REIS DOOR NOORD AMERIKA. (continued 5)

Het andere soort was een grauwe en somtyds een donker grauwe kalksteen. Hy bestond uit kleine digte deeltjes, vermengd met grauwe spaathkorrels, somtyds was hy ook vry grofkorrelig. Aan stukken geslagen rook hy sterk naar stinksteen. Dikwyls was hy geheel vol van Pectinites. Dog de meesten van deze versteningen waren slegts indrukken van de bolle zyden der schelpen. Evenwel zag ik enige stukken van de schelpen zelven, die in steen veranderd waren, indien ik anders geloven zal dat deze schalen voorheen zelfs mosselschelpen geweest zyn, en niet een byzonder soort van steen; want ik zogt op de oevers te vergeefs naar deze schelpen. Ook schynt het onbegrypelyk te zyn hoe ’er ene zo ongelooflyke menigte van indrukken van schalen by een zoude gekomen zyn, want somtyds kreeg ik grote stukken van dezen kalksteen die byna uit niets anders dan vlak by een leggende Pectinites bestonden. Dezen steen trof men op verscheiden’ plaatsen van het eiland aan, waar hy ook in horizontale beddingen een vierde of een halve el dik, ligt. Hy geeft zeer veel kalk; dog die wordt voor zo goed niet als de vorige gehouden, en men zeide dat hy by nat weder vogtig wordt, het geen de andere niet heeft.

Het dennenhout werd het best gehouden om kalk te branden, en daarna het hout van de Thuya. Dog dat van den suikerahorn en diergelyke bomen agtte men ’er niet goed toe, omdat het te veel kolen geeft.

Grauwe stukken van rots vertoonden zig hier en daar in het bosch en op de velden.

De bladeren van verscheiden bomen en gewassen, gelyk als van den roden Ahorn, de Rhus glabra, het Polygonum sagittatum, en de Varen, begonnen thans ’er geelagtig uit te zien.

Een groot kruis stond ’er op ene plaats nevens den weg. De jonge, die my voor gids diende, zeide dat daar iemant begraven lag die grote wonderwerken verrigt had. De voorby reizenden groeten het kruis. Op den middag kwam ik te Saut au Recollet aan.

Saut au Recollet.

Saut au Recollet is een klein kerspel, leggende aan enen arm van de St. Laurence, die met groot geweld tusschen het eiland van Montreal en Isle de Jesus doorstroomt. Met heeft zynen naam gekregen van een voorval dat daar in ’t jaar 1725. een Bedelmonnik, Nicolas Viel geheten, had. Hy was met enen bekeerden Huron in een schuitje gegaan om naar Quebec te varen, dog het schuitje sloeg om, en men dagt dat de Wilden met voordagt dit veroorzaakt hadden. De Monnik en de Bekeerling verdronken; maar de Wilden zwommen aan land, en bergden het goed van den Monnik, dat zy voor zig behielden. Het land hieromstreeks is stenig, en nog niet lang bebouwd geweest. De oude lieden, die hier woonden, verzekerden, dat in hunne jeugd byna overal een zwaar geboomte stond daar nu akkers en weiden zyn. De Priesters zeiden, dat hier voorheen een dorp van Hurons geweest was, die tot den Christelyken godsdienst bekeerd waren geworden. Dezen woonden ten tyde van de aankomst der Franschen hier te lande op den hogen berg, die op den afstand van de stad Montreal lag. Dog de Franschen bewogen hen wegtetrekken, en hun het land te verkopen. Zy zetteden zig toen hier neder; en de kerk die ’er nu staat is voor de Wilden gebouwd. Ook hebben zy daar vele jaren hunnen godsdienst verrigt. Toen de Franschen op het eiland Montreal menigvuldiger wierden, wilden zy alleen dat eiland bezitten, en overreedden derhalven de Wilden hun ook deze plaats te verkopen, en zig verder heen te begeven. Naderhand hebben de Franschen, de Wilden, om hun geweldig suipen en wild en woest leven, niet gaarn by zig willende hebben, hen nog eens bewogen te verhuizen, en zig by Lac des deux Montagnes nedertezetten, waar zy nog tegenswoordig zyn, en ene fraye stenenen kerk hebben. De kerk te Saut au Recollet was van hout, zag ’er oud en vry bouwvallig uit, schoon zy van binnen nog enigermate in staat was, en van de Franschen gebruikt werd. Men had reeds een deel steens aangebragt, waarvan men voornemens was in ’t kort ene nieuwe kerk te bouwen.

De kruidkundige waarnemingen die ik hier maakte spaar ik voor een ander werk.

Vogtigheid.

Schoon ’er in verscheiden’ dagen geen regen gevallen was gaf egter de grond zo grote vogtigheid op, dat enige papieren, waarin ik myne zaden vergaderde, en die ik in de schaduw op de aarde gelegd had, binnen weinig minuten zo nat wierden dat ik ze niet gebruiken kon. Des niettemin had men den gantschen dag den klaarsten zonneschyn, en ene zo onverdraaglyke hette, als was het nog in ’t midden van Juli geweest.

Akkers.

De helft van de koornvelden laat men by beurten braak leggen. De braaklanden worden in den zomer noit omgeploegd, zo dat het vee ’er op kan weiden. Al het koorn is hier zomerkoorn, gelyk ik al heb aangemerkt. Sommigen beploegen de braaklanden laat in ’t najaar, anderen stellen dat uit tot in de lente; dog men zegt dat het eerste beter is. De weit, de garst, de rogge en de haver worden geëgd, dog de erwten onder geploegd. Men zait gemeenlyk omtrent den 15. April, en begint met de erwten. Van alle de soorten van erwten, die men hier heeft, geeft men de voorkeur om te zayen aan de groenen. Zy vorderen enen hogen, drogen, schralen grond, vermengd met grof zand. De oogst begint in ’t midden of het einde van Augustus. De weit geeft gemeenlyk vyftien en somtyds twintig voor een, de haver van vyftien tot dertig. De oogst der erwten is somtyds veertig-, en somtyds maar tienvoud. Men heeft hier geen akkergereedschap behalven den ploeg en de egge, en die zyn nog niet al te wel gemaakt. De mist wordt in de lente op het land gebragt. De grond bestaat uit ene grauwe, stenige, met klei en zand vermengde aarde. Men zait maar weinig garst, en dat nog alleen voor het vee. Men maakt ’er geen mout van. De haver wordt sterk gezaid, dog alleen tot voeder voor de paarden. Men wist hier de bladeren van ’t geboomte niet tot voeder voor het vee te gebruiken, schoon men gene andere bomen in de bosschen vindt dan die hun blad laten vallen, en men het vee vyf maanden op stal voeden moet.

Ik heb reeds meer dan eens gezegd dat al de weit, die in Kanada gezaid wordt, zomerkoorn is. By Quebec gebeurt het somtyds dat, als de zomer niet zo warm is, of de lente later begint, als naar gewoonte, een groot deel van de weit niet ryp is voor dat de koude invalt. My wierd verzekerd dat sommigen op Isle de Jesus in den herfst weit zayen, die beter en harder is, en enen rykeren oogst geeft dan de zomerweit: dog zy wordt niet meer dan ene week voor de andere ryp.

Om de akkers had men hier op verscheiden’ plaatsen stenen betuiningen gemaakt. De menigte van steen die ’er te vinden was maakte dat dit weinig kostte.

Beuken.

In de bosschen vindt men veel Beukenbomen, welker zaden nu ryp waren. Men verzamelt die zeer sterk, droogt ze in huis, om des winters in plaats van wal- of hazelnoten te eten. En men zeide dat zy tamelyk goed smaakten.

Zoutbron.

Daar is, gelyk my de hierstaande Priester onderrigtte, ene Zoutbron, zeven Fr. mylen van hier by de Rivière d’Assomption, van welker water men in oorlogstyden een zout gemaakt heeft dat volkomen met het Luneburgsche overeenkwam. Het water heeft vry veel zouts in zig.

Vrugtbomen.

Sommige soorten van Vrugtbomen nemen zeer wel op omstreeks Montreal. Ik heb ’er velerlei soorten van schone appelen en peren gezien. By Quebec willen de peren niet slagen, dewyl de winters daar te sterk zyn; ook vriezen die bomen by Montreal somtyds dood. Pruimbomen zyn hier overgebragt en komen zeer wel voort. In de bosschen groeyen drie soorten van inlandsche walnoten. Dog de notenbomen die uit Frankryk overgebragt worden vriezen alle winters dood tot aan de wortels toe, en geven met het voorjaar nieuwe uitspruitsels. De persiken nemen hier niet wel op, en moesten des winters uit voorzorg gedekt worden. Kastanje-, moerbezie- en diergelyke bomen had men nog niet.

Landeryen.

Gantsch Kanada, zo ver als het bebouwd is, is door den Koning aan de Geestelykheid of enige Heren van aanzien weggeschonken. Waar het land nog onbebouwd is komt het geheel den Koning toe. Ook behoort de plaats waarop Quebec en Trois Rivières staan den Koning; dog die waarop Montreal gebouwd is met het gehele Eiland van dien naam, hebben de Priesters van de order van St. Sulpicius te Montreal in eigendom. Zy hebben het land aan boeren en anderen voor ene zekere jaarlyksche som verhuurd; en alles is zo wel verpagt dat ’er niets meer te verpagten over is. Die zig hier het eerst nederzetteden kregen hunne landeryen voor enen zeer geringen prys, want voor ene hofstede van drie Arpents in de breedte en dertig in de langte bestond de hele huur dikwyls maar in een paar hoenders. Anderen betalen voor zulk een land dertig of veertig Sols in ’t jaar. Die naderhand zulk een stuk gepagt hebben moeten tot twee Ecus betalen. De huren zyn op deze wys het gehele land door zeer ongelyk; en de ene nabuur betaalt dikwyls driemaal zo veel als de andere. De Bisschop van Kanada heeft geen land. De kerken worden op kosten der gemeentens gebouwd en onderhouden. Buiten den tol der waren die hier worden ingescheept, trekt de Koning van Frankryk gene inkomsten uit Kanada.

Molens.

De Priesters van Montreal hebben hier enen molen. Het vierde van dat ’er op gemalen wordt komt hun toe, dog hiervan heeft wederom de Molenaar een derde. Op andere plaatsen heeft hy de helft. Somtyds verpagt men ook wel den molen. Buiten hem mag niemand op het Eiland Montreal enen molen aanleggen. Volgens ene overeenkomst tusschen de Priesters en de Inwoonders van Montreal zyn de laatsten verpligt al hun koorn op de molens der eersten te laten malen.

Suiker.

Men kookt in Kanada veel suiker uit het sap dat in ’t voorjaar uit de insnydingen in den Suikerahorn, den roodbloemigen Ahorn, en den Suikerberk loopt. De suikerahorn wierd daar byzonder toe genomen. De wys van suiker te bereiden heb ik breedvoerig in de Verhandelingen der Koninglyke Maatschappy voor ’t jaar 1751. beschreven.

Terugreis naar Montreal.

Den 26. September keerde ik weer terug naar Montreal. Alles begon ’er nu herfstagtig uittezien. De bladeren waren geel of rood. De meeste planten waren hare bloemen kwyt. Ik tekende die weinigen aan, welken nog in bloei stonden, en dezen waren de volgende: Verscheiden’ soorten van Asteres, witten en blauwen, de Solidagines, ’t Achillea millefolium, de Prunella vulgaris, de Carduus crispus, de Oenothera biennis, de Rudbeckia triloba, de Viola Canadensis, de Gentiana Saponaria.

De wilde wyngaarden waren hier talryk, en klommen boven op het geboomte.

Spys der Wilden.

Bevers.

Van Bevers wordt ’er ene grote menigte in Noord Amerika gevonden. Zy maken enen van de gewigtigste takken van den handel uit. De Wilden leven een groot deel van het jaar alleen van hun vleesch. Zeker is het, dat deze dieren sterk vermeerderen. Maar het is niet minder zeker, dat zy alle jaren sterk vernield worden, en dat de Wilden tegenswoordig genoodzaakt zyn veel verder te reizen en langer uitteblyven, wanneer zy op de beverjagt gaan, dan voorheen. En hierover behoeft men zig niet te verwonderen. Voor de aankomst der Europeanen vingen ’er de Wilden niet meer dan zy voor hun onderhoud en hunne kleding jaarlyks van noden hadden. Maar tegenswoordig wordt ’er sterke handel in beverhuiden gedreven, en vele schepen gaan ’er jaarlyks naar Europa, welker voornaamste lading uit bevervellen bestaat. De Franschen en de Engelschen zoeken malkander dezen handel te ontdrayen, door de Wilden rykelyk te betalen. Dit moedigt hen aan om deze dieren op allerlei wyzen te verdelgen. Oude menschen in Kanada zeiden dat in hunne kindschheid alle de stromen vol van bevers en beverdammen waren, niet alleen rondom Montreal, maar overal in de nabuurschap. Dog tegenswoordig zyn zy daar zo uitgeroeid dat men enige mylen ver moet reizen om ze te vinden. Ik heb reeds aangemerkt, dat hoe meer noordwaards de bevers gevangen worden hunne vellen des te beter zyn.

Het vleesch der bevers wordt niet alleen van de Wilden, maar ook van de Europeanen, inzonderheid de Franschen op hunne vastendagen, veel gegeten, want de Roomschen hebben, gelyk velen uit de Ouden, den bever onder de visschen gesteld. Het vleesch wordt voor beter gehouden als de bever meest van gewassen geleefd, dan wanneer hy veel visch gegeten heeft. Ik proefde den 27. September voor het eerst van deze spys. De meesten houden het bevervleesch voor een lekker geregt, en my dagt dat het zig wel eten liet, dog lekker kon ik het niet vinden. Gekookt zynde zag het ’er vry zwart uit, en had enen vreemden smaak, ik weet niet waar naar. Om het goed te krygen, moet het zo als ’t in den pot komt in gedurig vervarscht water koken, om ’er den vreemden smaak dien het heeft aftekrygen. Den staart dischte men eerst gekookt, en naderhand gebraden, op enen byzonderen schotel op. Maar hy bestond genoegzaam uit louter vet, schoon men het zo niet noemen wilde, en zeide dat dit den staart eigen was. Het was zo wonderlyk van smaak, dat iemant die ’er niet aan gewend was het bezwaarlyk konde binnen krygen.

Aangaande de dammen en andere werken der bevers is reeds zo veel geschreven, dat wy het niet herhalen zullen. Somtyds, dog zelden, heeft men bevers gevangen die wit waren.

Wyn.

Prys van verscheiden’ dingen.

De prys van verscheiden dingen was thans gelyk ik ga opgeven, volgens onderrigting die ik by de voornaamste kooplieden ontvangen heb. Een middelmatig paard kostte 40. Francs en meer, een goed paard 100. Francs. Een koe werd gekost voor 50. Francs; dog voorheen had men ’er ene voor 10. Ecus kunnen kopen. Een schaap kostte nu 5. of 6. Livres. Een jarig varken, van 150. tot 200. pond zwaar, gold 15. Francs. De Heer Couagne zeide dat hy by de Wilden een varken van 400. pond gezien had. Een hoen kostte 10. of 12. Sols, en een kalkoen 20. Een minot weit wierd voorheen voor een Ecu, dog nu voor 40. Sols verkoft. De mais had denzelven prys als de weit, vermits men ’er hier weinig van had, en zy door hen die onder de Wilden gingen reizen opgekoft wierd. Een minot haver kostte somtyds 15. of 20. Sols, dog sedert enige jaren 26. of 30. De erwten golden even zo veel als de weit. Voor een pond boter gaf men gemeenlyk 8. of 10. Sols, maar in het voorgaande jaar wel 16. Sols. Twaalf eyeren kostten gemeenlyk 3. Sols, dog nu 5. Kaas maakt men hier niet, en men brengt ’er gene te koop, ten zy men ze ontbiede. Ene watermeloen kostte gemeenlyk 5. of 6. en als zy groot is van 15. tot 20. Sols.

Handwerken.

Handwerken waren ’er nog niet in ’t Land. Misschien wil Frankryk dat voordeel voor zig behouden. Dog in oorlogstyden bragt dit de Franschen hier te lande, zo wel als de Wilden hunne bondgenoten, in grote vergelegenheid.

Huwelyken.

Jonge lieden die zig in ’t huwelyk begeven willen moeten de toestemming van hunne ouders hebben. Dog als de ouders om redenen die niet voldoende zyn zig ’er tegenstellen, kan de Regter verlof om te trouwen geven. Een manspersoon van dertig en een meisje van zesentwintig jaar kunnen trouwen zonder de toestemming hunner ouders. De Priester kondigt, gelyk by ons, drie zondagen de huwelyksgeboden in de kerk af. Als ’er gene hindernissen komen verrigt hy de trouw in de kerk, in byzyn van meer of minder menschen, naar welgevallen. De Priesters staan niet ligt toe dat de trouw in huis geschiede.

Reisje over het Eiland Montreal.

Den 29. September, na dat de regen was opgehouden, ging ik na den middag op reis naar de zuidwestelyke zyde van het eiland Montreal, om het land en de levenswys der menschen daar te leren kennen, en zaden te vergaderen. Even buiten de stad lagen schone velden, die eertyds bebouwd waren geweest, dog nu tot weiden dienden. Naar het noordwesten zag men den hogen berg, die ten westen van Montreal legt, en die van beneden aan de Rivier af tot op den top toe zeer vrugtbaar en geheel bebouwd is. Aan den zuidoostelyken kant liep de St. Laurence, die hier zeer breed was, en op welks oever zig ruime koorn- en weilanden, met fraye stenen huizen, die op enigen afstand wit schenen, vertoonden. Ver naar het zuidoosten kreeg men de twee hoge bergen die by Fort Chamblais, en enigen die by het Meer Champlain leggen, in ’t gezigt. Zy keken over alle de bosschen heen. De weiden waren hier vry vol van grote en kleine rotsen, waaronder men nu en dan enen zwarten kalksteen vond. Omtrent ene Fr. myl van de stad begon de grote weg ter linkerhand langs de Rivier te lopen. Aan de regter hand was het land overal bebouwd en bewoond. De hofsteden lagen omtrent drie, vier of vyf Arpents van malkander. De oevers waren merendeels hoog en tamelyk steil, bestaande uit aarde, en onder dezelven was het vol van stukken rots en zwarten kalksteen. Twee mylen van de stad stroomt de Rivier zeer snel en is vol van stenen. Op sommige plaatsen gingen ’er zelfs sterke golven. Evenwel moesten zulken die met schuiten naar de zuiderdelen van Kanada gaan zig hier door arbeiden.

Digt by de stad stonden twee windmolens. De boerenhuizen waren in deze streek meest van steen, gedeeltelyk van zwarten kalksteen, gedeeltelyk van andere stenen, die men hier vindt. De daken waren met berden of met stroo gedekt. De gevel was altyd hoog en steil, en de schuren waren byna altyd van hout.

De wilde Ganzen en Enden begonnen thans in grote troepen naar het zuiden te trekken.

Ik besteedde den tyd tot op den 2. October om zaden te verzamelen. De vorst van tusschen den 1. en 2. October had ene grote verandering aan vele bomen en gewassen veroorzaakt. De walnootbomen lieten nu sterk hun blad vallen. De bladen der netels waren allen bevroren. Dat van de Amerikaansche linden was zeer beschadigd. De bladeren der kawoerden waren geheel bevroren. Dog de beuken, de eiken en de berken schenen niets geleden te hebben. Het veld was des morgens sneuwwit van den ryp; en op sommige plaatsen had het zo sterk gevroren dat men ’er over gaan kon. Het ys in de poelen was anderhalve lyn dik.

De Oenothera biennis wies vry menigvuldig op de boschagtige hoogtens en braaklanden. Een oude Franschman, die my begeleide, meende dat deze plant niet genoeg geroemd kon worden om hare wondhelende kragt. Men moest de bladeren kneuzen en dan op de wond leggen.

Soeurs de Congregation.

Een soort van geestelyke dogters, onderscheiden van de Nonnen, worden Soeurs de congregation genoemd. Dezen wonen in geen klooster, maar hebben huizen in de stad of op het land. Zy gaan waar zy willen, en mogen trouwen. Dog dit, zeide men, gebeurde weinig. Op verscheiden’ plaatsen op het land woonden twee of meer van deze Zusters by malkander, gemeenlyk digt by ene kerk, en zo dat den meesten tyd aan den enen kant de Priester en zy aan den anderen woonden. Hare bezigheden waren jonge meisjes in haren godsdienst te onderwyzen, te leren lezen, en somtyds ook schryven, en verder aangaande allerlei vrouwelyk handwerk te onderrigten. Bemiddelde lieden gaven hunne dogters by deze Zusters enigen tyd in den kost, voor enen redelyken prys. Het huis behorende aan de Gemeenschap, uit de welke deze Zusters naar het platte land gezonden worden, was te Montreal. Als ene Juffrouw onder het getal dezer Zusters wilde aangenomen worden, moest ’er eerst aan de Gemeenschap ene somme gelds betaald worden, die sommigen op vier duizend Livres begrootten.

La Chine.

La Chine was een frai Kerspel, drie Fr. mylen zuidwest van Montreal, op het Eiland van dien naam, aan de St. Laurence gelegen. De hofsteden lagen hier gewoonlyk langs de Rivier vier of vyf Arpents van malkander. Hier was ene fraye stenen kerk met enen toren. De plaats was zeer aangenaam. Zy had, zeide men, haren naam daarvan gekregen, dat de Heer Salée, die naderhand zo ongelukkig van zyn eigen volk, dieper in het land, vermoord wierd, en die zig zeer veel moeite gaf om enen korteren weg, dan de gewone is, door de St. Laurence naar China te vinden, van niets anders sprak dan van den korten weg naar China. Dog toen hy hier gekomen was geraakte de gehele aanslag door een onvoorzien toeval in duigen, zo dat hy noit in China kwam. Deze plaats kreeg hier van daan spotsgewyze den naam van La Chine.

Terug reis naar Montreal.

Des avonds van den 2. October keerde ik naar Montreal te rug.

Regeering van Kanada.

De Gouverneur Generaal te Quebec is de voornaamste persoon in Kanada, die over alle de overigen het bevel voert. Naast in rang aan hem volgt de Intendant te Quebec, en dan de Gouverneur van Montreal, en op dien die van Trois Rivières. De Intendant heeft een groot vermogen. Hy schiet al het geld der Kroon uit, en zit voor in den Raad der geldmiddelen en regtszaken. Egter staat hy enigermate onder de Gouverneur Generaal, wien hy gehoorzaamheid bewyzen moet. Des niettemin kan hy de zaak tot nauwer onderzoek naar Frankryk overbrengen. In elke van de twee Hoofdsteden is de Gouverneur de eerste persoon, dan een Luitenant Generaal, daarna een Major, en na hem de Kapiteins. De Gouverneur Generaal geeft zyne bevelen omtrent alles wat van gewigt is. Als hy te Montreal of te Trois Rivières komt, houdt voor dien tyd het gezag der Gouverneurs op. Hy gaat meest eens ’s jaars naar Montreal, en merendeels des winters, en gedurende zyne afwezigheid te Quebec voert daar de Luitenant Generaal het bevel. Als de Gouverneur Generaal komt te sterven of uitlandig is, komt de Gouverneur van Montreal zo lang te Quebec zyne stede vervullen. En als de Gouverneur van Montreal uit de stad is, gebiedt daar de Major der plaats.

Schepen uit Frankryk.

Alle jaren komt ’er uit Frankryk een of meer van ’s Konings schepen in Kanada, om nieuwe Soldaten, in plaats der verstorvenen, of zulken die den dienst verlaten hebben, te brengen. Geen jaar gaat ’er voorby dat niet honderd of honderd en vyftig mannen worden overgezonden. By die gelegenheid worden ’er ook vele lieden, die zig aan ’t invoeren van verbodene waren in Frankryk hebben schuldig gemaakt, herwaards gezonden. Voor dezen werden deze misdadigen op de galyen gebannen, dog tegenswoordig zendt men ze naar de Volkplantingen. Zo dra zy hier aankomen zyn zy vry, en kunnen zulk ene levenswys kiezen als zy willen, dog mogen zonder ’s Konings verlof niet weer naar Frankryk keren. Men laadt op de schepen ene menigte van koopwaren voor ’s Konings rekening, Tollen. om ze onder de Wilden nu en dan uittedelen. De Inwoonders van Kanada betalen den Koning genoegzaam niets. In ’t jaar 1748. begon ’er een tol van drie ten honderd gevorderd te worden van alles wat uit Frankryk herwaards gevoerd werd, zo wel als ene zekere som voor al het bontwerk dat van hier naar Frankryk werd gezonden. Dog van het geen van hier naar ene van de Fransche Volkplantingen, of van daar herwaards wordt gebragt, betaalt men niets. De Kooplieden van alle de Fransche plaatsen hebben vryheid schepen en goederen hier naar toe te zenden; en die van Quebec mogen insgelyks hunne koopwaren naar alle Fransche plaatsen voeren. Dog die van Quebec hebben gemeenlyk weinig schepen, dewyl het scheepsvolk hier te hoge soldy eischt, waarom de Kooplieden in Frankryk zelven hunne goederen hier naar toe zenden. De steden in Frankryk die den meesten handel op Kanada dryven zyn Rochelle en Bourdeaux, en na die Marseille, Nantes, Havre de Grace, St. Malo en anderen. De Koningsschepen, die jaarlyks op Kanada varen, komen of van Brest of van Rochefort. Dog naar de Fransche eilanden in de West Indien zenden de Kooplieden van Quebec zelven schepen met meel, weit, erwten, houtwaren, en diergelyken. De muren om Montreal werden, omtrent het jaar 1738. op ’s Konings kosten gebouwd, dog onder beding dat de stad den Koning van tyd tot tyd het geld terug betalen zou. Thans deed zy daarvan jaarlyks zes duizend Livres af, waarvan de Priesters tweeduizend Livres, en het overige de andere Inwoonders opbragten. Te Quebec heeft de Koning de muren op zyn eigen kosten doen opbouwen, zonder de Inwoonders daarmede te willen belasten, aangezien den tol, dien zy betalen moeten, waarvan gesproken is. De handel in Bevervellen behoort alleen der Indische Maatschappy in Frankryk toe, en niemant buiten hare bedienden mag dien dryven. Dog in ander bontwerk heeft ieder vryheid te handelen. Boven in het land zyn verscheiden’ plaatsen, Les Postes genaamd, waar de Franschen hunne pakhuizen hebben. De Koning heeft gene andere Vestingen in Kanada, als Quebec, Fort Chamblais, Fort St. Jean, Fort St. Frederic, Montreal, Frontenac en Niagara. De andere plaatsen behoren aan byzondere personen en kooplieden. De Koning dryft te Niagara zelf den handel. Ieder mag niet naar de Wilden reizen om handel te dryven, maar moet daartoe verlof hebben van den Gouverneur Generaal, voor welk verlof men ene zekere som betalen moet, naar mate ’er op de plaats waar men wil gaan handelen meer of min winst te doen is. Een Koopman die ene schuit met vier of vyf man, geladen met allerlei waren uitrust, moet vyf- of zeshonderd Livres betalen. Ja, zelfs zyn ’er plaatsen, voor de welken men tot duizend Livres betalen moet. Dikwyls kan men, hoe veel men ook biede, geen verlof krygen, wanneer namelyk de Gouverneur Generaal zulk ene plaats voor enen zyner vrienden schikt. De Gouverneur Generaal trekt wel dit geld, dog het is een gebruik dat hy ’er de helft van aan de armen geeft. Maar of dit altyd zo nauwkeurig wordt in agt genomen, is my onbekend.

Godsdienst.

De Godsdienst in Kanada is de Roomsche. Geen andere wordt hier geduld. En zulken die in Frankryk geweest waren getuigden dat het volk hier veel yveriger in den godsdienst was dan in Frankryk. Dog de gehele godsdienst scheen in uiterlykheden te bestaan. Geen mensch verstond iets van den dienst, die in ’t Latyn verrigt, en zo gerabbeld wordt dat iemant die ’t Latyn magtig is nauwlyks een woord onderscheiden kan. Alleen de preek geschiedt in ’t Fransch. Behalven by de Geestelyken van het mannelyke geslagt heb ik in geheel Kanada niet enen Bybel, ’t zy in ’t Latyn, ’t zy in ’t Fransch gezien, hoe ik ’er ook oplettede. De Maagd Maria wierd hier meer vereerd dan God zelf.

✳ ✳ ✳ ✳ ✳ ✳ ✳ ✳ ✳ ✳ ✳ ✳ ✳ ✳ ✳