HET GEBIED VAN DEN OUDEN RIJN.

Ik noodig U nu uit om met mij den sprong naar Leiden terug te maken van daaruit den ouden Rijn op te varen, volgend dien ouden stroom in al zijn kronkels tot Woerden. De Oude Rijn is een gekanaliseerde rivier, een, waar dus geen stroom meer in is dan alleen als er soms eens gespuit wordt, maar die toch in zijn geheel zijn rivierkarakter tot nu toe heeft behouden. Dat geeft aan dit water een groote bekoring. De vele kronkels, de plotselinge verwijdingen, zijn dikwijls van een verrassende schoonheid; de dorpjes en de gehuchten langs de oevers hebben zooveel karakteristieks en de buitenplaatsen daartusschenin zijn zoo kennelijk-antiek van bouw en aanleg, dat het een lieve lust is, om langs dezen Ouden Rijn te varen dwars door Zuid-Holland heen. Talrijk zijn de steenbakkerijen aan zijn oevers, talloos eveneens de scheepswerven: het geklop en gehamer is er niet van de lucht en heel wat—vooral ijzeren—vaartuigen glijden hier in den loop van een jaar in het Rijnwater.

De wegen langs den Ouden Rijn: ter onderscheiding Hooge en Lage Zij geheeten, zijn aan beide kanten met hooge boomen beplant. Daarvandaan heeft men een vrij uitzicht over het typisch-lage land daarneven: onderkent men er den rijkdom van den bodem door de dichtheid van de bevolking. Overal dorpen in het rond, of alleenstaande, meest groote boerenhuizingen.

Eerst komt Leiderdorp, dan komt Koudekerke. In dit laatste dorp, of althans vlak daarbij, staat een wiekenlooze molen, waar, volgens de overlevering, Rembrandt, wiens vader een welgesteld molenaar is geweest, zou hebben gewoond.

49. HAZERSWOUDE, Watermolen Roode Wip 50. Scheveningsche Visscherstypen

51. MOORDRECHT 52. LEIDEN, Vroegere Stadhuistoren

Dan komen we voorbij Oudshoorn met het oude kerkje (uit 1669) door Stalpert gebouwd en langs ’s Molenaarsbrug, de plaats waar jaarlijks duizenden Nederlandsche roeiliefhebbers de feesten van Hollandia gaan meevieren. En dan Alphen aan den Rijn (zie pl. 11 en 57).

Het centrum.

Het hart van deze bloeiende streek. Een bloeiend stedeke almede. In de oude geschiedenis bekend onder den naam Albiniana, een naam, die op hoogen ouderdom wijst. In de middeleeuwen het tooneel van vele episoden uit den feilen strijd der Hoekschen en Kabeljauwschen. Jacoba van Beieren versloeg er in de jaren 1425 en ’26 de laatsten op gevoelige wijze.

Even voorbij Alphen, bij de Gouwsche sluis, komt de Gouwe uit. Die loopt zuidwaarts naar Gouda, voorbij Boskoop (pl. 91). Een plaats met vele uitgebreide kweekerijen (er worden o.a. veel rhodondendrons gekweekt), vooral boomkweekerijen zijn er talrijk. Het gevolg is geweest, dat Boskoop, dat o.a. veel naar Amerika exporteert, zich in de laatste jaren sterk heeft uitgebreid.

Keeren wij nu weer terug naar onzen Ouden Rijn en vervolgen wij er onze vaart. De schoonheid van het landschap verandert niet. De wijde blik blijft, Zwammerdam passeeren wij en dan komt Bodegraven. Even daar voorbij ligt het fort Wierickerschans, dat in oorlogstijd is gebruikt als onderkomen voor geïnterneerde Engelsche officieren. Weldra komen wij dan weer in een van de oudste stadjes van Zuid Holland, in Woerden: de oude vestingstad.

De Rijn bij Woerden (pl. 25) is al zeer aantrekkelijk. Een water als dit verhoogt steeds de schoonheid van het stadsdeel, waardoor het stroomt. En zeker in een stadje als Woerden, waar alles nog spreekt van den ouden tijd. Het sterkst is dat het geval met het oude raadhuis, thans kantongerecht (pl. 1). Dat is misschien wel een der mooiste oude gebouwen van heel Nederland. Het is in de zestiende eeuw gebouwd, maar de voorgevel is uit het begin der zeventiende eeuw (1614). Als raadhuis bevatte dit schoone gebouw een prachtige raadszaal.

53. DORDRECHT, Catherijne Poortje 54. DELFT, Praalgraf Prins Willem I

55. ROCKANJE, Meertje 56. STREEFKERK, Panorama

Behalve dit zijn er nog verschillende oudheden in dit plaatsje te bewonderen: de Stadswaag, het Gemeene-landshuis en het Kasteel.

Zoo is het gebied van den Ouden Rijn niet alleen een mooi deel van Zuid Holland uit een oogpunt van natuurschoon, maar is het ook uit hoofde van zijn geschiedenis van geen geringe beteekenis.

Van Woerden uit zuidwaarts gaande over Waarden, blijvende ten N. van den Hollandschen IJssel komen wij in het gebied van de Reewijksche en Sluipwijksche plassen.

Ook hier weer water in overvloed. Stille, mooie wateren van mysterieuze schoonheid. Veenplassen in hoofdzaak. Maar in den loop der tijden dicht begroeid met riet en langs de oevers met mooie grillig-gevormde wilgen afgezet. Een eldorado voor liefhebbers van waterland-natuurschoon. Langen tijd werden deze schoone wateren bedreigd met droogmakingsplannen, maar het gevaar, dat dit werkelijk-eenige natuurmonument verloren zal gaan, is, voor zoover wij thans kunnen zien, gelukkig voorbij (pl. 29).

Wie wat van de Reewijksche en Sluipwijksche plassen wil zien, behoeft niet op het water te zijn. Men kan een heel mooie en zeer belangwekkende fietstocht van omstreeks acht K.M. lengte er doorheen maken. Immers er loopt een uitstekende weg doorheen van Bodegraven over Sluipwijk—dat in het hart van de plassen ligt—naar Gouda.

Het land ten zuiden van den Ouden Rijn tot Den Haag behoort voor het grootste gedeelte nog tot Rijnland. Daar liggen tal van grootere en kleinere dorpen in deze bij uitstek welvarende omgeving. Zoetermeer, Zegwaard, Stompwijk, Leidschendam (pl. 74), Benthuizen, Zoeterwoude en Hazerswoude (pl. 49), Waddinxveen, Boskoop, Moerkapelle, Zevenhuizen enz.

57. ALPHEN A. D. RIJN 58. GROOT-AMMERS

59. LEIDEN, De Waag 60. HILLEGOM-LISSE, Tulpen

Aan den eenen kant is Leiden en ook Alphen aan den Rijn de sleutel tot dit welvarende landbouwgebied, aan den anderen kant is dat

[

Inhoud

]

Gouda.

Wij zijn in deze stad aangeland in een belangrijk centrum gelegen aan de samenvloeiing van de Gouwe (pl. 19) en den Hollandschen IJssel, aan verschillende spoor- en tramwegen en vooral aan den drukken scheepvaartweg Amsterdam–Rotterdam.

Gouda is een mooie, ruim gebouwde, echt Hollandsche stad. Het heeft een prachtig stadhuis (pl. 4), dat uit het midden der vijftiende eeuw dateert (1449), maar dat daarna nog verschillende malen verfraaid is.

Zeer bekend is de St. Janskerk of Groote Kerk, eveneens uit de vijftiende eeuw. Er liggen in deze kerk heel wat bekende Nederlanders begraven, onder dezen is Coornhert zeker wel de bekendste. De kerk bevat niet minder dan 45 gebrandschilderde ramen, waaronder er verschillende zijn van de gebroeders Dirk en Wouter Crabeth (pl. 48) beiden geboren Gouwenaars en die de glas-schilderkunst in Parijs en Italië moeten hebben geleerd.

Gouda is een heel oude stad, die reeds in 1272 van graaf Floris V stedelijke rechten kreeg en die in de Middeleeuwen ten tijde der Hoeksche en Kabeljauwsche twisten herhaaldelijk het tooneel van feilen strijd is geweest. De stad is trouwens ook, zooals het bijna alle steden in het woelige Holland gegaan is, ettelijke malen verbrand en verwoest.

Gouda heeft zich groote bekendheid verworven door den kaashandel, waarvan het een middelpunt is, maar tevens door zijn pijpen-, kaarsen- en fayence-industrie.

De Gouwe kronkelt zich door het stadje en hier en daar zijn daardoor bijzonder fraaie stadsbeelden ontstaan, zooals bijv. bij de Vischmarkt (pl. 19). Voor wie van oude gebouwen houdt levert de stad eveneens een schat van gegevens. Talrijk zijn de oude gevels en zelfs zijn er nog vele van die oude kloosterkapellen overgebleven. Dan is er natuurlijk verder de Waag (1668) en het Museum, waarin de beroemde geëmailleerde beker, geschenk van Jacoba van Beieren, bewaard wordt.

Plaat D, MAASGEZICHT, ROTTERDAM

Nu wij toch hier in de buurt zijn, kunnen wij even den Hollandschen IJssel opgaan naar Oudewater, wij passeeren dan onderweg het dorpje Haastrecht (pl. 13).

Wij komen eveneens langs Goejanverwellesluis, ons uit de geschiedenis zoo welbekend als de plaats, waar de gemalin van prins Willem V, Wilhelmina van Pruisen, in 1787 werd aangehouden, hetgeen een invasie der Pruisen tengevolge had.

Oudewater is een heel bekend, schilderachtig gelegen stadje.

Heel oud.

Rijk aan merkwaardige gevels. Een vijftiende-eeuwsche kerk, een zestiende-eeuwsch stadhuis (pl. 15). Op de Markt staat de Heksenwaag (pl. 43) en daarnaast het huis waar, naar men zegt, Arminius het levenslicht heeft aanschouwd.

Oudewater is een van die plaatsjes, die in haar geheel zoo’n echt antieken indruk maken. Vermoedelijk komt dat wel, doordat veel, wat hier oud is, ook overheerscht.

Wij gaan nu meteen naar den overkant van den IJssel, naar de Krimpenerwaard, eveneens een typisch Hollandsch polderland vol bekende dorpen, als Stolwijk, Berkenwoude en, aan de Lek Schoonhoven, Ammerstol en Lekkerkerk.

Van al deze is Schoonhoven om vele redenen de voornaamste. Vroeger was het een aanzienlijke vesting; dat is trouwens nog heel goed te zien, aan de Veerpoort o.m., die een overblijfsel is van de zeventiende-eeuwsche omwalling (pl. 44). Herhaaldelijk treedt Schoonhoven in de geschiedenis op den voorgrond.

Tegenwoordig houden de bewoners zich bezig met industrie—het plaatsje heeft o.a. de grootste goud- en zilverindustrie in ons land—en visscherij. Voor dit laatste is Schoonhoven steeds bekend geweest, al sinds de middeleeuwen.

61. ’s-GRAVENHAGE, Binnenhof 62. DELFT, Brugje over het Vrouwenrecht

63. WASSENAAR, Vijver en Park 64. GOUDA, Turfsingel

[

Inhoud

]