REIS DOOR NOORD AMERIKA. (continued 2)

Wyngaarden.

Verscheiden soorten van Wyngaarden wassen hier ook. Zy omwinden op zeer vele plaatsen de bomen, zo dat zy ze byna geheel bedekken, en ’er aan de zyden by neer hangen. Dit maakt omtrent de zelve vertoning als wanneer by ons de hopranken tegens de bomen opklimmen. Ik vroeg ook, waarom men hier gene wynbergen aanleide en uit de wilde druiven wyn maakte, dog ik kreeg het zelve antwoord, als omtrent de zydefabrieken. De menschen willen te duur betaald zyn. Dus was het voordeliger zig op den akkerbouw boven al toeteleggen. Dog de voornaamste oorzaak is wel deze, dat de wyn, die uit de Amerikaansche druiven geperst wordt, zuur en scherp is, en in lang zo aangenaam niet smaakt als de Europische.

Het Arum.

Sarothra.

De Sarothra Gentianoides wast overvloedig buiten Philadelphia op de velden, onder ’t hout, in ene droge zandige aarde. Zy geleek onze blauwbessestruiken zeer wel als zy eerst beginnen groen te worden en de spitsen der bladeren nog rood zyn. De Heer Bartram had deze plant aan Doctor Dillenius gezonden, dog deze wist niet tot welk een soort hy ze brengen moest. Men wil dat zy wondhelend is, en dit heeft de Heer Bartram zelf ondervonden, toen hy, eens van ’t paard gevallen en daarvan geslagen zynde, de beide dyen zwaar gekneusd had. Hy kookte de Sarothra, en lag ze op de gekneusde plaatsen. De pyn, die in ’t eerst zeer heftig geweest was, verdween spoedig, en hy was binnen kort volkomen hersteld.

Lorkeboom.

In het Kruidkundig Woordenboek van den Heer Miller gelezen hebbende, dat de Heer Peter Collinson in zynen hof enen Lorkeboom gehad had van een byzonder soort, die hem uit Amerika gezonden was, vroeg ik den Heer Bartram of die boom by hem bekend was. Hy antwoordde my, dat hy zelf dien boom aan den Heer Collinson gezonden had; dog dat hy in ’t oostelyke deel van Jersey in ’t wild groeide; dog dat hy hem anders nergens in de Engelsche Volkplantingen voorgekomen was. Hy is daarin van de andere Lorkebomen onderscheiden dat zyn zaadhuisjes veel kleinder zyn. Dog ik heb naderhand dezen boom in grote menigte in Kanada gezien.

Appelbomen.

De Heer Bartram dagt dat de Appelboom uit Europa herwaards overgevoerd was, dog hy hield de Persik voor ene Amerikaansche vrugt, die daar in ’t wild wast. Anderen daarentegen meenden dat de Europeanen ze mede gebragt hadden. Dog de Franschen in Kanada zeiden dat de Persiken in menigte omstreeks de Rivier de Missisippi in ’t wild gevonden wierden.

De Mispelboom.

De Persimon der Engelschen, Dyospyrus Virginiana by Linnæus, noemen de Zweden Mispelboom. Hy wast op de meeste vogtige plaatsen. Ik heb reeds boven gezegd dat de vrugten van dezen boom, eer dat ze volkomen ryp zyn, bitter en t’zamentrekkend waren, dog wanneer ze volkomen hare rypte hebben, het geen niet eer geschiedt dan wanneer de vorst ze aangedaan heeft, zyn zy zeer aangenaam om te eten. Men eet ze zeldzaam anders dan rauw. Dog uit een groot boek, behelzende ene beschryving van Virginie, onder het woord Persimon, kan men zien dat de Mispelen op meer dan ene wys bereid worden. De Heer Bartram verhaalde, dat men ze hier tot een schoteltje op het nageregt gebruikte, en dat ’er menschen waren die ’er enen zeer aangenamen wyn uit maakten. By hem waren ’er verscheiden op den grond gevallen, die door de zonnestralen byna ryp geworden waren. Wy proefden ’er enigen van, en ik moet bekennen, dat zy gelyk hebben die zeggen dat zy aangenaam zyn. Zy verdienen onder de smakelykste vrugten van dit land gerekend te worden, wanneer de vorst haar scherpte heeft weggenomen.

Wolkruid.

Het gras.

Den 28. Sept. hadden de tusschen de bosschen gelegen, afgemaide weilanden nog een levendig groen gras. In tegendeel op zulke weiden, die tegens de hoogtens, in ’t vlakke veld, en zeer voor de zonne bloot lagen, zag het gras ’er bruin en droog uit. Verscheiden menschen uit Virginie verhaalden my dat daar, wegens de grote hette, de weiden ’er meest altyd bruin en verbrand uit zagen. Dus heeft men daar het vermaak niet, gelyk in Europa, van de weiden met een schoon groen bekleed te zien.

Nagtschaduw.

Tegens den avond ging ik naar het Landgoed van den Heer Bartram.

Gnaphalium.

Wilde hennip.

In plaats van vlas gebruiken vele menschen hier een soort van het Apocynum cannabinum van Linnæus. Men bereidde den steel gelyk het hennip en het vlas. Men spint het en weeft ’er allerlei goed van. Men wil dat de Wilden, van overoude tyden af, zakken, vischnetten, en diergelyke dingen ’er van gemaakt hebben.

Aanwas van het land.

Ik vroeg den Heer Bartram of hy ook opgemerkt had of de zee lager geworden was, en voorheen plaatsen bedekt had die nu land waren. Hy zeide my, dat naar zyne waarnemingen het grootste deel van dit Land, vele mylen ver, voorheen moest onder water gestaan hebben. De redenen voor dit gevoelen waren dezen.

I. In ’t graven op de Blauwe Bergen, die meer dan drie honderd Eng. mylen van de zee af zyn, had men hier en daar losse mossel-, oester- en andere schelpen gevonden; welken men insgelyks in de vallyen tusschen die bergen ontmoet.

II. Men vind daar ook in kalkstenen, vuurstenen en anderen, ene verbazende menigte van versteende mosselschelpen. Hy verzekerde dat het nauwlyks te geloven was hoe vele duizenden daarvan in de verschillende soorten van stenen, waaruit het gebergte bestond, zaten.

III. Even zulke schelpen graaft men geheel en onveranderd op in Virginie, Maryland, New York en Pensylvanie.

IV. By ’t graven naar wellen, niet alleen te Philadelphia, maar ook op andere plaatsen, ter diepte van agttien voeten, zyn stammen, wortelen van bomen, ja zelfs eikenbladeren, voor ’t groter deel nog onverrot gevonden.

V. De vetste en beste aarde legt hier in de dalen. Dezen worden gemeenlyk door enen kleinen stroom of ene beek doorsneden. Aan derzelver afdalende zyde ryst merendeels een berg, die, waar ’er het water tusschen door vliet, ’er uitziet, als of hy met voordagt zo doorgraven was. De vallyen waren, dagt de Heer Bartram, voorheen allen meren geweest, en het water had allengskens de bergen uitgehold, en ’er zig enen weg door gemaakt. De menigte van modder, dien men in ’t water vindt, en die eertyds op den grond van het meer gelegen had, was, naar zyn oordeel de aarde van de tegenwoordige landen, die zulk ene vrugtbaarheid bezit. Zulke dalen en doorgesneden’ bergen vindt men hier te lande zeer veel. Dusdanig is de zonderlinge opening tusschen twee bergen, door de welke een rivier op de grenzen van Pensylvanie en New York doorstroomt. Men zegt hier schertsgewyze, dat de Duivel die opening gemaakt heeft om uit het ene landschap in het andere te komen.

VI. Men kan aan de Blauwe Bergen duidelyk bespeuren dat zy voorheen ten dele onder water zyn geweest, want velen van dezelven zyn op ene zonderlinge wys afgebroken, dog de hoogsten niet.

VII. Wanneer men de Wilden zegt dat ’er op deze hoge bergen mosselschelpen gevonden worden, en dat men daaruit opmaakt dat de zee voor dezen daarover heen gegaan heeft, antwoorden zy, dat dit hun niet verwonderbaar voorkomt, vermits ’er onder hun ene overlevering is, dat de zee in oude tyden rondom deze bergen gestaan heeft.

VIII. Het water in de Rivieren en de poelen neemt ook af. Molens, die zestien jaar geleden op de Rivieren gebouwd waren, en waters genoeg hadden, hebben nu zo weinig water dat zy niet malen konnen, ten zy na enen zwaren regen, of in ’t voorjaar als de sneuw smelt. Dit afnemen van het water komt daarvan daan, dat ’er thans zo veel land bebouwd wordt, en ’er zo vele bosschen zyn uitgeroeid.

IX. Het strand neemt ook jaarlyks toe. Dit komt van de grote menigte van zand, ’t welk de golven uit den bodem der zee op het strand werpen.

Reuzepotten.

Op enigen afstand van het huis van den Heer Bartram loopt een beekje door het bosch, het welk over ene rots henen stroomt. Hier toonde my myne opmerkzame Geleider verscheidene kleine zo genaamde Reuzepotten. En wy konden duidelyk zien dat zy op die wys, welke ik boven beschreven heb, moeten ontstaan zyn. Want als wy de hand in die holen staken, bemerkten wy dat ’er vele keizelsteentjes inzaten, die van buiten zo glad en rond waren als of ze gedraid waren. En diergelyke stenen vonden wy in elk gat.

Planten.

De Heer Bartram toonde my ene menigte van planten die hy in zyn kruidboek verzameld had. Onder dezelven waren de volgenden, die ook in de noordelyke delen van Europa wassen, van de welken hy of de gehele plant bewaard had, of alleen de takken.

De Betula alba, of de gemene Berkeboom.

De Betula nana, een soort van Berk, dat op lage plaatsen tegens de hoogtens aan wast.

Het Comarum palustre, of Watervyfvingerkruid, groeijende in de weiden tusschen de heuvelen in New Jersey.

De Gentiana lutea of de Gele Kruiswortel, voortkomende op de velden digt by de bergen. Hy gelykt veel naar den onzen, maar heeft zo veel bloemen niet onder elk blad.

De Linnæa borealis; deze wast op de bergen in Kanada. Zy kruipt langs den grond.

De Myrica Gale; omstreeks de Rivier Susquehanna op natte gronden.

De Potentilla fruticosa, wordende gevonden in moerassige streken en lage weiden tusschen de Dellaware en de Rivier van New York.

De Trientalis Europæa, wassende op de Catshills.

Het Triglochin maritimum, voortkomende by de zoute bronnen naar den kant van ’t Land der Vyf Volken.

Een Grafzerk ontdekt.

De Heer Bartram vertoonde my enen brief uit Oost Jersey, behelzenden het volgende verhaal van ene ontdekte Amerikaansche Begraafplaats. In April 1744. was men in het graven eens kelders op enen groten steen, gelyk aan een grafzerk, gekomen, welken men ten laatsten met veel moeite boven gehaald, en vier voeten dieper ene menigte van menschebeenderen en enen gehelen koek van mais gevonden had. De koek was nog onbeschadigd, zo dat verscheidenen der omstanders uit nieuwsgierigheid ’er van proefden. Uit deze omstandigheden besloot men, dat hier een aanzienlyk persoon uit de Wilden moest begraven wezen. Want zy zyn gewoon eetwaren en andere dingen, daar de overledenen zeer veel van gehouden heeft, met hem te begraven. De steen was agt voet lang, vier voet en enige duimen op de dikste plaatsen breed, en vyftien duim aan het ene en twaalf aan het andere einde dik. Hy bestond uit een grof soort van steen, dien men hier vindt. Daar waren gene letters nog karakters op te zien.

De Mais en Squashes.

Het graan dat de Wilden het meest bouwen is de Mais. Zy bebouwen ’er kleine velden mede. Buiten dat planten zy ook ene menigte van Squashes, een soort van pompoenen of meloenen, die zy al aangekweekt hebben voor dat de Europeanen in dit Land waren. De Europische Amerikanen hebben ze ook in hunne tuinen geplant, die ’er nu vol van zyn. De vrugt is aangenaam als zy wel klaar gemaakt wordt. Gemeenlyk kookt men ze, stoot ze aan stukken, en doet ’er wat peper en andere speceryen by. De Wilden zaijen ook verscheiden soorten van bonen, die zy meest van de Europeanen gekregen hebben. Maar de erwten, die zy ook bouwen, hebben zy al gekend voor dat de Europers hier waren. De Squashes behoren tot de vroege kawoerden. Zy zyn goed, maar duren niet lang. Egter heb ik ze tot vry diep in den winter zien goed houden.

Weit en Rogge.

Omtrent het laatste van September zaide men de Weit en de Rogge, en deze granen worden gemeenlyk ryp omtrent het einde van Juli. Somtyds gebeurt het wel dat men ze al in ’t midden van Juni maijen kan, zelfs zyn ’er voorbeelden dat dit in ’t begin dier maand geschiedde. De Garst en Haver. Garst en Haver wordt in April gezaid; en zy beginnen gemeenlyk tegens ’t einde van Juli. Boekweit.De Boekweit wordt gezaid in ’t midden of op ’t einde van Juli, en is omtrent het einde van September, of iets later, in staat van ingeoogst te worden. Indien men ze vroeger zait geeft zy wel bloemen, dog weinig of geen koorn.

Vee.

De Heer Bartram en anderen verzekerden my, dat het meeste rundvee dat de Engelschen hebben afkomstig is van beesten die zy de Zweden gekoft hebben, toen die nog in ’t bezit van het land waren. De Engelschen zelven, wil men, dat ’er maar weinig hebben overgebragt. De Zweden bragten hun vee herwaards uit hun Land, of koften het van de Hollanders, die toen hier gevestigd waren.

Klimop.

Digt by de Stad zag ik een Klimop of Hedera Helix tegens den muur van een stenen huis staan, het welk geheel onder het groen der bladeren onzigtbaar was. Deze plant is zekerlyk uit Europa overgebragt, want ik heb ’er nergens anders ene van in Amerika gezien. Maar in plaats van dit gewas zag ik dikwyls wilde Wyngaarden die tegens de muren opklommen.

Of de bomen en planten verbasteren als zy het noorden naderen.

Ik vroeg den Heer Bartram of hy ook opgemerkt had, dat de bomen en planten verbasteren naar mate ze meer noordwaards gevoerd worden, gelyk Catesby beweert. Hy antwoordde, dat deze mening waar was, indien men ze met onderscheid voorstelde. Daar zyn sommige bomen die beter in de zuidelyke landen voortkomen, en die verminderen naar mate men het noorden nadert. Wanneer hunne zaden door de vogels by andere toevallen naar kouder lugtstreken worden overgebragt, worden de bomen hoe langer hoe kleinder, tot dat zy op ’t laatst in ’t geheel niet meer voortwillen. Maar daar zyn ook bomen en planten, welken de wyze Schepper voor de noordelyke landen geschikt heeft, en die daar tot ene verbazende hoogte wassen. Hoe meer dezen het zuiden naderen zo veel te meer nemen zy af, tot dat zy op ’t laatst in ’t geheel ophouden te groeyen. Andere planten eischen ene gematigde lugtstreek; en wanneer zy meer noord- of zuidwaards gevoerd worden, willen zy niet voort, maar nemen af. Dus zyn ’er, by voorbeeld, in Pensylvanie bomen die uitermate wel wassen, dog altyd afnemen naar mate zy verder naar het noorden of naar het zuiden gevoerd worden.

Muggen.

De Muggen, die ons des nagts zeer plaagden, worden hier Musquetoes genoemd. Zy zyn volkomen gelyk aan de Muggen in Zweden, alleenlyk wat kleinder, en de beschryving, die ’er de Ridder Linnæus van, in zyn Systema Naturæ en zyne Fauna Suecica, geeft, past ook zeer wel op de Amerikaanschen. Zy komen by dag of by nagt in de huizen, en wanneer men te bed is beginnen zy haar onaangenaam gebrom, naderen de menschen hoe langer hoe meer, en zuigen hun op ’t laatst zo veel bloeds af als zy kunnen. Haar beet veroorzaakt bulten by menschen van een teder gestel. Als het weder enige dagen koel is geweest verdwynen zy; maar als het verandert, en vooral na enen regen, vergaderen zy dikwyls in zulk ene menigte rondom de huizen, dat het verbazend is. De schoorstenen der Engelschen, die gene klappen hebben, geven den Muggen vryen ingang. By hete avonden begeleiden zy het vee met grote zwermen van de bosschen naar de huizen of naar de Stad, en vliegen in de huizen in, als ze maar kunnen. In ’t heetste van den zomer zyn zy zo menigvuldig op sommige plaatsen, dat de lugt ’er vol van schynt, vooral omtrent poelen en staande wateren, gelyk de Rivier Morris in New Jersey. Om die onaangename gasten door den rook te verdryven, leggen de Inwoonders vuren voor hunne huizen aan. De oude Zweden, die hier waren, zeiden dat de Muggen voorheen hier nog veel menigvuldiger geweest waren; dat zy nog zeer menigvuldig langs het strand zyn, en die van Philadelphia van een vergiftiger soort zyn dan de anderen. Dit laatste bleek uit de bulten die zy maakten. In Zweden gevoelde ik noit ander ongemak van haren beet dan een weinig jeukte terwyl zy nog zogen. Maar als zy my hier des nagts staken wierd myn aangezigt zodanig met rode vlakken en bulten toegesteld, dat ik ’er zelf over beschaamd was.

Betuiningen.

Ik heb alreeds iets van de Tuinen hier te lande gebruikelyk gezegd, ik voeg ’er nu by, dat de meeste planken die overdwars gesteld worden, en waaruit de schuttingen rondom Philadelphia voornamelyk bestaan, van rood Cederhout zyn, dat hier voor duurzamer dan enig ander gehouden wordt. Maar wanneer men dat niet vinden kan, neemt men wit of zwart Eikenhout. Men houdt ook veel van de palen van rood Cederhout te hebben, of anders gebruikt men wit Eiken- of Kastanjenhout. Dog het schynt dat dit soort van hout hier niet lang goed in de aarde blyft. Ik zag palen van Kastanjenhout gemaakt, die pas een jaar oud waren, reeds van onderen grotendeels vergaan.

Sassafras.

De Vrouwen gebruiken den bast van dezen boom om de wol ene schone oranjekleur te geven, welke in de zon niet verschiet. Zy gebruiken pis in plaats van ajuin in ’t verwen; koken de verw in enen koperen ketel, omdat zy in enen yzeren gekookt zynde zo schoon ene kleur niet geeft. Ene Vrouw in Virginie had de bessen van den Sassafras gebruikt tegens ene pyn in enen harer voeten, die zy drie jaar lang zo sterk had gehad dat ze niet gaan kon. Men raadde haar de bessen in ene pan te braden, en de pynelyke plaatsen met de daar uit komende olie te stryken. Zy deed het, dog het deed haar braken. Egter hield zy met het middel aan, schoon zy, zo dikwyls zy het deed, ’er de zelve uitwerking van gewaar wierd. De pyn verdween op ’t laatst geheel, en zy wierd volkomen hersteld.

Spegten.

Reis naar Wilmington.

Ik vertrok den 3 October ’s morgens vroeg naar Wilmington, voorheen by de Zweden Christina genoemd, dertig Eng. mylen zuidwest van Philadelphia. Drie mylen van Philadelphia wierden wy over de Skulkill gezet. Het land begint hier onophoudelyk uit heuvelen en dalen te bestaan. De bergen zyn van alle kanten gloyend, en de dalen worden gedurig doorsneden van kristallyne beekjes. Het veld is grotendeels bedekt met geboomte dat ’s winters zyne bladeren laat vallen, want ik zag nauwlyks enen enkelden boom uit het geslagt der Dennen, uitgenomen enige weinige rode Ceders. Het hout was hoog, dog van onderen kaal, zo dat het een frai doorzigt aan het oog verschafte; ook kon men vry tusschen de bomen doorryden, zelfs op vele plaatsen met wagens, te meer daar de grond zeer effen was. Op sommige plaatsen zag men kleine vlakke velden, waar men weiden, en koornlanden had aangelegd. Van de laatsten waren sommigen bebouwd, anderen niet. Op enige plaatsen stonden verscheiden huizen digt by malkander, maar de meesten stonden alleen. Een deel der landen was alreeds met Weit bezaid, op zyn Engelsch, zonder gruppen, maar met watervoren digt by malkander. Op anderen zag ik het volk wakker bezig om de Rogge in den grond te brengen. Digt by ieder huis was een klein veld met Turksch koorn. De Inwoonders in deze streek waren of Engelschen of Zweden.

Bomen.

Ik zag den gehelen dag verscheiden soorten van bomen, Walnootbomen van meer dan een soort vol van noten, kastanjebomen geheel bedekt met vrugten; Moerbezie-, Sassafras-, Liquidambar-, Tulp- en andere bomen.

Wyngaarden.

Verscheiden’ soorten van wyngaarden groeiden welig, en klommen op tot in toppen van de bomen, bedekkende de stammen met hunne druiftrossen en bladeren. Ik zag zelfs enige jonge Eiken, vyf of zes vadem hoog, om de welken zy zig gewonden hadden. De grond is hier, gelyk meest in deze streek, een mengsel van zand en klei, bedekt met ene ryke bovenkorst. De Wyngaarden ziet men meest op bomen, die alleen op de koornvelden staan, en daar de bosschen ophouden, en de weiden of akkers beginnen; ook langs de heiningen, waar zy hunne ranken om de bomen slaan die daar groeyen. Het bovenste droeg zelden vrugten, dewyl de winden dit verhinderen; maar het onderste is vol van trossen, die onder de bladen uithangen, en nu byna ryp waren. Zy hadden een aangenaam zuur. De Boeren verzamelen ze in menigte en verkopen ze in de Steden. Men eet ze rauw, en zet ze gemeenlyk voor wanneer men bezoek krygt.

De zwarte vette aarde.

Rapen.

Hier en daar zag men een veld met rapen bezaid. Op het midden van den groten weg wierd ik ene dode zwarte slang gewaar, die vier voet en zes duim lang, en anderhalven duim dik was. Zy behoorde tot het geslagt der Adders.

Kring om de Maan.

’s Avonds laat verscheen ’er een kring om de Maan. Het volk voorspelde ’er storm of regen, ofwel beiden te gelyk, uit. Hoe kleinder de kring is des te eer verwagt men slegt weder. Dog niets van dit alles volgde ’er op; maar de kring had koude voorspeld.

Chermes alni.

Ik zag dien dag op de Elzebomen in menigte de Chermes alni op de takken zitten, welken daar door geheel wit, en op enigen afstand geheel beschimmeld schenen.

De Landsdouwe.

Wilmimgton.

Wilmington is een klein Steedtje omtrent dertig Eng. mylen zuidwest van Philadelphia. Het wierd in ’t jaar 1733. aangelegd. Een deel daarvan staat op den grond van de Zweedsche Kerk, welke jaarlyks daarvoor enige inkomsten trekt, waaruit de Predikant zyn jaargeld heeft, en het overige wordt tot iets anders besteed. De huizen zyn van steen, en zien ’er wel genoeg uit; dog zy staan niet digt by malkander. Tusschen beiden zyn grote open vlekken. De Quakers hebben hier ene Vergaderplaats. De Zweedsche Kerk, waarvan straks nader, staat ene halve Eng. myl buiten de Stad. De Pastory is met de Kerk onder het zelve dak. Ene kleine Rivier, genoemd Christina-kill, loopt voorby de plaats, en valt drie mylen lager in de Dellaware. Men wil dat ze in staat is de zwaarste schepen tot voor de Stad te brengen. Zy is by haren uitloop in de Dellaware het ondiepst, en nogthans heeft ze daar twee en enen halven vadem waters. Dog hoger op is zy tot vier vadem diep. Dus kunnen de grootste schepen met hunne lading by den vloed voor de Stad komen. Voor Wilmington ziet men zeer duidelyk een groot deel der Dellaware en de schepen die ’er op zeilen. Aan beide zyden van de Christina-kill, van de schans af tot haren uitloop in de Dellaware, leggen lage weilanden, die veel hoi opleveren. De Stad dryft enen aanmerkelyken handel, en zou groter wezen, indien Philadelphia en Newcastle, twee Steden die ouder zyn, haar van twee kanten niet zo na waren.

De Schans op de Christina-kill wierd dezen zomer eerst opgeworpen, op de tyding dat de Fransche en Spaansche Vrybuiters voornemens waren de Rivier optezeilen, en ene landing te ondernemen. Zy staat op de zelve plaats waar de Zweden hunne Schans hadden. By ’t opwerpen dezer versterking vond men een stuk Zweedsche zilvermunt. Men vereerde het my. Op de ene zyde stonden de wapenen van het huis van Wasa, met het omschrift, Christina D. G. De. Re. Sue. en daarnevens het jaargetal 1633. Op de onderste zyde las men de woorden, Moneta Nova Regni Suec. Ten zelven tyde ontdekte men ook ene menigte van oud yzeren huisraad. De Schans beslaat uit een plankwerk met enen aarden wal van buiten. Het kruidmagazyn is een stenen verwulf. By het opwerpen dezer Schans waren de Quakers, wier beginsels allen kryg afkeuren, even zo yverig aan ’t werk als de overigen. De vrees van zig ieder ogenblik aangetast te zien had alle gemoederen ingenomen. Velen van hun maakten zwarigheid hunne handen aan het werk te slaan, dog bevorderden het door geld te schieten, en bezorgden alles wat ’er nodig was.

Vertrek.

Den 5. October was het myn voornemen de Dellaware overtesteken en my naar New Jersey te begeven, om dat gewest te zien. Maar alzo ’er geen veer was keerde ik weer te rug naar Philadelphia. Ik volgde gedeeltelyk den groten weg, en gedeeltelyk dwaalde ik wat bezyden af, om des te beter het land te leren kennen, en waarnemingen te doen.

Mais.

Het Turksch koorn was op verscheiden’ plaatsen gezaid. Op sommigen had men de stelen een weinig onder de airen afgesneden, gedroogd en op smalle dog hoge stapels gelegd, om ’s winters tot voer voor het vee te dienen. Het onderste gedeelte van den steel had ook bladeren, maar dewyl die gemeenlyk van zelven drogen, gebruikt men die niet, om dat ’er al de kragt uit is. Dog het bovenste snydt men terwyl het nog groen is.

Landsdouwe.

De dalen tusschen de bergen hebben meest allen beekjes, dog die zyn niet breed, en wagens en paarden ryden ’er gemakkelyk door. Het water is zelden meer dan zes duim diep.

Het loof.

De bladeren van de meeste bomen waren nog volkomen groen, gelyk die van den Eik, den Kastanjeboom, de zwarte Walnoten, de Hikory, den Tulp- en Sassafrasboom. De twee laatste soorten vond men menigvuldig op de zyden van kleine boschjes op de heuvelen, op de braaklanden, by de hagen en op de wegen. De Persimon had ook nog zyn loof, schoon sommigen het al kwyt waren. De bladen van de Amerikaansche Braam waren thans byna geheel rood, hoewel zy op sommige struiken nog een levendig groen hadden. De Kornoelje had reeds ook al een mengsel van bruine en bleke bladeren. Het blad van den Roden Ahorn was gantsch rood.

Chichester.

Ik zettede myne reis voort tot Chichester, een Vlek op de Dellaware, waar een Veer is. Hier worden alle jaren verscheiden kleine vaartuigen op den koop getimmerd. Men laadt hier ook veel yzer in, dat uit een yzerwerk komt wat hoger op gelegen.

Kanoos.

Tuinkers.

Braam.

De Amerikaansche Braam is hier in overvloed. Als men een land onbebouwd laat leggen, is deze plant ene van de eersten die opkomt; zelfs heb ik ze gezien op landen die alle jaren omgeploegd en bezaid wierden. Waar zy eens geworteld heeft, kan men ze niet ligt uitroeyen. Een struik schiet dikwyls vier vadem van den wortel af langs de aarde voort, maakt dan een nieuwen wortel, zo dat, als men enen struik uittrekt, men aan deszelfs beide eindens wortels vindt. Op enige oude akkers, die lang verzuimd zyn, waren zo vele struiken van dit soort, dat het zeer moeilyk en gevaarlyk was ’er op te wandelen. De bessen worden gegeten en zyn goed als ze ryp zyn. Men maakt ’er ook enen wyn van, gelyk ik al gezegd heb. Zy dienen tot niets anders.

Wormkruid.

Boomgaarden.

Rondom Chichester vindt men vele tuinen, die vol zyn van Appelbomen, welker takken onder ’t gewigt der vrugten buigen. De meesten zyn winterappelen, en derhalven waren ze nog geheel zuur. Elke Landhoeve en boerdery heeft haren tuin. Zy waren tamelyk uitgestrekt, en verschaften den eigenaar het gehele jaar door groten onderstand in de huishouding. Ik was dikwyls verwonderd over de schrandere behandeling der Inwoonders van dit Land. Zo dra hebben zy niet een stuk gronds gekoft, dat nog woest legt, of zy zorgen jonge Appelbomen te hebben en een tuin te maken. Dan gaan zy aan het bouwen van een huis, en dan bearbeiden zy den grond om dien te bezayen. Zy weten dat de bomen enige jaren van noden hebben voor dat ze vrugt dragen, en daarom planten zy die het eerst. Ik zag naby de huizen molens, raderen en andere werktuigen om de appelen te perssen, om ’er vervolgens Cyder van te maken.

Weg van Chichester naar Philadelphia.

Van Chichester reisde ik voort naar Philadelphia. De Eiken waren de talrykste van alle de bomen in de bosschen. Dog daar waren ’er verscheiden soorten van, allen verschillende van de Europischen. De varkens liepen nu in grote troepen in de eikebosschen, om de eikels te zoeken. Elk varken heeft een driekantig houten juk om den hals, om het te beletten door de tuinen en heiningen te dringen. Dit is de reden dat men de heiningen zeer ligt en gemakkelyk om op te nemen maakt, zo dat ’er ook weinig hout toe nodig is. In de eikebosschen ziet men ene menigte van Eekhoorns, ten dele op den grond lopende, en ten dele van den enen tak op den anderen springende. Om dezen tyd azen zy meest op de Eikels.

Beuken zag ik zeer weinig, dog die ’er waren zyn juist de zelven als de Europischen.

Mieren.

Ik weet niet enige andere dan de Zwarte Mier in Amerika gezien te hebben. Zy waren zo zwart als kolen en van twederlei soort, sommigen zeer klein, gelyk de kleinsten by ons, en anderen van de grootte van onze gemene Roodbruinen. Ik had tot nog toe gene hoogtens ontdekt die haar tot nesten dienden, maar alleen ’er enigen zien lopen. In andere oorden van Amerika heb ik andere soorten van Mieren gezien, gelyk ik op zyn’ plaats zal aantekenen.

Hagen.

Het gemene Ligustrum diende op vele plaatsen voor hagen om de akkers en boomgaarden. Ook zag ik op deze reis ’er gene anderen als van Ligustrum, schoon men wel wist dat de doornen daar beter toe zyn. De Ligustrumhagen worden zeer digt; dog by gebrek van doornen keren zy de varkens en het ander vee niet wel. En als ’er eens een gat in is, duurt het ene goede wyl eer dat weer toe is.

Chester.

Op den middag kwam ik door Chester, een klein vlek aan de Dellaware, in de welke daar ene kleine rivier, die door het vlek heen loopt, zig uitstort. Over deze was ene kleine brug. De huizen staan hier en daar verstroid. De meesten zyn van steen en twee verdiepingen hoog, enigen ook van hout. Hier is ene kerk en ene marktplaats.

Weit.

De Weit was hier al overal in den grond. Op sommige plaatsen was zy al schoon opgekomen, zynde reeds vier weken gezaid geweest. De akkers lagen meest op zyn Engelsch zonder gruppen, maar met watervoren vier of zes voet van malkander. Op de akkers zag men grote stompen van omgehouwen bomen, een teken dat dit land eerst onlangs tot bouwland gemaakt was.

De wortels der bomen liepen hier meest langs den grond, gaande niet diep in. Dit had ik gelegenheid op verscheiden plaatsen optemerken. Zelden vond ik enen wortel die boven enen halven voet in den grond gegaan was, schoon de aarde hier zeer los was.

Yzer.

Omtrent twee Eng. mylen van Chester reden wy ene Yzerhut voorby. Zy kwam twee broeders toe. De oer wordt egter hier niet gegraven, maar wel dertig of veertig mylen verder gebroken, gesmolten, en vervolgens herwaards gevoerd. De blaasbalgen waren meest van leder, en, zo wel als de hamer en de vuurplaats, in vergelyking met de onzen, vry klein. Alles ging door middel van ’t water. Het yzer werd hier tot staven gesmeed.

Ik merkte op deze reis, en naderhand zag ik het zelve dikwyls, dat de paarden veel van appelen houden. Zy verkozen ze ver boven het frissche gras, als men ze in enen boomgaard, daar afgevallen appelen lagen, lopen liet. Dog men hieldze hun niet zeer dienstig. En behalven dat, dit voedsel valt wat duur.

Geboomte.

Reis naar New Jersey.

Des avonds kwam ik te Philadelphia. Den volgenden ogtend, zynde den 7. October, zettede ik de Dellaware in een schuit over. Hier was ik in New Jersey. Men betaalt vier pence voor ’t overvaren van ieder persoon. Het Land is hier geheel anders gesteld als in Pensylvanie. De Insekten en planten, welken ik dezen dag ontdekte, denk ik in een ander werk te beschryven.

Vrugtbaarheid.

Men zou misschien denken dat op enen zo mageren grond als die van New Jersey is niets wassen moest. Evenwel stond ’er de Mais ongemeen wel. Wy zagen ’er gantsche velden van. De aarde was van dat soort waarin de Tabak byzonderlyk wel tiert, dog lang zo vet niet. De stelen van de Mais waren gemeenlyk agt voeten hoog. Zy waren vol van bladen. Men had de Mais als naar gewoonte, op ryen in vierkante vakken geplant, zo dat ’er ene opening van vyf voet en zes duim tusschen ieder kleine hoogte was, waarop zy stond, zo wel in de lengte als in de breedte. Uit elke hoogte kwamen drie of vier stelen te voorschyn. Men had ze hier nog niet tot voer van ’t vee gesneden. Elke steel droeg tot vier airen toe, die groot en vol van koorn waren. Noit had men zulk enen zandigen grond beter kunnen gebruiken. Op andere plaatsen was de aarde tusschen de Mais omgeploegd om Rogge te zaijen, zo dat, als het Turksch koorn gemaid is, de Rogge op het veld staan blyft.

Aspersies.

Wy zagen veel Aspersies in ene losse aarde en op onbebouwde zandvelden wassen. Zy stonden ook veel tusschen de Mais, en waren vol van bessen. Dog ik kan niet zeggen of de zaden door den wind uit de naburige tuinen derwaards gebragt waren. Maar dit is zeker, dat ik ze op andere plaatsen in Amerika in het wild heb zien wassen.

Wormkruid.

Het Wormzaad is ook menigvuldig op de wegen, op enen zandigen grond, gelyk dien vlak over het Veer van Philadelphia. Ik heb gezegd dat men dit den kinderen tegens de wormen ingeeft. Dit geschiedt aldus. Men legt het in brandewyn, neemt het ’er een uur daarna weer uit, laat het drogen, en geeft het dan de kinderen in met wat zoet gemaakt bier, of eenigen anderen drank. Sommigen roemden de uitwerking van dit middel zeer, als dodende de wormen. Dog anderen waren van oordeel dat zy ’er van vermeerderden. Maar by ondervinding weet ik dat het zeer heilzaam geweest is.

Porselein.

De Porselein wast hier in ’t wild overvloedig, in de blote lugtige aarde tusschen de Mais in. Zy kruipt daar langs den grond, en hare stelen zyn vry dik en sappig, schoon het kwalyk te begrypen was hoe zy in zo droog ene aarde haar voedsel kreeg. Men ziet ze ook in menigte in dat zelve soort van aarde op andere plaatsen in dit Land wassen.

Spaansche Netels.

Philadelphia.

Tegens den avond keerden wy weer naar Philadelphia.

Erwten.

Erwten worden ’er in Pensylvanie niet veel gezaid, schoon voorheen, volgens het geen enige bejaarde Zweden ons verhaalden, ieder Boer een veld met erwten plegt te hebben. Even zo is het ook in New Jersey en het zuidelyke van New York. Maar in het noorder gedeelte van New York, of omtrent Albany, en in alle de gedeeltens van Kanada, die door de Franschen bewoond worden, zait men ’er veel van, en zy slagen ongemeen wel. Alleen is men door Wormen in de Ewrten. een klein gekorven diertje in de eerstgenoemde Landschappen genoodzaakt geworden, zo nuttig een gewas niet meer te kweken. Voorheen was dit diertje weinig bekend. Het paart in den zomer, omtrent den tyd van het bloeijen der erwten, en legt dan een eitje in byna iedere kleine erwt. Als de erwten ryp zyn, zoude men van buiten niet zeggen dat ’er wormen in zitten, dog men vindt ze als men de erwten doorsnydt. De worm blyft den gehelen winter en een deel van de lente over in de erwt als men hem laat begaan, en eet al het binnenste op, zo dat ’er weinig meer dan de schil overblyft. Ten laatsten verandert de worm in een schaalagtig insekt, kruipt door een gat, dat hy zelf maakt, uit de erwt, en vliegt weg, om naar nieuwe erwtelanden te zoeken, ten einde daar te paren en zyn geslagt voorttezetten.

Oorsprong daar van.

Dit schadelyk gedierte heeft zig uit Pensylvanie naar het Noorden uitgebreid; want New York, waar het nu menigvuldig is, wierd ’er voor twaalf of vyftien jaren niet van geplaagd, en voor dien tyd teelde men erwten in overvloed zonder het minste belet. Maar allengskens wierden deze kleine vyanden zo menigvuldig, dat men van het zaijen van erwten moest afzien. Men klaagde hierover op vele plaatsen. De Boeren rondom Albany hadden thans het genoegen dat hunne erwten nog vry waren van dit Insekt, maar vrezen ’er altyd voor, dewyl het ieder jaar nader aan die streek komt.

Rhus radicans.

Vergiftigheid.

Dit gewas heeft de zelve kwade hoedanigheden als de Vergiftboom, dien ik boven beschreven heb, van schadelyk te zyn voor sommige menschen en niet voor anderen; dog de Vergiftboom heeft een sterker vergift. Evenwel heb ik menschen gezien die al zo sterk opzwellen van dezen boom. Ik weet ook twee Zusters, waarvan de ene dit gewas behandelen kon zonder het minste ongemak, schoon de andere ten eersten de uitwaassemingen ’er van gevoelde, zodra zy omtrent op den afstand van ene el den boom naderde, en zelfs als zy op ene plaats stond waar de wind over den boom henen naar toe woei. Dog op my had dit soort van Sumach noit enige kragt, schoon ik ’er meer als honderd proeven, zelfs met de zwaarste stammen, mede genomen heb, en het sap zelfs eens in myn oog sprong, zonder my enig letsel te doen. De huid van de hand van een ander mensch, welke ik zeer nat met dit sap gemaakt had, wierd weinig uren daarna zo hard als leder, en vervelde de volgende dagen zo sterk, dat het was als of ’er gantsche schalen van afvielen.

De bosschen en ’t hout.

Den 10. October des morgens vroeg verzelde ik den Heer Kock naar zyn Landgoed, het welk omtrent negen Eng. mylen noordwaards van Philadelphia legt.

Schoon de bosschen van Pensylvanie vele Eiken leveren, en men ’er meerder soorten van vindt dan meer naar het Noorden, bouwt men hier egter zo veel schepen niet als in de noordelyke Landschappen, byzonderlyk in Nieuw Engeland. De ondervinding heeft geleerd dat hoe meerder het hout naar het Noorden wast het des te duurzamer is, en dat de deugd afneemt naar mate men de warmte nadert. Ook is het zeker dat de bomen in het zuiden schielyker groeijen, en dikker kringen maken dan in het Noorden. Daarenboven, die in ’t Zuiden wassen hebben grover sapbuizen voor den omloop der vogten. Om deze reden bouwt men zo veel schepen in Pensylvanie niet als in Nieuw Engeland, schoon meerder dan in Virginie en Maryland. In Karolina bouwt men ’er geen in ’t geheel, en men laat ze daar uit Nieuw Engeland komen. Die men hier, zelfs uit de beste Eiken timmert, duren nauwlyks meer dan tien of ten hoogsten twaalf jaren, en dan zyn zy zo vergaan dat niemant ’er mede in zee durft steken. Daar komen schippers uit Engeland in Amerika om daar schepen te doen bouwen. De meesten gaan naar Nieuw Engeland, de noordelykste Provincie; en zo zy al met schepen naar Philadelphia geschikt overkomen, gaan zy egter gemeenlyk van daar naar Nieuw Engeland. De Spanjaards in de West Indien, wil men, dat hunne schepen van een byzonder soort van Ceders bouwen, die bestand zyn tegens het water en de verrotting; dog dit soort vindt men niet in de Engelsche Volkplantingen. Hier zyn meer dan negen verschillende soorten van Eiken, dog geen van die is zo goed als het ene soort dat wy in Zweden hebben. Om deze reden kost een schip van Europisch veel meer dan een van Amerikaansch Eikenhout.

Beet.

Velen, die zig hier op het tuinieren toeleiden, hadden, verscheiden jaren ondervonden dat die Rode Beet, welke voortkwam uit zaad van New York gekomen, zeer zoet en aangenaam wierd, dog dat zy alle jaar verminderde als zy uit zaad hier gewonnen werd gekweekt. Men moest dan ieder jaar zo veel zaad uit New York doen komen als men van noden had. Ook heeft men opgemerkt, dat gewassen uit Engelsch zaad voortkomende veel beter zyn, dan die uit zaad in Amerika gewonnen worden gekweekt.

Radys.

Papier.

De Heer Kock heeft enen Papiermolen op een klein beekje, daar allerlei grof papier gemaakt wordt. Zy wordt ’s jaars voor vyftig pond st. Pensylvanisch geld verpagt.

Schaarschheid van Appelen.

Dit jaar, wierd my verteld, waren de Appelen schaarscher dan naar gewoonte, het welk door de aanhoudende droogte in de maand van Mai veroorzaakt was, die de bloeisems had doen verwelken. De hitte was zo sterk geweest dat zy de planten en het gras op het veld verbrand had.

Het Polytrichum commune, een soort van mos, wast overvloedig in lage en vogtige Weilanden tusschen de bosschen, en bedekt ze op vele plaatsen, gelyk ons mos in Zweden doet. Ook was het gemeen op de hoogtens.

Landbouw.

De Landbouw was hieromstreeks in enen slegten toestand. Wanneer iemant een stuk lands koopt, het geen misschien noit is bebouwd geweest, hakt hy een gedeelte van het hout omver, haalt de wortels uit den grond, beploegt dien, zait ’er koorn in, en heeft de eerste reis enen overvloedigen oogst. Dog dat zelve land verscheiden jaren agter een bebouwd wordende, moet het noodzakelyk zyne vrugtbaarheid verliezen. Men laat het dan braak leggen, en ontgint een ander stuk. Op deze wys gaat men voort tot dat men zyne geheele bezitting in koornlanden veranderd heeft, en put dus den grond uit. Dan komt men weer tot het eerste stuk lands, dat zig nu volkomen verhaald heeft, bebouwt het zo lang het iets geven wil, en gaat daarna weder aan een ander.

Gebrek aan Mist.

Het is hier onmogelyk veel mist te winnen, om dat men gewoon is het vee, zomer en winter, dag en nagt, altyd in ’t veld te laten. Maar wanneer het land enige jaren braak legt groeit ’er velerhande onkruid op, en dit zet ’er zig zo vast op, dat ’er een geruime tyd vereischt wordt om het uitteroeyen. Dit is ook de reden dat ’er altyd zo veel onkruids tusschen het koorn staat. De grote vrugtbaarheid van den grond, die by de aankomst der Europeanen noit bebouwd geweest was, deed hen den Landbouw op deze wys veronagtzamen, waarin velen nog blyven voortgaan. Maar dezen bedenken niet, dat als de grond geheel en al uitgeput is, ’er een lange tyd en veel arbeids nodig is om dien weder in staat te brengen; vooral in deze gewesten, die alle zomers door de hitte zo worden uitgedroogd. De grond der koornlanden bestond uit ene dunne laag van tuinaarde, zeer vermengd met een soort van steenkleurige klei, en vele deeltjes van gebroken glinsterende aarde. Deze laatste kwam van de stenen, die men hier overal op de diepte van een voet vindt. Deze stukjes deden den grond glinsteren, als ’er de zon op scheen.

Glinsterende steen.

Byna alle de huizen hier omtrent waren van dien steen of van gebakken’ steen, dog de eerste was gemeender. In Germantown, dat twee Eng. mylen lang is, zag men geen ander muurwerk dan van dien steen. Maar daar zyn ’er verscheiden soorten van. Somtyds bestond hy uit enen zwarten of gryzen glimmer, lopenden met golvende aderen, die hier en daar tusschen de kromtens met enen gryzen, lossen en fynen kalksteen opgevuld waren, welke ligt kon aan stukken gewreven worden. Sommige doorschynende deeltjes van Quarts waren ’er door verspreid. Dog het glinsterzand maakte het grootste deel van dien steen uit. Hy was vry gemakkelyk te bewerken, en kon met yzeren gereedschap in allerlei gedaantens gehouwen worden. Maar somtyds bestond hy uit enen zwarten glimmer met fyne korrels, enen witten fynen zandsteen, en enige Quartskorrels, zo dat de verscheidene delen wel door malkander gemengd waren. Somtyds vertoonden zig ook brede strepen van den witten kalksteen, zonder enig vermengsel van glimmer, dog meest waren zy sterk vermengd, en van ene gryze kleur. Eindelyk vindt men ’er op enige plaatsen die uit geheel fyne en zwarte glimmerstukken en enen grauwen, lossen en zeer fynen kalksteen t’zamengesteld zyn. Dezen waren ook gemakkelyk te bewerken.

Deze verscheidenheden van stenen vindt men gemeenlyk by malkander. Men trof ze byna overal aan als men een weinig diep groef, dog niet in gelyke menigte en van gelyke deugd. Ook waren ze niet allen even ligt uit den grond te krygen. Als iemant dan een huis wilde bouwen, vorschte hy eerst naar waar hy den besten steen kon vinden. Men vindt dien zo wel op de akkers als op onbebouwde velden, op ene diepte van twee tot zes voeten. De stukken zyn meer of min groot. Sommigen hielden van agt tot tien voeten in de langte, twee in de breedte, en enen in de dikte. Anderen waren veel groter, dog ook enigen kleinder. Zy lagen hier by beddingen op malkander, van omtrent een voet elk bed in de dikte. De langte en breedte waren verschillend, dog gemeenlyk zo als ik gezegd heb. Men moest meest drie of vier voet diep zyn eer men de eerste laag vond. De losse grond boven de lagen is vol van kleine stukjes van dezen steen. Deze grond is de steenkleurige aarde, die hier algemeen is, en uit zand en klei bestaat, schoon ’er het zand de overhand heeft. De losse stukken glimmer, die zo sterk in het zand glinsteren, schynen van den steen onder den grond afgebroken te zyn.

Gebruik daarvan.

Men moet aanmerken, dat als men dezen steen tot metselen gebruikt men de platte zyde naar buiten keert. Maar de stenen zyn dikwyls ongelyk aan alle kanten, en dan maakt men ze gelyk, dat ligt te doen is. Dog evenwel blyven ze ongelyk in dikte, en kunnen zo net niet op een gevoegd worden als gebakken’ stenen. Ook breken ’er wel stukken af als men ze bewerkt, en laten openingen in het buitenste van den muur. Men vult die met kleine stukken steens en kalk, en overpleistert ze, zo dat het niet kan gezien worden, ten minsten niet op enigen afstand. Eindelyk, smeren zy op de buitenkanten der muren kruisgewys lopende strepen van kalk, zo dat men zeggen zoude dat de muren uit even groten stenen bestonden, en dat die witte strepen de voegen der stenen waren. Het binnenste van de muren wordt glad gemaakt en gewit. Men heeft niet gemerkt dat dit soort van steen het vogt uit de lugt aantrekt. In Philadelphia en daaromstreeks zyn vele huizen op die wys gebouwd.

De Huizen zyn gemeenlyk op de Engelsche wys gemetseld.

Dassen.

De Skulkill.

Tegens den avond keerde ik naar Philadelphia terug. Den 12. October gingen wy ’s morgens naar de Skulkill, ten dele om zaden en planten te verzamelen, en ten dele om allerlei soorten van waarnemingen te doen. De Skulkill is een smalle stroom, die omtrent vier Eng. mylen ten zuiden van Philadelphia in de Dellaware valt. Maar hoe smal hy ook is, loopt hy wel twee honderd Eng. mylen ver, en ontspringt op de westzyde van de Blauwe bergen. Het is een groot nadeel voor dit Land dat ’er verscheiden Watervallen in deze Rivier zo digt by Philadelphia zyn, waardoor zy onbevaarbaar is. Ik ontwierp dezen dag enige beschryvingen van zulke kruiden daar het vee naar zoekt, en van zulken die het laat staan.

Mollen.

Men ontdekte op de velden hier en daar kleine onderaardsche gangen, lopende met allerlei bogten. De opening was groot genoeg voor een Mol. De aarde, die, als het ware, een verwulf ’er boven, en als een kleinen wal maakte, was omtrent twee duimen hoog, ene goede hand breed, en omtrent enen duim dik. Ik zag dikwyls deze onderaardsche gangen op de onbebouwde landen, die zig door de opgeworpen aarde ontdekten, en inzakten als men ’er optrapte, het welk het wandelen lastig maakte.

Talkboom.

Hier wast ene plant, van welker bessen men een soort van wasch of talk maakt, waarom ze de Zweden Talkstruik noemen. De Engelschen geven ze den naam van Candleberrytree of Bayberry-bush, en de Ridder Linnæus heet ze Myrica cerifera. Zy groeit overvloedig in ene droge aarde, en schynt byzonderlyk in de nabuurschap der zee wel te tieren, want diep in het land heb ik ze niet gevonden. De bessen groeyen in overvloed op den vrouwelyken struik, en zien ’er uit als of ’er meel opgestroid was. Men verzamelt ze laat in den herfst, wanneer ze ryp zyn, smyt ze in een pot kokend water, zo dat haar smeer smelt, en boven op het water begint te dryven, het welk men dan met een schuimspaan ’er afneemt, en in een anderen ketel doet, zo lang tot dat ’er geen talk meer op het water dryft. Zo dra de talk styf is ziet hy ’er uit als gemene talk of als wasch, maar heeft ene morssige groene kleur.

Kaarssen daarvan gemaakt.

Om deze reden wordt hy nog eens gesmolten en gezuiverd, zo dat hy ene schone doorschynende groene kleur krygt. Deze talk is duurder dan de gemene talk, maar beter koop dan wasch. Te Philadelphia gaf men ene schelling voor het pond, daar de gemene talk maar ene halve, dog wasch twee schellingen kost. Van dezen talk maakt men hier te lande op vele plaatsen kaarssen, waar men egter wat gemenen talk onder doet. Dit soort van kaarssen breekt niet ligt en smelt zo niet in den zomer als de anderen, brandt byna beter en langer, en geeft zulk enen damp niet, maar zy laten veel eer enen aangenamen reuk na wanneer zy worden uitgedaan.

Een oude Zweed van een en negentig jaar verhaalde my dat zyne Landslieden voorheen dit soort van kaarssen plegten te gebruiken. Tegenwoordig gebruikt men dezen talk zo veel niet, indien men beestevet krygen kan, om dat het zo veel moeite kost de bessen te verzamelen. Dog de arme menschen, die in oorden wonen waar deze bessen veel wassen, en niet veel vee hebben om te slagten, gebruiken dezen talk voor kaarssen. Ook maakt men van het vet van deze plant ene zeep, die aangenaam ruikt, en zeer goed is om den baard te scheren. Nog maken ’er de Heelmeesters pleisters van. Een Koopman van Philadelphia zond eens ene menigte van deze kaarssen naar de Roomschgezinde Landen in Amerika, denkende ene goede winst ’er op te hebben; dog de Geestelyken wilden ze niet nemen. Een oude Zweed zeide dat de Wilden voorheen den wortel van deze plant gebruikten tegens de tandpyn, en dat hy zelf, den wortel, in stukken gesneden, rond om den tand gelegd hebbende, veel baat by dit middel gevonden had. Een andere Zweed verhaalde dat de schil van den wortel hem geholpen had. In Karolina maakt men van dezen talk niet alleen kaarssen maar ook zegellak.

Penny Royal.

Koopwaren van Nieuw Engeland.

De Waren die men gewoon is uit Nieuw Engeland naar Londen te zenden zyn de volgenden. Allerlei Visch by Terre Neuve, anders Newfoundland, of elders gevangen; Traanolie, van verscheiden’ soorten, Walvischbaarden, Teer, Pek, Masten, nieuwe Schepen, enige Pelteryen, en somtyds enig hout. De Engelsche Eilanden in Amerika, als Jamaik, en de Barbados, trekken uit Nieuw Engeland, Visch, Vleesch, Boter, Kaas, Talk, Paarden, Vee, allerlei Houtwerk, als kuipen, emmers, tobben en diergelyken; en zenden terug Rum, Suiker, Syroop, en andere voortbrengsels, of ook wel baar geld. Het meeste hiervan, byzonderlyk van ’t geld, gaat verder naar Londen, om de goederen te betalen die men van daar ontvangen heeft.

Elzen.

De Elzen wiessen hier in overvloed op natte en lage plaatsen, en zelfs somtyds nog al op vry hoge gronden, dog kwamen noit tot de hoogte der Europische Elzen, en stonden gemeenlyk als struiken van een of twee vadem langte. De Heer Bartram en anderen, die veel in deze gewesten gereisd hadden, verhaalden my, dat hoe meer men naar het zuiden trekt de Elzen zo veel te kleinder worden, dog dat zy meer noordelyk hooger en dikker waren. Ik vond zelf naderhand dat de Elzen in Kanada die van Zweden niet veel weken. Men gebruikt ’er den bast van om rood en bruin te verwen. Een Amerikaansche Zweed vertelde my, dat hy zig eens in het been tot op het gebeente toe gehouwen hebbende, zo dat de wonde zeer gevaarlyk was, hy zig daarvan genezen had door de kwetsuur met water te wassen, waarin hy den elzebast had laten koken.

Nagtschaduw.

Verwen.

Collinsonia.

Toeneming van het land.

Ik vroeg den Heer Franklin en anderen, die het Land wel kenden, of zy ’er enige tekens ontmoet hadden waaruit men opmaken kon, dat voorheen sommige plaatsen, die nu land waren, onder water gestaan hebben, en ik kreeg het volgende antwoord.

Wanneer men van hier zuidwaards reist komt men op ene plaats waar de grote weg zeer diep tusschen twee bergen doorgaat. Aan beide de zyden ziet men niets als oester- en mosselschelpen, in ene oneindige menigte boven malkander leggende, schoon het vele mylen van de zee af is.

Wanneer men in de Stad om putten te maken of om huizen te bouwen graaft, vindt men de aarde in verscheiden’ beddingen boven malkander leggen. Op ene diepte van viertien voet of meer ontmoet men klootronde stenen, die van buiten zo glad zyn als die welken aan zee op het strand leggen, en daar zo glad worden door het schuren der baren. Als men verders door gegraven en op de diepte van agttien of meer voeten gekomen is, ontdekt men op sommige plaatsen modder, diergelyken als de zee op ’t strand smyt, en als gemeenlyk op den bodem der zee en der rivieren legt. En deze modder is vol van takken, bladeren, riet, houtskolen, en andere dingen.

Somtyds is het gebeurd dat de huizen zeer schielyk aan ene zyde begonnen te zakken, zo dat men genoodzaakt was ze aftebreken. Dieper gravende, om enen vasten grond te vinden, kwam men op dat zelve soort van modder vol van hout, wortels en diergelyken.

Zyn nu deze redenen niet gewigtig genoeg om te doen besluiten, dat die plaatsen in Philadelphia, die nu viertien en meer voeten onder den grond zyn, voorheen de bodem der zee waren, en dat by verscheiden toevallen, zand, aarde en andere dingen daar op geraakt zyn? Of dat de Dellaware voor dezen breder was dan thans, of haren loop veranderd heeft? Dit laatste doet zy nog tegenwoordig dikwyls, daarzy den oever aan den enen kant afkabbelt en aan den anderen vergroot. En Zweden en Engelschen wezen my verscheiden plaatsen waar dit geschied was.

Bloeyende planten.

Walnoten.

De zwarte Walnootboom had zyne meeste bladeren al laten vallen, en velen waren al geheel kaal. De Walnoten zelven waren ook afgevallen, en hare groene schil verwde de handen zwart als men ze behandelde, zo dat men lang werk had eer ze weer schoon waren.

Cornus florida.

De Cornus florida werd by de Engelschen Dogwood genaamd, en was overvloedig in de bosschen. Hy maakt ene schone vertoning wanneer hy in de lente vol witte bloemen staat. Het hout is zeer hard, en men maakt ’er weverspoelen, en ander schrynwerk van. Wanneer het gebeurt, dat het vee in de lente uit zwakheid neer valt, binden de Boeren het een stuk van dezen boom om den hals, zig verbeeldende dat dit helpen zal.

Men gebruikt het hout van dezen boom voor kanoos, delen, planken, blokken, schotels, borden, lepels, deurposten, en schrynwerk. Ik heb ene vry grote koornschuur gezien, welken geheel en al van enen enkelden boom, tot delen gezaagd, gemaakt was. Sommige schrynwerkers houden dezen boom beter dan den Eik, om dat die ligt buigt, dat de eerste noit doet en zig gemakkelyk laat bewerken. Dog anderen agten hem weinig. Het is zeker dat dit hout in het weder zo zeer krimpt, dat ’er grote reten in de planken komen, en in nat weder zwelt hy zo dat hy byna barsten moet, en nauwlyks is hier een hout bekend dat zo sterk krimpt en zwelt. Maar de schrynwerkers, die ’er veel in werken, zeggen dat ’er twee soorten van zyn; dog dit zyn eigenlyk maar twee Verscheidenheden, waarvan de ene met den tyd van binnen geel wordt, en de andere wit is. De eerste zegt men een losser hout te hebben. De bast laat zig, gelyk Marieglas, in dunne blaadtjes splyten, die veel naar bast gelyken. Men wil dat de bladeren gekneusd en tegens het voorhoofd gelegd goed zyn tegens hoofdpyn. Men geeft ook de schillen van den bast tot poeder gestampt den paarden droog tegens de wormen in. Sommigen beweren dat de wortelen even zo goed tegens de koorts zyn als de Kina. De boom wast in alle soorten van gronden, maar al te grote nattigheid is hem niet goed.

Beverboom.

De Beverboom, by Linnæus Magnolia glauca, zo door de Engelschen geheten om dat de Bevers de schors van dezen boom gaarn eten, wordt gevonden op verscheiden plaatsen van Pensylvanie en New Jersey, in enen schralen moerassigen grond, of in natte weilanden. Enige Zweden geven hem ook enen anderen naam, en sommige Engelschen heten hem wel ook Swamp Sassafras en Witte Laurier. Deze bomen laten hun loof vroeg in den herfst vallen, uitgenomen enige jonge bomen, die het den gantschen winter blyven behouden. Ik heb ze zelden ten noorden van Pensylvanie gevonden, waar ze op ’t laatst van Mai beginnen te bloeyen. De reuk der bloeisems is uitmuntend, en doet zig met enen gunstigen wind byna ene Eng. myl ver ruiken. De gantsche lugt wordt ’er van vervuld. Men kan niet beschryven hoe aangenaam het op dien tyd, vooral tegen den avond, in de bosschen is te reizen. De bloemen blyven drie weken op den boom, en zelfs meer naar dat de grond is, en al dien tyd verspreiden zy dien aangenamen geur. De bessen zien ’er ook zeer smakelyk uit als ze ryp zyn. Zy hebben een schoon rood, en hangen aan trossen met dunne steeltjes. De deugden van dit middel worden zeer verheven, en men pryst het in teringen aan. De bast op brandewyn gezet, of in andere vogten gekookt, wordt gezegd niet alleen borstkwalen, maar ook allerhande inwendige pynen en steektens te genezen; ook zou hy den buikloop stoppen. In verkoudheden gebruikt men de takken van den Beverboom in water gekookt. Volgens de vertelling van enen Zweed, was een van zyne kennissen, een oud man, die een open gat in zyn been had, dat hy te vergeefs door andere middelen getragt had te genezen, door enen Amerikaan op deze wys geholpen. Hy brandde wat van dit hout tot kolen, stampte dit tot poeder, mengde dat met varsch spek, en streek ’er de gaten verscheiden’ malen mede. Dit droogde de gaten op, die van te voren altyd open geweest waren, en de man had sedert altyd gezonde benen. Men gebruikt dit hout ook tot schrynwerk.

Dieren die mak gemaakt kunnen worden.

Omtrent de Dieren, welken men in de bosschen van Noord Amerika vindt, heeft men bevonden dat de volgenden tamelyk mak gemaakt kunnen worden, zo dat zy weinig van de Huisdieren verschillen.

Wilde Stieren.

Reën.

De Amerikaansche Reën lieten zig ook mak maken, gelyk ik ’er velen gezien heb. Een Landman in New Jersey had ’er ene, die hy jong zynde gevangen had, en welke nu zo mak was dat zy by dag in ’t bosch ging weiden en ’s avonds t’huis kwam, dikwyls ene wilde Ree mede brengende, en haren Heer gelegenheid gevende die te schieten. Vele lieden houden jonge makke Reën, en gebruiken ze om andere Reën te vangen, of om de wilden, vooral in den bronstyd, met zig naar huis te brengen.

Bevers.

De Bevers zyn dikwyls zo tam geworden dat zy op de vischvangst gingen, en den visch dien zy gevangen hadden den menschen bragten. Dit gebeurt dikwyls met Otters, waarvan ik ’er gezien heb die hunne Meesters naliepen als honden. Als de Meester in ene schuit ging, sprong de Otter in ’t water, en kwam dikwyls kort daarna met enen visch in den bek boven. De Opossum kan ook zo tam gemaakt worden, dat hy de menschen als een hond naloopt.

De Rakkoon.

De Rakkoon, dien de Zweden Sjupp noemen, kan men met den tyd zo mak maken, dat hy als een Huisdier langs de straat loopt, maar het is onmogelyk van hem zyn stelen te ontleren. ’s Nagts kruipt hy in de hoenderhokken en byt ’er alles dood. Suiker en andere zoetigheden moet men zorgvuldig voor hem verbergen, en de kasten en dozen wel sluiten, of hy sluipt ’er in, en snoept alles op. Dit maakt dat de Vrouwen alle dagen klagten tegens hem te doen hebben, en om deze reden willen vele menschen dit gedierte niet hebben.

Eekhoorns.

De kinderen maken de grauwe en de vliegende Eekhoorns zo mak, dat zy hun op de schouders springen, en hen overal volgen.

Kalkoenen.

In de bosschen vindt men ook wilde Kalkoenen, die van de makken maar daarin verschillen dat ze groter zyn, en een roodagtiger, dog ook lekkerder vleesch hebben. Als men de eyeren dezer wilde Kalkoenen onder een makke hen laat uitbroeyen, worden de kiekens ook mak, schoon het wel eens gebeurt dat zy groot wordende wegvliegen, waarom men hun de vleugels als ze klein zyn knakt. Maar de makgemaakte kalkoenen zyn gemeenlyk kwaadaardiger dan de tammen. De Inlanders maken hun werk van ze te temmen en by hunne hutten te houden.

Ganzen.

Wilde Ganzen weet men ook mak te maken. Wanneer zy eerst in ’t voorjaar overkomen, en zig een wyl ophouden, want zy broeijen niet in Pensylvanie, schiet men ze in de vleugels, als het gelukken wil. Dan roeit men ’er naar toe en vangt ze. Men houdt ze vervolgens enigen tyd binnen. Op deze wys worden zy dikwyls zo mak, dat men ze daarna ’s morgens kan uitlaten, en zy ’s avonds wederkomen. Dog uit voorzorg kortwiekt men ze. Ik heb van dit soort van Ganzen gezien, die de Eigenaar zeide reeds twaalf jaren gehad te hebben. Dog, schoon hy ’er agt van had, had hy ze noit met de anderen zien paren, of eyeren leggen.

Veldhoenders. Duiven.

Men kan de Patryzen, die hier ook menigvuldig zyn, ook zo temmen dat zy met de kippen lopen, en komen om gevoerd te worden wanneer men ze roept. Ook heb ik wilde Duiven gezien, die zo mak geworden waren, dat ze met de tammen uitvlogen en wederom kwamen. Sommige winters is ’er ene schrikkelyke menigte van wilde Duiven in Pensylvanie.

De Hommelvogel, of het Bloemzuigertje.

Gemeenlyk hoort men ze geen ander geluid maken dan het brommen hunner vleugeltjes; maar wanneer zy in de lugt malkander te keer gaan maken zy een geschirp gelyk een mos of een kieken. Zy zyn zo klein dat men ze ligtelyk voor grote hommels of kapellen aanzien zou. Hun vliegen gelykt naar dat van den hommel, en is ongelooflyk snel. Noit heeft men opgemerkt dat zy op vrugten of gekorven diertjes azen; de honing der bloemen schynt hun enig voedsel te zyn. Vele menschen hebben ze om hunne zonderlinge schoonheid gevangen en in koitjes gezet, maar zy stierven by gebrek van voedsel. Evenwel gelukte het den Heer Bartram ’er een paar van ene gehele week in ’t leven te houden, door ze water te geven waarin hy wat suiker had doen smelten, en ik denk dat men ze op die wys wel enen gehelen winter over in ene broeikas zou kunnen houden.

Ik besteedde den 25. October en den volgenden dag met alle myne verzamelde zaden in te pakken, dewyl ik gelegenheid had ze naar Engeland te zenden. Van daar gingen zy verder naar Zweden.

Reis naar New York.

Den 27. in den ogtendstond ging ik op een klein togtje naar New York, in gezelschap van den Heer Kock, met inzigt om het Land te zien, en te vernemen welke de veiligste weg ware om naar Kanada te gaan, door de wildernissen die men tusschen de Engelsche Volkplantingen en dat Landschap vindt.

De weg.

De weg dien wy langs reden was aan beide zyden vry wel bewoond door Engelschen, Duitschers en andere Europeanen. Wy zagen vlaktens en hoogtens van onderscheiden uitgestrektheid. Bergen en stenen zag ik nergens, enige keyen uitgenomen. By elke Landhoeve genoegzaam was een grote boomgaard van Perzik- en Appelbomen, waarvan sommigen nog vol vrugten zaten.

Heiningen.

De heiningen waren op vele plaatsen zo laag dat het vee ’er gemakkelyk overheen springen kon; om dit voortekomen dragen de varkens houten jukken, ene gewoonte die ik al aangemerkt heb over alle de Engelsche Volkplantingen algemeen te zyn. De paarden hadden aan den hals een stuk houts, waaronder een haak aan vast was, die in de heining bleef zitten als het paard zyne voorste voeten opligtte om ’er over te springen; dog ik twyffel of deze uitvinding wel goed is voor de paarden zelven. Hun wierd ook het overspringen belet door een stuk houts, waar van het ene eind aan enen der voorvoeten en het ander aan enen der agtervoeten was vast gemaakt, waardoor zy gedwongen wierden, zeer langzaam te gaan en volstrekt verhinderd te springen. Het kwam my voor dat dit stuk houts de paarden aan velerlei gevaren bloot stelde.

Stenen bruggen.

Digt by Nieuw Frankfort reden wy over ene kleine stenen brug, en wat verder, agt of negen Eng. mylen van Philadelphia, over nog ene andere. Tot nog toe zyn ’er gene mylpalen in het Land opgeregt, en men rekent de afstanden by gissing. Wat later werden wy aan een Veer over enen stroom gezet, waar wy drie pence voor ieder mensch met zyn paard betaalden.

Mockingbird.

New Bristol.

Omtrent den middag kwamen wy te New Bristol, een klein vlek in Pensylvanie, op de Dellaware, omtrent vyftien Eng. mylen van Philadelphia. De meeste huizen zyn van steen en staan op hun zelven. De Inwoonders dryven enen kleinen handel, dog de meesten laten hunne waren van Philadelphia komen. Aan de overzyde der Rivier, omtrent Burlington. vlak over New Bristol legt de Stad Burlington, waar de Gouverneur van New Jersey zyn verblyf houdt.

Schrale grond.

Wy hadden nu Landhuizen aan beide zyden van den weg, en kwamen in ene laan aan weerszyden met palen afgezet, die tamelyk grote koornvelden omgaven. Daarop volgde een bosch, en vier Eng. mylen ver zagen wy niets dan hout en enen mageren bodem, waarop de Lupinus perennis in overvloed wast. Ik was zeer verblyd ene plant zo wel op zo magere gronden te zien tieren, en begon zelfs te overleggen of men deze ontdekking niet ten nutte maken konde. Dog ik had naderhand het verdriet van te vinden dat het vee deze plant niet eten wil, schoon zy ’er zeer groen en frisch uitziet en malsch op het gevoel is. Misschien zal ’er een middel uittevinden zyn om ze het vee smakelyk te maken. Des avonds kwamen wy te Trenton, na dat wy aan een Veer de Dellaware waren overgezet.

Trenton.

Trenton is een lang smal vlek, wat van de Dellaware af, en leggende in ene zandige vlakte. Het behoort tot New Jersey, en wordt gerekend dertig Eng. mylen van Philadelphia te leggen. Daar zyn twee kleine kerken, ene voor de Bisschoppelyken en de andere voor de Presbyterianen. De huizen zyn gedeeltelyk van steen gebouwd, dog de meesten van hout, gemeenlyk twee verdiepingen hoog, hebbende enen kelder en ene keuken daar naast onder den grond. Zy staan tamelyk ver van malkander, aan den enen kant aan de straat en aan den anderen aan tuinen van verschillende grootte. In elken tuin is een put. De plaats wordt voor zeer gezond gehouden. Onze Waard vertelde ons dat twee en twintig jaren geleden, wanneer hy zig hier eerst nederzettede, ’er nauwlyks meer dan een huis was, maar sedert dien tyd is Trenton zo toegenomen, dat ’er nu omtrent honderd huizen zyn. De huizen zyn van binnen in verscheiden’ vertrekken door plankenbeschotten verdeeld. De Inwoonders dryven enen kleinen handel in waren die zy van Philadelphia krygen; maar hun voornaamste voordeel komt van de menigte van reizigers die van Philadelphia naar New York en terug gaan, want zy worden gemeenlyk met Trentonsche Jagten van Philadelphia te Trenton, of van daar naar Philadelphia gebragt. Maar van Trenton verder naar Nieuw Brunswyk gaat men met wagens, die elken dag op die plaats ryden. Velen van de Ingezetenen bestaan ook van het overvoeren van goederen, die alle dagen in menigte of van Philadelphia naar New York, of van New York naar Philadelphia gezonden worden. Tusschen Philadelphia en Trenton geschiedt dit te water, dog tusschen Trenton en Nieuw Brunswyk te land; het welk gemeenlyk door menschen van Trenton verrigt wordt.

Op de Jagten tusschen Philadelphia en Trenton betaalt men ene schelling en zes pence Pensylvanisch geld voor ieder mensch, buiten zyn pakkadie. Ieder Reiziger moet voor zyn eten en drinken zorgen, of een vast gesteld geld betalen. Tusschen Trenton en Nieuw Brunswyk is de vragt twee schellingen zes pence, de pakkadie daar buiten.

Landsdouwe.

Wy zetteden den 28. in den morgen onze reis voort. Het land was meest effen, hier en daar egter vertoonden zig enige languitgestrekte hoogtens. Men vond enig hout, dog het meeste veld was zonder geboomte, maar nergens zag ik in Amerika, de steden uitgezonderd, het land zo bevolkt. Egter verzekerde my een oud man, die hieromstreeks woonde, en ons een deel van den weg verzelde, dat het hem zeer wel heugde dat ’er tusschen Trenton en Nieuw Brunswyk maar drie Landhoeven waren; en dit was, dagt hy, nu omtrent vyftig jaar geleden. Den gehelen dag byna hadden wy uitgestrekte koornvelden aan weerskanten van den weg, en gemeenlyk daalde de grond tegens het zuiden. By elke Landhoeve is een schone boomgaard vol van Perzik- en Appelbomen, en in sommigen waren de vrugten in zulk ene menigte afgevallen dat zy den grond genoegzaam geheel bedekten. Overal mogten wy onze hoeden en zakken, zo veel wy wilden, vullen. Kerssebomen stonden ’er op den weg, by de Landhoeven en elders.

Schuren.

De Wilden.

Kleur van den grond.

Omtrent negen Eng. mylen van Trenton begint de grond van kleur te veranderen, tot hiertoe bestaan hebbende uit ene helder grauwe klei. Nu wierd hy roodagtig bruin, somtyds purperagtig, en somtyds van een kleur als Braziliehout. Deze kleur kwam van enen roden kalksteen, die veel geleek naar dien welken men vind op den berg Kinnekulle in West Gothland, en ene byzondere bedding in de rots maakt. Dus schynt de Amerikaansche rode kalksteen maar ene verscheidenheid van den Zweedschen te wezen. Hy lag in beddingen van twee of drie vingers dik, dog was deelbaar in verscheiden dunner schyven, welker oppervlakte zelden gelyk was maar gemeenlyk oneffen. De beddingen zelven waren dikwyls door horizontale scheuren afgesneden. Wanneer deze stenen aan de lugt bloot gesteld worden, vallen zy allengskens, eerst in stukken, en naderhand tot stof. De menschen hieromstreeks wisten ’er geen gebruik van te maken. De grond boven deze stenen is somtyds ryk en somtyds schraal. Op de meeste plaatsen daar men gegraven had kon men merken dat het grootste deel der omgeworpene aarde uit dit soort van steengrond bestond. Wy hadden deze roodagtige aarde overal tot digt by Nieuw Brunswyk, waar zy overvloedig is. De oever der Rivier vertoonde op vele plaatsen niets dan beddingen van kalksteen, die niet horizontaal, dog meer of min naar beneden liepen.

Princetown.

Omtrent ’s morgens te tien uren kwamen wy te Princetown, een vlek gelegen in ene vlakte. De meeste huizen zyn van hout, en staan niet bymalkander, maar hebben tuinen en weiden tusschen beiden. Dit oord wierd eerder door Europeanen bewoond dan Pensylvanie; en dit is de reden dat de bosschen meer weg gehakt zyn, en dat het land meer bebouwd is, zo dat men denken zoude in Europa te zyn.

Wy waren voornemens voorttereizen, dog een zware aanhoudende regen dwong ons hier tot den volgenden morgen te blyven.

Landsdouwe.

Wy vertrokken den 29. October weder. Het land was tamelyk wel bevolkt. Schoon wy thans grote bosschen zagen, bestonden zy allen uit bomen die hun blad laten vallen, en ik zag niet enen boom van het Dennegeslagt, tot dat ik te Nieuw Brunswyk kwam. De grond was effen, en scheen overal juist niet de rykste te zyn. Op sommige plaatsen waren kleine hoogtens, die zig ongevoelig in de vlaktens verloren, welken gemeenlyk door beekjes doorsneden werden. Byna elke Landhoeve had haren boomgaard. De huizen waren meest van hout, en op enigen afstand van de zelven stonden de bakovens, meest van klei gemaakt.

Rockhill.

Op enen heuvel, die met hout bewassen en Rockhill genoemd was, lagen enige stukken van rots, zo zwaar dat drie man werk zouden gehad hebben ze naar beneden te rollen. Maar behalven dezen waren ’er weinig grote stenen in het Land te vinden, want de meesten die wy zagen konden ligt door een man worden opgetild. Op ene andere plaats ontdekten wy vele kleine keizelsteentjes, dog ontmoetten gene bergen of rotsen.

Nieuw Brunswyk.

Omtrent den middag kwamen wy te Nieuw Brunswyk aan, een frai klein steedje in de Provincie van New Jersey, in ene vally op de westzyde der Rivier Rareton. Men kan het, om zyne lage legging, niet zien, voor dat men boven op den berg is, die ’er vlak by legt. De Stad legt zuid en noord, langs de Rivier. De Duitsche Ingezetenen hebben twee kerken, ene van steen, en de andere van hout. De Engelsche kerk is ook van hout; dog de Presbyterianen waren bezig ’er ene van steen te bouwen. Het Raadhuis heeft een goed aanzien. Sommige huizen zyn van gebakken’ steen, dog de meesten zyn van hout, of ten minsten van hout en steen te zamen. De houten huizen zyn los opgeslagen, bestaande uit planken, die van binnen met latten aan malkander vast zyn. Zulken die uit hout en steen t’zamen bestaan, hebben alleen stenen muren aan de straat, het overige is maar van planken. Dit zou enen Reiziger, die maar schielyk doorrydt, ligt doen denken dat alles van steen was. De huizen waren gedekt met houten berden. Voor elke deur is ene stoep van enige trappen hoog, met bankjes op zyde, waar de menschen ’s avonds een lugtje scheppen en de voorbygangers zien. De Stad heeft alleen maar ene straat in de lengte, en aan haar noordeinde ene dwarsstraat, beiden tamelyk lang.

De Rareton.

De Rivier Rareton vliet digt by de Stad voorby, en is diep genoeg voor grote Jagten. De breedte by de Stad is een musketschoot. De vloed komt tot enige mylen boven het steedtje. De Jagten worden in de langte by de brug geplaatst. De Rivier heeft hoge en steile oevers, dog by de Stad zyn zy laag. Ene van de straten Hollanders. wordt byna alleen van Hollanders bewoond, die hier van Albany gekomen zyn, waarom zy Albanystreet genoemd wordt. Deze Hollanders houden alleen maar gezelschap onder malkander, en komen zelden of noit by de andere Inwoonders. Nieuw Brunswyk behoort tot New Jersey; dog de meeste zo niet al de handel, dien het dryft, is op New York, dat ’er omtrent veertig Eng. mylen van daan legt. Men zendt daar koorn en meel in menigte, brood, veel lynzaad, planken, houten vaatwerk en allerhande timmerwerk naar toe. Vele kleine Jagten gaan dagelyks van de ene plaats naar de andere. De Inwoonders winnen ook veel van de Reizigers, die alle uren door het plaatsje trekken.

Grond. Stenen.

Vervolg der Reize.

Tegen den avond vervolgden wy onze reis, en wierden over de Rareton gezet. In enen drogen zomer en by ebbende zee kan men zonder gevaar den stroom doorryden. Aan de overzyde was de Rode Jeneverboom vry overvloedig. Het land was wel bewoond en de grond keizelagtig.

Wy zagen op verscheiden plaatsen Poulepintades op enen vry verren afstand van de huizen in ’t veld.

Omtrent agt Eng. mylen van Nieuw Brunswyk scheidde zig de weg. Wy sloegen links in. De weg aan de regterhand loopt naar Amboy, de voornaamste zeeplaats van New Jersey. Het land had een betoverend aanzien, men zag heuvelen en dalen, en alles zeer wel bebouwd. Van de hoogtens had men het gezigt over landhoeven, boomgaarden, koornvelden, bosschen, meren, eilanden, wegen en weilanden.

De grond was op de meeste plaatsen roodagtig. Ik twyffel niet of ’er waren lagen van den gemelden kalksteen onder. Somtyds zag ’er de aarde uit als Cinnabererts.

Woodbridge.

Woodbridge is een klein dorp, bestaande uit weinig huizen, en gelegen in ene vlakte. Wy hielden hier stil om onze paarden wat te laten rusten. De meeste huizen waren van hout, de muren van planken, die aan een eind rond en allen op dezelve ry leggende van dezelve langte waren. Sommige huizen hadden een Italiaansch dak, dog de meesten waren met gevels. De daken waren meest met houten berden gedekt. Putten en schepemmers werden meest overal gevonden.

Elizabeth-town.

Elizabeth-town is ene kleine Stad, omtrent twintig Eng. mylen van Nieuw Brunswyk. Wy kwamen daar even na het ondergaan der zon aan. De huizen staan verstroid, dog zyn wel gebouwd, gemeenlyk van planken, met daken van houten berden, waarmede ook de muren overdekt zyn. Ook waren ’er enige stenen gebouwen. Een kleine stroom loopt door de Stad van het westen naar het oosten, de welke by de eb byna droog is, maar met den vloed kleine Jagten voeren kan. Hier zyn twee fraye kerken, die ’er veel beter uitzien dan ’er ene in geheel Philadelphia doet. Die van de Engelsche kerk was van steen, had enen toren met klokken, en ene leuning rondom, van waar men over het omgelegen land ziet. De vergaderplaats der Presbyterianen was van hout, dog had enen toren en klokken, en was, gelyk de andere huizen, met houten berden gedekt. Het Raadhuis zag ’er ook wel uit, en had ook enen toren met ene klok. De oever der Rivier was rood van wegens den kalksteen. In en rondom de Stad zyn vele tuinen en boomgaarden, en men kan met waarheid zeggen dat Elizabeth-town in enen tuin legt, zynde de grond rondom effen en wel bebouwd.

De ganzen op enige plaatsen, daar wy dezen en den volgenden dag doortrokken, hadden drie of vier stokjes, van omtrent een voet lang, kruislings om den hals, ten einde ze te beletten door de half gebroken beheiningen te kruipen; het welk ze ’er regt grappig deed uitzien.

Wy namen ons verblyf dien nagt in ene herberg, Elizabeth-town Point geheten, omtrent twee Eng. mylen van de Stad gelegen, zynde het laatste huis aan dezen kant ’t welk tot New Jersey behoort. De man, die de herberg met het Veer daar by gepagt had, zeide ons dat hy daar ’s jaars honderd en tien pond Pensylvanisch geld voor betaalde.

Voortreize.

Den 30. October waren wy reisvaardig by het opgaan der zon. Digt by de herberg, daar wy dien nagt doorgebragt hadden, wierden wy ene Rivier in een half verrot vaartuig overgezet. Deze Rivier kwam ver van ’s binnens lands, en kleine schepen konden ze ligtelyk opzeilen, het welk een groot voordeel aan de Inwoonders van het naby gelegen land aanbragt, en hun gelegenheid gaf van hunne waren gemakkelyk naar New York te zenden. Zelfs diende zy hun om handel op de West Indien te dryven. De landeryen aan weerskanten der Rivier waren laag en bestonden uit weiden. Maar men kon ’er geen ander hoi winnen als dat op moerassige gronden wast, want by den vloed worden deze weilanden somtyds onder water gezet. Men zegt dat de menschen en het vee hier des zomers door ontelbare menigtens van muggen geplaagd worden. Dit wierd aan de laagheid en moerassigheid van den grond toegeschreven, waarin de muggen hare eitjes leggen, die door de warmte worden uitgebroeid.

Staten Eiland. New York.

Zo dra wy den stroom over waren bevonden wy ons op Staten Eiland, dat geheel en al van zout water omringd is. Hier begint de Provincie van New York. De meesten der Ingezetenen alhier waren Hollanders, of zulken die zig hier hadden nedergezet terwyl de Hollanders hier meester waren. Dog tegenwoordig waren zy verspreid onder de Engelschen en andere Europeanen, en spraken voor het groter deel Engelsch. Het gezigt over het land was zeer aangenaam, wordende niet zeer door bosschen belemmerd, en vertonende vele bebouwde landen. De heuvels en dalen gingen hier voort malkanderen aftewisselen.

Landhoeven.

De koornlanden waren uitmuntend wel gelegen, en met Weit of Rogge bezaid. Zy hadden gene sloten rondom, maar alleen watervoren, op zyn Engelsch, meer of min van malkander gelegen.

Wy zagen ergens enen watermolen zo aangelegd, dat wanneer het vloed was het water in enen vyver liep, maar als het ebde ging het verlaat open, en de molen wierd van het water rond gedreven.

De Stad New York.

Oesters.

Omtrent New York wordt ene grote menigte uitmuntende Oesters gevonden, wiergelyken men, en voor de grootte, en voor den smaak, op weinige plaatsen vindt. Men maakt ze in, en zendt ze naar de West Indien en andere oorden. Het inmaken geschiedt op deze wys. Zo dra de Oesters gevangen zyn, maakt men ze open, en wast den visch schoon af. Dan giet men wat waters in een pot, waarin men de Oesters ene wyl kookt, daarna op een schotel legt, tot dat ze enigzins droog zyn. Vervolgens neemt men wat speceryen, wat peper, en zo veel azyn, als men oordeelt noodzakelyk te zyn. Dit mengt men met de helft van het vogt waarin de Oesters gekookt zyn, en hangt het over ’t vuur. Men moet by ’t koken wel op het schuimen passen. Eindelyk giet men het al te zamen in een glazen of aarden vat, doet ’er de Oesters in en maakt het wel toe, dat ’er geen lugt by kome. Op deze wys kunnen de Oesters een geheel jaar goed blyven, en naar ver gelegen plaatsen verzonden worden.

De Kooplieden zenden om dezen tyd vele dus ingemaakte Oesters hier van daan naar de West Indien, waar by zy gemeenlyk ene aanzienlyke winst doen, want Oesters die hun hier ene schelling kosten verkopen zy den meesten tyd voor een pistool, of zesmaal zo veel als zy hun gekost hebben, en somtyds nog meer. De Oesters op deze wys ingemaakt zyn zeer lekker, en kunnen ook gebraden worden.

Ene andere manier van ze intemaken bestaat hierin. Men doet ze uit de schalen, braadt ze in een pan met boter, doet ze in een glazen of aarden vat, en giet ’er de gesmolten boter op, zo dat ze wel bedekt leggen, en er geen lugt bykome. Op deze wys ingelegt zyn zy even goed om te eten als op de voorgaande, en worden ook naar de West Indien en andere oorden verzonden.

Men at ze hier ook rauw, met azyn en peper, dog zelden. Meest braadt men ze in ene pan met boter, of in de schalen zelven op kolen. Ook kookt men ze in hun eigen water, dat zy in overvloed van zig geven, zo dra zy in de warmte komen. En men hield ze dan veel lekkerder als wanneer men ze in ander water kookte. Zy gingen hier voor ene gezonde spys. Arme menschen eten ze het gehele jaar door met een weinig broods.

De Oesters worden voornaamlyk op enen modderigen grond gevangen. Zy zyn zo talryk niet op het zand, en men vindt hier zelden rots of steen op den bodem der zee. De Oesterschelpen worden op grote hopen verzameld en tot kalk gebrand. Wy zagen vele zulke hopen by de Landhoeven leggen, die niet ver van zee waren; en omstreeks New York zagen wy de Boeren ze geheel en ongebroken op het land ryden, dat met weit bezaid was. De zee verschaft ’er hier ene schrikkelyke menigte van.

De Wilden, die voor de aankomst der Europers aan de zeekusten woonden, leefden voornaamlyk van oesters en mosselen. Nog vangen zy ze vlytiglyk, wanneer ze op plaatsen komen daar oesters zyn, en verkopen ze dieper in het land aan de andere Wilden. Dit is de reden dat men op die plaatsen daar men weet dat zy voorheen gewoond hebben ongemeen vele oester- en mosselschelpen op hopen vindt. En dit moet ons omzigtig maken in te beweren dat op alle plaatsen, digt by zee, of dieper landswaards in, waar men zulke hopen ontmoet, dezelven daar gelegen hebben sedert de tyden dat de zee over die landen stroomde.

Kreeften.

Zeekreeften worden hier ook overvloedig gevonden, en byna op dezelve wys als de Oesters ingemaakt en verzonden. Ik heb dikwyls horen verhalen dat de kust van New York al reeds lang door de Europeanen bewoond was, zonder dat ’er kreeften te vinden waren, zo dat zy uit Nieuw Engeland, daar ze overvloedig waren, in grote vischkorven derwaards wierden gebragt. Maar het gebeurde eens dat een dezer korven by Helgate kwam te breken, omtrent tien Eng. mylen van New York, en alle de Kreeften raakten vry. Sedert dien tyd zyn zy hier zo vermenigvuldigd, dat ze in den grootsten overvloed gevangen worden.

Koude Koorts.

Eikenbast.

De bast van den witten Eik wierd voor het beste middel tegens den loop gehouden. Men maakt hem tot poeder. My wierd van sommigen verzekerd, dat ’er gevallen waren waarin niets had willen helpen, en waar in dit middel ene zekere en spoedige genezing veroorzaakt had. In New York gebruikte men dezen bast ook om wol bruin te verwen, zo dat zy naar thee bohea gelykt, en in de zon niet verschiet. Onder de ontelbare schelpen en hoorns die men op ’t strand vindt, zyn ’er die veel Clams. naar een menschenoor gelyken. De Engelschen noemen ze Clams. Zy zyn zeer dik, wit, uitgenomen alleen het spitse eind, dat van binnen en van buiten blauw is, trekkende wat naar het violet en het purper. Men vindt ze in groten overvloed op de kust van New York, Long Island, en andere plaatsen. De schaal besluit een vry groot dier, het welk, niet alleen de Wilden, maar ook de Europers gaarn eten.

Met dezen schelpvisch dryft men enen aanmerkelyken handel onder de Wilden binnen ’s lands. Toen deze menschen nog op de kusten woonden, konden zy zelven hunne Clams vangen, waaruit hun voedsel voornamelyk bestond; maar tegenswoordig doen dit de Hollanders en de Engelschen, die op Long Island en andere zeeplaatsen wonen. Zo dra de schelp gevangen is neemt men ’er den visch uit, rygt hem aan een draad, en hangt hem dus in de lugt om in de zon te drogen. Dit gedaan zynde, wordt hy in vaten gelegd en naar Albany gezonden, waar de Wilden deze waar kopen, die zy voor een hunner beste geregten houden. Behalven de Europeanen komen velen van de Inlanders jaarlyks op de zee kust om Clams te vangen.

Wampum der Wilden.

De Wilden gebruiken deze schelpen in plaats van geld, en maken ’er hun zo genaamd Wampum van. Hunne Vrouwen hangen ze ook om als zy opgeschikt willen wezen. De Wampums worden eigenlyk van het violet der schelp gemaakt, want de blauwagtige stukken hebben by hun ene veel grotere waarde dan de witten. Een Reiziger, wel voorzien van deze schelpen, kan ’er ene aanmerkelyke winst mede doen onder de Inlanders; maar als hy geld, goud of zilver medeneemt, zal hy voorzeker verliezen, want de Wilden, die verder binnen ’s lands wonen, agten deze metalen weinig of niet, gelyk ik dikwyls heb opgemerkt. Voorheen maakten zy hunne Wampums zelven, schoon niet zonder veel moeite, maar tegenswoordig worden zy meest van de Europeanen gemaakt. Byzonderlyk doen dit die van Albany, en winnen ’er aanmerkelyk veel by. In ’t vervolg denk ik de wys waarop de Wampums gemaakt worden te beschryven.

Joden.

Behalven de verschillende sekten van Christenen, wonen ’er vele Joden in New York, die daar grote voorregten bezitten. Zy hebben ene Synagoge, bezitten huizen en buitenplaatsen in eigendom, en mogen winkel doen in de Stad. Ook hebben ze verscheiden schepen, die ze bevragten. In een woord, zy genieten de zelve voorregten als de overige Ingezetenen.

De Stad New York.

New York, de Hoofdstad der Provincie van dien naam, legt op 40. gr. 40. minn. N. en 74. gr. 4. min. W. van Lond. omtrent 97. Eng. mylen van Philadelphia. Hare legging is zeer voordelig voor den handel, want de Stad staat op een punt dat door twee bayen wordt gemaakt, in ene van dewelken de Rivier Hudson, niet ver van de Stad, zig uitstort. Dus is New York aan drie kanten van water omringd. De grond, waarop de Stad gebouwd is, is op sommige plaatsen effen en op andere heuvelagtig. De plaats wordt gerekend zeer gezond te zyn.

Gestigt door de Hollanders.

De Stad wierd het eerst door de Hollanders aangelegd, in ’t jaar, gelyk men zegt, 1623. toen zy meester van het land waren. Zy noemden ze Nieuw Amsterdam, en het land zelf Nieuw Nederland. De Engelschen maakten ’er zig meester van in ’t jaar 1664. en behielden het uit hoofde van het volgende verbond van vrede. Zy noemden het land en de Stad beiden New York. In grootte komt de Stad zeer na by Boston en Philadelphia. Maar in fraiheid, rykdom, en handel, betwist zy die plaatsen den voorrang. Tegenwoordig zal zy anderhalf maal zo groot als Gothenburg in Zweden zyn.

Boomkikkers.

Huizen.

Kerken.

Daar zyn verscheiden Kerken in de Stad, die aanmerking verdienen. De Engelsche Kerk, gebouwd in ’t jaar 1695. in het westen der Stad, is van steen, en heeft toren en klokken. De Nieuwe Hollandsche Kerk, insgelyks van steen, is vry groot, en heeft enen toren met een uurwyzer, het enige dat in de Stad is. Zy staat noord en zuid. Men heeft hier in het aanleggen van Kerken naar gene streken zig gerigt. In deze Kerk zyn nog altaar, nog sakristy, nog koor, nog kaarskronen, nog schilderyen. De Oude Hollandsche Kerk, insgelyks van steen, is zo groot niet als de Nieuwe. Zy was van binnen beschilderd, dog zonder beelden, en met een klein orgel versierd, dat haar de Gouverneur Burnet vereerd heeft. De mans zitten meest op de gallery en de vrouwen beneden.

De Presbyteriaansche Kerk is tamelyk groot, en eerst onlangs gebouwd. Zy is van steen, en heeft enen toren met ene klok. Nog vindt men ’er ene Duitsche Luthersche Kerk, ene Duitsche Hervormde Kerk, ene Fransche Kerk voor de Protestantsche Vlugtelingen, ene Quaker vergaderplaats; waarby men de Joodsche Synagoge nog voegen kan.

Fort George.

Aan den zeekant op de spits der landengte legt een tamelyk goed kasteel, het Fort George genoemd, het welk de gantsche haven bestrykt, en de Stad ten minsten voor enen onverwagten aanval verdedigen kan. Ten noorden tegens het strand aan is zy door palissades bevestigd, die egter, daar men in lang genen vyand te dugten heeft gehad, grotendeels in slegten staat zyn.

Water.

In de Stad zelve is geen goed water te vinden, maar digt ’er by is ene schone bron, waaruit de Inwoonders hun water voor de thee en de keuken halen. Sommigen evenwel, die minder kiesch zyn, bedienen zig van het water uit de putten in de Stad, schoon het zeer slegt is. Dit gebrek van goed water is lastig voor de vreemde paarden die in de Stad komen, want zy lusten het water niet dat men daar vindt.

De Haven.

De Haven is vry goed. De schepen kunnen met hunne volle lading vlak tegens de brug aan leggen. Het water is zeer brak, dewyl de zee gedurig in de Haven komt, en daar door vriest zy niet toe, ten zy in zeer koude winters. Dit is een groot voordeel voor den handel, het welk Philadelphia niet heeft. De Haven is bevryd van alle orkanen uit het zuidoosten, door Long Island, dat vlak over de Stad legt. Dus hebben de schepen alleen de zuidwester stormen te vrezen, want aan dien kant is de Haven open. Dog de ingang heeft enige gebreken, onder anderen dit dat ’er geen oorlogschip kan inkomen, want schoon zy vry diep is, is ’er egter voor zo diep gaande vaartuigen geen water genoeg. Somtyds is het ook wel zware koopvaardyschepen gebeurd, door het sterk gaan der golven, wanneer zy tusschen de zelven in nederzakten, eventjes grond te raken, schoon zonder kwade gevolgen. Buiten dat, de ingang is nauw, en vele schepen zyn daar vergaan, om dat ze ligt op ene bank geraken kunnen, als zy gene goede lootsen hebben. Oude lieden, die lang den ingang dier haven bevaren hadden, verzekerden my, dat hy nog dieper, nog ondieper, nog smalder nog breder was dan voorheen.

Het verschil van ty by hoogst en laagst water is hier omtrent zes Eng. voeten. Maar op zekere tyden van de maand, wanneer de vloed het hoogst is, stygt hy tot zeven voet boven de laagste ebbe.

Handel.

New York is misschien de Stad die van gantsch Noord Amerika den sterksten handel dryft. Boston en Philadelphia komen haar zeer naby. New York strekt haren handel zeer ver uit, en men wil dat zy meer schepen naar Londen zendt dan Philadelphia. Men voert van hier naar die Hoofdstad alle de pelteryen, die men van de Wilden koopt, suiker, Mahogany, Brazilie, en ander verwhout, Rum, en andere West Indische waren, nevens al het geld dat men uit de West Indien getrokken heeft. Alle jaren worden hier schepen gebouwd om te Londen verkoft te worden, en men heeft in de laatste jaren zeer veel yzers derwaards gezonden. Van Londen brengt men hier in, stoffen en allerhande Engelsche Handwerken en andere vreemde waren. Engeland, en inzonderheid Londen wint ontzaglyk by den handel op Noord Amerika; want niet alleenlyk New York, maar alle de Engelschen Steden op het vaste land voeren zo veel goed uit Engeland in, dat al het geld, nevens alle de waren die hier uit andere gewesten komen, naar Engeland moet, om het geen men hier trekt te betalen, en dit alles is daartoe nog niet voldoende. Hieruit blykt hoe veel ene wel geregelde Volkplanting tot de welvaert van hare Moederplaats toebrengt.

New York zendt vele schepen naar de West Indien met koorn, meel, bischuit, houtwerk, timmerhout, planken, vleesch, visch, boter en andere eetwaren. Ook gaan ’er velen naar Boston, in Nieuw Engeland, met koorn en meel, die van daar vleesch, boter, timmerhout, verscheiden’ soorten van visch, en andere waren terug ontvangen, welken zy verder naar de West Indien voeren. Daar nemen zy somtyds rum in, die op die plaatsen in groten overvloed gestookt wordt, en verkopen die hier met groot voordeel. Ook varen ’er somtyds geladen Jagten tusschen New York en Philadelphia over en weder; hetgeen alleen, gelyk uit de Koeranten blykt, geschiedt, om dat sommige waren op de ene plaats duurder zyn dan op de andere. Jaarlyks zendt men ook schepen naar Ierland beladen met West Indische waren, maar vooral met Lynzaad, dat hier gewonnen wordt. Men heeft my verzekerd dat ’er sommige jaren meer dan tien schepen mede geladen naar Ierland gegaan zyn, om dat het vlas daar gezegd wordt geen goed zaad te geven. Maar het is waarschynlyk dat de ware reden is, dat men in Ierland, om des te beter vlas te hebben, niet wagt tot dat de plant ryp is, en derhalven vreemd zaad moet laten komen. En dus is die een der hoofdtakken van den handel geworden.

Somtyds worden de goederen die naar de West Indien gaan met gereed geld betaald, en somtyds in waren, die of eerst naar New York gebragt, of regelregt naar Engeland of Holland gezonden worden. Als dan een schip op de terugreis gene waren medenemen, of niemant het bevragten wil, zo vaart het naar Newcastle in Engeland, en neemt in plaats van ballast steenkolen in, die hier wel betaald worden. Ook gebruikt men ze in vele huizen, in de keuken en in de kamers, dewyl zy beter koop geschat worden dan het hout. New York dryft ook enigen handel op Zuid Karolina, waar het koorn, meel, suiker, rum, en andere goederen naar toe zendt, en van waar het ryst wederom terug ontvangt, het welk genoegzaam het enige is dat uit Zuid Karolina verzonden wordt.

De waren waarin de Provincie van New York handel dryft zyn niet zeer menigvuldig. De voornaamsten zyn, pelteryen, die te Oswego van de Wilden gekoft worden, vele planken, die meest van Albany komen, timmerhout en vaatwerk, dat van omstreeks de Rivier Hudson gehaald wordt, en eindelyk weit, meel, garst, haver, en ander graan, dat men van New Jersey en uit de Provincie zelve krygt. Ik heb Jagten gezien van Nieuw Brunswyk, geladen met weit, die los in ’t schip lag, en met meel in tonnen gepakt, gelyk ook met ene menigte van lynzaad. De Provincie van New York levert ook enig vleesch en andere eetwaren, die men verzendt, dog in gene menigte. Ook is de voorraad van erwten die van Albany komt niet aanzienlyker. Maar des te meer yzer kan men verzenden, want men vindt het op verscheiden’ plaatsen van dit Landschap in overvloed en tamelyk goed. De overige voortbrengsels hebben niet veel om ’t lyf.

Wyn.

De meeste wyn, dien men hier en in de andere Volkplantingen van Noord Amerika gebruikt, komt van Madera, en is sterk en heet.

Handwerken.

Hier zyn nog gene Handwerken, die naam verdienen, aangelegd. Men krygt alles van Londen.

De Hudson.

De Rivier Hudson brengt den handel van New York veel voordeels aan. Zy is omtrent honderd en vyftig Eng. mylen landwaards in bevaarbaar, en valt niet ver van de Stad naar het westen in de Bai. Gedurende agt maanden van het jaar is de Rivier vol van Jagten, en andere grote en kleine vaartuigen, naar New York gaande of ’er van daan terug kerende, beladen met inlandsche of vreemde waren.

Schepen.

Ik kan niet juist bepalen hoe groot het getal der schepen is die jaarlyks hier aankomen of afvaren. Maar ik heb in de Pensylvanische Koerant gevonden, dat van den 1. December 1729. tot den 1. December 1730. twee honderd en elf schepen in de haven van New York gekomen, en twee honderd twee en twintig daar uit gevaren waren. En sedert dien tyd is de handel zeer sterk toegenomen.