictor miseros tumultus10

Mentis, et curas laqueata circum

Tecta volantes.

Vivitur parvo bene cui paternum

Splendet in mensa tenui salinum,

Nec leves somnos timor aut cupido15

Sordidus aufert.

Quid brevi fortes jaculamur aevo

Multa? Quid terras alio calentes

Sole mutamus? Patriae quis exsul

Se quoque fugit?20

Scandit aeratas vitiosa naves

Cura nec turmas equitum relinquit,

Ocior cervis et agente nimbos

Ocior Euro.

Laetus in praesens animus quod ultra est25

Oderit curare et amara lento

Temperet risu; nihil est ab omni

Parte beatum.

Abstulit clarum cita mors Achillem,

Longa Tithonum minuit senectus,30

Et mihi forsan tibi quod negarit,

Porriget hora.

Te greges centum Siculaeque circum

Mugiunt vaccae, tibi tollit hinnitum

Apta quadrigis equa, te bis Afro35

Murice tinctae

Vestiunt lanae: mihi parva rura et

Spiritum Graiae tenuem Camenae

Parca non mendax dedit et malignum

Spernere volgus.40

CARMEN XVII.

Cur me querelis exanimas tuis?

Nec dis amicum est nec mihi te prius

Obire, Maecenas, mearum

Grande decus columenque rerum.

Ah te meae si partem animae rapit5

Maturior vis, quid moror altera,

Nec carus aeque nec superstes

Integer? Ille dies utramque

Ducet ruinam. Non ego perfidum

Dixi sacramentum: ibimus, ibimus10

Utcunque praecedes, supremum

Carpere iter comites parati.

Me nec Chimaerae spiritus igneae

Nec, si resurgat, centimanus Gyas

Divellet unquam: sic potenti15

Justitiae placitumque Parcis.

Seu Libra seu me Scorpios adspicit

Formidolosus pars violentior

Natalis horae, seu tyrannus

Hesperiae Capricornus undae,20

Utrumque nostrum incredibili modo

Consentit astrum. Te Jovis impio

Tutela Saturno refulgens

Eripuit volucrisque Fati

Tardavit alas, cum populus frequens25

Laetum theatris ter crepuit sonum:

Me truncus illapsus cerebro

Sustulerat, nisi Faunus ictum

Dextra levasset, Mercurialium

Custos virorum. Reddere victimas30

Aedemque votivam memento:

Nos humilem feriemus agnam.

CARMEN XVIII.

Non ebur neque aureum

Mea renidet in domo lacunar;

Non trabes Hymettiae

Premunt columnas ultima recisas

Africa; neque Attali5

Ignotus heres regiam occupavi;

Nec Laconicas mihi

Trahunt honestae purpuras clientae:

At fides et ingeni

Benigna vena est, pauperemque dives10

Me petit; nihil supra

Deos lacesso, nec potentem amicum

Largiora flagito,

Satis beatus unicis Sabinis.

Truditur dies die,15

Novaeque pergunt interire lunae.

Tu secanda marmora

Locas sub ipsum funus, et sepulcri

Immemor struis domos

Marisque Baiis obstrepentis urges20

Summovere litora,

Parum locuples continente ripa.

Quid, quod usque proximos

Revellis agri terminos et ultra

Limites clientium25

Salis avarus? Pellitur paternos

In sinu ferens deos

Et uxor et vir sordidosque natos;

Nulla certior tamen

Rapacis Orci fine destinata30

Aula divitem manet

Herum. Quid ultra tendis? Aequa tellus

Pauperi recluditur

Regumque pueris, nec satelles Orci

Callidum Promethea35

Revexit auro captus. Hic superbum

Tantalum atque Tantali

Genus coërcet; hic levare functum

Pauperem laboribus

Vocatus atque non vocatus audit.40

CARMEN XIX.

Bacchum in remotis carmina rupibus

Vidi docentem—credite posteri—

Nymphasque discentes et aures

Capripedum Satyrorum acutas.

Euoe, recenti mens trepidat metu5

Plenoque Bacchi pectore turbidum

Laetatur. Euoe, parce Liber,

Parce, gravi metuende thyrso!

Fas pervicaces est mihi Thyiadas

Vinique fontem lactis et uberes10

Cantare rivos, atque truncis

Lapsa cavis iterare mella;

Fas et beatae conjugis additum

Stellis honorem tectaque Penthei

Disjecta non leni ruina,15

Thracis et exitium Lycurgi.

Tu flectis amnes, tu mare barbarum,

Tu separatis uvidus in jugis

Nodo coërces viperino

Bistonidum sine fraude crines:20

Tu, cum parentis regna per arduum

Cohors Gigantum scanderet impia,

Rhoetum retorsisti leonis

Unguibus horribilique mala;

Quamquam choreis aptior et jocis25

Ludoque dictus non sat idoneus

Pugnae ferebaris: sed idem

Pacis eras mediusque belli.

Te vidit insons Cerberus aureo

Cornu decorum, leniter atterens30

Caudam, et recedentis trilingui

Ore pedes tetigitque crura.

CARMEN XX.

Non usitata nec tenui ferar

Penna biformis per liquidum aethera

Vates, neque in terris morabor

Longius, invidiaque major

Urbes relinquam. Non ego pauperum5

Sanguis parentum, non ego quem vocas,

Dilecte Maecenas, obibo,

Nec Stygia cohibebor unda.

Jam jam residunt cruribus asperae

Pelles, et album mutor in alitem10

Superne, nascunturque leves

Per digitos humerosque plumae.

Jam Daedaleo ocior Icaro

Visam gementis litora Bospori

Syrtesque Gaetulas canorus15

Ales, Hyperboreosque campos.

Me Colchus et qui dissimulat metum

Marsae cohortis Dacus et ultimi

Noscent Geloni, me peritus

Discet Hiber Rhodanique potor.20

Absint inani funere neniae

Luctusque turpes et querimoniae;

Compesce clamorem ac sepulcri

Mitte supervacuos honores.

Q. HORATII FLACCI

CARMINUM

LIBER TERTIUS.

I. | II. | III. | IV. | V. | VI. | VII. | VIII. | IX. | X. | XI. | XII. | XIII. | XIV. | XV. | XVI. | XVII. | XVIII. | XIX. | XX. | XXI. | XXII. | XXIII. | XXIV. | XXV. | XXVI. | XXVII. | XXVIII. | XXIX. | XXX.

CARMEN I.

Odi profanum vulgus et arceo;

Favete linguis: carmina non prius

Audita Musarum sacerdos

Virginibus puerisque canto.

Regum timendorum in proprios greges,5

Reges in ipsos imperium est Jovis

Clari Giganteo triumpho,

Cuncta supercilio moventis.

Est ut viro vir latius ordinet

Arbusta sulcis, hic generosior10

Descendat in Campum petitor,

Moribus hic meliorque fama

Contendat, illi turba clientium

Sit major: aequa lege Necessitas

Sortitur insignes et imos;15

Omne capax movet urna nomen.

Districtus ensis cui super impia

Cervice pendet non Siculae dapes

Dulcem elaborabunt saporem,

Non avium citharaeque cantus20

Somnum reducent. Somnus agrestium

Lenis virorum non humiles domos

Fastidit umbrosamque ripam,

Non Zephyris agitata Tempe.

Desiderantem quod satis est neque25

Tumultuosum sollicitat mare,

Nec saevus Arcturi cadentis

Impetus aut orientis Haedi,

Non verberatae grandine vineae

Fundusque mendax, arbore nunc aquas30

Culpante nunc torrentia agros

Sidera nunc hiemes iniquas.

Contracta pisces aequora sentiunt

Jactis in altum molibus; huc frequens

Caementa demittit redemptor35

Cum famulis dominusque terrae

Fastidiosus. Sed Timor et Minae

Scandunt eodem quo dominus, neque

Decedit aerata triremi, et

Post equitem sedet atra Cura.40

Quodsi dolentem nec Phrygius lapis

Nec purpurarum sidere clarior

Delenit usus nec Falerna

Vitis Achaemeniumque costum,

Cur invidendis postibus et novo45

Sublime ritu moliar atrium?

Cur valle permutem Sabina

Divitias operosiores?

CARMEN II.

Angustam amice pauperiem pati

Robustus acri militia puer

Condiscat, et Parthos feroces

Vexet eques metuendus hasta,

Vitamque sub divo et trepidis agat5

In rebus. Illum ex moenibus hosticis

Matrona bellantis tyranni

Prospiciens et adulta virgo

Suspiret, eheu, ne rudis agminum

Sponsus lacessat regius asperum10

Tactu leonem, quem cruenta

Per medias rapit ira caedes.

Dulce et decorum est pro patria mori:

Mors et fugacem persequitur virum,

Nec parcit imbellis juventae15

Poplitibus timidoque tergo.

Virtus repulsae nescia sordidae

Intaminatis fulget honoribus,

Nec sumit aut ponit secures

Arbitrio popularis aurae.20

Virtus recludens immeritis mori

Caelum negata tentat iter via,

Coetusque volgares et udam

Spernit humum fugiente penna.

Est et fideli tuta silentio25

Merces: vetabo qui Cereris sacrum

Vulgarit arcanae sub isdem

Sit trabibus fragilemve mecum

Solvat phaselon; saepe Diespiter

Neglectus incesto addidit integrum:30

Raro antecedentem scelestum

Deseruit pede Poena claudo.

CARMEN III.

Justum et tenacem propositi virum

Non civium ardor prava jubentium,

Non voltus instantis tyranni

Mente quatit solida, neque Auster

Dux inquieti turbidus Hadriae,5

Nec fulminantis magna manus Jovis;

Si fractus illabatur orbis

Impavidum ferient ruinae.

Hac arte Pollux et vagus Hercules

Enisus arces attigit igneas,10

Quos inter Augustus recumbens

Purpureo bibit ore nectar.

Hac te merentem, Bacche pater, tuae

Vexere tigres indocili jugum

Collo trahentes; hac Quirinus15

Martis equis Acheronta fugit,

Gratum elocuta consiliantibus

Junone divis: Ilion, Ilion

Fatalis incestusque judex

Et mulier peregrina vertit20

In pulverem, ex quo destituit deos

Mercede pacta Laomedon, mihi

Castaeque damnatum Minervae

Cum populo et duce fraudulento.

Jam nec Lacaenae splendet adulterae25

Famosus hospes nec Priami domus

Perjura pugnaces Achivos

Hectoreis opibus refringit,

Nostrisque ductum seditionibus

Bellum resedit. Protinus et graves30

Iras et invisum nepotem

Troica quem peperit sacerdos

Marti redonabo; illum ego lucidas

Inire sedes, ducere nectaris

Succos, et adscribi quietis35

Ordinibus patiar deorum.

Dum longus inter saeviat Ilion

Romamque pontus qualibet exsules

In parte regnanto beati;

Dum Priami Paridisque busto40

Insultet armentum et catulos ferae

Celent inultae stet Capitolium

Fulgens, triumphatisque possit

Roma ferox dare jura Medis.

Horrenda late nomen in ultimas45

Extendat oras, qua medius liquor

Secernit Europen ab Afro,

Qua tumidus rigat arva Nilus,

Aurum irrepertum et sic melius situm

Cum terra celat spernere fortior,50

Quam cogere humanos in usus

Omne sacrum rapiente dextra.

Quicunque mundo terminus obstitit

Hunc tangat armis, visere gestiens

Qua parte debacchentur ignes,55

Qua nebulae pluviique rores.

Sed bellicosis fata Quiritibus

Hac lege dico, ne nimium pii

Rebusque fidentes avitae

Tecta velint reparare Troiae.60

Troiae renascens alite lugubri

Fortuna tristi clade iterabitur,

Ducente victrices catervas

Conjuge me Jovis et sorore.

Ter si resurgat murus aëneus65

Auctore Phoebo ter pereat meis

Excisus Argivis, ter uxor

Capta virum puerosque ploret.

Non hoc jocosae conveniet lyrae:

Quo, Musa, tendis? Desine pervicax70

Referre sermones deorum et

Magna modis tenuare parvis.

CARMEN IV.

Descende caelo et dic age tibia

Regina longum Calliope melos,

Seu voce nunc mavis acuta,

Seu fidibus citharaque Phoebi.

Auditis, an me ludit amabilis5

Insania? Audire et videor pios

Errare per lucos amoenae

Quos et aquae subeunt et aurae.

Me fabulosae Vulture in Apulo

Altricis extra limen Apuliae10

Ludo fatigatumque somno

Fronde nova puerum palumbes

Texere, mirum quod foret omnibus,

Quicunque celsae nidum Acherontiae

Saltusque Bantinos et arvum15

Pingue tenent humilis Forenti,

Ut tuto ab atris corpore viperis

Dormirem et ursis, ut premerer sacra

Lauroque collataque myrto,

Non sine dis animosus infans.20

Vester, Camenae, vester in arduos

Tollor Sabinos, seu mihi frigidum

Praeneste seu Tibur supinum

Seu liquidae placuere Baiae.

Vestris amicum fontibus et choris25

Non me Philippis versa acies retro,

Devota non exstinxit arbos,

Nec Sicula Palinurus unda.

Utcunque mecum vos eritis, libens

Insanientem navita Bosporum30

Tentabo et urentes arenas

Litoris Assyrii viator;

Visam Britannos hospitibus feros

Et laetum equino sanguine Concanum,

Visam pharetratos Gelonos35

Et Scythicum inviolatus amnem.

Vos Caesarem altum, militia simul

Fessas cohortes addidit oppidis,

Finire quaerentem labores

Pierio recreatis antro.40

Vos lene consilium et datis et dato

Gaudetis almae. Scimus, ut impios

Titanas immanemque turmam

Fulmine sustulerit caduco,

Qui terram inertem, qui mare temperat45

Ventosum, et urbes regnaque tristia,

Divosque mortalesque turbas

Imperio regit unus aequo.

Magnum illa terrorem intulerat Jovi

Fidens juventus horrida brachiis,50

Fratresque tendentes opaco

Pelion imposuisse Olympo.

Sed quid Typhoëus et validus Mimas,

Aut quid minaci Porphyrion statu,

Quid Rhoetus evolsisque truncis55

Enceladus jaculator audax

Contra sonantem Palladis aegida

Possent ruentes? Hinc avidus stetit

Volcanus, hinc matrona Juno et

Nunquam humeris positurus arcum,60

Qui rore puro Castaliae lavit

Crines solutos, qui Lyciae tenet

Dumeta natalemque silvam,

Delius et Patareus Apollo.

Vis consili expers mole ruit sua:65

Vim temperatam di quoque provehunt

In majus; idem odere vires

Omne nefas animo moventes.

Testis mearum centimanus Gyas

Sententiarum, notus et integrae70

Tentator Orion Dianae

Virginea domitus sagitta.

Injecta monstris Terra dolet suis

Maeretque partus fulmine luridum

Missos ad Orcum; nec peredit75

Impositam celer ignis Aetnen,

Incontinentis nec Tityi jecur

Reliquit ales, nequitiae additus

Custos; amatorem trecentae

Pirithoum cohibent catenae.80

CARMEN V.

Caelo Tonantem credidimus Jovem

Regnare: praesens divus habebitur

Augustus adjectis Britannis

Imperio gravibusque Persis.

Milesne Crassi conjuge barbara5

Turpis maritus vixit et hostium,

Pro curia inversique mores!

Consenuit socerorum in armis

Sub rege Medo Marsus et Apulus,

Anciliorum et nominis et togae10

Oblitus aeternaeque Vestae,

Incolumi Jove et urbe Roma?

Hoc caverat mens provida Reguli

Dissentientis condicionibus

Foedis et exemplo trahentis15

Perniciem veniens in aevum,

Si non periret immiserabilis

Captiva pubes. Signa ego Punicis

Adfixa delubris et arma

Militibus sine caede, dixit,20

Derepta vidi; vidi ego civium

Retorta tergo brachia libero

Portasque non clausas et arva

Marte coli populata nostro.

Auro repensus scilicet acrior25

Miles redibit. Flagitio additis

Damnum: neque amissos colores

Lana refert medicata fuco,

Nec vera virtus quum semel excidit

Curat reponi deterioribus.30

Si pugnat extricata densis

Cerva plagis erit ille fortis

Qui perfidis se credidit hostibus,

Et Marte Poenos proteret altero,

Qui lora restrictis lacertis35

Sensit iners timuitque mortem.

Hic unde vitam sumeret inscius

Pacem duello miscuit. O pudor!

O magna Karthago, probrosis

Altior Italiae ruinis!40

Fertur pudicae conjugis osculum

Parvosque natos ut capitis minor

Ab se removisse et virilem

Torvus humi posuisse voltum:

Donec labantes consilio patres45

Firmaret auctor nunquam alias dato,

Interque maerentes amicos

Egregius properaret exsul.

Atqui sciebat quae sibi barbarus

Tortor pararet; non aliter tamen50

Dimovit obstantes propinquos,

Et populum reditus morantem,

Quam si clientum longa negotia

Dijudicata lite relinqueret,

Tendens Venafranos in agros55

Aut Lacedaemonium Tarentum.

CARMEN VI.

Delicta majorum immeritus lues,

Romane, donec templa refeceris

Aedesque labentes deorum et

Foeda nigro simulacra fumo.

Dis te minorem quod geris imperas:5

Hinc omne principium, huc refer exitum.

Di multa neglecti dederunt

Hesperiae mala luctuosae.

Jam bis Monaeses et Pacori manus

Non auspicatos contudit impetus10

Nostros et adjecisse praedam

Torquibus exiguis renidet.

Paene occupatam seditionibus

Delevit Urbem Dacus et Aethiops,

Hic classe formidatus, ille15

Missilibus melior sagittis.

Fecunda culpae secula nuptias

Primum inquinavere et genus et domos;

Hoc fonte derivata clades

In patriam populumque fluxit.20

Motus doceri gaudet Ionicos

Matura virgo et fingitur artibus;

Jam nunc et incestos amores

De tenero meditatur ungui:

Mox juniores quaerit adulteros25

Inter mariti vina, neque eligit

Cui donet impermissa raptim

Gaudia luminibus remotis;

Sed jussa coram non sine conscio

Surgit marito, seu vocat institor30

Seu navis Hispanae magister,

Dedecorum pretiosus emptor.

Non his juventus orta parentibus

Infecit aequor sanguine Punico,

Pyrrhumque et ingentem cecidit35

Antiochum Hannibalemque dirum;

Sed rusticorum mascula militum

Proles, Sabellis docta ligonibus

Versare glebas et severae

Matris ad arbitrium recisos40

Portare fustes, sol ubi montium

Mutaret umbras et juga demeret

Bobus fatigatis, amicum

Tempus agens abeunte curru.

Damnosa quid non imminuit dies?45

Aetas parentum pejor avis tulit

Nos nequiores, mox daturos

Progeniem vitiosiorem.

CARMEN VII.

Quid fles, Asterie, quem tibi candidi

Primo restituent vere Favonii

Thyna merce beatum,

Constantis juvenem fide,

Gygen? Ille Notis actus ad Oricum5

Post insana Caprae sidera frigidas

Noctes non sine multis

Insomnis lacrimis agit.

Atqui sollicitae nuntius hospitae,

Suspirare Chloën et miseram tuis10

Dicens ignibus uri,

Tentat mille vafer modis.

Ut Proetum mulier perfida credulum

Falsis impulerit criminibus nimis

Casto Bellerophonti15

Maturare necem, refert.

Narrat paene datum Pelea Tartaro,

Magnessam Hippolyten dum fugit abstinens;

Et peccare docentes

Fallax historias movet.20

Frustra: nam scopulis surdior Icari

Voces audit adhuc integer. At tibi

Ne vicinus Enipeus

Plus justo placeat cave;

Quamvis non alius flectere equum sciens25

Aeque conspicitur gramine Martio,

Nec quisquam citus aeque

Tusco denatat alveo.

Prima nocte domum claude neque in vias

Sub cantu querulae despice tibiae,30

Et te saepe vocanti

Duram difficilis mane.

CARMEN VIII.

Martiis caelebs quid agam Kalendis,

Quid velint flores et acerra thuris

Plena miraris, positusque carbo in

Caespite vivo,

Docte sermones utriusque linguae?5

Voveram dulces epulas et album

Libero caprum prope funeratus

Arboris ictu.

Hic dies anno redeunte festus

Corticem adstrictum pice dimovebit10

Amphorae fumum bibere institutae

Consule Tullo.

Sume, Maecenas, cyathos amici

Sospitis centum et vigiles lucernas

Perfer in lucem; procul omnis esto15

Clamor et ira.

Mitte civiles super urbe curas:

Occidit Daci Cotisonis agmen,

Medus infestus sibi luctuosis

Dissidet armis,20

Servit Hispanae vetus hostis orae

Cantaber sera domitus catena;

Jam Scythae laxo meditantur arcu

Cedere campis.

Neglegens ne qua populus laboret25

Parce privatus nimium cavere;

Dona praesentis cape laetus horae et

Linque severa.

CARMEN IX.

Donec gratus eram tibi

Nec quisquam potior brachia candidae

Cervici juvenis dabat,

Persarum vigui rege beatior.

Donec non alia magis5

Arsisti neque erat Lydia post Chloën,

Multi Lydia nominis

Romana vigui clarior Ilia.

Me nunc Thressa Chloë regit

Dulces docta modos et citharae sciens,10

Pro qua non metuam mori

Si parcent animae fata superstiti.

Me torret face mutua

Thurini Calais filius Ornyti,

Pro quo bis patiar mori15

Si parcent puero fata superstiti.

Quid si prisca redit Venus

Diductosque jugo cogit aëneo,

Si flava excutitur Chloë

Rejectaeque patet janua Lydiae?20

Quamquam sidere pulchrior

Ille est, tu levior cortice et improbo

Iracundior Hadria,

Tecum vivere amem, tecum obeam libens.

CARMEN X.

Extremum Tanain si biberes, Lyce,

Saevo nupta viro, me tamen asperas

Porrectum ante fores objicere incolis

Plorares Aquilonibus.

Audis quo strepitu janua, quo nemus5

Inter pulchra satum tecta remugiat

Ventis, et positas ut glaciet nives

Puro numine Juppiter?

Ingratam Veneri pone superbiam,

Ne currente retro funis eat rota.10

Non te Penelopen difficilem procis

Tyrrhenus genuit parens.

O quamvis neque te munera nec preces

Nec tinctus viola pallor amantium

Nec vir Pieria pellice saucius15

Curvat, supplicibus tuis

Parcas, nec rigida mollior aesculo

Nec Mauris animum mitior anguibus.

Non hoc semper erit liminis aut aquae

Caelestis patiens latus.20

CARMEN XI.

Mercuri,—nam te docilis magistro

Movit Amphion lapides canendo,—

Tuque testudo resonare septem

Callida nervis,

Nec loquax olim neque grata, nunc et5

Divitum mensis et amica templis,

Dic modos Lyde quibus obstinatas

Applicet aures,

Quae velut latis equa trima campis,

Ludit exsultim metuitque tangi,10

Nuptiarum expers et adhuc protervo

Cruda marito.

Tu potes tigres comitesque silvas

Ducere et rivos celeres morari;

Cessit immanis tibi blandienti15

Janitor aulae

Cerberus, quamvis furiale centum

Muniant angues caput ejus atque

Spiritus teter saniesque manet

Ore trilingui.20

Quin et Ixion Tityosque voltu

Risit invito, stetit urna paullum

Sicca dum grato Danai puellas

Carmine mulces.

Audiat Lyde scelus atque notas25

Virginum poenas et inane lymphae

Dolium fundo pereuntis imo,

Seraque fata

Quae manent culpas etiam sub Orco.

Impiae,—nam quid potuere majus?—30

Impiae sponsos potuere duro

Perdere ferro!

Una de multis face nuptiali

Digna perjurum fuit in parentem

Splendide mendax et in omne virgo35

Nobilis aevum,

Surge, quae dixit juveni marito,

Surge, ne longus tibi somnus, unde

Non times, detur; socerum et scelestas

Falle sorores,40

Quae velut nactae vitulos leaenae

Singulos eheu lacerant: ego illis

Mollior nec te feriam neque intra

Claustra tenebo.

Me pater saevis oneret catenis45

Quod viro clemens misero peperci:

Me vel extremos Numidarum in agros

Classe releget.

I pedes quo te rapiunt et aurae

Dum favet nox et Venus, i secundo50

Omine et nostri memorem sepulcro

Scalpe querelam.

CARMEN XII.

Miserarum est neque amori dare ludum neque dulci

Mala vino lavere, aut exanimari metuentes

Patruae verbera linguae.

Tibi qualum Cythereae puer ales, tibi telas

Operosaeque Minervae studium aufert, Neobule,5

Liparaei nitor Hebri,

Simul unctos Tiberinis humeros lavit in undis,

Eques ipso melior Bellerophonte, neque pugno

Neque segni pede victus;

Catus idem per apertum fugientes agitato10

Grege cervos jaculari et celer alto latitantem

Fruticeto excipere aprum.

CARMEN XIII.

O fons Bandusiae, splendidior vitro,

Dulci digne mero non sine floribus,

Cras donaberis haedo

Cui frons turgida cornibus

Primis et venerem et proelia destinat;5

Frustra: nam gelidos inficiet tibi

Rubro sanguine rivos

Lascivi suboles gregis.

Te flagrantis atrox hora Caniculae

Nescit tangere, tu frigus amabile10

Fessis vomere tauris

Praebes et pecori vago.

Fies nobilium tu quoque fontium,

Me dicente cavis impositam ilicem

Saxis, unde loquaces15

Lymphae desiliunt tuae.

CARMEN XIV.

Herculis ritu modo dictus, o plebs,

Morte venalem petiisse laurum

Caesar Hispana repetit penates

Victor ab ora.

Unico gaudens mulier marito5

Prodeat justis operata sacris,

Et soror clari ducis et decorae

Supplice vitta

Virginum matres juvenumque nuper

Sospitum. Vos, o pueri et puellae10

Jam virum expertae, male ominatis

Parcite verbis.

Hic dies vere mihi festus atras

Eximet curas; ego nec tumultum

Nec mori per vim metuam tenente15

Caesare terras.

I pete unguentum, puer, et coronas

Et cadum Marsi memorem duelli,

Spartacum si qua potuit vagantem

Fallere testa.20

Dic et argutae properet Neaerae

Murrheum nodo cohibere crinem;

Si per invisum mora janitorem

Fiet, abito.

Lenit albescens animos capillus25

Litium et rixae cupidos protervae;

Non ego hoc ferrem calidus juventa

Consule Planco.

CARMEN XV.

Uxor pauperis Ibyci,

Tandem nequitiae fige modum tuae

Famosisque laboribus:

Maturo propior desine funeri

Inter ludere virgines5

Et stellis nebulam spargere candidis.

Non si quid Pholoën satis

Et te, Chlori, decet: filia rectius

Expugnat juvenum domos,

Pulso Thyias uti concita tympano.10

Illam cogit amor Nothi

Lascivae similem ludere capreae:

Te lanae prope nobilem

Tonsae Luceriam, non citharae decent,

Nec flos purpureus rosae15

Nec poti vetulam faece tenus cadi.

CARMEN XVI.

Inclusam Danaën turris aënea

Robustaeque fores et vigilum canum

Tristes excubiae munierant satis

Nocturnis ab adulteris,

Si non Acrisium virginis abditae5

Custodem pavidum Juppiter et Venus

Risissent, fore enim tutum iter et patens

Converso in pretium deo.

Aurum per medios ire satellites

Et perrumpere amat saxa potentius10

Ictu fulmineo: concidit auguris

Argivi domus ob lucrum

Demersa exitio; diffidit urbium

Portas vir Macedo et subruit aemulos

Reges muneribus; munera navium15

Saevos illaqueant duces.

Crescentem sequitur cura pecuniam

Majorumque fames. Jure perhorrui

Late conspicuum tollere verticem,

Maecenas, equitum decus.20

Quanto quisque sibi plura negaverit,

Ab dis plura feret: nil cupientium

Nudus castra peto et transfuga divitum

Partes linquere gestio,

Contemptae dominus splendidior reï,25

Quam si quidquid arat impiger Apulus

Occultare meis dicerer horreis,

Magnas inter opes inops.

Purae rivus aquae silvaque jugerum

Paucorum et segetis certa fides meae30

Fulgentem imperio fertilis Africae

Fallit sorte beatior.

Quamquam nec Calabrae mella ferunt apes

Nec Laestrygonia Bacchus in amphora

Languescit mihi nec pinguia Gallicis35

Crescunt vellera pascuis,

Importuna tamen pauperies abest,

Nec si plura velim tu dare deneges.

Contracto melius parva cupidine

Vectigalia porrigam,40

Quam si Mygdoniis regnum Alyattei

Campis continuem. Multa petentibus

Desunt multa: bene est cui deus obtulit

Parca quod satis est manu.

CARMEN XVII.

Aeli vetusto nobilis ab Lamo,

(Quando et priores hinc Lamias ferunt

Denominatos et nepotum

Per memores genus omne fastos,

Auctore ab illo ducit originem5

Qui Formiarum moenia dicitur

Princeps et innantem Maricae

Litoribus tenuisse Lirim

Late tyrannus) cras foliis nemus

Multis et alga litus inutili10

Demissa tempestas ab Euro

Sternet, aquae nisi fallit augur

Annosa cornix. Dum potis aridum

Compone lignum: cras Genium mero

Curabis et porco bimestri15

Cum famulis operum solutis.

CARMEN XVIII.

Faune, Nympharum fugientum amator,

Per meos fines et aprica rura

Lenis incedas abeasque parvis

Aequus alumnis,

Si tener pleno cadit haedus anno,5

Larga nec desunt Veneris sodali

Vina craterae. Vetus ara multo

Fumat odore,

Ludit herboso pecus omne campo,

Cum tibi Nonae redeunt Decembres;10

Festus in pratis vacat otioso

Cum bove pagus;

Inter audaces lupus errat agnos;

Spargit agrestes tibi silva frondes;

Gaudet invisam pepulisse fossor15

Ter pede terram.

CARMEN XIX.

Quantum distet ab Inacho

Codrus pro patria non timidus mori

Narras, et genus Aeaci

Et pugnata sacro bella sub Ilio:

Quo Chium pretio cadum5

Mercemur, quis aquam temperet ignibus,

Quo praebente domum et quota

Pelignis caream frigoribus, taces.

Da lunae propere novae,

Da noctis mediae, da, puer, auguris10

Murenae: tribus aut novem

Miscentur cyathis pocula commodis.

Qui Musas amat impares

Ternos ter cyathos attonitus petet

Vates; tres prohibet supra15

Rixarum metuens tangere Gratia

Nudis juncta sororibus.

Insanire juvat: cur Berecyntiae

Cessant flamina tibiae?

Cur pendet tacita fistula cum lyra?20

Parcentes ego dexteras

Odi: sparge rosas; audiat invidus

Dementem strepitum Lycus

Et vicina seni non habilis Lyco.

Spissa te nitidum coma,25

Puro te similem, Telephe, Vespero,

Tempestiva petit Rhode:

Me lentus Glycerae torret amor meae.

CARMEN XX.

Non vides, quanto moveas periclo,

Pyrrhe, Gaetulae catulos leaenae?

Dura post paullo fugies inaudax

Proelia raptor

Cum per obstantes juvenum catervas5

Ibit insignem repetens Nearchum,

Grande certamen tibi praeda cedat

Major an illi.

Interim, dum tu celeres sagittas

Promis, haec dentes acuit timendos,10

Arbiter pugnae posuisse nudo

Sub pede palmam

Fertur, et leni recreare vento

Sparsum odoratis humerum capillis,

Qualis aut Nireus fuit aut aquosa15

Raptus ab Ida.

CARMEN XXI.

O nata mecum consule Manlio,

Seu tu querelas sive geris jocos

Seu rixam et insanos amores

Seu facilem, pia testa, somnum,

Quocunque lectum nomine Massicum5

Servas, moveri digna bono die,

Descende, Corvino jubente

Promere languidiora vina.

Non ille, quamquam Socraticis madet

Sermonibus, te negleget horridus:10

Narratur et prisci Catonis

Saepe mero caluisse virtus.

Tu lene tormentum ingenio admoves

Plerumque duro; tu sapientium

Curas et arcanum jocoso15

Consilium retegis Lyaeo;

Tu spem reducis mentibus anxiis

Viresque, et addis cornua pauperi,

Post te neque iratos trementi

Regum apices neque militum arma.20

Te Liber et, si laeta aderit, Venus

Segnesque nodum solvere Gratiae

Vivaeque producent lucernae,

Dum rediens fugat astra Phoebus.

CARMEN XXII.

Montium custos nemorumque, Virgo,

Quae laborantes utero puellas

Ter vocata audis adimisque leto,

Diva triformis,

Imminens villae tua pinus esto,5

Quam per exactos ego laetus annos

Verris obliquum meditantis ictum

Sanguine donem.

CARMEN XXIII.

Caelo supinas si tuleris manus

Nascente Luna, rustica Phidyle,

Si thure placaris et horna

Fruge Lares avidaque porca,

Nec pestilentem sentiet Africum5

Fecunda vitis nec sterilem seges

Robiginem aut dulces alumni

Pomifero grave tempus anno.

Nam quae nivali pascitur Algido

Devota quercus inter et ilices10

Aut crescit Albanis in herbis

Victima pontificum secures

Cervice tinget: te nihil attinet

Tentare multa caede bidentium

Parvos coronantem marino15

Rore deos fragilique myrto.

Immunis aram si tetigit manus,

Non sumptuosa blandior hostia

Mollivit aversos Penates

Farre pio et saliente mica.20

CARMEN XXIV.

Intactis opulentior

Thesauris Arabum et divitis Indiae

Caementis licet occupes

Tyrrhenum omne tuis et mare Apulicum,

Si figit adamantinos5

Summis verticibus dira Necessitas

Clavos, non animum metu,

Non mortis laqueis expedies caput.

Campestres melius Scythae

Quorum plaustra vagas rite trahunt domos10

Vivunt, et rigidi Getae

Immetata quibus jugera liberas

Fruges et Cererem ferunt,

Nec cultura placet longior annua,

Defunctumque laboribus15

Aequali recreat sorte vicarius.

Illic matre carentibus

Privignis mulier temperat innocens,

Nec dotata regit virum

Conjux nec nitido fidit adultero.20

Dos est magna parentium

Virtus et metuens alterius viri

Certo foedere castitas;

Et peccare nefas aut pretium est mori.

O quisquis volet impias25

Caedes et rabiem tollere civicam,

Si quaeret Pater Urbium

Subscribi statuis, indomitam audeat

Refrenare licentiam,

Clarus postgenitis; quatenus, heu nefas!30

Virtutem incolumem odimus,

Sublatam ex oculis quaerimus invidi.

Quid tristes querimoniae

Si non supplicio culpa reciditur?

Quid leges sine moribus35

Vanae proficiunt, si neque fervidis

Pars inclusa caloribus

Mundi nec Boreae finitimum latus

Durataeque solo nives

Mercatorem abigunt, horrida callidi40

Vincunt aequora navitae,

Magnum pauperies opprobrium jubet

Quidvis et facere et pati

Virtutisque viam deserit arduae?

Vel nos in Capitolium45

Quo clamor vocat et turba faventium,

Vel nos in mare proximum

Gemmas et lapides aurum et inutile,

Summi materiem mali,

Mittamus scelerum si bene poenitet.50

Eradenda cupidinis

Pravi sunt elementa, et tenerae nimis

Mentes asperioribus

Formandae studiis. Nescit equo rudis

Haerere ingenuus puer55

Venarique timet, ludere doctior,

Seu Graeco jubeas trocho

Seu malis vetita legibus alea,

Cum perjura patris fides

Consortem socium fallat et hospitem60

Indignoque pecuniam

Heredi properet. Scilicet improbae

Crescunt divitiae; tamen

Curtae nescio quid semper abest reï.

CARMEN XXV.

Quo me, Bacche, rapis tui

Plenum? quae nemora aut quos agor in specus

Velox mente nova? quibus

Antris egregii Caesaris audiar

Aeternum meditans decus5

Stellis inserere et consilio Jovis?

Dicam insigne recens adhuc

Indictum ore alio. Non secus in jugis

Exsomnis stupet Euias

Hebrum prospiciens et nive candidam10

Thracen ac pede barbaro

Lustratam Rhodopen, ut mihi devio

Ripas et vacuum nemus

Mirari libet. O Naïadum potens

Baccharumque valentium15

Proceras manibus vertere fraxinos,

Nil parvum aut humili modo,

Nil mortale loquar. Dulce periculum est,

O Lenaee, sequi deum

Cingentem viridi tempora pampino.20

CARMEN XXVI.

Vixi puellis nuper idoneus

Et militavi non sine gloria;

Nunc arma defunctumque bello

Barbiton hic paries habebit,

Laevum marinae qui Veneris latus5

Custodit. Hic hic ponite lucida

Funalia et vectes et arcus

Oppositis foribus minaces.

O quae beatam diva tenes Cyprum et

Memphin carentem Sithonia nive,10

Regina, sublimi flagello

Tange Chloën semel arrogantem.

CARMEN XXVII.

Impios parrae recinentis omen

Ducat et praegnans canis aut ab agro

Rava decurrens lupa Lanuvino

Fetaque vulpes.

Rumpat et serpens iter institutum5

Si per obliquum similis sagittae

Terruit mannos: ego cui timebo

Providus auspex,

Antequam stantes repetat paludes

Imbrium divina avis imminentum,10

Oscinem corvum prece suscitabo

Solis ab ortu.

Sis licet felix ubicunque mavis,

Et memor nostri, Galatea, vivas,

Teque nec laevus vetet ire picus15

Nec vaga cornix.

Sed vides quanto trepidet tumultu

Pronus Orion. Ego quid sit ater

Hadriae novi sinus et quid albus

Peccet Iapyx.20

Hostium uxores puerique caecos

Sentiant motus orientis Austri et

Aequoris nigri fremitum et trementes

Verbere ripas.

Sic et Europe niveum doloso25

Credidit tauro latus et scatentem

Beluis pontum mediasque fraudes

Palluit audax.

Nuper in pratis studiosa florum et

Debitae Nymphis opifex coronae30

Nocte sublustri nihil astra praeter

Vidit et undas.

Quae simul centum tetigit potentem

Oppidis Creten: Pater, o relictum

Filiae nomen pietasque, dixit,35

Victa furore!

Unde quo veni? Levis una mors est

Virginum culpae. Vigilansne ploro

Turpe commissum, an vitiis carentem

Ludit imago40

Vana quae porta fugiens eburna

Somnium ducit? Meliusne fluctus

Ire per longos fuit an recentes

Carpere flores?

Si quis infamem mihi nunc juvencum45

Dedat iratae lacerare ferro et

Frangere enitar modo multum amati

Cornua monstri.

Impudens liqui patrios Penates,

Impudens Orcum moror. O deorum50

Si quis haec audis, utinam inter errem

Nuda leones!

Antequam turpis macies decentes

Occupet malas, teneraeque sucus

Defluat praedae, speciosa quaero55

Pascere tigres.

Vilis Europe, pater urget absens:

Quid mori cessas? Potes hac ab orno

Pendulum zona bene te secuta

Laedere collum.60

Sive te rupes et acuta leto

Saxa delectant age te procellae

Crede veloci, nisi herile mavis

Carpere pensum

Regius sanguis dominaeque tradi65

Barbarae pellex.—Aderat querenti

Perfidum ridens Venus et remisso

Filius arcu.

Mox ubi lusit satis: Abstineto,

Dixit, irarum calidaeque rixae70

Cum tibi invisus laceranda reddet

Cornua taurus.

Uxor invicti Jovis esse nescis:

Mitte singultus; bene ferre magnam

Disce fortunam; tua sectus orbis75

Nomina ducet.

CARMEN XXVIII.

Festo quid potius die

Neptuni faciam? Prome reconditum

Lyde strenua Caecubum

Munitaeque adhibe vim sapientiae.

Inclinare meridiem5

Sentis ac, veluti stet volucris dies,

Parcis deripere horreo

Cessantem Bibuli consulis amphoram.

Nos cantabimus invicem

Neptunum et virides Nereïdum comas;10

Tu curva recines lyra

Latonam et celeris spicula Cynthiae;

Summo carmine quae Cnidon

Fulgentesque tenet Cycladas et Paphon

Junctis visit oloribus;15

Dicetur merita Nox quoque nenia.

CARMEN XXIX.

Tyrrhena regum progenies, tibi

Non ante verso lene merum cado

Cum flore, Maecenas, rosarum et

Pressa tuis balanus capillis

Jamdudum apud me est. Eripe te morae;5

Ne semper udum Tibur et Aesulae

Declive contempleris arvum et

Telegoni juga parricidae.

Fastidiosam desere copiam et

Molem propinquam nubibus arduis;10

Omitte mirari beatae

Fumum et opes strepitumque Romae.

Plerumque gratae divitibus vices,

Mundaeque parvo sub lare pauperum

Coenae sine aulaeis et ostro15

Sollicitam explicuere frontem.

Jam clarus occultum Andromedae pater

Ostendit ignem, jam Procyon furit

Et Stella vesani Leonis,

Sole dies referente siccos.20

Jam pastor umbras cum grege languido

Rivumque fessus quaerit et horridi

Dumeta Silvani, caretque

Ripa vagis taciturna ventis.

Tu civitatem quis deceat status25

Curas et Urbi sollicitus times

Quid Seres et regnata Cyro

Bactra parent Tanaisque discors.

Prudens futuri temporis exitum

Caliginosa nocte premit deus,30

Ridetque si mortalis ultra

Fas trepidat. Quod adest memento

Componere aequus; cetera fluminis

Ritu feruntur, nunc medio aequore

Cum pace delabentis Etruscum35

In mare, nunc lapides adesos

Stirpesque raptas et pecus et domus

Volventis una non sine montium

Clamore vicinaeque silvae,

Cum fera diluvies quietos40

Irritat amnes. Ille potens sui

Laetusque deget, cui licet in diem

Dixisse Vixi: cras vel atra

Nube polum Pater occupato

Vel sole puro; non tamen irritum45

Quodcunque retro est efficiet, neque

Diffinget infectumque reddet

Quod fugiens semel hora vexit.

Fortuna saevo laeta negotio et

Ludum insolentem ludere pertinax50

Transmutat incertos honores,

Nunc mihi, nunc alii benigna.

Laudo manentem; si celeres quatit

Pennas resigno quae dedit, et mea

Virtute me involvo probamque55

Pauperiem sine dote quaero.

Non est meum si mugiat Africis

Malus procellis ad miseras preces

Decurrere, et votis pacisci

Ne Cypriae Tyriaeque merces60

Addant avaro divitias mari:

Tunc me biremis praesidio scaphae

Tutum per Aegaeos tumultus

Aura feret geminusque Pollux.

CARMEN XXX.

Exegi monumentum aere perennius

Regalique situ pyramidum altius,

Quod non imber edax, non Aquilo impotens

Possit diruere aut innumerabilis

Annorum series et fuga temporum.5

Non omnis moriar, multaque pars mei

Vitabit Libitinam: usque ego postera

Crescam laude recens dum Capitolium

Scandet cum tacita virgine pontifex.

Dicar qua violens obstrepit Aufidus10

Et qua pauper aquae Daunus agrestium

Regnavit populorum, ex humili potens,

Princeps Aeolium carmen ad Italos

Deduxisse modos. Sume superbiam

Quaesitam meritis et mihi Delphica15

Lauro cinge volens, Melpomene, comam.

Q. HORATII FLACCI

CARMINUM

LIBER QUARTUS.

I. | II. | III. | IV. | V. | VI. | VII. | VIII. | IX. | X. | XI. | XII. | XIII. | XIV. | XV.

CARMEN I.

Intermissa, Venus, diu

Rursus bella moves? Parce, precor, precor.

Non sum qualis eram bonae

Sub regno Cinarae. Desine, dulcium

Mater saeva Cupidinum,5

Circa lustra decem flectere mollibus

Jam durum imperiis: abi

Quo blandae juvenum te revocant preces.

Tempestivius in domum

Paulli purpureis ales oloribus10

Comissabere Maximi,

Si torrere jecur quaeris idoneum:

Namque et nobilis et decens

Et pro sollicitis non tacitus reis

Et centum puer artium15

Late signa feret militiae tuae,

Et quandoque potentior

Largi muneribus riserit aemuli

Albanos prope te lacus

Ponet marmoream sub trabe citrea.20

Illic plurima naribus

Duces thura, lyraeque et Berecyntiae

Delectabere tibiae

Mixtis carminibus non sine fistula;

Illic bis pueri die25

Numen cum teneris virginibus tuum

Laudantes pede candido

In morem Salium ter quatient humum.

Me nec femina nec puer

Jam nec spes animi credula mutui,30

Nec certare juvat mero

Nec vincire novis tempora floribus.

Sed cur heu, Ligurine, cur

Manat rara meas lacruma per genas?

Cur facunda parum decoro35

Inter verba cadit lingua silentio?

Nocturnis ego somniis

Jam captum teneo, jam volucrem sequor

Te per gramina Martii

Campi, te per aquas, dure, volubiles.40

CARMEN II.

Pindarum quisquis studet aemulari,

Iule, ceratis ope Daedalea

Nititur pennis vitreo daturus

Nomina ponto.

Monte decurrens velut amnis imbres5

Quem super notas aluere ripas

Fervet immensusque ruit profundo

Pindarus ore,

Laurea donandus Apollinari,

Seu per audaces nova dithyrambos10

Verba devolvit numerisque fertur

Lege solutis;

Seu deos regesve canit deorum

Sanguinem per quos cecidere justa

Morte Centauri, cecidit tremendae15

Flamma Chimaerae;

Sive quos Elea domum reducit

Palma caelestes pugilemve equumve

Dicit et centum potiore signis

Munere donat:20

Flebili sponsae juvenemve raptum

Plorat et vires animumque moresque

Aureos educit in astra nigroque

Invidet Orco.

Multa Dircaeum levat aura cycnum25

Tendit, Antoni, quotiens in altos

Nubium tractus. Ego apis Matinae

More modoque

Grata carpentis thyma per laborem

Plurimum circa nemus uvidique30

Tiburis ripas operosa parvus

Carmina fingo.

Concines majore poëta plectro

Caesarem quandoque trahet feroces

Per sacrum clivum merita decorus35

Fronde Sygambros,

Quo nihil majus meliusve terris

Fata donavere bonique divi,

Nec dabunt quamvis redeant in aurum

Tempora priscum.40

Concines laetosque dies et Urbis

Publicum ludum super impetrato

Fortis Augusti reditu forumque

Litibus orbum.

Tum meae si quid loquar audiendum45

Vocis accedet bona pars et, O Sol

Pulcher! o laudande! canam, recepto

Caesare felix.

Teque dum procedis, io Triumphe!

Non semel dicemus, io Triumphe!50

Civitas omnis dabimusque divis

Thura benignis.

Te decem tauri totidemque vaccae,

Me tener solvet vitulus relicta

Matre qui largis juvenescit herbis55

In mea vota,

Fronte curvatos imitatus ignes

Tertium lunae referentis ortum,

Qua notam duxit niveus videri

Cetera fulvus.60

CARMEN III.

Quem tu, Melpomene, semel

Nascentem placido lumine videris,

Illum non labor Isthmius