V.
Reading edition
NOMBRAJ NOMOJ.
71. Fundamentaj nombraj nomoj neniam ŝanĝiĝas.
E.: Mi havas unu birdon, du ĉevalojn.
72. »Unu« povas esti uzata pronome (plej ofte en rilato kun »alia«). Tiam ĝi ĉesas esti vera nombra nomo kaj povas ŝanĝiĝi.
E.: Unuj kaj aliaj insultadis, riproĉadis sin reciproke.
73. De fundamentaj nomoj devenas adjektivoj, substantivoj, adverboj, per aldono de a, o, e. Kiam la nombro estas kunmetita, oni aldonas tiun finiĝon nur al la lasta parto.
E.: Unuo, unua, unue. Cent-tridek-dua.
74. Metante antaŭ a, o, e, specialajn sufiksojn, oni ricevas: a) opajn nombrojn (op); b) frakciajn (on); c) multigajn (obl).—Se la nombro estas kunmetita, oni agas kiel supre.
E.: Ili kvarope sin ĵetis sur min.
6 estas la tri kvaronoj de 8.
Sepoble sep faras (aŭ estas) kvardek-naŭ.
75. Adjektivaj nombroj (kiujn oni ricevas de fundamentaj per aldono de a) estas uzataj por kalkuli horon, tagojn, jarojn, vicon, paĝon, k. t. p.
Plej ofte oni ne esprimas la vorton horo, tago, k. c. kaj uzas la adjektivan nombron solan. Kompreneble, se klareco postulas la substantivon, oni ĝin uzas. (20.)
E.: Kia horo estas? La tria.
Kiun daton ni havas hodiaŭ? Hodiaŭ estas la dudeksepa de marto.
Henriko IV-a estas mortigita de Ravaillac.
Vidu paĝon 32-an.
76. Nombro hora, taga, peza, kosta, vica, daŭra, mezura, k. s. estas ordinare akompanata de prepozicio konvena (je, en, sur, po ...) kun nominativo, aŭ, pli ofte, de akuzativo sen prepozicio. (Cart.)—(39, 121.)
E.: Georgo Washington estis naskita la dudek-duan de februaro (Z.), aŭ: en la dudek-dua de februaro.
Kiom kostas tio ĉi? Naŭ frankojn.
Rim. 1. Kompreneble, kiam la nombro estas subjekto aŭ difinas apudmetite substantivon, kiu mem estas subjekto, tiam ĝi restas en nominativo: »Hodiaŭ estas la dudek-sepa de marto.« (Z.)—»Naŭ frankoj estas kosto de tiu ĉi ŝtofo.«
Rim. 2. Oni trovas iafoje por simpla dato nominativon solan: »Parizo, 15-a de februaro 1903.« Tion oni vidas ekz. en »Esperantisto«.
77. Horaj eroj povas esti kalkulataj laŭ jenaj manieroj:
A.
2 h. la dua (batas).
2 h. 10 m. dek minutoj de la tria.
2¼ (unu) kvarono de la tria.
2½ duono de la tria.
2¾ tri kvaronoj de la tria.
B.
2 h. 5 m. la dua kaj kvin minutoj.
2 h. 10 m. la dua kaj dek minutoj.
2¼ la dua kaj kvarono.
2½ la dua kaj duono.
2¾ la dua kaj tri kvaronoj.
C. iafoje:
2½ tridek minutoj (aŭ duono) antaŭ la tria.
2¾ unu kvarono antaŭ la tria.
2 h. 55 m. kvin minutoj antaŭ la tria.