DECRARACION D'A DOUTRINA LABREGA.

P.--¿Sondes labrego?

R.--Si, pol-a miña disgracia.

P.--Ese nome de labrego, ¿de quén o recibiche?

R.--D'o sacho que me fai callos n-as maus, d'a terra que rego c'o sudor d'a miña testa, d'as mouras fames que paso, d'o aire que brua n-as miñas faltriqueiras, d'a monteira que levo n-a chola, d'a coroza de palla que me libra d'a chuvia, d'as cirigolas d'estopa que me cobren de medio corpo abaixo, e d'outras cativeces entr'as que vivo aguniando.

P.--¿Qué quere decir labrego?

R.--Home acabadiño de traballos, caste de besta de carga n-a que tanguen á rabear os que gobernan, ser á quen fan pagar cédula como as persoas pra tratalo com'os cás, que leva faltriqueira n-o traxe por fantesia, boca n-a cara por bulra, que anda d'arrastro como as cobras, que fura n-a terra como as toupeiras, que traballa moito e come pouco, que á somellanza d'os burros d'arrieiro que levan o viño e beben a auga, precuran o trigo pra comer o millo, que anda langraneando por unha peseta sin poder nunca xuntala, e que ven á ser considerado pol-os seus somellantes como un ninguen que á todo chamar chámanlle Xan paisano.

P.--¿Qu'entendes por home de labranza?

R.--Unha caste de boi posto de pé, unha maquina de sacar cartiños d'a terra.

P.--¿Cal é a sinal d'o labrego?

R.--A probeza.

P.--¿Por qué?

R.--Porque n-ela vivimos e morremos.

P.--¿De cantas maneiras usa o labrego d'esta sinal?

R.--De duas.

P.--¿Cales son?

R.--Aunar ô traspaso e andar â mioca.

P.--¿Qué cousa é aunar ô traspaso?

R.--Unha cousa muy condanada que fai debecer as carnes, abrir a boca, ronronar as tripas e infrar o estómago de aire.

P.--¿Qué cousa é andar â mioca?

R.--Deitarse con apetencia y-erguerse con fame; sentir antoxos de comer pan e de beber viño, e non facer mais que comer o xenio e beber os ventos.

P.--Mostrade como.

R.--Meto por equivoco as maus n-as faltriqueiras e solasmente alcontro aire...; collo o saco d'o grau pra ir ô muino e non collo mais que lenzo; vou â casa d'os que teñen á pidir un peso emprestado e si non me dan co-a porta n-os fuciños, despáchanme con palabras de moito peso, pro non c'o peso qu'eu cobizo; vay o recaudador pra que lle pague os trabucos e non hacho mais que desculpas que lle dar.

P.--¿Por qué metedes as maus n-as faltriqueiras?

R.--Por non perder a costume qu'herdamos d'os nosos pâis que víviron mais acomodados.

P.--¿Por qué as levades â boca?

R.--Enganándonos, coidando que son pan pra ver si d'este xeito enganamos o estómago.

P.--¿Por qué as levades ô sacho?

R.--Porqu'en todo tempo e lugar os nosos gobernantes n-os piden as pagas d'os trabucos y-os señoríos as rendas.

P.--¿Cales son os vosos nemigos?

R.--Cóntanse por centos.

P.--¿Qué nemigos son esos?

R.--Á maores d'o mundo, d'o demo e d'a carne como teñen todal-as xentes, temos un fato d'eles: nove ministros en Madril, o Delegado d'a Facenda n-a provincia, o Adeministrador d'a Subalterna n-o partido, o Alcalde, os concexales y-o Sacretario n-o Concello, o cacique d'a parroquia, o veciño de porta con porta, a miseria n-a casa, os pedriscos n-os eidos, a fillosera n-os viñedos, o recaudador metido n-a cabeza, os trabucos e a contribucion territorial n-a cana d'os osos, a de consumos entalada n-as gorxas, a crência de que non hemos millorar de sorte n-o esprito, as falcatruas d'a curia enterradas hastr'o redaño, etc., etc., etc.

P.--¿Y-o traballo ten virtude contra eles?

R.--Non padre, nin esta.

P.--¿E por qué non?

R.--Porque non hay cartos que lle cheguen nin o traballo rende pra contentalos.