VANDEN VOS REINAERDE.

Willem, die den Madoc maecte, 1 Daer hi dicke omme waecte, 2 Hem vernoyede so haerde, 3 Dat davonturen van Reinaerde 4 In Dietsce onghemaket bleven, 5 (Die hi hier hevet vulscreven) 6 Dat hi die vite dede soeken, 7 Ende hise naden walscen boeken 8 In Dietsce dus hevet begonnen. 9 God moete ons siere hulpe onnen! 10 Nu keret hem daer toe mijn sin, 11 Dat ic bidde in dit beghin, 12 Beide den dorpren enten doren, 13 Oft si comen daer si horen 14 Dese rime ende dese wort, 15 Die hem onnutte sijn ghehort, 16 Dat sise laten ombescaven. 17 Te vele slachten si den raven, 18 Die emmer es al even malsc: 19 Si maken sulke rime valsc, 20 Daer si niet meer af en weten 21 Dan ic doe, hoe dat si heten, 22 Die nu in Babilonien leven. 23 Daetsi wel, si souts begheven. 24 Dan segghic niet dor minen wille; 25 Mijns dichtens ware een ghestille, 26 Ne hads mi ene niet ghebeden, 27 Die in groter hoveschede 28 Gherne keret hare saken: 29 Soe bat mi, dat ic soude maken 30 Dese avonture van Reinaerde. 31 Al begripic die grongaerde 32 Ende die dorpren entie doren, 33 Ic wille dat die ghene horen, 34 Die gherne pleghen der ere, 35 Ende haren sin daer toe keren, 36 Dat si leven hoofschelike, 37 Sijn si arem, sijn si rike, 38 Diet verstaen met goeden sinne. 39 Nu hort, hoe ic hier beghinne. 40 Het was in enen Sinxendaghe 41 Dat beide bosch ende haghe 42 Met groenen loveren waren bevaen: 43 Nobel, die coninc, hadde ghedaen 44 Sijn hof craieren over al, 45 Dat hi waende, hadde hijs gheval, 46 Houden te wel groten love. 47 Doe quamen tes coninx hove 48 Alle die diere, groot ende clene, 49 Sonder vos Reinaert allene. 50 Hi hadde te hove so vele mesdaen, 51 Dat hire niet ne dorste gaen: 52 Die hem besculdich kent ontsiet. 53 Also was Reinaerde ghesciet; 54 Ende hier omme scuwedi sconinx hof, 55 Daer hi in hadde cranken lof. 56 Doe al dat hof versamet was, 57 Was daer niemen, sonder die das, 58 Hine hadde te claghene over Reinaerde, 59 Den fellen metten roden baerde. 60 Nu gaet hier up ene claghe. 61 Isengrijn ende sine maghe 62 Ghinghen vor den coninc staen. 63 Isengrijn begonste saen 64 Ende sprac: »Coninc here, 65 Dor edelheit ende dor ere, 66 Dor recht, ende dor ghenade, 67 Ontfermt u miere scade, 68 Die mi Reinaert heeft ghedaen, 69 Daer ic af dicke hebbe ontfaen 70 Groten lachter ende verlies. 71 Vor al dandre ontferme u dies, 72 Dat hi mijn wijf hevet verhoert, 73 Ende mine kindre so mesvoert, 74 Dat hise besekede, daer si laghen, 75 Datter twee noint meer ne saghen, 76 Ende si worden staerblint: 77 Nochtan honedi mi sint. 78 Het was sint so verre comen, 79 Datter een dach af was ghenomen, 80 Ende Reinaert soude hebben ghedaen 81 Sine onsculde: ende also saen 82 Alse die heleghe waren brocht, 83 Was hi andersins bedocht, 84 Ende ontvoer in sine veste. 85 Here, dit kennen noch die beste 86 Die te hove sijn comen hier: 87 Mi hevet Reinaert, dat felle dier, 88 So vele te lede gedaen, 89 Ic weet wel, al sonder waen, 90 Ware al tlaken perkement, 91 Dat men maket nu te Ghent, 92 Inne ghescreeft niet daer an. 93 Dies swijghic nochtan; 94 Neware mijns wives lachter 95 Ne mach niet bliven achter 96 Onghebetert, no onghewroken.” 97 Doe Isengrijn dit hadde ghesproken, 98 Stont op een hondekijn, hiet Cortois, 99 Ende claghede den coninc in Fransois, 100 Hoet so aerm was, wilen ere, 101 Dat alles goets en hadde mere, 102 In enen wintre, in enen vorst, 103 Dan allene ene worst, 104 Ende hem Reinaert, die felle man, 105 Die selve worst stal ende nam. 106 Tibert, die cater, hi wart gram: 107 Aldus hi sine tale began, 108 Ende spranc midden in den rinc, 109 Ende seide: »Here coninc, 110 Dor dat ghi Reinaerde sijt onhout, 111 So en es hier jonc no out, 112 Hine hebbe te wroeghene jeghen u. 113 Dat Cortois claghet nu, 114 Dats over menich jaer ghesciet: 115 Die worst was mine, al en claghic niet. 116 Ic hadse bi miere list ghewonnen, 117 Daer ic bi nachte quam gheronnen 118 Omme bejach in ene molen, 119 Daer ic die worst in hadde ghestolen 120 Enen slapenden molenman. 121 Hadder Cortois iewet an, 122 Dat was bi niemene dan bi mi. 123 Hets recht dat omberet si 124 Die claghe, die Cortois doet.” 125 Pancer sprac: »Dinct u goet, 126 Tibert, dat men die claghe ombere? 127 Reinaert es een recht mordenere, 128 Ende een trekere, ende een dief: 129 Hine heeft ooc niemene so lief, 130 No den coninc, minen here, 131 Hine wilde dat hi lijf ende ere 132 Verlore, mocht hire ane winnen 133 Een vet morseel van ere hinnen. 134 Wat sechdi van omberen claghe? 135 En dedi ghistren in den daghe 136 Ene die meeste overdaet 137 An Cuwaerde, die hier staet, 138 Die noit enich dier ghedede? 139 Want hine, binnen sconinx vrede 140 Ende binnen sconinx ghelede, 141 Ghelovede te leerne sinen crede, 142 Ende soudene maken capelaen. 143 Doe dedine sitten gaen 144 Vaste tusschen sine been: 145 Doe begonstsi over een 146 Spellen ende lesen bede, 147 Ende lude singhen crede. 148 Mi gheviel, dat ic tien tiden 149 Ter selver stede soude liden. 150 Doe hoordic haerre beider sanc, 151 Ende maecte daerwaert minen ganc 152 Met ere harde snelre vaert: 153 Doe vandic daer meester Reinaert, 154 Die siere lesse hadde begheven, 155 Die hi te voren up hadde gheheven, 156 Ende diende van sinen ouden spele, 157 Ende hadde Cuwaerde bi der kelen, 158 Ende soude hem thooft hebben ghenomen, 159 Waer ic hem niet te hulpe comen 160 Bi aventure in dien stonden. 161 Siet hier noch die verssce wonden 162 Ende die tekine, her coninc, 163 Die Cuwaert van hem ontfinc. 164 Laetti dit bliven onghewroken, 165 Dat u verde es dus tebroken, 166 Ghine wreket, alse u manne wisen, 167 Men salt uwen kindren noch mesprisen 168 Hier naer, over wel menich jaer.” 169 —»Bi Gode, Pancer, ghi secht waer! 170 Sprac Isengrijn, daer hi stoet: 171 Waer Reinaert doot, het waer ons goet, 172 Also behoude mi God mijn leven! 173 Neware, wert hem dit vergheven, 174 Hi sal noch honen binder maent 175 Sulken, dies niet ne bewaent.” 176 Doe spranc up Grimbert, die das, 177 Die Reinaerts broeder sone was, 178 Met ere verbolghenlike tale: 179 »Here Isengrijn, men weet dat wale, 180 Ende hets een out bispel: 181 Viants mont seit selden wel. 182 Verstaet, nemt miere tale goom: 183 Ic wilde, hi hinghe an enen boom 184 Bi siere kelen, alse een dief, 185 Die andren heeft ghedaen meest grief. 186 Here Isengrijn, wildi anegaen 187 Soendinc, ende dat ontfaen, 188 Daer toe willic helpen gherne: 189 Mijn oom en salt ooc niet wernen; 190 Entie meest andren heeft mesdaen 191 Sal den andren in bate staen, 192 Van minen oom ende van u. 193 Al ne comt hi niet claghen nu, 194 Ware mijn oom wel te hove, 195 Ende stonde in sconincx love, 196 Here Isengrijn, als ghi doet, 197 En soude niemen dinken goet, 198 Ende ghine bleves onbegrepen, 199 Dat ghi sijn vel so hebt ghenepen 200 Dicwile met uwen scerpen tanden, 201 Dat hi niet ne conde gheanden.” 202 Isengrijn sprac: »Hebdi gheleert 203 An uwen oom dus lieghen apeert?” 204 —»In hebbe daer an niet gheloghen. 205 Ghi hebt minen oom bedroghen 206 Harde dicke in menegher wise: 207 Ghi misleettene vanden pladisen, 208 Die hi u warp vander kerren, 209 Doe ghi hem volghedet van verre, 210 Ende ghi die pladise uplaset; 211 Doe ghi u daer ane hadt versadet, 212 Ghine gaeft hem no goet no quaet, 213 Sonder allene een pladisengraet, 214 Die ghi hem te jeghen brochtet, 215 Dor dat ghine niet ne mochtet. 216 Sint hoondine van enen bake, 217 Die vet was, ende van goeder smake, 218 Dien ghi leit in uwen museel. 219 Doe Reinaert eschede sijn deel, 220 Antwordi hem in scerne: 221 »U deel willic u gheven gherne, 222 Reinaert, scone jonghelinc: 223 Die wisse, daer die bake an hinc, 224 Becnause, soe es so vet.” 225 Reinaerde was lettel te bet, 226 Dat hi den goeden bake ghewan, 227 In sulker sorghe dattene een man 228 Vinc, ende warp in sinen sac: 229 Dese pine ende dit onghemac 230 Hevet hi leden dor Isengrine, 231 Ende hondert werven mere pine. 232 Ghi heren, dinct u dit ghevoech 233 Nochtan, oft meer onghevoech, 234 Dat hi claghet om sijn wijf, 235 Die Reinaert hevet al haer lijf 236 Ghemint? so doet hi hare; 237 Al ne maecten sijt niet mare, 238 Ic dart wel segghen over waer, 239 Dat langher es dan VII jaer, 240 Dat Reinaert hevet hare trouwe. 241 Om dat Hersint, die scone vrouwe, 242 Dor minne ende dor quade sede 243 Reinaerde sinen wille dede, 244 Wattan? soe was sciere ghenesen: 245 Wat talen mach daer omme wesen! 246 Nu maket hier Cuwaert, die hase, 247 Ene claghe van ere blase; 248 Oft hi den Crede niet wel en las, 249 Reinaert, die sijn meester was, 250 Mochte in sinen clerc niet blouwen? 251 Dat ware onrecht, entrouwen! 252 Cortois claghet om ene worst, 253 Die hi verloos in enen vorst: 254 Die claghe ware bet verholen. 255 En hoordi dat soe was ghestolen? 256 Male quesite male perdite: 257 Om recht wert men qualic quite 258 Dat men hevet qualic ghewonnen. 259 Wie sal Reinaerde dat veronnen, 260 Dat hi ghestolen goet ghinc an? 261 Niemen die recht versceden can. 262 Reinaert es een gherecht man: 263 Sint dat die coninc sinen ban 264 Hevet gheboden, ende sinen vrede, 265 So wetic wel, dat hine dede 266 Dinc neghene, dan oft hi ware 267 Hermite ofte clusenare. 268 Naest siere huut draecht hi die hare. 269 Binnen desen naesten jare 270 Sone at hi vleesc, no wilt no tam; 271 Dat seide die ghistren dane quam. 272 Malcrois hevet hi begheven 273 Sijn casteel, ende hevet up heven 274 Ene cluse, daer hi leghet in. 275 Ander bejach, no ander ghewin 276 So wanic wel dat hine hevet, 277 Dan caritate, die men hem ghevet. 278 Hijs bleec ende magher vander pine; 279 Hongher, dorst, scerpe carine 280 Doghet hi vor sinen sonden 281 Recht te desen selven stonden.” 282 Doe Grimbert stont in deser tale, 283 Saghen si van berghe te dale 284 Canticleer comen ghevaren, 285 Ende brochte up ere bare 286 Ene dode hinne, hiet Coppe, 287 Dier Reinaert hadde bi den croppe 288 Hooft ende hals af ghebeten. 289 Dit moeste nu die coninc weten. 290 Cantecleer quam vore gaende, 291 Sine vederen sere slaende. 292 In wedersiden vander bare 293 Ghinc ene hane wide mare: 294 Die een hiet Cantaert, 295 Daer wilen na gheheten waert 296 Vrouwe Alenten goede hane; 297 Die ander hiet, na minen wane, 298 Die goede hane Craiant, 299 Die scoonste diemen vant 300 Tusschen Portaengen ende Polanen. 301 Elkerlijc van desen hanen 302 Droech een bernende stallecht, 303 Dat lanc was ende recht. 304 Daer waren Coppen broeders twee, 305 Die riepen owi ende wee. 306 Om haerre suster Coppen doot 307 Dreven si claghe ende jamer groot. 308 Pinte ende Sproete droeghen die bare: 309 Hem was te moede harde sware 310 Vander suster, die si hadden verloren. 311 Men mocht harde verre horen 312 Haerre tweer caerminghe. 313 Dus sijn si comen int ghedinghe. 314 Cantecleer spranc in den rinc, 315 Ende seide: »Here coninc, 316 Dor God ende dor ghenade, 317 Nu ontfarmet miere scade, 318 Die mi Reinaert heeft ghedaen, 319 Ende minen kindren, die hier staen 320 Sere tharen onwille. 321 Ten ingane van Aprille, 322 Doe die winter was vergaen, 323 Ende men sach die bloemen staen 324 Over al die velde groene, 325 Doe was ic fier ende coene 326 Van minen groten gheslachte: 327 Ic hadde jongher sonen achte, 328 Ende jongher dochtren sevene, 329 Dien wel luste te levene, 330 Die mi Rode die vroede 331 Hadde brocht tenen broede. 332 Si waren alle vet ende starc, 333 Ende ghinghen in een sconen parc, 334 Dat was beloken in ere mure; 335 Hier binnen stoet ene scure, 336 Daer vele honden toe horden. 337 Dat si menich dier fel scorden, 338 Dies waren mine kindre onvervaert. 339 Dit benijdde dus Reinaert, 340 Dat sire waren so vaste binnen, 341 Dat hire negheen ne conste ghewinnen. 342 Want Reinaert, die felle ghebure, 343 Hoe dicke ghinc hi om die mure 344 Ende leide ons sine laghen! 345 Alsene dan die honde saghen, 346 Liepen si na met haerre cracht. 347 Ene warf wart hi uptie gracht 348 Bi avonture daer belopen, 349 Dat ic hem sach een deel becopen 350 Sine diefte ende sinen roof, 351 Dat hem die pelse sere stoof. 352 Nochtan quam hi bi barate 353 Dane; dattene God verwate! 354 Doe waerwi sijns langhe quijt. 355 Sint quam hi als een hermijt, 356 Die moordadeghe dief, 357 Ende brochte mi seghele ende brief 358 Te lesene, here coninc, 359 Daer u seghele ane hinc. 360 Doe ic die letteren lesen began. 361 Dochte mi ghescreven daer an, 362 Dat ghi haddet coninclike 363 Over al uwen rike 364 Allen dieren gheboden vrede, 365 Ende ooc allen voghelen mede. 366 Ooc brochte hi ander niemare, 367 Ende seide, dat hi ware 368 Een begheven clusenare, 369 Ende hadde ghedoghet, twaren, 370 Vor sinen sonden meneghe pine; 371 Hi toochde mi palster ende slavine, 372 Die hi brochte vander Elmare, 373 Daer onder ene scerpe hare. 374 Doe sprac hi: »Here Cantecleer, 375 Nu moghedi wel vorwaertmeer 376 Van mi sonder hoede leven: 377 Ic hebbe bi der scole vergheven 378 Al vleesc ende vleeschsmout. 379 Ic bem vortmeer so out, 380 Ic moet miere siele telen. 381 Gode willic u bevelen! 382 Ic ga daer ic hebbe te doene: 383 Ic hebbe middach ende noene 384 Ende prime te segghene vanden daghe.” 385 Doe nam hi neven ere haghe 386 Sinen wech, ende tien ghescede 387 Ghinc hi lesen sinen crede. 388 Ic wart blide ende onvervaert, 389 Ende ghinc te minen kindrenwaert, 390 Ende was so wel al sonder hoede, 391 Dat ic ghinc met minen broede 392 Sonder sorghe al buten mure: 393 Daer gheviel mi quade avonture; 394 Want Reinaert, die felle saghe, 395 Was ghecropen dor die haghe, 396 Ende hadde die porte ondergaen: 397 Doe waert miere kindre saen 398 Een ghepronden uten ghetale, 399 Dat leide Reinaert in sine male. 400 Mesval mi doe nakede: 401 Want sint dat hise smakede 402 In sinen ghiereghen mont, 403 Ne conste ons wachtre nochte hont 404 No bewachten, no bescaermen. 405 Here, des laet u ontfaermen! 406 Reinaert leide sine laghe 407 Beide bi nachte ende bi daghe, 408 Ende roofde emmer mine kindre; 409 So vele es tghetal nu mindre, 410 Dant ghewone was te sine, 411 Dat die XV kindre mine 412 Sijn ghedeghen al tote viere, 413 So suver heeftse die onghiere 414 Reinaert in sinen mont verslonden: 415 Noch ghistren wart hem metten honden 416 Ontjaghet Coppe, die hinne mare, 417 Die hier leghet up deser bare. 418 Dit claghic u met groten sere: 419 Ontfaermt u mijns, wel soete here!” 420 Die coninc sprac: »Grimbaert 421 U oom, die clusenare waert, 422 Hi hevet ghedaen so goede carine! 423 Levic een jaer, het sal hem scinen. 424 Nu hort hier, Cantecleer, 425 Wat sal der talen meer? 426 U dochter leghet alhier verslegen: 427 (God moet haerre siele pleghen!) 428 Wine moghense niet langher houden, 429 (God moeter af ghewouden!) 430 Ende sullen onse vigilien singhen; 431 Daerna sullen wise bringhen, 432 Den lichame, ter eerden met ere. 433 Dan sullen wi met desen heren 434 Ons beraden ende bespreken, 435 Hoe wi ons best ghewreken 436 An Reinaerde van deser mort.” 437 Doe hi ghesprac dese wort, 438 Beval hi jonghen ende ouden, 439 Dat si vigilien singhen souden. 440 Dat hi gheboot was sciere ghedaen. 441 Doe mochtemen horen ane slaen 442 Ende beghinnen, harde ho, 443 Dat placebo Domino, 444 Ende die verse die daer toe horden. 445 Ic seide ooc, in waren worden, 446 Neware het ware ons te lanc, 447 Wie daer der siele vers sanc, 448 Ende wie die sielelesse las. 449 Doe die vigilie ghehent was, 450 Doe leidemen Coppen in dat graf, 451 Dat bi engiene ghemaket was, 452 (Onder die linde in een gras,) 453 Van marberstene, die slecht was: 454 Die letteren, die men daer ane sach, 455 Ane den sarc, die daer up lach, 456 Deden ane tgraf bekinnen, 457 Wie daer lach begraven binnen. 458 Dus spraken die boecstave 459 Anden sarc upten grave: 460 »Hier leghet Coppe begraven, 461 Die so wale conste scraven, 462 Die die vos Reinaert verbeet, 463 Ende haren gheslachte was te wreet.” 464 Nu leghet Coppe onder moude. 465 Die coninc sprac te sinen ouden, 466 Dat si hem alle Hem bespraken, 467 Hoe si alrebest ghewraken 468 Dese grote overdade. 469 Doe wartsi alle te rade 470 Dat si den coninc rieden, 471 Dat hine soude ombieden, 472 Dat hi te hove soude comen; 473 No dor scade, no dor vrome 474 Ne liete, hine quame int ghedinghe, 475 Ende men Brunen van dien dinghe 476 Die bodscap soude laden. 477 Dies was hi sciere beraden, 478 Dat hi dus sprac te Bruun den bere: 479 »Here Bruun, dit segghic vor dit here, 480 Dat ghi dese bodscap doet: 481 Ooc biddic u, dat ghi sijt vroet, 482 Dat ghi u wacht van baraet; 483 Reinaert es fel ende quaet: 484 Hi sal u smeken ende lieghen, 485 Mach hi, hi sal u bedrieghen 486 Met valscen worden ende met sconen; 487 Mach hi, bi Gode, hi sal u honen.” 488 —»Here, seit hi, laet u castien! 489 So moete mi God vermalendien, 490 Oft mi Reinaert so sal honen, 491 Inne salt hem wederlonen, 492 Dat hijs an den dulsten si; 493 Nu ne sorghet niet om mi!” 494 Nu nemt hi orlof, ende sal naken 495 Daer hi sere sal mesraken. 496 Nu es Brune uptie vaert, 497 Ende hevet in siere herten onwaert, 498 Ende het dochte hem overdaet, 499 Dat iemen soude sijn so quaet, 500 Ende hem Reinaert honen soude. 501 Dor den keer van enen woude 502 Quam hi ghelopen in ene woestine, 503 Daer Reinaert hadde die pade sine 504 Ghesleghen crom ende menichfoude, 505 Also als hi uten woude 506 Hadde ghelopen om sijn bejach. 507 Beneden der woestinen lach 508 Een berch, hooch ende lanc, 509 Daer moeste Brune sinen ganc 510 Te middewaerde over maken, 511 Sal hi te Maupertuus gheraken. 512 Reinaert hadde so menich huus; 513 Maer die casteel van Maupertuus 514 Was die beste van sinen borghen: 515 Daer trac hi in, als hi in sorghe 516 Ende in node was bevaen. 517 Nu es Brune die bere ghegaen 518 Dat hi te Maupertuus es comen. 519 Doe hi die porte hevet vernomen, 520 Daer Reinaert ute plach te gane, 521 Doe ghinc hi vor die barbecane 522 Sitten over sinen staert, 523 Ende sprac: »Sidi in huus, Reinaert? 524 Ic bem Brune, des coninx bode, 525 Die hevet ghesworen bi sinen goden, 526 Ne comdi niet ten ghedinghe, 527 Ende ic u niet vor mi bringhe, 528 Recht te nemene ende te ghevene, 529 Ende in vrede vort te levene, 530 Hi doet u breken ende raden. 531 Reinaert, doet dat ic u rade, 532 Ende gaet met mi te hovewaert.” 533 Dit verhorde al nu Reinaert, 534 Die vor sine porte lach, 535 Daer hi vele te ligghene plach 536 Dor warmhede vander sonnen. 537 Bi der tale, die Brune heeft begonnen, 538 Bekenden altehant Reinaert, 539 Ende tart bet te dalewaert, 540 In sine donkerste haghedochte: 541 Menichfout was sijn ghedochte, 542 Hoe hi vonde sulken raet, 543 Daer hi Brune, den fellen vraet, 544 Te scerne mede mochte driven, 545 Ende selve bi siere ere bliven. 546 Doe sprac Reinaert over lanc: 547 »Uus goets raets hebbet danc, 548 Here Bruun, wel soete vrient; 549 Hi hevet u qualike ghedient, 550 Die u beriet desen ganc, 551 Ende u desen berch lanc 552 Over te lopene dede bestaen; 553 Ic soude te hove sijn ghegaen, 554 Al haddet ghi mi niet gheraden; 555 Maer mi es die buuc so gheladen 556 In so utermaten wise, 557 Met ere vremder niewer spise, 558 Ic vruchte, in sal niet moghen gaen: 559 Inne mach sitten no ghestaen, 560 Ic bem so utermaten sat.” 561 —»Reinaert, wat aetstu? wat?” 562 —»Here Brune, ic at cranke have, 563 Arem man dannes gheen grave: 564 Dat moghedi bi mi wel weten. 565 Wi arme liede, wi moeten eten, 566 Hadden wijs raet, dat wi node aten: 567 Goeder versscer honichraten 568 Hebbic coever harde groot: 569 Die moetic eten, dor den noot, 570 Als ic el niet mach ghewinnen. 571 Nochtan als icse hebbe binnen 572 Hebbicker af pine ende onghemac.” 573 Dit horde Brune, ende sprac: 574 »Helpe, lieve vos Reinaert, 575 Hebdi honich dus onwaert? 576 Honich es ene soete spise, 577 Die ic vore allen gherechten prise, 578 Ende vore allen gherechten minne. 579 Reinaert, helpt mi, dat ics ghewinne! 580 Edele Reinaert, soete neve, 581 Also langhe als ic sal leven 582 Willic u daer omme minnen: 583 Reinaert, helpt mi, dat ics ghewinne!” 584 —»Ghewinnen, Bruun? ghi hout u spot!” 585 —»In doe, Reinaert; so waric sot, 586 Hildic spot; neen ic niet.” 587 Reinaert sprac: »Bruun, mochtijs iet? 588 Oft ghi honich moghet eten, 589 Bi uwer trouwe, laet mi weten; 590 Mochtijs iet, ic souts u saden. 591 Ic sals u also vele beraden, 592 Ghine atet niet met u tiene, 593 Waendic u hulde daer met verdienen.” 594 —»Met mi tiene? hoe mach dat wesen? 595 Reinaert, hout uwen mont van desen; 596 Ende sijts seker ende ghewes, 597 Haddic al thonich, dat nu es 598 Tusscen hier ende Portegale, 599 Ic aet al up, tenen male.” 600 Reinaert sprac: »Wat sechdi? 601 Een dorper, heet Lamfroit, woont hier bi, 602 Hevet honich so vele, te waren, 603 Ghine atet niet in VII jaren. 604 Dat soudic gheven in u ghewout, 605 Here Bruun, wildi mi wesen hout, 606 Ende vor mi dinghen te hove.” 607 Doe quam Brune, ende ghinc gheloven 608 Ende sekerde Reinaerde dat, 609 Wildine honichs maken sat, 610 (Des hi cume ombiten sal) 611 Hi wilde wesen over al 612 Ghestade vrient ende goet gheselle. 613 Hier omme loech Reinaert, die felle, 614 Ende sprac: »Bruun, helet mare, 615 Vergave God, dat mi nu ware 616 Also bereit een goet gheval, 617 Alse u dit honich wesen sal, 618 Al wildijs hebben VII amen!” 619 Dese wort sijn hem bequame, 620 Bruun, ende daden hem so sochte! 621 Hi loech, dat hi nemmee ne mochte. 622 Doe peinsde Reinaert, daer hi stoet: 623 Bruun, es mi davonture goet, 624 Ic wane u daer noch heden laten, 625 Daer ghi lachen sult te maten.” 626 Na dit peinsen ghinc hi uut, 627 Ende sprac al overluut: 628 »Oom Bruun, gheselle, willecome! 629 Het staet so, suldi hebben vrome, 630 Hier ne mach sijn gheen langher staen. 631 Volghet mi, ic sal vore gaen: 632 Wi houden desen crommen pat. 633 Ghi sult noch heden werden sat: 634 Salt na minen wille gaen, 635 Ghi sult noch hebben, sonder waen, 636 Also vele alse ghi moghet ghedraghen.” 637 Reinaert meende van groten slaghen: 638 Dit was dat hi hem beriet. 639 Die keitijf ne wiste niet 640 Waer hem Reinaerts tale keerde, 641 Die hem honich stelen leerde, 642 Dat hi wel sere sal becopen. 643 Al sprekende quam dus ghelopen 644 Reinaert met sinen gheselle Brunen, 645 Tote Lamfroits, bi den tune. 646 Wildi horen van Lamfreide? 647 Dat was, eist waer so men mi seide, 648 Een temmerman van goeden love, 649 Ende hadde bi sinen hove 650 Ene eke brocht uten woude, 651 Die hi ontwee clieven soude, 652 Ende hadde twee wegghen daer in ghesleghen 653 Also temmermans noch pleghen. 654 Die eke was ontaen wel wide, 655 Dies was Reinaert harde blide. 656 Te Brunen sprac hi, ende loech: 657 »Siet hier u grote ghevoech, 658 Brune, ende nemt wel goom! 659 Hier in desen selven boom 660 Es honichs utermaten vele; 661 Proeft, oft ghijs in uwe kele 662 Ende in uwen buuc moghet bringhen. 663 Nochtan suldi u selven dwinghen, 664 Al dinket u goet die honichrate; 665 Etet te seden, ende te maten, 666 Dat ghi u selven niene verdervet: 667 Ic ware onteert ende ontervet, 668 Wel soete oom, mesquame u iet.” 669 Bruun sprac: »Reinaert, ne sorghet niet. 670 Waendi dat ic bem onvroet? 671 Mate es tallen spelen goet.” 672 —»Ghi secht waer, sprac Reinaert, 673 Waer omme bem ic ooc vervaert? 674 Gaet toe, ende cruupter in!” 675 Bruun peinsde om sijn ghewin, 676 Ende liet hem so verdoren, 677 Dat hire thooft over die oren 678 Ende die vordere voete in stac. 679 Reinaert poghede, dat hi brac 680 Die wegghen beide uter eken. 681 Dien hi te voren ghinc so smeken, 682 Hi bleef ghevanghen in den boom. 683 Nu hevet die neve sinen oom 684 Met looshede brocht in sulker achte, 685 Dat hi met liste, no met crachte, 686 In ghere wijs ne can ontgaen, 687 Ende bi den hoofde staet ghevaen. 688 Wat raeddi Brunen te doene? 689 Dat hi was sterc ende coene 690 Sal hem niet ghehelpen moghen. 691 Hi sach wel, hi was bedroghen: 692 Hi began briesscen ende dulen; 693 Hi was begrepen bi siere mulen 694 So vaste, ende bi den voeten vore, 695 Al dat hi pijnde was verloren; 696 Hine waende nemmermeer ontgaen. 697 Van verre was Reinaert ghestaen 698 Ende sach Lamfroit comen onsochte, 699 Die up sinen hals brochte 700 Een scarpe aex, ene baerde. 701 Hier moghedi horen van Reinaerde, 702 Hoe hi sijn oom ghinc rampineren: 703 »Oom Brune, vaste gaet mineren! 704 Hier comt Lamfroit, ende sal u scinken; 705 Haddi gheten, so soudi drinken.” 706 Na der tale so ghinc Reinaert 707 Weder te sinen castelewaert, 708 Sonder orlof; ende mettien 709 Hevet Lamfroit den bere versien, 710 Ende vernam, dat hi was ghevaen. 711 Doe ne was daer gheen langer staen, 712 Hine liep wech metter haest 713 Daer hi die hulpe wiste naest, 714 Daer dat naeste dorp stont, 715 Ende dede hem allen cont, 716 Dat daer stont ghevaen een bere. 717 Doe volchde hem een mekel here. 718 Int dorp ne bleef man no wijf: 719 Den bere te nemene sijn lijf 720 Liept al dat lopen mochte. 721 Sulc was, die enen bessem brochte, 722 Sulc enen vleghel, sulc een rake; 723 Sulc quam ghelopen met enen stake, 724 So si quamen van haren werke. 725 Selve die pape vander kerken 726 Brochte enen cruusstaf, 727 Die hem die coster node gaf. 728 Die coster droech ene vane, 729 Mede te stekene ende te slane. 730 Des papen wijf, vrouwe Julocke, 731 Quam ghelopen met haren rocke, 732 Daer soe omme hadde ghesponnen. 733 Vore hem allen quam gheronnen 734 Lamfroit met ere scarper aex. 735 Al hadde Brune lettel ghemaex, 736 Hi ontsach meer ongheval, 737 Ende sette al jeghen al 738 Doe hi dat geruchte horde. 739 Hi spranc up, so dat hem scorde 740 Van sinen ansichte al die huut. 741 Al brochte Brune dat hooft uut 742 Met arbeide ende met pine, 743 Nochtan liet hire vanden sinen 744 Een ore, ende beide sine lier. 745 Nie maecte God so lelic dier! 746 Hoe mochte hi seerre sijn mesrocht? 747 Al haddi thooft ute brocht, 748 Eer hi die voete conste ghewinnen, 749 Blever al die claeuwen binnen, 750 Ende sine hanscoen bede: 751 Dus gherochte hi uut met lede. 752 Hoe mochte hi sijn onteert meer? 753 Die voete waren hem so seer, 754 Dat hi tlopen niene conste ghedoghen. 755 Dat bloet liep hem over die oghen, 756 Dat hi niet wel ne conste ghesien: 757 Hine dorste bliven nochte vlien. 758 Hi sach, suut onder die sonne, 759 Lamfroit comen gheronnen; 760 Daer na die priester, die here, 761 Hi quam ghelopen vele sere; 762 Daer na die coster metter vane, 763 Daer na alle die prochiane, 764 Die oude liede metten jonghen. 765 Daer quam up haren stap ghespronghen 766 Sulke quene, die van oude 767 Cume een tant hadde behouden. 768 Wie so wille wachte hem dies; 769 Die scade hevet oft verlies 770 Ende groot ongheval, 771 Over hem so willet al. 772 Dit sceen aerm man Brunen wel: 773 Sulc dreichden nu an sijn vel, 774 Die des ghesweghen hadde stille, 775 Hadde Brune ghestaen tsinen wille. 776 Dit was beneden ere rivieren, 777 Dat Brune, onsalichst alre diere, 778 Van meneghen dorper was beringhet. 779 Doe was daer lettel ghedinghet. 780 Hem naecte groot onghemac: 781 Die een sloech, die ander stac, 782 Die een sloech, die ander warp: 783 Lamfroit was hem alte scarp. 784 Een, hiet Lottram lancvoet, 785 Hi droech enen verboorden cloet, 786 Ende stacken emmer na dat oghe; 787 Vrouwe Vulmaerte scerpe loghe 788 Ghinken koken met enen stave; 789 Abel Quac ende vrouwe Bave 790 Laghen beide onder voete, 791 Ende streden beide om enen cloete. 792 Ludmoer metter langer nese 793 Droech een loodwapper an een pese, 794 Ende ghincker met al omme swinghen. 795 Ludolf metten crommen vingheren 796 Dede hem allen te voren; 797 Want hi was best gheboren, 798 Sonder Lamfroit allene; 799 Hughe metten crommen benen 800 Was sijn vader, wet men wale, 801 Ende was gheboren van Absdale, 802 Ende was sone vrouwe Oghernen, 803 Ere houtmakerigge van lanternen. 804 Ander wijf ende ander man, 805 Meer dan ic ghenoemen can, 806 Daden Bruun groot onghemac, 807 So dat hem dbloet uut lac. 808 Brune ontfinc al sulc paiment 809 Als hem elc gaf daer omtrent. 810 Die pape liet den cruusstaf 811 Ghedichte gaen, slach in slach; 812 Ende die coster metter vane 813 Ghinc hem vastelike ane. 814 Lamfroit quam ter selver wile 815 Met ere scerper bilen, 816 Ende sloechene tusscen hals ende hooft, 817 Dat Brune wart sere verdooft, 818 Dat hi verspranc vanden slaghe 819 Tusscen der rivieren enter haghe, 820 In enen trop van ouden wiven, 821 Ende warper een ghetal van vive 822 In die riviere, die daer liep, 823 Die wel wijt was ende diep. 824 Des papen wijf wasser ene: 825 Des was spapen bliscap clene. 826 Doe hij sijn wijf sach in die vliet, 827 Doene luste hem langher niet 828 Brune te stekene no te slane. 829 Hi riep: »Siet, edele prochiane, 830 Ghinder vlot vrouwe Julocke, 831 Beide met spillen ende met rocke. 832 Nu toe! die haer helpen mach, 833 Ic gheve hem jaer ende dach 834 Vul pardoen ende aflaet 835 Van alre sondeliker daet.” 836 Beide man ende wijf 837 Lieten den armen keitijf 838 Brune ligghen over doot, 839 Ende ghinghen daer die pape gheboot, 840 Beide met stringhen ende met haken. 841 Die wile si die vrouwe uuttraken, 842 So quam Brune in die riviere 843 Ende ontswam hem allen sciere. 844 Die dorperen waren alle gram: 845 Si saghen, dat hem Brune ontswam, 846 Dat si hem niene mochten volghen; 847 Upt oever stonden si verbolghen, 848 Ende ghinghen na hem rampinieren. 849 Bruun, die lach in der rivieren, 850 Daer hi vant den meesten stroom, 851 Al drivende bat, dat God den boom 852 Moeste verdoemen ende verwaten, 853 Daer hi sijn ore in hadde ghelaten, 854 Ende beide sine lier. 855 Vort vloecte hi dat felle dier, 856 Den bosen vos Reinaerde, 857 Diene met sinen brunen baerde 858 So diepe in die eke dede crupen; 859 Daer na Lamfroit, vanden stupen, 860 Dat hi hem so lede dede. 861 In aldustanen ghebede 862 Lach Brune also langhe wile, 863 Dat hi wel ene halve mile 864 Vander stede was ghedreven, 865 Daer die dorpers waren bleven. 866 Hi was verpinet ende moede, 867 Ende ondercomen vanden bloede, 868 So dat hi hadde cranke vaert. 869 Doe swam hi te landewaert, 870 Ende croop ligghen in dat oever. 871 Ghine saghet noint droever 872 Negheen dier, no ghenen man. 873 Hi lach jammerlike ende stan, 874 Ende sloech met beiden sinen lanken: 875 Des mochte hi al Reinaerde danken. 876 Nu hort wat Reinaert heeft ghedaen: 877 Hi hadde een vet hoen ghevaen, 878 Bi Lamfroits, ander heiden, 879 Eer hi danen was versceiden: 880 Hi hadt up enen berch ghedreghen, 881 Verre uut allen weghen, 882 Daer het eenlic was ghenoech. 883 Dat was wel sijn ghevoech, 884 Dor dat daer was niemens ganc, 885 Ende hi dor niemens bedwanc 886 Sine proie dorste rumen. 887 Doe hi dat hoen toten plumen 888 Hadde gheleit in sine male, 889 Doe ghinc hi nederwaert te dale 890 Enen verholenliken pat. 891 Hi was utermaten sat; 892 Dat weder was scone ende heet: 893 Hi hadde ghelopen, dat hem tsweet 894 Neder seep neven die liere: 895 Daer omme liep hi ter rivieren, 896 Dor dat hi hem vercoelen soude. 897 In bliscap harde menichfoude 898 Was sine herte doe bevaen: 899 Hi hopede wel, al sonder waen, 900 Dat Lamfroit hadde den bere versleghen, 901 Ende hine thuuswaert hadde ghedreghen. 902 Doe sprac hi: »Hets mi wel ghevaren: 903 Die mi te hove meest soude daren, 904 Dien hebbic doot in desen daghe; 905 Nochtan wanic sonder claghe 906 Ende sonder wanconst bliven: 907 Ic mach te rechte bliscap driven.” 908 Doe Reinaert was in deser tale, 909 Sach hi nederwaert te dale, 910 Ende vernam Brune, daer hi lach; 911 Ende teerst, als hine sach, 912 Hadde hijs rouwe ende toren 913 (Daer die bliscap was te voren 914 Daer sach men toren ende nijt), 915 Ende sprac: »Vermalendijt, 916 Lamfroit, moet dine herte sijn: 917 Du best dulre dan een swijn, 918 Lamfroit, erger puten sone, 919 Lettel ere bistu ghewone. 920 Hoe es di dese bere ontgaen, 921 Die di te voren was ghevaen? 922 Hoe menich morseel leghet daer an, 923 Dat gherne etet menich man! 924 Owi, Lamfroit, verscroven druut, 925 Hoe rikelike een berehuut 926 Heefstu heden verloren, 927 Die di ghewonnen was te voren!” 928 Dit scelden hevet Reinaert ghelaten, 929 Ende ghinc neder bi der strate, 930 Dor te siene hoet Brunen stoet. 931 Doe hine sach ligghen, al een bloet, 932 Ende siec ende onghesont, 933 Den armen bere, te dier stont, 934 (Dat sach Reinaert harde gherne) 935 Doe bescalt hine te sinen scerne: 936 »Sire priester, dieu vo saut! 937 Kendi Reinaert, den ribaut? 938 Wildine scouwen? Sieten hier, 939 Den roden scalc, den fellen ghier! 940 Secht mi, priester, soete vrient, 941 Bi den here, dien ghi dient, 942 In wat ordinen wildi u doen, 943 Dat ghi draghet root capproen? 944 Sidi abt, so prihore? 945 Hi ghinc u harde na den oren, 946 Die u die crune hevet bescoren! 947 Ghi hebt uwen top verloren; 948 Ghi hebt u hanscoen af ghedaen: 949 Ic wane, ghi wilt singhen gaen 950 Van uwen complete dat ghetide.” 951 Dit horde Brune, ende wart onblide, 952 Want hine conste hem niet ghewreken 953 Hem dochte sine herte breken, 954 Ende sloech weder in die riviere. 955 Hine wilde vanden fellen diere 956 Nemmee horen tale. 957 Hi liet hem neder te dale 958 Metten strome driven te hant, 959 Ende ghinc ligghen up dat sant. 960 Hoe sal nu Brune te hove comen? 961 Al mocht hem al die werelt vromen, 962 Hine ghinghe niet over sinen voeten. 963 Hi was ghenoopt so onsoete 964 In die eke, daer hi te voren 965 Van tween voeten hadde verloren 966 Alle die claeuwen, ende dat vel, 967 Hine conste niet ghepeinsen wel, 968 Hoe hi best ten coninc gaet. 969 Nu hort hoe hi die vaert bestaet. 970 Hi sat over sinen hamen, 971 Ende began, met groter scame, 972 Rutsen over sinen staert; 973 Ende als hi dus moede waert, 974 So wentelde hi dan ene wile. 975 Dus dreef hi meer dan ene mile, 976 Eer hi tes coninx hove quam. 977 Doe men Brune daer vernam 978 In derre wijs van verre comen, 979 Wart getwifelt van hem somen 980 Wat daer quam ghewentelt so. 981 Dien coninc wart die herte onvro, 982 Die Brune bekende te hant, 983 Ende sprac: »Dits mijn seriant 984 Brune, hem es dat hooft so root, 985 Hi es ghewont toter doot; 986 Ai God, wie heeften so mesmaect?” 987 Bindesen so was Brune ghenaect, 988 Dat hi den coninc claghen mochte. 989 Hi stan, ende versuchte onsochte, 990 Ende sprac: »Coninc, edel here, 991 Wreket mi dor uus selves ere 992 Over Reinaert, dat felle dier, 993 Die mi mine scone lier 994 Met siere list verliesen dede, 995 Ende daer toe mine oren mede, 996 Ende hevet mi ghemaect alse ghi siet!” 997 Die coninc sprac: »Oft ic dit niet 998 Ne wreke so moetic sijn verdoemt!” 999 Ende hier na so hevet hi ghenoemt 1000 Alle die hogheste bi namen, 1001 Ende omboot, dat si quamen 1002 Alle gader an sinen raet, 1003 Ende rieden hem hoe dese daet 1004 Best werde gherecht, tes coninx ere. 1005 Doe rieden daer die meeste heren, 1006 Dat menne twee waerf daghen soude, 1007 Reinaert, oft die coninc woude, 1008 Ende horen tale ende wedertale. 1009 Ooc seiden si, si wilden wale 1010 Dat Tibert soude van desen 1011 Te Reinaerde bode wesen: 1012 Al ware hi cranc, hi ware vroet. 1013 Dese raet dinct den coninc goet. 1014 Doe sprac die coninc: »Here Tibeert, 1015 Gaet; ende eer ghi weder keert, 1016 Besiet, dat Reinaert met u come! 1017 Dese heren segghen some, 1018 Al es Reinaert andren dieren fel, 1019 Hi ghelovet u so wel, 1020 Dat hi gherne doet u raet. 1021 En comt hi niet, hets hem quaet: 1022 Men salne hanghen sonder daghen, 1023 Te lachtre allen sinen maghen. 1024 Gaet Tibert, dit secht hem!” 1025 —»Ai here, sprac Tibert, ic bem 1026 Een arem wicht, een clene dier. 1027 Here Brune, die sterc was ende fier, 1028 Ne conste Reinaert niet ghewinnen: 1029 In welker wijs sal ics beghinnen?” 1030 Doe sprac die coninc: »Here Tibeert, 1031 Ghi sijt wijs, ende wel gheleert; 1032 Al sidi niet groot, wattan? 1033 Hets menich, die met liste can 1034 Dat werken, ende met goeden rade, 1035 Dat hi met crachte niet ne dade. 1036 Gaet, doet sciere mijn ghebod.” 1037 Tibert sprac: »Nu helpe God, 1038 Dat het mi moete wel vergaen! 1039 Ic sal ene vaert bestaen, 1040 Die mi doet swaer in minen moet: 1041 God ghevere mi af al goet!” 1042 Nu moet Tibert doen die vaert, 1043 Die sere es droeve ende vervaert. 1044 Ende als hi upten wech quam, 1045 Sach hi van verre ende vernam 1046 Sente Martins voghel, ende quam ghevloghen. 1047 Doe wart hi vro, ende in hoghen, 1048 Ende riep: »Al heil! edel voghel! 1049 Kere herwaert dine vloghel, 1050 Ende vliech te miere rechter hant!” 1051 Die voghel vlooch daer hi vant 1052 Ene haghe, daer hi in wilde liden, 1053 Ende vlooch Tibert ter luchter siden. 1054 Dit tekin ende dit ghemoet 1055 Dochte Tibert niet wesen goet. 1056 Hadde hi ghesien den voghel liden 1057 Scone tsiere rechter siden, 1058 So waendi hebben goet gheval; 1059 Nu was hi dies onthopet al. 1060 Nochtan maecte hi hem selven moet, 1061 Ende gheliet hem, alse menich doet, 1062 Bet dan hem te moede was. 1063 Dus liep hi henen sinen pas, 1064 Tes hi quam te Maupertuus, 1065 Ende vant Reinaert in sijn huus 1066 Allene staen, verwendelike. 1067 Tibert sprac: »God, die rike, 1068 Moete u goeden avont gheven! 1069 Die coninc dreicht u an u leven, 1070 Ne comedi te hove niet met mi!” 1071 Reinaert sprac: »Tibert, helet vri, 1072 Neve, ghi sijt mi willecome; 1073 God gheve u ere ende vrome: 1074 Bi Gode, ic ans u harde wale! 1075 .................... 1076 Wat cost Reinaerde scone tale? 1077 Al seghet sine tonghe wale, 1078 Sine herte soe es binnen fel. 1079 Dit wert Tibert ghetoghet wel, 1080 Eer die line wert ghelesen 1081 Tende; ende met desen 1082 Sprac Reinaert: »Neve, ic wille dat ghi 1083 Tavont herberghe hebt met mi, 1084 Ende maerghen wilwi metten daghe 1085 Te hovewaert, sonder saghe. 1086 .................... 1087 In hebbe onder allen minen maghen 1088 Niemen, Tibert, daer ic mi nu 1089 Bet up verlate, dan up u 1090 Hier was comen Bruun, die vraet, 1091 Hi toochde mi so fel gelaet, 1092 Ende dochte mi so overstarc, 1093 Dat ic omme dusent marc 1094 Den wech met hem niet hadde bestaen: 1095 Dat sal ic met u, al sonder waen, 1096 Maerghin metter dagheraet.” 1097 Tibert sprac: »Hets beter raet, 1098 Ende het dinct mi bet ghedaen, 1099 Dat wi noch tavont te hove gaen, 1100 Dan wi tote maerghin beiden. 1101 Die mane scinet ander heiden 1102 Also claer alse die dach: 1103 Ic wane niemen noint ne sach 1104 Beteren tijt tote onser vaert.” 1105 —»Neen, lieve neve, sprac Reinaert, 1106 Sulc mochte ons bi daghe ghemoeten, 1107 Hi soude ons quedden ende groeten, 1108 Die ons nemmer dade goet, 1109 Quame hi snachts in ons ghemoet. 1110 Herberghet tameer met mi.” 1111 Tibert sprac: »Wat souden wi 1112 Eten, Reinaert, oft ic bleve?” 1113 —»Daer omme sorghe ic, lieve neve. 1114 Hets der spisen quade tijt: 1115 Ghi moghet eten, begheerdijt, 1116 Een stic van ere honichraten, 1117 Die bequamelic es te mate; 1118 Wat sechdi, moghedi shonichs iet?” 1119 Tibert sprac: »Mi ne roekes niet. 1120 Hebdi el niet in huus? 1121 Gavedi mi ene vette muus, 1122 Daer mede lietic u ghewaert.” 1123 —»Ene vette muus? sprac Reinaert, 1124 Soete neve, wat sechdi? 1125 Hier woont noch een pape bi, 1126 Een scure staet an sijn huus, 1127 Daer in es meneghe vette muus: 1128 Ic waense niet ghedroeghe een waghen. 1129 So dicke hordic den pape claghen, 1130 Dat sine driven uten huse.” 1131 —»Reinaert, sijn daer so vette muse? 1132 Vergave God, waer ic nu daer!” 1133 —»Tibert (seit hi) sechdi waer? 1134 Wildi muse?”—»Oft icse wille? 1135 Reinaert, doet dies een ghestille! 1136 Ic minne muse vor allen saken. 1137 Wetti niet, dat muse smaken 1138 Bet dan enich venisoen? 1139 Wildi minen wille doen, 1140 Dat ghi mi leet daer si sijn, 1141 Daer mede mochti die hulde mijn 1142 Hebben, al haddi minen vader 1143 Doot, ende mijn gheslachte algader!” 1144 —»Neve, houdi uwen spot?” 1145 —»Nenic, also helpe mi God!” 1146 —»Weet God, Tibert, wistic dat, 1147 Ghi soutter sijn noch tavont sat.” 1148 —»Sat, Reinaert? Dat ware vele.” 1149 —»Tibert, dat sechdi tuwen spele!” 1150 —»In doe, Reinaert, bi miere wet! 1151 Haddic een muus, ende waer soe vet, 1152 In gaefse niet omme een bisant!” 1153 —»Tibert, gaet met mi te hant, 1154 Ic leide u daer, ter selver stat, 1155 Daer icker u sal maken sat, 1156 Eer ic nemmer van u sceide!” 1157 —»Jaic, Reinaert, up die gheleide 1158 Ghinghe ic met u te Mompelier.” 1159 —»So gawi dan; wi sijn hier 1160 Al te langhe,” sprac Reinaert. 1161 .............. 1162 Doe so namen si up die vaert, 1163 Tibert ende sijn oom Reinaert, 1164 Ende liepen daer si lopen wilden, 1165 Dat si nic toghel up hilden 1166 Eer si quamen tes papen scure, 1167 Dic met cen erdinen mure 1168 Al omme ende omme was beloken, 1169 Daer Reinaert in was ghebroken 1170 Des ander daghes daer te voren, 1171 Doe die pape hadde verloren 1172 Enen hane, die hi hem nam. 1173 Hier omme was tornich ende gram 1174 Des papen sone Martinet, 1175 Ende hadde vor dat gat gheset 1176 Een strec, den vos mede te vane: 1177 Dus gherne wrake hi den hane. 1178 Dit wiste Reinaert, dat felle dier, 1179 Ende sprac: »Neve Tibert, hier 1180 Crupet in dit selve gat: 1181 Ne weset traghe nochte lat; 1182 Gaet al omme ende omme gripen. 1183 Hort, hoe die muse pipen. 1184 Keert weder uut als ghi sijt sat: 1185 Ic sal hier bliven vor dit gat, 1186 Ende sal u hier buten beiden; 1187 Wine moghen niet tavont sceiden: 1188 Maerghin gaen wi te hovewaert. 1189 Siet, dat ghi niet en spaert, 1190 Gaet eten, ende laet ons keren 1191 Te miere herberghen met ere: 1192 Mijn wijf sal ons wel ontfaen.” 1193 —»Willic te desen gate ingaen? 1194 Wat sechdi, Reinaert, eist u raet? 1195 Die papen connen vele baraet: 1196 Ic besteecse harde node.” 1197 —»Owi, Tibert, twi sidi blode? 1198 Waen quam uwer herten dese wanc?” 1199 Tibert scaemde hem, ende spranc 1200 Daer hi vant groot ongherec; 1201 Want eer hijt wiste was hem tstrec 1202 Omme sinen hals, harde vast. 1203 Dus hoonde Reinaert sinen gast. 1204 Alse Tibert gheware waert 1205 Des strecs, wart hi vervaert, 1206 Ende spranc vort; dat strec liep toe. 1207 Tibert moeste roepen doe, 1208 Ende wroeghede hem selven, dor den noot: 1209 Hi makede een gheroep so groot, 1210 Met enen jamerliken ghelate, 1211 Dat Reinaert horde upter strate, 1212 Buten, daer hi allene stoet, 1213 Ende riep: »Vindise goet, 1214 Die muse, Tibert, ende vet? 1215 Wiste nu dat Martinet, 1216 Dat ghi ter taflen satet, 1217 Ende dit wiltbraet atet, 1218 Dat ghi verteert, in weet hoe, 1219 Hi souder u saeuse maken toe: 1220 So hovesc een cnape es Martinet. 1221 Tibert, ghi singhet inlanc so bet: 1222 Pleecht men tes coninx hove des? 1223 Vergave God, die gheweldich es, 1224 Dat Isengrijn daer met u ware, 1225 Die felle dief, die mordenare, 1226 In sulker bliscap als ghi sijt!” 1227 Dus heeft Reinaert groot delijt 1228 Dor Tiberts ongheval; 1229 Ende Tibert stont ende gal 1230 So lude, dat Martinet ontspranc, 1231 Ende riep: »Ha ha, God danc! 1232 Ter goeder tijt heeft nu ghestaen 1233 Mijn strec: ic hebber met ghevaen 1234 Den hoenredief, na minen wane. 1235 Nu toe! gelden wi hem den hane!” 1236 Mettesen wart hi toten viere, 1237 Ende ontstac enen stroewisc sciere, 1238 Ende wecte moeder ende vader, 1239 Ende die kindre allegader, 1240 Ende riep: »Nu toe! hi es ghevaen!” 1241 Doe mochtemen sien porren saen 1242 Alle die in den huse waren; 1243 Selve die pape ne wilde niet sparen, 1244 Quam uten bedde moedernaect. 1245 Martinet, hi was gheraect 1246 Tote Tibert, ende riep: »Hijs hier!” 1247 Die pape spranc an dat vier 1248 Ende ghegreep sijns wijfs rocke; 1249 Een offerkersse nam vrouwe Julocke 1250 Ende ontstacse metter haest. 1251 Die pape liep Tibert naest, 1252 Ende ghinken metten rocke slaen. 1253 Doe moeste Tibert daer ontfaen 1254 Wel meneghen slach, al in een. 1255 Die pape stont, als hem wel sceen, 1256 Al naect, ende sloech slach in slach 1257 Up Tibert, die vor hem lach. 1258 Daer ne spaerde haer negheen. 1259 Martinet ghegreep een steen, 1260 Ende warp Tibert een oghe uut; 1261 Die pape stont al bloter huut, 1262 Ende hief up een groten slach. 1263 Alse Tibert dat ghesach, 1264 Dat hi emmer sterven soude, 1265 Doe dedi een deel als die boude , 1266 Dat dien pape verghinc te scande: 1267 Beide met claeuwen ende met tanden 1268 Dedi hem pant, alsoet wel sceen, 1269 Ende spranc dien pape tusschen die been, 1270 In die burse al sonder naet, 1271 Daermen dien beiaert mede slaet. 1272 Dat dinc viel neder up den vloer. 1273 Die vrouwe was serich, ende swoer 1274 Bi der siele van haren vader, 1275 Soe wilde wel, om algader 1276 Die offerande van enen jare, 1277 Dat niet den pape ghevallen ware 1278 Dit vernoi ende dese scame. 1279 Soe sprac: »In sleets duvels name 1280 Moeste dit strec sijn gheset! 1281 Siet, lieve sone Martinet, 1282 Dit was van uwes vader ghewande; 1283 Siet hier mijn scade ende mine scande 1284 Emmervort, in allen stonden. 1285 Al ghenase hi vander wonde, 1286 Hi blivet ten soeten spele mat!” 1287 Reinaert stont nochtoe vor tgat: 1288 Doe hi dese tale horde, 1289 Hi loech, dat hem bachten scorde, 1290 Ende hem crakede die taverne. 1291 Doe sprac hi te haren scerne: 1292 »Swighet, Julocke, soete vrouwe, 1293 Ende laet sinken desen rouwe, 1294 Ende laet bliven uwen toren. 1295 Wattan? al hevet u here verloren 1296 Enen vanden clippelen sinen, 1297 Al te mere so sal hi pinen. 1298 Laet bliven dese tale achter; 1299 Gheneset die pape, en es gheen lachter 1300 Dat hi ludet met ere clocken.” 1301 Dustrooste Reinaert vrouwe Julocken, 1302 Die haer harde sere mesliet. 1303 Die pape ne mochte langher niet 1304 Ghestaen; hi viel in onmacht. 1305 Soe hieffene up met haerre cracht, 1306 Ende droechene recht te beddewaert. 1307 Hier binnen keerde Reinaert 1308 Allene ter herberghewaert, 1309 Ende liet Tibert sere vervaert, 1310 Ende in sorghe vander doot. 1311 Al was Tiberts sorghe groot, 1312 Doe hise alle onledich sach 1313 Over dien pape, die daer lach 1314 Ghewont, doe ghinc hi hem pinen, 1315 So dat hi metten tanden sinen 1316 Die pese midden beet ontwee. 1317 Doe ne wildi letten nemmee 1318 Ende spranc weder uten gate, 1319 Ende dede hem uptie rechte strate, 1320 Die tes coninxwaert ghelach. 1321 Eer hi daer quam so waest dach, 1322 Ende die sonne begonste risen. 1323 In eens arems siecs wise 1324 Quam Tibert in thof gheronnen, 1325 Die tes papen hadde ghewonnen 1326 Dat hi langhe claghen mach. 1327 Alse die coninc dit versach, 1328 Dat hi hadde dat oghe verloren, 1329 Doe mochte men vreselike horen 1330 Dreighen den dief Reinaert. 1331 Die coninc doe niet langher ne spaert, 1332 Hine riep sine baroene te rade, 1333 Ende vraechde, wat hi best dade 1334 Jeghen Reinaerts overdaet? 1335 Doe wart ghindre menich raet, 1336 Hoe men te reden brochte, 1337 Die dese overdaet wrochte. 1338 Doe sprac Grimbert die das, 1339 Die Reinaerts broeder sone was: 1340 »Ghi heren, ghi hebt meneghen raet; 1341 Al ware mijn oom noch also quaet, 1342 Sal men vri recht vort draghen, 1343 Men salne drie waerve daghen, 1344 Also men doet een vrien man; 1345 Ende en comt hi niet dan, 1346 So es hi sculdech alre dinc, 1347 Daer af hi vor den coninc 1348 Van desen heren es beclaghet.” 1349 —»Wie wildi, Grimbert, datten daghet? 1350 Sprac die coninc, wie es hier 1351 Die sijn oghe, ofte sijn lier 1352 Wille setten in avonture 1353 Omme ene felle creature? 1354 Ic wane, hier niemen nes so sot.” 1355 Grimbert sprac: »Selp mi God! 1356 Siet mi hier, ic bem so coene, 1357 Dat ic wel dar bestaen te doene 1358 Dese bodscap, ghebiedijt.” 1359 —»Grimbert, gaet, ende sijt 1360 Vroet, ende wacht u jeghen mesval!” 1361 Hi sprac: »Coninc here, ic sal.” 1362 Dus gaet Grimbert te Maupertuus. 1363 Als hire quam, vant hi in huus 1364 Sinen oom, ende vrouwe Ermelinen, 1365 Die bi haren welpekinen 1366 Laghen in die haghedochte; 1367 Ende teerst dat Grimbert mochte 1368 Groete hi sijn oom, ende siere moien. 1369 Hi sprac: »En sal u niet vernoien 1370 Des onrechts, daer ghi in sijt? 1371 Dinket u noch niet wesen tijt, 1372 Dat ghi trect, oom Reinaert, 1373 Tote des coninx hovewaert, 1374 Daer ghi wel sere sijt beclaghet 1375 Ghi sijt drie waerve ghedaghet. 1376 Vermerredi maerghin den dach, 1377 So sorghic, dat u ne mach 1378 Neghene ghenade mee ghescien. 1379 Ghi sult ten derden daghe sien 1380 U casteel bestormen, Maupertuus; 1381 Ghi sult gherecht sien vor u huus 1382 Ene galghe ofte een rat. 1383 Over waer segghic u dat, 1384 Beide u kindre ende u wijf 1385 Sullen verliesen haren lijf, 1386 Lachterlike, al sonder waen; 1387 Ghine moghet selve niet ontgaen. 1388 Daer omme es u die beste raet, 1389 Dat ghi met mi te hove gaet: 1390 Hets messelic, hoet ghevallen mach. 1391 U es dicke up enen dach 1392 Vremder avonture ghevallen, 1393 Dat ghi noch quite van hem allen 1394 Met des coninx orlove 1395 Nochtan sciet uten hove.” 1396 Reinaert seide: »Ghi secht waer. 1397 Nochtan, Grimbert, come ic daer, 1398 Onder des coninx ghesinde, 1399 Dat ic binden hove vinde, 1400 Es up mi verbolghen al; 1401 Quame ic dane, het ware gheval. 1402 Nochtan dinct mi beter wesen 1403 (Ghenese oft ic mach ghenesen,) 1404 Dat ic met u te hove vare, 1405 Dan het al verloren ware, 1406 Casteel, kindre ende wijf, 1407 Ende daer toe mijns selves lijf. 1408 In mach den coninc niet ontgaen; 1409 Alse ghi wilt, so willic gaen. 1410 Hort, vrouwe Hermeline, 1411 Ic bevele u die kindre mine, 1412 Dat ghire wale pleghet nu: 1413 Vor allen dandren bevelic u 1414 Minen sone Reinaerdine: 1415 Hem staen wel die gaerdeline 1416 An sijn muulkijn over al: 1417 Ic hope, dat hi mi slachten sal. 1418 Hier es Rosseel, een scone dief, 1419 Die hebbic nochtan alse lief, 1420 Als iemen sine kindre doet; 1421 Al eist, dat ic nu henen moet, 1422 Ic salt mi nemen harde na, 1423 Up dat ic mach, dat ic ontga. 1424 Grimbert, neve, God moet u lonen.” 1425 Met hoofscen worden ende met sconen 1426 Nam Reinaert an den sinen orlof, 1427 Ende rumede sijns selves hof. 1428 Ai hoe droeve bleef vrouwe Hermeline, 1429 Ende hare clene welpekine, 1430 Doe Reinaert sciet uut Maupertuus, 1431 Ende hi hof liet ende huus 1432 Aldus omberaden staen! 1433 Nu horet, wat hi heeft ghedaen. 1434 Teerst dat hi quam ander heiden, 1435 Hi sprac te Grimbert, ende seide: 1436 »Grimbert, scone wel soete neve, 1437 Van sorghe suchtic ende beve. 1438 Lieve neve, ic wille gaen 1439 (Nu hort mine redene saen,) 1440 Te biechte hier te di: 1441 Hier nes ander pape bi. 1442 Hebbic mine biechte ghedaen, 1443 Hoe so die saken mijn vergaen, 1444 Mine siele sal te claerre wesen.” 1445 Grimbert antworde na desen: 1446 »Oom, wildi te biechte gaen, 1447 So moetti dan verloven saen 1448 Alle diefte ende allen roof; 1449 Oft en diet u niet een loof!” 1450 —»Dat wetic wel, sprac Reinaert, 1451 Grimbert, nu hort haerwaert, 1452 Ende vandet mi gheraden; 1453 Siet, ic come u te ghenade, 1454 Van algader miere mesdaet: 1455 Nu hort, Grimbert, ende verstaet: 1456 Confiteor pater, mater, 1457 Dat ic den otter ende den cater 1458 Ende allen dieren hebbe mesdaen; 1459 Daer af willic mi in biechte dwaen.” 1460 Grimbert sprac: »Oom, walschedi? 1461 Oft ghi wilt, sprect jeghen mi 1462 In Dietsche, dat ict mach verstaen.” 1463 Doe sprac Reinaert: »Ic hebbe mesdaen 1464 Jeghen allen dieren, die nu leven; 1465 Bidt Gode, dat hijt mi vergheve! 1466 Ic dede minen oom Brunen 1467 Al bloedich maken sine crune. 1468 Tibert dede ic muse vaen 1469 (Daer ickene sere dede slaen,) 1470 Tes papen, daer hi spranc int strec. 1471 Ic hebbe ghedaen groot ongherec 1472 Cantecleer, ende sinen kindren, 1473 Waren si meerre ofte mindre, 1474 Dicke makedicse los: 1475 Dor recht beclaghet hi den vos. 1476 Die coninc en es mi niet ontgaen; 1477 Ic hebbe hem toren ooc ghedaen, 1478 Ende mesprijs der coninghinne, 1479 Dat si spade sullen verwinnen 1480 Also vele ere van mi. 1481 Ooc hebbic, dat segghic di, 1482 Grimbert, liede mee bedroghen, 1483 Dan ic di soude ghesegghen moghen. 1484 Ende Isengrijn, dat verstaet, 1485 Hiet ic oom, dor baraet; 1486 Ic maecten monc ter Elmare: 1487 Dat wi beide begheven waren, 1488 Dat wart hem al te siere pine. 1489 Ic dede hem an dien clockelinen 1490 Binden beide sine voete: 1491 Dat luden wart hem doe so soete, 1492 Dat hijt emmer wilde leren: 1493 Dat verghinc hem tonnere: 1494 Want hi luudde so utermaten, 1495 Dat alle die ghinghen bi der strate, 1496 Ende waren binder Elmare, 1497 Waenden dat die duvel ware, 1498 Ende liepen daer si luden horden. 1499 Eer hi doe conste in corten worden 1500 Ghespreken: »Ic wille mi begheven,” 1501 Hadsi hem na ghenomen tleven. 1502 Sint dedic hem die crune gheven: 1503 Hem machs ghedinken al sijn leven, 1504 Dat wetic wel over waer. 1505 Ic dede hem bernen af dat haer, 1506 So dat hem die swaerde cramp. 1507 Sint dedic hem meerren scamp 1508 Upt ijs, daer icken leerde visscen, 1509 Daer hi niene conste ontwisscen: 1510 Hi ontfinker meneghen slach. 1511 Sint leiddicken up enen dach 1512 Tote des papen van ... blois. 1513 In al dat lant van Vermendois 1514 Sone woonde gheen pape riker. 1515 Die selve pape hadde enen spiker, 1516 Daer menich vet bake in lach; 1517 Des haddic dicke goet ghelach. 1518 Onder dien spiker haddic een gat 1519 Verhohenlike ghemaect: in dat 1520 Dedic Isengrijn incrupen; 1521 Daer vant hi rentvleesc in cupen, 1522 Ende baken hanghende vele. 1523 Daer dedi dor sine kele 1524 So vele gheliden utermaten, 1525 Als hi weder uten gate 1526 Waende keren, uter noot, 1527 Hem was die lede buuc so groot, 1528 Dat hi beclaghede sijn ghewin. 1529 Daer hi was comen hongherich in, 1530 Ne condi sat niet comen uut. 1531 Ic liep, ic maecte groot gheluut 1532 Int dorp, ende maecte groot gherochte; 1533 Nu hort, wat ic daer toebrochte. 1534 Ic liep al daer die pape sat 1535 Te siere taflen ende at. 1536 Die pape hadde een cappoen: 1537 Dat was dat alrebeste hoen 1538 Dat men in al dat lant vant: 1539 Hi was ghewent al toter hant. 1540 Dien prandic in minen mont 1541 Vor die tafle, daer hi stont, 1542 Al daert die pape toesach. 1543 Doe riep die pape: »Nu vanc! slach! 1544 Helpe, wie sach dit wonder nie? 1545 Die vos comt, daer ic toesie, 1546 Ende rooft mi in mijns selves huus; 1547 So helpe mi sancta spiritus! 1548 Te wers hem, dat hire quam!” 1549 Dat tafelmes hi upnam, 1550 Ende stac die tafle, dat soe vlooch 1551 Verre boven mi harde hooch, 1552 In middewaerde upten vloer. 1553 Hi vloecte sere ende swoer, 1554 Ende riep lude: »Slach ende va!” 1555 Ende ic vore, ende hi na. 1556 Sijn tafelmes haddi verheven, 1557 Ende brochte mi ghedreven 1558 Up Isengrijn, daer hi stont: 1559 Ic hadde dat hoen in minen mont, 1560 Dat harde groot was ende swaer; 1561 Dat so moestic laten daer, 1562 Wast mi leet ofte lief. 1563 Doe riep die pape: »Ai, here dief, 1564 Ghi moet den roof laten!” 1565 Ende ic ghinc miere strate 1566 Dane, daer ic wesen woude. 1567 Alse die pape upheffen soude 1568 Dat hoen, sach hi Isengrine. 1569 Doe naecte hem ene grote pine; 1570 Hi warpene int oghe metten messe. 1571 Den pape volgheden si sesse, 1572 Die alle met groten staven quamen: 1573 Ende als si Isengrijn vernamen 1574 Doe maecten si een groot gheluut, 1575 Ende die ghebure quamen uut, 1576 Ende maecten grote niemare 1577 Manlic andren, dat daer ware 1578 In spapen spiker een wulf ghevaen, 1579 Die hem selven hadde ghedaen 1580 Bi den buke in dat gat. 1581 Als die ghebure ghevreischten dat, 1582 Liepen si dat wonder bescouwen. 1583 Aldaer wart Isengrijn teblouwen, 1584 So dat hem ghinc al uten spele; 1585 Want hi ontfinker harde vele 1586 Groter slaghe, ende groter worpe. 1587 Daer quamen die kindre vanden dorpe, 1588 Ende verbonden hem die oghen: 1589 Het stont hem so, hi moest ghedoghen. 1590 So sere sloechsi ende staken, 1591 Dat sine uten gate traken, 1592 (Doe ghedoghedi vele onghevals) 1593 Ende bonden hem an sinen hals 1594 Enen steen, ende lieten gaen, 1595 Ende lietene dien honden saen, 1596 Diene ghinghen bassen ende jaghen. 1597 Ooc diende men hem met groten slaghen 1598 So langhe, dat hi ghelove was. 1599 Doe viel hi neder up dat gras 1600 Oft hi ware al steendoot. 1601 Doe was dier kindre bliscap groot. 1602 Ghindre was grote niemare. 1603 Si leidene up ene bare, 1604 Ende droeghene met groten ghehuke 1605 Over stene ende over struke. 1606 Buten dorpe, in ene gracht, 1607 Bleef hi ligghende al dien nacht: 1608 Inne weet hoe hi dane voer. 1609 Sint verwarvic, dat hi mi swoer 1610 Sine hulde een jaer al omtrent. 1611 Dat dede hi up sulc convent, 1612 Dat icken soude maken hoenre sat. 1613 Doe leiddicken in ene stat, 1614 Daer ic hem dede te verstane, 1615 Datter hinnen ende een hane 1616 In een groot huus, an ere strate, 1617 Up enen haenbalke saten. 1618 Recht ere valdore bi, 1619 Daer dedic Isengrijn bi mi 1620 Up dat huus clemmen boven: 1621 Ic seide, ic wilde hem gheloven, 1622 Wildi crupen in die valdore, 1623 Dat hire soude vinden vore 1624 Van vetten hoenren sijn ghevoech. 1625 Ter valdore ghinc hi ende loech, 1626 Ende croop daer in met vare, 1627 Ende began tasten harentare. 1628 Hi taste, ende als hi niet en vant 1629 Sprac hi: »Neve, hets hier bewant 1630 Te sorghe: ic ne vinder niet.” 1631 Ic sprac: »Oom, wats ghesciet, 1632 Cruupter een lettel bet in: 1633 Men moet wel pinen omme ghewin; 1634 Ic hebse wech, diere saten vore.” 1635 Dus so liet hi hem verdoren, 1636 Dat hi die hoenre te verre sochte. 1637 Ic sach, dat icken honen mochte, 1638 Ende hoonden so, dat hi voer 1639 Vant dac boven upten vloer, 1640 Ende gaf enen groten val, 1641 Dat si ontspronghen overal, 1642 Die daer in den huse sliepen. 1643 Die bi den viere laghen, si riepen 1644 Dat ware in huus, sine wisten wat, 1645 Ghevallen dor dat viwergat. 1646 Si worden up, ende ontstaken lecht: 1647 Doe sine daer saghen, echt 1648 Wart hi ghewont toter doot. 1649 Ic hebben brocht in menegher noot, 1650 Meer dan ic ghesegghen mochte. 1651 Nochtan, al dat ic nie ghewrochte 1652 Jeghen hem, so ne roeke ic niet 1653 So sere, als dat ic verriet 1654 Vrouwe Hersinde, sijn scone wijf, 1655 Die hi liever dan sijns selfs lijf 1656 Hadde: God moet mi vergheven! 1657 Haer dedic, dat mi liever bleven 1658 Ware te doene, dant es ghedaen.” 1659 Grimbert sprac: »Oft ghi wilt gaen 1660 Claerlike te biechte tote mi, 1661 Ende sijn van uwen sonden vri, 1662 So suldi spreken ombedect. 1663 In weet, werwaert ghi dit trect: 1664 »Ic hebbe jeghen sijn wijf mesdaen.” 1665 Oom, dat en can ic niet verstaen, 1666 Waer ghi dese tale keert.” 1667 Reinaert sprac: »Neve Grimbeert, 1668 Ware dat hoofschede groot, 1669 Oft ic hadde gheseit al bloot: 1670 Ic hebbe gheslapen bi miere moien? 1671 Ghi sijt mijn maech, u souts vernoien, 1672 Seidic eneghe dorperheit. 1673 Grimbert, nu hebbic gheseit 1674 Al dat mi mach ghedinken nu: 1675 Geeft mi aflaet, biddic u, 1676 Ende settet mi dat u dinct goet.” 1677 Grimbert was wijs ende vroet: 1678 Hi brac een rijs van ere haghe, 1679 Ende gaffer hem mede XL slaghe 1680 Over alle sine mesdade. 1681 Daerna, in gherechten rade, 1682 Riet hi hem goet te wesene, 1683 Te wakene, ende te lesene, 1684 Te vastene, ende te vierne, 1685 Ende te weghe waert te stierne 1686 Die hi buten weghe saghe: 1687 Ende hi vort alle sine daghe 1688 Bescedenlike hem soude gheneren. 1689 Hierna so dedi hem versweren 1690 Beide roven ende stelen. 1691 Nu moet hi siere siele telen, 1692 Reinaert, bi Grimberts rade, 1693 Ende ghinc te hove, up ghenade. 1694 Nu es die biechte daer ghedaen. 1695 Die heren hebben den wech bestaen 1696 Tote des conincs hovewaert. 1697 Nu was, buter rechter vaert, 1698 Die si te gane hadden begonnen, 1699 Een prioreit van swarten nonnen, 1700 Daer meneghe gans ende menich hoen, 1701 Meneghe hinne, menich cappoen, 1702 Plaghen te wedene, buten mure. 1703 Dit wiste die felle creature, 1704 Die onghetrouwe Reinaert, 1705 Ende sprac: »Te ghenen hovewaert 1706 So leghet onse rechte strate.” 1707 Met dusdanen baratedusdanen barate 1708 Leidde hi Grimbert bi der scure, 1709 Daer die hoenre buten mure 1710 Ghinghen weden harentare. 1711 Der hoenre wart Reinaert gheware: 1712 Sine oghen begonsten omme te gane. 1713 Buten den andren ghinc een hane, 1714 Die harde vet was ende jonc: 1715 Daerna gaf Reinaert enen spronc, 1716 So dat dien hane die plume stoven. 1717 Grimbert sprac: »Ghi dinct mi doven, 1718 Onsalich man, wat wildi doen? 1719 Wildi noch om een hoen 1720 In alle die grote sonden slaen, 1721 Daer ghi te biechte af sijt ghegaen? 1722 Dat moet u wel sere rouwen!” 1723 Reinaert sprac: »Bi rechter trouwe, 1724 Ic hads vergheten, lieve neve; 1725 Bit Gode, dat hijt mi vergheve. 1726 Het ne ghesciet mi nemmermeer.” 1727 Doe daden si enen wederkeer 1728 Over ene smale brugghe. 1729 Hoe dicke sach Reinaert achter rugghee 1730 Weder, daer die hoenre ghinghen! 1731 Hine conste hem niet bedwinghen, 1732 Hine moeste siere seden pleghen: 1733 Hadde men hem thooft af ghesleghen, 1734 Het ware ten hoenrenwaert ghevloghen, 1735 Also verre alst hadde ghemoghen. 1736 Grimbert sach dit ghelaet 1737 Ende seide: »Onreine vraet, 1738 Dat u dat oghe so omme gaet!” 1739 Reinaert andworde: »Ghi doet quaet, 1740 Dat ghi mine herte so becoort, 1741 Ende mine bede dus verstoort: 1742 Laet mi doch lesen een pater nooster, 1743 Der hoenre sielen vanden clooster, 1744 Ende den gansen te ghenade, 1745 Die ic dicke hebbe verraden, 1746 Die ic desen heleghen nonnen 1747 Met miere list hebbe af ghewonnen.” 1748 Grimbert balch, newaer Reinaert 1749 Hadde emmer doghen achterwaert, 1750 Tes si quamen ter rechter strate. 1751 Doe began hem droeve ghelaten, 1752 Ende harde sere beefde Reinaert, 1753 Dat si keerden te hove waert, 1754 Daer hi waende sere mesraken. 1755 Doe hi began den hove naken, 1756 Ende in sconinx hof was vernomen, 1757 Dat Reinaert ware te hove comen, 1758 Met Grimbert den das, 1759 Ic wane daer niemen was 1760 So aerm, no van so cranken maghen, 1761 Hine gherede hem up een claghen: 1762 Dit was al jeghen Reinaerde. 1763 Nochtan dedi als donvervaerde, 1764 Hoe so hem te moede was; 1765 Ende sprac te Grimbeert den das: 1766 »Leidet ons die hoochste strate!” 1767 Reinaert ghinc in dien ghelate, 1768 Ende in al so bouden ghebare, 1769 Oft hi sconinx sone ware, 1770 Ende hi niet en hadde mesdaen. 1771 Boudelike ghinc hi staen 1772 Vor Nobele, dien coninc, 1773 Ende sprac: »God, die alle dinc 1774 Gheboot, hi gheve u, coninc here, 1775 Langhe bliscap ende ere. 1776 Ic groet u, coninc, ende hebbes recht: 1777 En hadde nie coninc enen cnecht 1778 So ghetrouwe jeghen hem, 1779 Als ic oit was ende bem: 1780 Dat es dicke worden anscijn: 1781 Nochtan die sulke, die hier sijn, 1782 Souden mi herde gherne roven 1783 Uwer hulde, wildi hem gheloven; 1784 Maer neen ghi niet; God moet u lonen! 1785 Het ne betaemt niet der crone, 1786 Dat soe den scalken ende den fellen 1787 Te lichte ghelove dat si vertellen. 1788 Nochtan willics Gode claghen: 1789 Dier es te vele in onsen daghen, 1790 Der scalke, die wroeghen connen, 1791 Die die vorder hant hebben ghewonnen 1792 Over al, in riken hoven, 1793 Dien sal men niet gheloven: 1794 Die scalcheit es hem binnen gheboren; 1795 Dat si den goeden beraden toren, 1796 Dat wreke God up haer leven, 1797 Ende moete hem ewelike gheven 1798 Al sulken loon, als si sijn waert!” 1799 Die coninc sprac: »Owi Reinaert, 1800 Owi Reinaert, onreine quaet, 1801 Wat condi al scone ghelaet! 1802 Dat en can u ghehelpen niet een caf. 1803 Nu comt uwes smekens af: 1804 In werde bi smekene niet u vrient. 1805 Hets waer, ghi sout mi hebben ghedient 1806 Van ere sake in den woude, 1807 Daer ghi qualic in hebt ghehouden 1808 Die vrede, die ic hadde ghesworen.” 1809 —»Owi, wat hebbic al verloren!” 1810 Riep Canticleer, die daer stont. 1811 Die coninc sprac: »Hout uwen mont, 1812 Here Canticleer, nu laet mi spreken: 1813 Laet mi antworden sinen treken. 1814 Ai, here dief, Reinaert, 1815 Dat ghi mi lief hebt ende waert, 1816 Dat hebdi, sonder uwe pine, 1817 Minen boden laten scinen, 1818 Aerm man Tibert, here Brunen, 1819 Dien noch bloedich es die crune! 1820 Ic ne sal u niet vele scelden: 1821 Ic waent u kele sal ontghelden 1822 Noch heden, al up ene wile.” 1823 —»Nomine Patrum, Christum File! 1824 Sprac Reinaert, oft mijn here Brunen 1825 Noch al bloedich es die crune, 1826 Was hi teblouwen, oft versproken, 1827 Waer hi goet, het ware ghewroken, 1828 Eer hi noint vlo int water. 1829 Banderside Tibert die cater, 1830 Dien ic herberghede ende ontfinc, 1831 Oft hi ute om stelen ghinc 1832 Tes papen, sonder minen raet, 1833 Ende hem die pape dede quaet, 1834 Bi Gode, soudic dat ontghelden, 1835 So mochtic mijn gheluc wel scelden!” 1836 Vort sprac Reinaert: »Coninc lioen, 1837 Wien twifelt des, ghine moghet doen 1838 Dat ghi ghebiet over mi? 1839 Hoe goet mine sake si, 1840 Ghi moghet mi vromen ende scaden; 1841 Wildi mi sieden, ofte braden, 1842 Ofte hanghen, ofte blenden, 1843 Ic ne mach u niet ontwenden; 1844 Alle diere sijn in u bedwanc. 1845 Ghi sijt groot, ende ic bem cranc; 1846 Mine hulp es clene, ende duwe groot: 1847 Bi Gode, al sloeghedi mi doot, 1848 Dat ware ene cranke wrake; 1849 Lichte men daer ave hilde sprake.” 1850 Doe spranc up Belijn, die ram, 1851 Ende sine hie, die met hem quam, 1852 Dat was dame Hawi: 1853 Belijn sprac: »Gawi 1854 Alle vort met onser claghe!” 1855 Brune spranc up, met sinen maghen, 1856 Ende Tibeert die felle, 1857 Ende Isengrijn sijn gheselle, 1858 Forcondet dat everswijn, 1859 Ende die raven Tiecelijn, 1860 Pancer die bever, ooc Bruneel, 1861 .................... 1862 Dat watervar, dat butseel, 1863 Ende dat eencoren, here Rosseel, 1864 Dieweline, die vrouwe fine , 1865 Cantecleer ende die kindre sine, 1866 Makende groten vederslach, 1867 Dat foret, Clenebejach, 1868 Liepen alle in dese scare: 1869 Alle dese ghinghen openbare 1870 Vor haren here, den coninc, staen, 1871 Ende daden Reinaert vaen. 1872 Nu ghinct ghindre up een plaidieren. 1873 Nie horde man van dieren 1874 So scone tale als nu es hier 1875 Tusscen Reinaerde ende dandre dier; 1876 Vort bringhen dat men seide daer, 1877 Het ware mi pijnlic ende swaer; 1878 Daer omme corte ic u die wort. 1879 Die beste reden ghinghen vort. 1880 Die claghen, die die diere ontbonden, 1881 Proefden si met orconden, 1882 Als si sculdich waren te doene. 1883 Die coninc dreef die hoghe baroene 1884 Te vonnesse, van Reinaerts sake. 1885 Doe wijstsi, dat men soude maken 1886 Ene galghe, sterc ende vast, 1887 Ende men Reinaert, den fellen gast, 1888 Daer an hinghe, bi siere kele. 1889 Nu gaet Reinaerde al uten spele. 1890 Doe Reinaert verordeelt was, 1891 Orlof nam Grimbert die das, 1892 Met Reinaerts naesten maghen: 1893 Sine consten niet verdraghen, 1894 No sine consten niet ghedoghen, 1895 Dat men Reinaert vor haren oghen 1896 Soude hanghen alse enen dief. 1897 Nochtan wast hem somen lief. 1898 Die coninc, die was harde vroet, 1899 Doe hi mercte ende verstoet, 1900 Dat so menich jonghelinc 1901 Met Grimbert uten hove ghinc, 1902 Die Reinaerde na bestoet, 1903 Doe peinsdi in sinen moet: 1904 Hier mach in lopen ander raet. 1905 Al es Reinaert selve quaet, 1906 Hi hevet meneghen goeden maech. 1907 Doe sprac hi: »TTwi sidi traech, 1908 Isengrijn ende here Bruun? 1909 Reinaerde es cont menich tuun, 1910 Ende hets den avonde bi; 1911 Hier es Reinaert, ontsprinct hi, 1912 Comt hi III voete uter noot, 1913 Sine list soe es so groot, 1914 Ende hi weet so meneghen keer, 1915 Hine wert ghevanghen saermeer. 1916 Salmen hanghen, twine doet ment dan? 1917 Eer men nu ghereden can 1918 Ene galge, so eist nacht.” 1919 Isengrijn was wel bedacht, 1920 Ende sprac: »Hier es een galghe bi.” 1921 Ende met dien worde versuchte hi. 1922 Doe sprac die cater, here Tibeert: 1923 »Here Isengrijn, u es verseert 1924 U herte, in wancans u niet; 1925 Nochtan Reinaert di tal beriet, 1926 Ende selve mede ghinc, 1927 Daermen u twee broeders hinc, 1928 Rume ende Widelanke. 1929 Hets tijt, wildijs hem danken. 1930 Waerdi goet, het ware ghedaen; 1931 Hine ware niet noch onverdaen.” 1932 Isengrijn sprac tote Tibeert: 1933 »Wat ghi ons al gader leert! 1934 Ne ghebrake ons niet een strop, 1935 Langhe heden wiste sijn crop 1936 Wat sijn achterende mochte weghen.” 1937 Reinaert, die langhe hadde ghesweghen, 1938 Sprac: »Ghi heren, cort mine pine. 1939 Tibert heeft ene vaste line, 1940 Die hi bejaghede an sine kele 1941 Daer hi vernois hadde vele, 1942 Int huus daer hi den pape beet, 1943 Die vor hem stont al sonder cleet. 1944 Here Isengrijn, nu maect u vore! 1945 En sidi niet daertoe vercoren, 1946 Ende ghi Brune, dat ghi sult doden 1947 Reinaert, uwen neve, den fellen roden?” 1948 Doe sprac hi ten coninc saen; 1949 »Doet Tibert mede gaen; 1950 Hi mach clemmen, hi mach die line 1951 Updraghen, sonder uwe pine. 1952 Tibert, gaet, ende maect ghereet! 1953 Dat ghi iet let, dats mi leet.” 1954 Doe sprac Isengrijn tote Brunen: 1955 »So helpe mi die cloostercrune, 1956 Die boven up mijn hoofd staet! 1957 In horde nie so goeden raet, 1958 Alse Reinaert selve ghevet hier. 1959 Hem langhet omme cloosterbier: 1960 Nu gawi ende bruwen hem!” 1961 Brune sprac: »Neve Tibert, nem 1962 Die line; du sels mede lopen. 1963 Reinaert hi sal nu becopen, 1964 Mijn scone liere, ende dijn oghe! 1965 Gawi, ende hanghene so hoghe 1966 Dats lachter hebben al sine vrient!” 1967 —»Gawi, hi hevets wel verdient,” 1968 Sprac Tibert, ende nam die line, 1969 »Inne dede nie so lieve pine.” 1970 Nu waren die drie heren ghereet. 1971 .............. 1972 Dats Isengrijn ende Tibeert 1973 Ende her Bruun, die hadde gheleert 1974 Honich stelen tsiere scade. 1975 Isengrijn was so beraden, 1976 Eer hi vanden hove sciet, 1977 Hine wilde des laten niet, 1978 Hine vermaende nichten ende neven, 1979 Ende alle die binden hove bleven, 1980 Beide ghebure ende gaste, 1981 Dat si Reinaert hilden vaste. 1982 Vrouwe Hersinde sinen wive 1983 Beval hi, bi haren live, 1984 Dat soe stonde bi Reinaerde, 1985 Ende soene name biden baerde, 1986 Ende van hem niet ne sciede, 1987 No dor goet, no dor miede, 1988 No dor niede, no dor noot, 1989 No dor sorghe vander doot. 1990 Reinaert antworde in corten worden, 1991 Dat alle die daer waren horden: 1992 »Here Isengrijn, half ghenade! 1993 Al ware u lief mijn grote scade, 1994 Ende al brincti mi in vernoie, 1995 Ic weet wel, soude miere moien, 1996 Te rechte ghedinken ouder daet, 1997 Soene dade mi nemmer quaet. 1998 Her Isengrijn, soete oom, 1999 Ghi nemt uwes neven cranken goom, 2000 Ende here Brune ende here Tibeert, 2001 Dat ghi mi dus hebt onneert. 2002 Ghi drie ghi hebbet ghedaen al, 2003 Dat men mi ontliven sal. 2004 Daer toe hebdi ghemaket, 2005 Dat so wie mi ghenaket, 2006 Sceldet mi dief, oft hevet leet. 2007 Daer omme moetti, God weet, 2008 Geonneert werden alle drie, 2009 Ghine haest, dat ghescie 2010 Al dat ghi begheert te doene. 2011 Mi es die herte noch also coene: 2012 Ic dar wel sterven ene warf. 2013 Ne wart mijn vader, doe hi starf, 2014 Van allen sinen sonden vri? 2015 Gaet, ghereet die galghe hier bi: 2016 Een twint mi langher niet ne spaert 2017 (Oft varen moetti hinderwaert) 2018 Alle uwe voete ende uwe been!” 2019 Doe sprac Isengrijn: »Ameen! 2020 Amen, ende hinderwaert 2021 Moet hi varen, die langher spaert!” 2022 Tibert sprac: »Nu haestewi!” 2023 Ende met dien worden spronghen si, 2024 Ende liepen vort harde blide, 2025 Ende pijnden hem te stride 2026 Te springhene over meneghen tuun, 2027 Isengrijn ende here Bruun. 2028 Tibert volghede hem naer: 2029 Hem was die voet een lettel swaer 2030 Vander linen, die hi droech; 2031 Nochtan was hi rasch ghenoech: 2032 Dat dede hem al die goede wille. 2033 Reinaert stont ende sweech al stille, 2034 Ende sach sine viande lopen, 2035 Die hem dat strec an waenden cnopen. 2036 —»Maer het sal bliven,” sprac Reinaert, 2037 Die stoet ende scouwede derwaert 2038 Hoe si springhen ende keren. 2039 Hi peinsde: »Deus, wat joncheren! 2040 Nu laetse springhen ende lopen: 2041 Levic, si sullent noch becopen, 2042 Hare overdaet ende hare scampie, 2043 Mine ghebreke reinaerdie; 2044 Nochtanne sijn si mi 2045 Liever verre danne bi, 2046 Die ghene die ic meest ontsach. 2047 Nu willic proeven, dat ic mach 2048 Te hove bringhen een baraet, 2049 Dat ic, vor die dagheraet, 2050 In groter sorghe vant te nacht. 2051 Hevet mine list sulke cracht 2052 Als ic noch hope dat soe doet, 2053 Al es hi listich ende vroet, 2054 Ic wane den coninc noch verdoren.” 2055 Die coninc dede blasen enen horen, 2056 Ende hiet Reinaert uutwaert leden 2057 Reinaert sprac: »Laet teerst ghereden 2058 Die galghe, daer ic an hanghen sal; 2059 Ende daer binnen so salic al 2060 Den volke mine biechte conden, 2061 In verlanesse van minen sonden. 2062 Hets beter, dat al tfolc verstaet 2063 Mine diefte ende mine ondaet, 2064 Dan si namaels eneghen man 2065 Mine overdaet teghen an.” 2066 Die coninc sprac: »Nu segghet dan!” 2067 Reinaert stont als een droeve man, 2068 Ende sach al omme, harentare. 2069 Dus so sprac hi al openbare: 2070 »Helpe, seit hi, Dominus! 2071 Nu nes hier niemen in dit huus, 2072 No vrient no viant, ic ne bem 2073 Een deel mesdadich jeghen hem. 2074 Nochtan, horet alle, ghi heren: 2075 Laet u wisen ende leren, 2076 Hoe ic Reinaert, aerminc, 2077 Eerst die boosheit anevinc. 2078 In allen tiden, spade ende vroe, 2079 Was ic een hovesc kint nochtoe. 2080 Doe men mi spaende vander mammen, 2081 Ghinc ic spelen metten lammen, 2082 Dor te horne dat ghebleet; 2083 So langhe, dat ic een verbeet: 2084 Ten eersten lapedic dat bloet: 2085 Het smaecte so wel, het was so goet, 2086 Dat ic dat vleesc mede ontgan. 2087 Daer leerdic leckernie an 2088 So vele, dat ic ghinc ten gheten 2089 Int wout, daer icse horde bleten: 2090 Daer verbetic hoekine twee. 2091 So dedic derdes daghes mee, 2092 Ende ic wart bouder ende coener, 2093 Ende verbeet haenden ende hoener, 2094 Ende gansen, daer icse vant. 2095 Doe mi bloedich wart mijn tant, 2096 Was ic so fel ende so wreet, 2097 Dat ic suver up verbeet 2098 Al dat ic vant, ende wat mi dochte 2099 Dat mi bequam, ende ic vermochte. 2100 Daer na quam ic ende Isengrijn, 2101 Te wintre in enen couden rijm, 2102 Bi Besele onder enen boom: 2103 Hi rekende hi ware mijn oom, 2104 Ende began ene sibbe tellen. 2105 Aldaer worden wi ghesellen. 2106 Dat mach mi te rechte rouwen! 2107 Daer gheloofden wi, bi trouwe, 2108 Recht gheselscap manlic andren. 2109 Doe begonsten wi te gader wandren. 2110 Hi stal tgrote, ende ic dat clene: 2111 Dat wi bejaechden wart ghemene; 2112 Ende als wi delen souden doe, 2113 Ic was in hoghen ende vro 2114 Mochtic mijn deel hebben half. 2115 Alse Isengrijn bejaghede een calf 2116 Oft een weder, oft een ram, 2117 So grongierdi, ende maecte hem gram, 2118 Ende toochde mi ghelaet, 2119 Dat so suur was ende quaet, 2120 Dat hi mi met van hem verdreef, 2121 Ende hem mijn deel al gader bleef; 2122 Nochtan achtic niet van dien. 2123 So menich warve hebbic versien, 2124 Alse wi een grote proie lagheden, 2125 Die ic ende mijn oom bejagheden, 2126 Enen osse, oft enen bake, 2127 So ghinc hi sitten met ghemake 2128 Met sinen wive, vrouwe Harsinde, 2129 Ende met sinen VII kindren; 2130 Sone mocht ic cume dene hebben 2131 Vanden alreminsten rebben, 2132 Die sine kindre en wouden cnaghen. 2133 Dus nauwe hebbic mi bedraghen. 2134 Nochtan dat was mi lettel noot; 2135 Ne waer dat mijn sin so groot 2136 Die lieve droech te minen oom, 2137 Die mijns nemet cranken goom, 2138 Ic hadde wel ghewonnen tetene. 2139 Coninc, dit doe ic u te wetene: 2140 Ic hebbe noch selver ende gout, 2141 Dat al es in miere ghewout, 2142 So vele, dat cume een waghen 2143 Te VII werven soude ghedraghen.” 2144 Alse die coninc dit verhorde, 2145 Gaf hi Reinaerde selke andworde: 2146 »Reinaert, waen quam u dese scat?” 2147 Reinaert andworde: »Ic segghe u dat, 2148 Wildijt weten, alse ict weet: 2149 No dor lief, no dor leet 2150 Sone salt danne bliven verholen. 2151 Coninc, die scat was bestolen: 2152 Ne waer hi ooc ghestolen niet, 2153 Daer ware die mort bi ghesciet 2154 Ane u lijf, in rechter trouwe, 2155 Dat uwen vrienden mochte rouwen.” 2156 Die coninghinne wart vervaert 2157 Ende sprac: »Owi, Reinaert! 2158 Owi, Reinaert! owi! owi! 2159 Owi, Reinaert, wat sechdi? 2160 Ic mane u bi der selver vaert, 2161 Dat ghi ons secht, Reinaert, 2162 Die u siele varen sal, 2163 Dat ghi ons secht die waerheit al 2164 Openbare, ende bringhet vort: 2165 Oft ghi weet van enegher mort, 2166 Oft enen mordeliken raet, 2167 Die jeghen minen here gaet, 2168 Dat laet hier openbare horen!” 2169 Nu hort, hoe Reinaert sal verdoren 2170 Den coninc entie coninghinne, 2171 Ende hi bewerven sal met sinne 2172 Des coninx vrientscap ende hulde; 2173 Ende hoe hi buten haerre sculde 2174 Brune en Isengrijn bede 2175 Up hief in groten ongherede, 2176 Ende in veten ende in ongheval 2177 Jeghen den coninc bringhen sal. 2178 Dien heren, die nu waren so fier, 2179 Dat si Reinaerde waenden bier 2180 Te sinen lachter hebben ghebrouwen, 2181 Ic wane wel, in rechter trouwe, 2182 Dat hi sal weder mede blanden, 2183 Dien si drinken sullen met scande. 2184 In enen ghelate van droeven sinne 2185 Sprac Reinaert: »Edele coninghinne, 2186 Al haddi mi nu niet ghemaent, 2187 Ic bem een die sterven waent: 2188 In laet niet ligghen up mine siele; 2189 Ende waert so, dat mi gheviele, 2190 Mi stonder omme in der helle te sine, 2191 Daer torment es ende pine. 2192 Indien dat die coninc milde 2193 Een ghestille maken wilde, 2194 Ic soude segghen, met ghenade, 2195 Hoe jammerlike hi was verraden, 2196 Te mordene van sinen lieden. 2197 Nochtan, diet alre meest berieden, 2198 Sijn som van minen liefsten maghen, 2199 Die ic node soude bedraghen, 2200 Ne daet die sorghe vander helle, 2201 Daer men seit, dat si in quellen, 2202 Die hier sterven, ende mort 2203 Weten, sine brincse vort.” 2204 Dien coninc wart die herte swaer, 2205 Ende sprac: »Reinaert, sechstu mi waer!” 2206 —»Waer?” sprac Reinaert, »vraechdi des? 2207 Jane weet ghi niet hoet met mi es? 2208 Ne bewaent niet, edel coninc, 2209 Al bem ic een aerminc, 2210 Hoe mochtic sulke mort ghetemen? 2211 Waendi, dat ic wille nemen 2212 Ene loghene uptie langhe vaert? 2213 In trouwe neenic,” sprac Reinaert. 2214 Bi der coninghinne rade, 2215 Die sere ontsach des coninx scade, 2216 Gheboot die coninc openbare, 2217 Dat niemen daer so coene en ware, 2218 Dat hi een wordekijn iet sprake, 2219 Tottien, dat Reinaert met ghemake 2220 Hadde volseit al sinen wille. 2221 Doe sweghen si alle gader stille. 2222 Die coninc hiet Reinaerde spreken. 2223 Reinaert was van fellen treken: 2224 Hem dochte scone sijn gheval, 2225 Hi sprac: »Nu swighet over al, 2226 Na dien dat es den coninc lief: 2227 Ic sal u lesen, sonder brief, 2228 Die verradenesse openbare, 2229 So dat ic niemene en spare, 2230 Dien ic te wroeghene sculdich bem. 2231 Dies lachter hevet, scaems hem!” 2232 Nu vernemt alle gader, 2233 Hoe Reinaert sinen ertscen vader 2234 Met verradenesse sal bedraghen, 2235 Ende een van sinen liefsten maghen, 2236 (Dat was Grimbert, die das,) 2237 Die hem hout van herten was. 2238 Dat dede Reinaert omme dat, 2239 Dat hi wilde, dat men te bat 2240 Sinen worden gheloven soude, 2241 Van sinen vianden, oft hi woude 2242 Dien verranesse tien an. 2243 Nu hort, hoe hi dies began: 2244 »Wilen tere stonde 2245 Hadde mijn here vonden 2246 Des coninx Hermelinx scat, 2247 In ere verholenre stat. 2248 Doe mijn vader hadde vonden 2249 Den scat, wart hi in corten stonden 2250 So overdadich, ende so fier, 2251 Dat hi veronwerde alle dier, 2252 Die sine ghenote te voren waren. 2253 Hi dede Tibert, den cater, varen 2254 In Ardennen, dat wilde lant, 2255 Aldaer hi Brune den bere vant: 2256 Hi ontboot Brunen Gods houde, 2257 Ende in Vlaendren comen soude, 2258 Oft hi coninc wilde wesen. 2259 Brune wart vro van desen, 2260 Hi hadt meneghen dach begheert: 2261 Doe maecte hi hem te Vlaendrenweert 2262 Ende quam in Waes, int soete lant, 2263 Daer hi minen vader vant. 2264 Mijn vader omboot Grimberte, den wisen, 2265 Ende Isengrine, den grisen, 2266 (Tibert, die cater, was die vijfte) 2267 Ende quamen tenen dorpe, hiet Hijfte. 2268 Tusscen Hijfte ende Ghent 2269 Hilden si haer parlement, 2270 In ere belokenre nacht; 2271 Daer quamen si bi sduvels cracht 2272 Ende bi des duvels ghewelt, 2273 Ende swoeren daer an twoeste velt 2274 Alle vive, des coninx doot. 2275 Nu horet wonder harde groot: 2276 [Si swoeren up Isengrijns crune, 2277 Alle vive, datsi Brune 2278 Coninc ende here souden maken, 2279 Ende settene in den stoele tAken,] 2280 Ende hi crone soude draghen. 2281 Wilde iemen van des coninx maghen 2282 Dat wedersegghen, mijn vader soude 2283 Met sinen selvere ende sinen goude 2284 So den ghenen steken achter, 2285 Dat sijs souden hebben lachter. 2286 Dit wetic, ende segghe u hoe. 2287 Eens maerghins harde vroe 2288 Gheviel, dat mijn neve, die das, 2289 Van wine een lettel dronken was, 2290 Ende dien verholnen raet minen 2291 Wive, vrouwe Harmelinen, 2292 Al van pointe te pointe seide, 2293 Daer si liepen an der heiden. 2294 Mijn wijf es ene vremde vrouwe, 2295 Ende gaf Grimberte hare trouwe, 2296 Dat verholen bliven soude. 2297 Ten eersten dat soe quam te woude, 2298 Daer ic was, ende soe mi vant, 2299 So telde soet mi te hant: 2300 Newaer het was al stillekine. 2301 Ooc seide soe mi sulke lijctekine, 2302 Die ic kende al so waer, 2303 Dat mi alle mine haer 2304 Upwaert stonden, van groten vare. 2305 Mine herte wart mi openbare 2306 Also cout alse een ijs. 2307 Dies sijt seker ende wijs, 2308 Ic kinde Brune valsc ende quaet, 2309 Ende vul van alre overdaet. 2310 Ic peinsde: worde hi onse here, 2311 Dat ontvruchtic harde sere, 2312 Dat wi alle waren verloren. 2313 Ic kinde den coninc so wel gheboren, 2314 Ende soete, ende goedertiere, 2315 Ende ghenadich allen dieren. 2316 Het dochte mi bi allen dinghen 2317 Eene quade manghelinghe, 2318 Die ons ne mochte comen 2319 No tere, no te vrome; 2320 Mine herte grote sorghe doghede. 2321 Hier omme pijndic ende poghede 2322 Hoe so erge ene sake, 2323 Testoret worde, ende ic brake 2324 Mijns vader bosen raet, 2325 Die een dorper, enen vraet, 2326 Coninc ende here maken waende. 2327 Emmer badic Gode, ende maende, 2328 Dat hi den coninc, minen here, 2329 Behilde sine wareltere. 2330 Bedi ic kinde wale dat, 2331 Behilde mijn vader sinen scat, 2332 Si souden wel des raets ghetelen, 2333 Onder hem ende sinen ghespelen, 2334 Dat die coninc worde verstoten. 2335 In diepen ghepeinsen ende in groten 2336 Was ic dicke, hoe ic die stat 2337 Soude vinden, waer die scat 2338 Lach, die hi hadde vonden. 2339 Ic wachte nauwe tallen stonden 2340 Minen vader, ende leiden laghen 2341 In meneghen bosch, in menegher haghe, 2342 Beide in velde ende in woude, 2343 Waer mijn vader, die listighe oude, 2344 Henen trac ende henen liep: 2345 Was het droghe, was het diep, 2346 Wast bi nachte, wast bi daghe, 2347 Ic was emmer in die laghe; 2348 Wast bi daghe, wast bi nachte, 2349 Ic was emmer in die wachte. 2350 Up ene stont gheviel daer nare, 2351 Dat ic mi decte met groten vare, 2352 Ende lach ghestrect neven derde, 2353 Ende vanden scatte, die ic begherde, 2354 Gherne iewet hadde vernomen: 2355 Doe saghic minen vader comen 2356 Ute enen hole ghelopen. 2357 Doe began ic ten scatte hopen 2358 Bi den barate die ic hem sach 2359 Driven, als ic u segghen mach: 2360 Want doe hi uten holen quam, 2361 Sach ic wel, ende vernam, 2362 Dat hi omme sach. Doe merkedi, 2363 Oft hem iemene ware bi; 2364 Ende als hi niemene en sach, 2365 Doe queddi den sconen dach, 2366 Ende stoppede dat hol met sande, 2367 Ende maectet ghelijc den andren lande. 2368 Dat ic dat sach ne wiste hi niet. 2369 Doe saghic, eer hi dane sciet, 2370 Dat hi den steert liet nedergaen 2371 Daer sine voete hadden ghestaen, 2372 Ende decte sijn spore metter moude. 2373 Daer leerdic an den vroeden ouden 2374 Een lettel meesterliker liste, 2375 Die ic te voren niet ne wiste. 2376 Aldus voer mijn vader dane 2377 Ten dorpewaert, daer die hanen 2378 Ende die vette hinnen waren. 2379 Teerst dat ic mi dorste baren, 2380 Spranc ic up, en liep ten hole: 2381 Ic wilde niet langher sijn in dole, 2382 Ende ic gheraecter toe te hant. 2383 Sciere scraefdic up dat sant 2384 Met minen voeten, ende croop in 2385 Aldaer ic vant groot ghewin; 2386 Daer vandic selver ende gout: 2387 Hier nes niemen nu so out, 2388 Dies nie so vele te gader sach. 2389 Doe ne spaerdic nacht no dach, 2390 In ghinc trecken ende draghen, 2391 Sonder kerre ende sonder waghen, 2392 Over dach ende over nacht, 2393 Met algader miere cracht. 2394 Mi halp mijn wijf, vrouwe Hermeline: 2395 Des dogheden wi grote pine, 2396 Eer wi den overgroten scat 2397 Brochten in een ander gat, 2398 Daer hi bet lach tonsen ghelaghe. 2399 Wi droeghene onder ene haghe 2400 In een hol verholenlike: 2401 Doe was ic van scatte rike. 2402 Nu hort, wat si hier binnen daden, 2403 Die den coninc hadden verraden. 2404 Brune, die bere, sendde uut 2405 Verholenlike sijn saluut 2406 Achter lande, ende omboot 2407 Al den ghenen rijcheit groot, 2408 Die dienen wilden omme tsout: 2409 Hi beloofde hem selver ende gout 2410 Te ghevene met milder hant. 2411 Mijn vader liep in al dat lant, 2412 Ende droech des Brunen brieve: 2413 Hoe lettel wiste hi, dat die dieve 2414 Te sinen scatte waren gheraect, 2415 Dies hem quite hadden ghemaect. 2416 En ware die scat niet ontgonnen, 2417 Hi hadder met die stat van Lonnen 2418 Al te gader moghen copen. 2419 Dus wan hi an sijn omme lopen. 2420 Doe mijn vader, al omme ende omme, 2421 Tusscen dier Elve entier Somme 2422 Hadde ghelopen al dat lant, 2423 Ende hi meneghen seriant 2424 Hadde ghewonnen met sinen goude, 2425 Die hem te hulpe comen soude, 2426 Alse die somer quame int lant, 2427 Keerde mijn vader daer hi vant 2428 Brune entie ghesellen sine. 2429 Doe teldi die grote pine 2430 Ende die menichfoude sorghe, 2431 Die hi vor den hoghen borghen 2432 Int lant van Sassen hadde leden, 2433 Daer die jagheren na hem reden 2434 Alle daghe met haren honden, 2435 Die hem vervaerden te menegher stonde. 2436 Dit telde hi te spele al gader. 2437 Daer na so toghede mijn vader 2438 Brieve, die Brunen wel bequamen, 2439 Daer XII.^c al bi namen 2440 Ser Isengrijns maghe in stonden, 2441 Met scerpen claeuwen, met diepen monden; 2442 Sonder die catten, ende die baren, 2443 Die alle in Bruuns soude waren, 2444 Ende die vosse metten dassen 2445 Van Doringen ende van Sassen. 2446 Dese hadden alle ghesworen, 2447 Indien dat men hem te voren 2448 Van XX daghen gave haer sout, 2449 Si souden Brunen met ghewout 2450 Seker wesen tsinen ghebode. 2451 Dit benam ic al, danc Gode! 2452 Doe mijn vader hadde ghedaen 2453 Sine bodscap, soude hi gaen 2454 Ende scouwen sinen scat; 2455 Ende als hi quam ter selver stat, 2456 Daer hine ghelaten hadde te voren, 2457 Was die scat al verloren, 2458 Ende sijn hol was uptebroken. 2459 Wat holpe vele hier af ghesproken? 2460 Doe mijn vader dat vernam, 2461 Wart hi serich ende gram, 2462 Dat hi van torne hem selven hinc. 2463 Dus bleef achter Brunen dinc 2464 Bi miere behendichede al. 2465 Nu merct hier mijn ongheval: 2466 Here Isengrijn ende Brune, die vraet, 2467 Hebben nu den nauwen raet 2468 Metten coninc openbare, 2469 Ende arm man Reinaert es die blare!” 2470 Die coninc ende die coninghinne, 2471 Die beide hopeden ten ghewinne, 2472 Si leden Reinaert buten te rade, 2473 Ende baden hem, dat hi wel dade, 2474 Ende hi hem wijsde sinen scat. 2475 Ende alse Reinaert hoorde dat 2476 Sprac hi: »Wijsdic u mijn goet, 2477 Here coninc, die mi hanghen doet, 2478 So waer ic ute minen sinne.” 2479 —»Neen Reinaert, sprac die coninghinne, 2480 Mijn here sal u laten leven, 2481 Ende sal u vriendelike vergheven 2482 Algader sinen evelen moet; 2483 Ende ghi sult vortmeer sijn vroet 2484 Ende goet, ende ghetrouwe.” 2485 Reinaert sprac: »Dit doe ic, vrouwe, 2486 Indien dat mi die coninc nu 2487 Vaste ghelove, hier vore u, 2488 Dat hi mi gheve sine hulde, 2489 Ende Brune alle mine sculde 2490 Wille vergheven; ende omme dat 2491 So willic hem wisen minen scat, 2492 Den coninc, al daer hi leghet.” 2493 Die coninc sprac: »Ic ware ontweghet, 2494 Wildic Reinaerde vele gheloven: 2495 Hem es dat stelen ende dat roven 2496 Ende dat lieghen gheboren int been.” 2497 Die coninghinne sprac: »Here, neen, 2498 Ghi moghet Reinaerde gheloven wel: 2499 Al was hi hier te voren fel, 2500 Hi nes nu niet dat hi was. 2501 Ghi hebt ghehort, hoe hi den das 2502 Ende sinen vader hevet bedreghen 2503 Met morde, die hi wel beteghen 2504 Mochte hebben andren dieren, 2505 Wildi meer sijn arghertiere 2506 Ofte fel, ofte onghetrouwe.” 2507 Doe sprac die coninc: »Gentel vrouwe, 2508 Al waendic dat mi soude scaden, 2509 Eist dat ghijt mi dorret raden, 2510 So willict laten up u ghenent, 2511 Dese vorworde ende dit covent, 2512 Up Reinaerts trouwe staen: 2513 Newaer, ic segghe hem, sonder waen, 2514 Doet hi meer archede, 2515 Alle die hem ten tienden lede 2516 Sijn belanc, sullent becopen!” 2517 Reinaert sach den coninc belopen, 2518 Ende wart blide in sinen moet, 2519 Ende sprac: »Here, ic ware onvroet, 2520 Ne gheloofdic niet also.” 2521 Doe nam die coninc een stro 2522 Ende vergaf Reinaerde algader 2523 Die wanconst van sinen vader, 2524 Ende sijns selves mesdaet toe. 2525 Al was Reinaert blide doe, 2526 Dan dinct mi gheen wonder wesen: 2527 Jane was hi vander doot ghenesen! 2528 Doe Reinaert quite was ghelaten, 2529 Was hi blide utermaten, 2530 Ende sprac: »Coninc, edel here, 2531 God moete u lonen al der ere 2532 Die ghi mi doet, ende mine vrouwe. 2533 Ic secht u wel, bi miere trouwe, 2534 Dat ghi mi vele ere doet: 2535 So grote ere, ende so groot goet, 2536 Dat niemen nes onder die sonne, 2537 Dien ic alse wale soude onnen 2538 Mijns scats ende miere trouwe, 2539 Als ic u doe, ende miere vrouwe.” 2540 Reinaert nam een stro vor hem 2541 Ende sprac: »Here coninc, nem, 2542 Hier geve ic di up den scat 2543 Die wilen Ermelinc besat.” 2544 Die coninc ontfinc dat stro, 2545 Ende dancte Reinaerde so, 2546 Als quansijs: »Dese maect mi here!” 2547 Reinarts herte loech so sere, 2548 Dat ment wel na an hem vernam, 2549 Doe die coninc so ghehorsam 2550 Algader was te sinen wille. 2551 Hi sprac: »Here, swighet stille; 2552 Merket, waer mine redene gaet: 2553 Int oostende van Vlaendren staet 2554 Een bosch, ende heet Hulsterlo. 2555 Coninc, ghi moghet wesen vro, 2556 Mochti onthouden dit: 2557 Een borne, heet Kriekepit, 2558 Gaet suutwest niet verre dane; 2559 Here coninc, ghine dorft niet wanen, 2560 Dat ic u der waerheit iet messe: 2561 Dats een die meeste wildernesse, 2562 Die men hevet in enich rike. 2563 Ic segghe u ooc ghewaerlike, 2564 Dat somwilen es een half jaer, 2565 Dat toten borne comet daer 2566 No weder man nochte wijf, 2567 No creature die hevet lijf, 2568 Sonder die ule entie scuvuut, 2569 Die daer nestelen in dat cruut, 2570 Oft enich ander voghelijn 2571 Dat daerwaert gherne wilde sijn, 2572 Ende daer bi avonture lidet: 2573 Daer in leghet mijn scat ghehidet. 2574 Verstaet wel ditte, hets u nutte: 2575 Die stede hetet Kriekeputte. 2576 Ghi sult daer gaen, ende mine vrouwe; 2577 Ne weset ooc niemene so ghetrouwe, 2578 Die ghi sult laten wesen u bode, 2579 Verstaet mi wel, coninc, dor Gode, 2580 Maer gaet daer selve. Ende alse ghi 2581 Dien selven putte comet bi, 2582 Ghi sult vinden jonghe berken. 2583 Here coninc, dit suldi merken: 2584 Die alrenaest den putte staet, 2585 Coninc, tote dier berken gaet: 2586 Daer leghet die scat onder begraven. 2587 Daer suldi delven ende scraven 2588 Een lettel mos an ene side: 2589 Daer suldi vinden menich ghesmide 2590 Van goude, rikelijc ende scone: 2591 Daer suldi vinden ooc die crone, 2592 Die Ermelinc die coninc droech, 2593 Ende ander chierheit ghenoech, 2594 Edele stene, guldijn werc: 2595 Men cocht niet omme dusent merc. 2596 Ai coninc, als ghi hebt dat goet, 2597 Hoe suldi peinsen in uwen moet: 2598 Ai, Reinaert, ghetrouwe vos, 2599 Die hier groeves in dit mos, 2600 Desen scat bi dijnre list, 2601 God gheve di goet, waer du bist!” 2602 Doe andworde die coninc saen: 2603 »Reinaert, sal ic die vaert bestaen, 2604 Ghi moet sijn mede in die vaert, 2605 Ende ghi moet ons, Reinaert, 2606 Helpen den scat ontdelven. 2607 Ic ne wane bi mi selven 2608 Aldaer nemmermeer gheraken; 2609 Ic hebbe ghehort noemen Aken 2610 Ende Parijs, eist daer iet na? 2611 Ende also als ic versta, 2612 So smekedi, Reinaert, ende roemt; 2613 Kriekeputte, dat ghi hier noemt, 2614 Wanic, es een gheveinsde name.” 2615 Dit was Reinaerde ombequame, 2616 Ende verbalch hem, ende seide: »Ja, 2617 Coninc, ghi sijter also na, 2618 Alse van Colne tote Meie; 2619 Waendi, dat ic u die Leie 2620 Wille wisen in dien flume Jordane? 2621 Ic sal u wel toghen, dat ic wane, 2622 Orconde ghenoech, al openbare.” 2623 Lude riep hi: »Cuwaert, comt hare, 2624 Comet vor den coninc, Cuwaert!” 2625 Die diere saghen dese vaert: 2626 Hem allen wonderde, wat daer ware, 2627 Cuwaert hi ghinc met vare: 2628 Hem wonderde, wat die coninc woude. 2629 Reinaert sprac: »Cuwaert, hebdi coude? 2630 Ghi bevet; sijt blide al sonder vaer, 2631 Ende secht minen here den coninc waer, 2632 Dies mane ic u, bi der trouwe 2633 Die ghi sijt sculdich miere vrouwe, 2634 [Van al dat ic u sal vraghen.” 2635 —»Al sout mi gaen an mine craghe, 2636 Sprac Cuwaert, ic u niet en loghe; 2637 Ghi hebt mi ghemaent also hoghe, 2638 Dat ict te segghene sculdich bem.”] 2639 Doe sprac Reinaert: »So secht hem: 2640 Weetstu waer Kriekeputte steet?” 2641 Cuwaert sprac: »Oft ict weet? 2642 Jaic, hoene sout wesen so? 2643 Ne staet hi niet bi Hulsterlo, 2644 Up dien moer, in die woestine! 2645 Ic hebber ghedoget grote pine, 2646 Ende meneghen hongher, menich coude, 2647 Ende armoede so menichfoude, 2648 Up Kriekeputte, so menighen dach, 2649 Dat ics vergheten niet ne mach. 2650 Hoe mochte ic vergheten dies, 2651 Dat aldaer Reinout die Vries 2652 Die valsche penninghe sloech, 2653 Daer hi hem mede bedroech 2654 Entie ghesellen sine? 2655 Dat was eer ic met Rine 2656 Mijn gheselscap makede vast, 2657 Die mi gequijtte meneghen last.” 2658 —»Owi, sprac Reinaert, soete Rijn, 2659 Lieve gheselle, scoon hondekijn, 2660 Vergave God, waerdi nu hier, 2661 Ghi sout toghen weder dese dier, 2662 Met uwen sone, waers te doene, 2663 Dat ic noint wart so coene, 2664 Dat ic eneghe sake dede, 2665 Daer ic den coninc mochte mede 2666 Te miwaert belghen doen met rechte. 2667 Gaet weder onder ghene cnechte, 2668 (Sprac Reinaert) haestelic, Cuwaert; 2669 Mijn here die coninc ne heeft tuwaert 2670 Neghene sake te sprekene meer.” 2671 Cuwaert dede een wederkeer, 2672 Ende ghinc van sconinx rade daer. 2673 Reinaert sprac: »Coninc, eist waer 2674 Dat ic seide?”—»Reinaert, jaet, 2675 Verghevet mi, ic dede quaet, 2676 Dat ic u mestroude iet: 2677 Reinaert, goede vrient, nu siet 2678 Den raet, dat ghi met ons gaet 2679 Ten putte, al daer die berke staet, 2680 Daer die scat leghet begraven onder.” 2681 Reinaert sprac: »Ghi secht wonder: 2682 Waendi in waers harde vro, 2683 Coninc, oft mi stonde also, 2684 Dat ic met u wandelen mochte, 2685 Also als ons beiden dochte, 2686 Ende ghi waert al sonder sonde? 2687 Neent, hets alse ic u orconde, 2688 Ende ict u segghe, al eist scame: 2689 Doe Isengrijn in sduvels name 2690 In dordine ghinc hier te voren, 2691 Ende hi te monke wart bescoren, 2692 Doene conste hem niet ghenoeghen, 2693 Daer VI monke hem bi bedroeghen. 2694 Hi claghede ende kermede 2695 So sere, dats mi ontfermede. 2696 Doe hi cranc wart ende traech, 2697 Doe haddics rouwe, als een sijn maech, 2698 Ende gaf hem raet, dat hi ontran: 2699 Daer omme bem ic in spaeus ban. 2700 Maerghin, als die sonne up gaet, 2701 Willic te Rome om aflaet; 2702 Van Rome willic over see: 2703 Dane en keric nemmermee, 2704 Eer ic so vele hebbe ghedaen, 2705 Coninc, dat ic met u mach gaen, 2706 Tuwer ere, ende tuwer vrome, 2707 Oft ic te lande weder come. 2708 Het ware een onscone dinc, 2709 Soudi, here coninc, 2710 Maken uwe wandelinghe 2711 Met enen verwaten ballinghe, 2712 Als ic nu bem, God betere mi!” 2713 Die coninc sprac: »Reinaert, sidi 2714 Iet langhe verbannen?” Doe sprac Reinaert: 2715 »Jaic, hets III jaer, dat ic waert 2716 Vor den deken Hermanne 2717 In vollen seende tebannen.” 2718 Die coninc sprac: »Nadat ghi sijt 2719 Tebannen, men souts mi doen verwijt 2720 Lietic u met mi wanderen: 2721 Ic sal Cuwaert ofte enen andren 2722 Toten scatte doen gaen met mi; 2723 Ende ic rade u, Reinaert, dat ghi 2724 Niet ne laet, ghine vaert, 2725 Dat ghi u vanden banne claert.” 2726 —»Sone doe ic, sprac Reinaert, 2727 Ic ga maerghin te Romewaert, 2728 Gaet na den wille mijn!” 2729 Die coninc sprac: »Ghi dinct mi sijn 2730 Bevaen in harde goeden dinghen; 2731 God onne u, dat ghijt moet vulbringhen, 2732 Reinaert, alse u ende mi 2733 Ende ons allen nutte si!” 2734 Doe dese redene was ghedaen, 2735 Doe ghinc Nobel, die coninc, staen 2736 Up ene hoghe staghe van stene, 2737 Daer hi up plach te stane allene 2738 Als hi sat int hof te dinghe. 2739 Die diere saten tenen ringhe 2740 Al omme ende omme in dat gras, 2741 Nadien dat elc gheboren was. 2742 Reinaert stont bi der coninghinne, 2743 Ende sprac met enen bliden sinne: 2744 »Bidt vor mi, edele vrouwe, 2745 Dat ic u met lieve weder scouwe.” 2746 Soe sprac: »Die here, daert al an staet, 2747 Doe u van sonden vul aflaet!” 2748 Die coninc entie coninghinne 2749 Ghinghen met enen bliden sinne 2750 Vor haer diere, arme ende rike. 2751 Die coninc hi sprac vriendelike: 2752 »Reinaert es hier comen te hove, 2753 Ende wille, dies ic Gode love, 2754 Hem betren met al sinen sinne; 2755 Ende mijn vrouwe die coninghinne 2756 Hevet so vele ghedaen dor hem, 2757 Dat ic sijn vrient worden bem, 2758 Ende hi versoent es jeghen mi, 2759 Ende ic hem hebbe ghegheven vri 2760 Beide lijf ende lede: 2761 Reinaerde ghebiedic vullen vrede; 2762 Anderwaerf ghebiedic hem vrede; 2763 Ende derde waerve mede: 2764 Ende ghebiede u allen, bi uwen live, 2765 Dat ghi Reinaerde, ende sinen wive 2766 Ende sinen kindren ere doet, 2767 Waer si comen in u ghemoet, 2768 Sijt bi nachte, sijt bi daghe; 2769 In wille meer neghene claghe 2770 Van Reinaerts dinghen horen. 2771 Al was hi roekeloos hier vore 2772 Hi wille hem betren, ic segghe u hoe: 2773 Reinaert wille maerghin vroe 2774 Palster ende scerpe ontfaen, 2775 Ende wille te Rome gaen, 2776 Ende van Rome wille hi over see, 2777 Ende dane comen nemmermee, 2778 Eer hi heeft vul aflaet 2779 Van alre sondeliker daet.” 2780 Dese tale hevet Ticcelijn vernomen 2781 Ende vlooch, dane hi es comen, 2782 Ende hi vant die III ghesellen; 2783 Nu hort, wat hi hem sal tellen: 2784 Hi sprac: »Keitive, wat doedi hier? 2785 Reinaert es meester bottelgier 2786 Int hof, ende moghende utermaten; 2787 Die coninc heeftene quite ghelaten 2788 Van allen sinen mesdaden, 2789 Ende ghi sijt alle III verraden.” 2790 Isengrijn began andworden 2791 Ticeline met corten worden: 2792 »Ic wane, ghi lieghet, here raven!” 2793 Mettien worde began hi scaven, 2794 Ende Brune, hi volchde mede: 2795 Si ghinghen recken hare lede 2796 Lopende ten conincwaert. 2797 Tibert was sere vervaert, 2798 Ende bleef sittende up die galghe. 2799 Hi was van sinen ruwen balghe 2800 In sorghe groot, so utermaten, 2801 Dat hi gherne wilde laten 2802 Sijn oghe varen over niet, 2803 Dat hi in spapen scure liet, 2804 Indien dat hi versoent ware. 2805 Hine wiste wat doen van vare 2806 Dan hi ghinc sitten up die micke. 2807 Hi claechde vele ende harde dicke, 2808 Dat hi Reinaert nie bekinde. 2809 Isengrijn quam met gheninde 2810 Ghedronghen vore die coninghinne, 2811 Ende sprac met enen fellen sinne 2812 Te Reinaertwaert, so verre, 2813 Dat die coninc wart al erre, 2814 Ende hiet Isengrijn vaen, 2815 Ende Brune. Also saen 2816 Wortsi ghevanghen ende ghebonden: 2817 Ghine saghet nie verwoeden honden 2818 Doen meer lachters dan men dede 2819 Isengrine ende Brunen mede. 2820 Men voerese alse lede gaste, 2821 Men bantse beide daer so vaste, 2822 Dat si binder nacht 2823 Met gheenrande cracht 2824 Een let niet en mochten roeren. 2825 Nu hort, hoe hise vort sal voeren, 2826 Reinaert, die hem was te wreet: 2827 Hi dede, dat men Brunen sneet 2828 Van sinen rugghe een velspot af, 2829 Dat men hem tere scerpen gaf, 2830 Voets lanc ende voets breet. 2831 Nu ware Reinaert al ghereet, 2832 Haddi versce scoen. 2833 Nu hort wat hi sal doen, 2834 Hoe hi sal scoen ghewinnen. 2835 Hi ruunde toter coninghinne: 2836 »Vrouwe, ic hem u pelgrijn: 2837 Hier es mijn oom Isengrijn, 2838 Hi hevet II vaste scoen, 2839 Helpt mi, dat icse an mach doen. 2840 Ic neme u siele in mine plecht: 2841 Het es pelgrijns recht, 2842 Dat hi ghedenke in sinen ghebeden 2843 Al tgoet dat men hem noit dede; 2844 Ghi moghet u siele an mi scoien. 2845 Doet Harsinde miere moien 2846 Gheven twee van haren scoen. 2847 Dit moghedi wel met ere doen: 2848 Soe blivet thuus in haer ghemac.” 2849 —»Gherne (die coninghinne sprac); 2850 Reinaert, ghine mochtes niet omberen 2851 Ghine hebt scoen; ghi moet varen 2852 Uten lande in Gods ghewout, 2853 Over berghe ende int wout, 2854 Ende terden struke ende stene: 2855 Dine arbeit wert niet clene, 2856 Hets di noot dattu hebs scoen; 2857 Ic wilre mine macht toe doen. 2858 Die Isengrijns waren u ghemicke, 2859 Si sijn so vaste ende so dicke 2860 Die hi draghet ende sijn wijf: 2861 Al sout hem gaen an haer lijf, 2862 Elkerlijc moet u gheven scoen, 2863 Daer ghi mede u vaert moet doen.” 2864 Dus hevet die valsce pelgrijn 2865 Beworven, dat der Isengrijn 2866 Al toten cnien hevet verloren 2867 Van beiden sinen voeten voren 2868 Dat vel al gader toten claeuwen. 2869 Ghine saecht noint voghel braeuwen, 2870 Die stilre hilt al sine lede, 2871 Dan Isengrijn die sine dede, 2872 Doe men so jamerlike ontscoeide, 2873 Dat hem dat bloet ten teen af vloeide. 2874 Doe Isengrijn ontscoeit was, 2875 Moeste gaen ligghen up dat gras 2876 Vrouwe Hersint, die wulvinne, 2877 Met enen wel droeven sinne; 2878 Ende liet haer afdoen dat vel, 2879 Ende die claeuwen also wel, 2880 Van beiden haren voeten bachten. 2881 Dese daet dede wale sachten 2882 Reinaerde sinen droeven moet. 2883 Nu hort, wat claghen hi noch doet: 2884 »Moie, seit hi, lieve moie, 2885 In hoe meneghen vernoie 2886 Hebdi dor minen wille ghewesen! 2887 Dats mi al leet; sonder van desen 2888 Eist mi lief, ic segghe u twi: 2889 Ghi sijt, des ghelovet mi, 2890 Een die liefste van minen maghen, 2891 Bedi sal ic u scoen an draghen. 2892 God weet, dats al uwe bate! 2893 Ghi sult an hoghen aflate 2894 Delen, ende an alt pardoen, 2895 Lieve moie, dat ic in u scoen 2896 Sal bejaghen over see.” 2897 Vrouwe Hersinde was so wee, 2898 Dat soe cume mochte spreken. 2899 —»Ai Reinaert, God moete wreken, 2900 Dat ghi over ons siet uwen wille!” 2901 Isengrijn balch, ende sweech stille, 2902 Ende sijn gheselle Brune; neware 2903 Hem was te moede harde sware; 2904 Si laghen ghebonden ende ghewont. 2905 Hadde ooc doe ter selver stont 2906 Tibert die cater ghewesen daer, 2907 Ic dar wel segghen, over waer, 2908 Hi hadde so vele ghedaen te voren, 2909 Hine waers niet bleven sonder toren. 2910 Wat halpt, dat ict u maecte lanc? 2911 Des anderdaghes vor sonnenupganc 2912 Dede Reinaert sine scoen snoeren, 2913 Die Isengrijns waren te voren, 2914 Ende sijns wijfs vrouwe Hersinden, 2915 Ende hadse vaste ghedaen binden 2916 Om sine voete, ende ghinc 2917 Daer hi vant den coninc, 2918 Ende sijn wijf, die coninghinne. 2919 Hi sprac met enen soeten sinne: 2920 »Here, God gheve u goeden dach, 2921 Ende miere vrouwe, die ic mach 2922 Prijs gheven wel met rechte: 2923 Nu doet gheven uwen cnechte, 2924 Palster ende scerpe, ende laet mi gaen.” 2925 Doe dede die coninc haesten saen 2926 Den capelaen, Belijn den ram; 2927 Ende als hi bi den coninc quam 2928 Sprac die coninc: »Hier es 2929 Dese pelgrijn; leest hem een gheles, 2930 Ende ghevet hem scerpe ende staf!” 2931 Belijn den coninc antworde gaf: 2932 »Here, in dar des doen niet: 2933 Reinaert hevet selve begiet, 2934 Dat hi es in spaeus ban.” 2935 Die coninc sprac: »Belijn, wattan? 2936 Meester Jufroet doet ons verstaen: 2937 »Hadde een man allene ghedaen 2938 Also vele sonden alse alle die leven, 2939 Ende wildi archeit al begheven, 2940 Ende daer af te biechte gaen, 2941 Ende penitencie ooc ontfaen, 2942 Dat hi over see wille varen, 2943 Hi mochte wel hem selve claren.” 2944 Belijn sprac ten coninc echt: 2945 »Ic en doere toe crom no recht, 2946 Van gheesteliker dinc altoos, 2947 Ghine wilt mi quiten scadeloos 2948 Jeghen den bisscop, ende den deken.” 2949 Die coninc sprac: »In VIII weken 2950 Sone wane ic u bidden so vele; 2951 Ooc haddic liever, dat uwe kele 2952 Hinghe, dan ic u heden bat!” 2953 Ende alse Belijn horde dat, 2954 Dat die coninc balch te hemwaert, 2955 Wart Belijn so vervaert, 2956 Dat hi bevede van vare, 2957 Ende ghinc ghereden sinen autare, 2958 Ende beghan singhen ende lesen 2959 Al dat hem goed dochte wesen. 2960 Doe Belijn die capelaen 2961 Omoedelike hadde ghedaen 2962 Dat ghetide vanden daghe, 2963 Doe hinc hi an Reinaerts craghe 2964 Ene scerpe van Bruuns velle; 2965 Ooc gaf hi den fellen gheselle 2966 Den palster in die hant daer bi, 2967 Te sinen ghevoeche. Doe was hi 2968 Al ghereet te siere vaert. 2969 Doe sach hi ten conincwaert: 2970 Hem liepen die gheveinsde trane 2971 Neder neven sine granen, 2972 Alse oft hi jammer in siere herte 2973 Van rouwe hadde ende grote smerte! 2974 Dit was bedi, ende anders niet, 2975 Dat hi hem allen, die hi daer liet, 2976 Niet hadde beraden al sulke pine, 2977 Alse Brunen ende Isengrine 2978 Van hem hadde moghen ghevallen. 2979 Nochtan stont hi, ende bat hem allen, 2980 Dat si over hem bidden souden, 2981 Also ghetrouwelike als si wouden 2982 Dat hi over hem allen bade. 2983 Dat orlof nemen dochte hem spade, 2984 Want hi gherne dane ware: 2985 Hi was altoos sere in vare, 2986 Als die hem selven sculdich weet. 2987 Doe sprac die coninc: »Mi es leet, 2988 Reinaert, dat ghi dus haestich sijt.” 2989 —»Neen, here, het es tijt: 2990 Men sal neghene weldaet sparen. 2991 Uwen orlof: ic wille varen.” 2992 Die coninc sprac: »Gods orlof.” 2993 Doe gheboot hi al dat hof 2994 Met Reinaerde uut te gane, 2995 Sonder allene die ghevane. 2996 Nu wart Reinaert pelgrijn, 2997 Ende sijn oom Isengrijn 2998 Ende Brune si ligghen ghebonden, 2999 Ende siec van seren wonden. 3000 Mi dinct, ende ic wane das, 3001 Dat niemen so onspellic was 3002 Tusscen Pollanen ende Scouden, 3003 Die hem van lachene hadde onthouden, 3004 Sowat rouwe so hem mochte ghescien, 3005 Hadde hi Reinaert doe ghesien, 3006 Hoe wonderlijc hi henen ghinc, 3007 Ende hoe ghemackelijc dat hem hinc 3008 Scerpe ende palster omme den hals, 3009 Ende die scoen als ende als, 3010 Die hi droech an sinen been 3011 Ghebonden, so dat hi sceen 3012 Een pelgrijn licht ghenoech. 3013 Reinaerts herte binnen loech, 3014 Dor dat si alle met hem ghinghen 3015 Met so groter sameninghe, 3016 Die hem te voren waren wreet. 3017 Doe sprac hi: »Coninc, mi es leet, 3018 Dat ghi so verre met mi gaet: 3019 Ic vruchte, het mach u wesen quaet! 3020 Ghi hebt ghevaen II mordenaren: 3021 Ghevalt, dat si u ontfaren, 3022 Ghi hebt u te wachtene meer 3023 Dan ghi noint hadt eer. 3024 Blijft ghesont, ende laet mi gaen.” 3025 Na deser tale ghinc hi staen 3026 Up sinen achtersten benen, 3027 Ende maende grote ende clene, 3028 Dat si alle vor hem baden, 3029 Oft si van allen weldaden 3030 Recht deel nemen wouden. 3031 Si seiden alle, dat si souden 3032 Sijns ghedinken in haer ghebeden. 3033 Nu hort vort wat Reinaert dede: 3034 Daer hi vanden coninc sciet, 3035 So droevelic hi hem gheliet, 3036 Dat hem somen sere ontfaremde. 3037 Cuwaert den hase hi becaremde: 3038 »Owi, Cuwaert, sullen wi sceiden! 3039 Oft ghi wilt, ghi sult mi gheleiden, 3040 Ende mijn vrient Belijn die ram: 3041 Ghi twee, ghine daet mi noint gram. 3042 Ghi moet mi bet vort bringhen! 3043 Ghi sijt van soeter wandelinghe, 3044 Ende omberocht, ende goedertiere, 3045 Ende ombeclaghet van allen dieren. 3046 Ghestade es uwer beider sede, 3047 Als ic doe ten tiden dede. 3048 Als ic clusenare was; 3049 Hebdi lovere ende gras, 3050 Ghine doet neghenen eesch 3051 Nochte om broot nochte om vleesch, 3052 Nochte om sonderlingher spise.” 3053 Met aldus ghedanen prise 3054 Hevet Reinaert dese II verdoort, 3055 Dat si met hem ghinghen voort, 3056 Tote dat hi quam vor sijn huus, 3057 Ende vor die porte van Maupertuus. 3058 Alse Reinaert vor die porte quam, 3059 Hi sprac: »Belijn, neve ram, 3060 Ghi moet allene buten staen: 3061 Ic moet in mine veste gaen. 3062 Cuwaert sal in gaen met mi. 3063 Here Belijn, bidt hem, dat hi 3064 Trooste wel vrouwe Hermelinen, 3065 Met haren clenen welpkinen, 3066 Als ic orlof an hem neme.” 3067 Belijn sprac: »Ic bids heme, 3068 Dat hise alle trooste wale.” 3069 Reinaert ghinc met scoonre tale 3070 So smeken ende losengieren 3071 In so menegher maniere, 3072 Dat hi bi barate brochte 3073 Cuwaert in sine haghedochte. 3074 Als si in dat hol quamen, 3075 Cuwaert ende Reinaert tsamen, 3076 Doe vontsi vrouwe Hermelinen 3077 Met haren clenen welpkinen, 3078 Die was in sorghe ende in vare; 3079 Want soe waent, dat Reinaert ware 3080 Verhanghen. Ende als soe vernam, 3081 Dat hi weder thuuswaert quam, 3082 Ende palster ende scerpe droech, 3083 Dit dochte haer wonders ghenoech. 3084 Soe was blide ende sprac saen: 3085 »Reinaert, hoe sidi ontgaen?” 3086 —»Ic bem worden pelgrijn. 3087 Here Brune ende here Isengrijn 3088 Sijn worden ghisele over mi: 3089 Die coninc hevet, danc hebbe hi, 3090 Cuwaert ghegheven in rechter soene, 3091 Al onsen wille mede te doene. 3092 Die coninc hi liede das, 3093 Dat Cuwaert die eerste was, 3094 Die ons verriet jeghen hem: 3095 Ende bi der trouwe, die ic bem 3096 Sculdich u, vrouwe Hermeline! 3097 Cuwaerde naket grote pine; 3098 Ic bem up hem met rechte gram.” 3099 Ende alse dat Cuwaert vernam, 3100 Keerdi hem omme, ende waende vlien; 3101 Maer dat ne conste niet ghescien; 3102 Want Reinaert hadde hem ondergaen 3103 Die porte, ende ghegrepene saen 3104 Bi der kelen mordelike. 3105 Ende Cuwaert riep ghenadelike: 3106 »Helpt mi, Belijn, waer sidi? 3107 Dese pelgrijn verbijt mi!” 3108 Dat roepen sciere was ghedaen, 3109 Bedi Reinaert hadde saen 3110 Sine kele ontwee ghebeten. 3111 Doe sprac hi: »Nu gawi eten 3112 Desen goeden vetten hase!” 3113 Die welpkine liepen ten ase: 3114 Ende ghinghen eten al ghemene. 3115 Hare rouwe was wel clene, 3116 Dat Cuwaert hadde verloren tlijf: 3117 Ermeline, Reinaerts wijf, 3118 At dat vleesch, ende dranc dat bloet. 3119 Ai, hoe dicke bat soe goet 3120 Den coninc, die dor sine doghet 3121 Die clene welpkine hadde verhoghet 3122 So wel met enen goeden male. 3123 Reinaert sprac: »Hi ans u wale: 3124 Ic weet wel, moet die coninc leven, 3125 Hi soude ons gherne ghiften gheven, 3126 Die hi selve niet ne woude 3127 Hebben, om VII mare van goude.” 3128 —»Wat ghiften es dat?” sprac Hermeline. 3129 Reinaert sprac: »Hets ene line, 3130 Ende ene vorst, ende twee micken; 3131 Maer maghic, ic sals ontscricken, 3132 Hopic, eer liden daghe twee, 3133 Dat ic omme sijn dreighen mee 3134 Ne gave, dan hi omme tmijn.” 3135 Soe sprac: »Reinaert, wat mach dat sijn?” 3136 Reinaert sprac: »Vrouwe, ic secht u. 3137 Ic weet een wildernesse nu 3138 Van langhen haghen, ende van heiden, 3139 Ende dier so nes niet onghereide, 3140 Van goeden ligghene ende van spisen; 3141 Daer wonen hoenre ende partrise, 3142 Ende menegherande vogheline. 3143 Wildi doen, vrouwe Ermeline, 3144 Dat ghi gaen wilt met mi daer, 3145 Wi moghen daer wel VII jaer, 3146 Willen wi, wandelen onder die scade, 3147 Ende hebben grote ghenade, 3148 Eer wi worden daer bespiet. 3149 Al seidic meer, in loghe niet.” 3150 —»Ai, Reinaert, sprac vrouwe Hermeline, 3151 Dit dinct mi wesen ene pine, 3152 Die al gader ware verloren: 3153 Ne hebdi dit lant versworen 3154 In te wonen nemmermee, 3155 Eer ghi comt van over see? 3156 En hebdi palster ende scerpe ontfaen?” 3157 Reinaert antworde vele saen: 3158 »So meer ghesworen, so meer verloren, 3159 Mi seide een goet man hier te voren, 3160 (In rade dat hijt mi riet, 3161 Bedi neghene trouwe diet) 3162 Al vuldade ic dese vaert, 3163 En holpe mi niet (sprac Reinaert); 3164 In waers een ei niet te bat: 3165 Ic hebbe den coninc enen scat 3166 Belovet, die mi es onghereet; 3167 Ende als hi des die waerheit weet, 3168 Dat ic hem al hebbe gheloghen, 3169 Ende hi bi mi es bedroghen, 3170 Sal hi mi haten vele mere, 3171 Dan hi noint dede ere. 3172 Daer bi peinsic in minen moet, 3173 Dat varen es mi also goet 3174 Alse dat bliven (sprac Reinaert); 3175 Ende Godsat hebbe mijn rode baert, 3176 (Ghedoe hoe ic ghedoe) 3177 Oft mi troostet mee daer toe 3178 No die cater no die das, 3179 No Bruun, die na mijn oom was, 3180 Dat ic in des coninx ghenade 3181 No dor ghewin, no dor scade, 3182 Ne come; dat ic leve lancst, 3183 Ic hebbe leden so meneghen anxt!” 3184 So sere balch die ram Belijn, 3185 Dat Cuwaert, die gheselle sijn, 3186 In dat hol so langhe merrede, 3187 Hi riep, als die hem sere errede: 3188 »Cuwaert, laets den duvel wouden! 3189 Hoe langhe sal u Reinaert houden? 3190 Twine comdi uut, ende laet ons gaen?” 3191 Alse Reinaert dit hadde verstaen, 3192 Doe ghinc hi ute, tote Beline, 3193 Ende sprac al stillekine: 3194 »Ai here, twi so belghedi? 3195 Al sprac Cuwaert jeghen mi 3196 Ende jeghen sire moien, 3197 Waer omme mach di des vernoien? 3198 Cuwaert dede mi verstaen, 3199 Ghi moghet wel sachte vore gaen, 3200 Ne wildi hier niet langher sijn; 3201 Hi moet hier merren een lettelkijn 3202 Met siere moien Hermelinen, 3203 Ende met haren welpkinen, 3204 Die sere wenen ende mesbaren, 3205 Om dat ic hem sal ontfaren.” 3206 Belijn sprac: »Nu secht mi, 3207 Her Reinaert, wat hebdi 3208 Cuwaerde te lede ghedaen? 3209 Also als ic conste verstaen 3210 So riep hi harde hulpe up mi.” 3211 Reinaert sprac: »Wat sechdi! 3212 Belijn, God moete u beraden! 3213 Ic segghe u, wat wi daden: 3214 Doe ic in huus gheganghen quam, 3215 Ende Ermeline an mi vernam, 3216 Dat ic wilde varen over see, 3217 Ten eersten wart haer so wee, 3218 Dat soe langhe in onmacht lach: 3219 Ende alse Cuwaert dat ghesach, 3220 Doe riep hi lude: »Helet vri, 3221 Comt hare, ende helpet mi! 3222 Mine moie soes in ommacht.” 3223 So riep hi met groter cracht: 3224 Dit waren die worde, ende niet el.” 3225 —»Entrouwe, ic verstont ooc wel, 3226 Dat Cuwaert dreef groot mesbare: 3227 Ic waende hem iet mesvallen ware.” 3228 Reinaert sprac: »Belijn, neent niet: 3229 Mi ware liever, mesquame hier iet 3230 Minen kindren ofte minen wive, 3231 Dan mijns neven Cuwaerts live!” 3232 Reinaert sprac: »Vernaemdi iet, 3233 Dat mi die coninc ghistren hiet 3234 Vor harde vele hogher liede, 3235 Als ic uten lande sciede, 3236 Dat ic hem een paer lettren screve? 3237 Suldijt hem draghen, Belijn neve? 3238 Hets ghescreven ende al ghereet.” 3239 Belijn sprac: »Ic ne weet; 3240 Reinaert, wistic u ghedichte, 3241 Dat ghetrouwe ware, ghi mochtet lichte 3242 Ghebieden, dat iet ten coninc 3243 Droeghe, haddic eneghe dinc, 3244 Daer ict mochte in steken.” 3245 Hi sprac: »U ne sal niet ghebreken; 3246 Eer des coninx lettren bleven, 3247 Ic soude u dese scerpe gheven, 3248 Here Belijn, die ic draghe, 3249 Ende hanghense an uwe craghe, 3250 Ende des coninx lettren daer in. 3251 Ghi sulter af hebben groot ghewin, 3252 Des conincs danc, ende groot ere! 3253 Ghi sult den coninc minen here 3254 Harde willecome sijn.” 3255 Dit lovede mijn here Belijn. 3256 Reinaert ghinc in die haghedochte, 3257 Ende keerde weder, ende brochte 3258 Sinen vrient Beline jeghen 3259 Dat hovet van Cuwaerde ghedreghen: 3260 In die scerpe haddijt ghesteken, 3261 Ende hinc bi sinen quaden treken 3262 Die scerpe Beline an den hals, 3263 Ende beval hem als ende als, 3264 Dat hi die lettren niet ne soude 3265 Besien, oft hi gherne woude 3266 Den coninc tenen vriende maken; 3267 Ende seide hem, dat die lettren staken 3268 In die scerpe verholenlike; 3269 Ende oft hi wesen wilde rike, 3270 Ende sine ere hadde lief, 3271 Dat hi seide, dat dese brief 3272 Bi hem allene ware ghescreven, 3273 Ende hiere raet toe hadde ghegheven: 3274 Die coninc souts hem weten danc. 3275 Dat horde Belijn, ende spranc 3276 Vander stede up, daer hi stoet, 3277 Meer dan enen halven voet, 3278 So blide was hi vander dinc, 3279 Die hem te torne sint verghinc. 3280 Doe sprac Belijn: »Reinaert, here, 3281 Nu wetic wel, dat ghi doet ere 3282 Mi selven, ende die sijn int hof! 3283 Men sals mi spreken groten lof, 3284 Als men weet, dat ic can dichten 3285 Met sconen worden ende met lichten; 3286 Al si dat ics niet ne can. 3287 Men seit, hets dicke menich man 3288 Grote ere ghesciet, dat hem God onste, 3289 Van dinghen, die hi lettel conste.” 3290 Hier na sprac Belijn: »Reinaert, 3291 Wats u raet? wille Cuwaert 3292 Met mi weder te hove gaen?” 3293 —»Neen hi (sprac Reinaert); hi sal saen 3294 Volghen bi dien selven pade: 3295 Hine hevet noch neghene stade. 3296 Nu gaet vore met ghemake! 3297 Ic sal Cuwaerde sulke sake 3298 Ontdecken, die noch es verholen.” 3299 —»Reinaert, so blivet Gode volen!” 3300 Mettien hi dede hem up die vaert. 3301 Nu hort, wat hi doet, Reinaert: 3302 Hi keerde in sine haghedochte 3303 Ende sprac: »Hier naect ons groot gherochte, 3304 Bliven wi hier, ende grote pine: 3305 Ghereet u, vrouwe Hermeline, 3306 Ende mine kindre also algader; 3307 Volghet mi, ic bem u vader, 3308 Ende pinewi ons, dat wi ontfaren.” 3309 Doene was daer gheen langher sparen: 3310 Si daden hem alle up die vaert: 3311 Ermeline ende here Reinaert, 3312 Ende hare jonghe welpkine, 3313 Dese anevaerden die woestine. 3314 Nu hevet Belijn, die ram, 3315 So ghelopen, dat hi quam 3316 Te hove, een lettel na middach. 3317 Als die coninc Belijn ghesach, 3318 Die die scerpe weder brochte, 3319 Daer Brune die bere so onsochte 3320 Te voren omme was ghedaen, 3321 Doe sprac hi te Beline saen: 3322 »Here Belijn, waen comedi? 3323 Waer es Reinaert? hoe comt, dat hi 3324 Dese scerpe niet en draghet?” 3325 Belijn sprac: »Coninc, ic maghet 3326 U segghen also alse ict weet. 3327 Doe Reinaert al was ghereet, 3328 Ende hi tcasteel rumen soude, 3329 Doe seide hi mi, dat hi u woude 3330 Een paer lettren, coninc vri, 3331 Senden; ende doe bat hi mi, 3332 Dat icse droeghe dor uwe lieve. 3333 Ic seide, meer dan VII brieve 3334 Soudic dor uwen wille draghen. 3335 Doe ne conste Reinaert niet bejaghen 3336 Daer ic die brieve in draghen mochte: 3337 Dese scerpe hi mi brochte 3338 Ende die lettren daer in ghesteken. 3339 Coninc, ghine horet noint spreken 3340 Van betren dichtre dan ic bem: 3341 Dese lettren dichte ic hem, 3342 Gaet mi te goede, oft te quade; 3343 Dese lettren sijn bi minen rade 3344 Aldus ghemaect ende ghescreven.” 3345 Doe hiet hem dien coninc gheven 3346 Den brief Botsaerde, sinen clerc: 3347 Dat was hi, die hantwerc 3348 Bet conste dan iemen die daer was. 3349 Botsaert plach emmer dat hi las 3350 Die lettren, die te hove quamen. 3351 Bruneel ende hi si namen 3352 Die scerpe vanden halse Beline, 3353 Die bi der dompheit sine 3354 Hier toe hadde gheseit so verre, 3355 Des hi snieme sal worden erre. 3356 Die scerpe ontfinc Botsaert, die clerc. 3357 Doe moeste bliken Reinaerts werc. 3358 Alse hi dat hovet vort trac, 3359 Botsaert, ontsach dat, ende sprac: 3360 »Helpe, wat lettren sijn dit! 3361 Here coninc, bi miere wit, 3362 Dit es dat hovet van Cuwaerde! 3363 Owach, dat ghi noint Reinaerde, 3364 Coninc, ghetrouwedet so verre!” 3365 Doe mochtemen droeve sien ende erre 3366 Dien coninc entie coninghinne. 3367 Die coninc stont in droeven sinne, 3368 Ende sloech sijn hovet neder. 3369 Over lanc verhief hijt weder 3370 Ende begonste werpen uut 3371 Een dat vreselijcste gheluut, 3372 Dat noint van diere ghehort waert. 3373 Ghene diere waren vervaert. 3374 Doe spranc vort Firapeel, 3375 Die lupaert: hi was een deel 3376 Des coninx maech, hi mocht wel doen; 3377 Hi sprac: »Here, coninc lioen 3378 Twi drijfdi dus groot onghevoech? 3379 Ghi mesliet u ghenoech 3380 Al ware die coninghinne doot. 3381 Doet wel ende wijsheit groot, 3382 Ende slaect uwen rouwe een deel.” 3383 Die coninc sprac: »Her Firapeel, 3384 Mi hevet een quaet wicht so verre 3385 Bedroghen, dat ics bem erre, 3386 Ende int strec gheleet bi barate, 3387 Dat ic recht mi selven hate, 3388 Ende ic mine ere hebbe verloren. 3389 Die mine vriende waren te voren, 3390 Die stoute Brune, ende Isengrijn, 3391 Die rovet mi een valse pelgrijn: 3392 Dat gaet miere herten na so sere, 3393 Dat het gaen sal an mine ere, 3394 Ende an mijn leven: het es recht!” 3395 Doe sprac Firapeel echt: 3396 »Es daer mesdaen, men salt soenen. 3397 Men sal den wulf ende Bruun den coenen, 3398 Ende vrouwe Hersinde also wel, 3399 Betren hare mesdaet snel; 3400 Ende haren toren, ende hare pine 3401 Versoenen met den ram Beline, 3402 Na dat hi selve heeft gheliet, 3403 Dat hi Cuwaerde verriet; 3404 Hi heeft mesdaen, hi moet becopen. 3405 Ende daer na sullen wi alle lopen 3406 Na Reinaerde, ende sulne vanghen, 3407 Ende bi siere kelen hanghen, 3408 Sonder vonnesse, hets recht.” 3409 Doe andworde die coninc echt: 3410 »Owi, here Firapeel, 3411 Mochte dit ghescien, so ware een deel 3412 Ghesocht die rouwe, die mi slaet!” 3413 Firapeel sprac: »Here, jaet, 3414 Ic wille maken gaen die soene.” 3415 Doe ghinc Firapeel, die coene, 3416 Daer hi die ghevane vant: 3417 Ic wane dat hise eerst ontbant, 3418 Ende daer na sprac: »Ghi heren beide, 3419 Ic bringhe u vrede ende vast gheleide: 3420 Mijn here die coninc groet u, 3421 Ende hem berouwet sere nu, 3422 Dat hi jeghen u heeft mesdaen. 3423 Hi biet u, wildijt ontfaen, 3424 (Wie so blide si ofte gram,) 3425 Hi wille u gheven Belijn den ram, 3426 Ende alle ser Belijns maghe, 3427 Van nu toten doemsdaghe: 3428 Eist int velt, eist int wout, 3429 Hebse alle in u ghewout, 3430 Ende ghise gheweldelike verbit: 3431 Die coninc ombiet u vor al dit, 3432 Dat ghi moghet sonder mesdaet, 3433 Reinaerde toren ende quaet 3434 Doen, ende allen sinen maghen, 3435 Waer so ghise moghet belaghen. 3436 Dese grote vriheden 3437 Wille u die coninc gheven heden 3438 Te vrien lene, ewelike; 3439 Ende hier binnen wilt die coninc rike, 3440 Dat ghi hem sweret vaste hulde. 3441 Hine wille ooc bi sinen sculden 3442 Nemmer jeghen u mesdoen. 3443 Dit biet u die coninc lioen. 3444 Dit nemt, ende leeft mit ghenade: 3445 Bi Gode, ic dart u wel raden!” 3446 Isengrijn sprac toten bere: 3447 »Wat sechdire toe, Brune here?” 3448 —»Ic hebbe liever in die risere, 3449 Dan hier te ligghene int isere: 3450 Laet ons toten coninc gaen, 3451 Ende sinen pais daer ontfaen.” 3452 Met Firapeel dat si ghinghen, 3453 Ende maecten pais van allen dinghen. 3454