Hanenèfken en Hennenichjen.
Reading edition
(En heel old spreuksken dêpe uut den Achterhook).
Doar wazzen es en Hanenèfken en Hennenichjen en die wonden bij mekāre en kokten samen de pot. Toe de beeste ʼs arfstens op de spörrie etuurd wieren kä(r)nden ze zich en pötjen beste spörriebotter en zetten et in de kelder. “Zee, nichte,” zei Hanenèfken, “doar zöw ons nog es an verslakken as de sneebluemkes vleêgt”.
Hanenèfken gong den volgenden margen uut hen krèien en pie(r)n vangen en Hennenichjen mos es effen goan kîeken of ʼt pötjen der nog ston en prüven of de botter ok stark wier. ʼt Pötjen ston der nog en de botter smekte goed en was nêet stark.
En ʼs margens derop ging Hanenèfken weer uut en Hennenichjen gong hen kîeken en prüven.
En as Hanenèfken uut was ging Hennenichjen iederbots kîeken en prüven.
Zie, ij konnen nîet wetten, dat koʼj nêet.
ʼt Wier kolder en kolder en de botter was zoo an de krimp eraakt, dat Hennenichjen der van schrök. Zie krabde zich met den poot langs de nebbe en wis nîet, wat ze zol anvangen.
Toe haalde ze de botter der uut, knèden het tönneken voel hôonderkötteltjes en leî der baoven en dun bäomken botter aover hen.
Den volgenden margen vlaogen de sneebluemkes en Hanenèfken zegtegen Hennenichjen: “haalt mîn het pötjen met botter uut de kelder.”
“Toe, Hennenichjen! pik ij der moar eerst niet”, zei Hanenèfken. “Nee, Hanenèfken, ij gaot veur!” Toe pikten Hanenèfken ʼt eerste en hie hadde de heele nekke voel....höonderköttels.
Godsbarmelik, wat was e kwaod. Hî maakten zich zoo nîdig, dat e Hennenichjen ʼt vel aover de oorne trok. Hî hong et velleken bij den puttenpos op den bézenbos um te dreugen.
Toe kwamen Grîsgrauwgruwweltjen en haalde Hennenichjes velleken weg.
Hanenèfken kwam buuten en ʼt velleken was weg, Hî maakten zich en kaore van en wortele, die höllen e uut en spannen der rattemoeze veur. Toe ging et naor ʼt huus van Grîsgrauwgruwweltjen. Hî was weg en toe kwam um en osse in tegen. Die zei “Hanenèfken, waor geet dat nao tôo?”
“Ik gao nao Grîsgrauwgruwweltjen en hale mîn Hennenichjes velleken weerumme.”
“Zaʼk moar met gaon?”
“Jao, sprink maor achter op de kaore.”
Veerder kump um en hane integen, die zei:
“Hanenèfken, waor moʼj nao töo?”
“Ik gao nao ʼt huus van Grîsgrauwgruwweltjen en hale mîn Hennenichjes velleken weerumme.”
“Zaʼk maor mee goan?”
“Jao, sprink maor achter op de kaore.”
En toe kwam der nog een hekkele, en spelde, en naolde, en ei en en slîpsteen en allemaole sprongen ze achter op de kaore.
Zoo kwammen ze bij ʼt huus van Grîsgrouwgruwweltjen. Maor...de deure was op de gruntele.
“Hoe dook der met,” zeg Hanenèfken.
“Ik witte raod”, zei de Hane, “ik zal deur ʼt hôondergat kroepen en de deure lös doen”.
Zoo ezeg, zoo edaon. De hane mîk de deure lös. Hî zöch de kaste nao en vund Hennenichtjes velleken in en deusken.
“Hoe doew der now met?” zeg Hanenèfken.
“Daor zölle wij wel veur zorgen” zekt die metereden bunt.
ʼt Ei geet in ʼt vuur liggen, de spelde en naolde kroept in de matte van den stool.
De hekkele geet met de rugge in ʼt bedde liggen; de osse geet in de stal staon en de hane achter in de koostal op ʼt rik. De slîpsteen henk zich op baoven de deure.
ʼs Aovens kump Grîsgrauwgruwweltjen in huus. Hî wil de lampe anstekken, en “poef!” zeg et ei en vlug um in de oogen. “O! min oogen” krouwt e en hî völt op den stool neer; maor, daor stekt um de spelde en de naolde: “O! mîn eers, mîn eers!” Van pîne löt e zich in bedde vallen, waor de hekkele lig. “O! mîn rugge, mîn rugge!”
Van benauwdheid mot e uut de bokse. Hî löp nao den stal, maor de osse nump um op de haorne en kwakst um tegen de hilde. “Smît um mîn maor boo”, schreeuwt de hane, “dan zaʼk um nog anders toetakelen!”
Van schrik wil e nao buuten en toen e de klinke van de deure wil lös doon, völt um de slipsteen op den kop.
En too wasse ha(r)dstikke dood.
G. J. Klokman.
Ik besprak reeds het mengdialekt van Staphorst en Rouveen. Ook te Vollenhoven, Genemuiden, Zwartsluis, Kampen enz. wordt een Saksisch mengdialekt gesproken. Maar de twee voornaamste Saksische mengdialekten, met Frieschen inslag, zijn het Groningsch en het zoogenaamd Stellingwerfsch, dat weer in verscheiden kleinere idiomen uiteenvalt.
Het Groninger dialekt lijkt de Friezen hard en zwaar; bij het spreken wordt de mond breed geplooid. De voornaamste bijzonderheden zijn wel: de uitgang -en van den 1sten en 3en persoon meervoud van den tegenwoordigen tijd; het ontbreken van de e vóor het verleden deelwoord; de voorliefde voor den ai-klank, tegenover de Saksische ee en ei. Wat het Stellingwerfsch betreft, dit wordt o.a. gekenmerkt door den 2den persoon meervoud jimme, en door voet, boek tegenover voot en book.
Westerwoldsch.
(Uit Driem. Bladen XIII, bl. 67).