RADHARC I.

ÁIT: Teach clúthmhar i nDroichead-Átha. UAIN: Oidhche ghealaighe shamhraidh.

[Beirt cailíní ag fuagháil gréasa.]

MEÁIBLE.—A Estair, dún an fhuinneóg; tá faitchios orm anocht.

ESTAR.—Cad tá ar mo ghrádh gil anois? Tá an oidhche ciúin agus geal; tá ba ’na suan ar mhachairíbh míne agus caoirigh go clúthmhar ag cogaint a gcíorach ar sgáth na bhfál.

M.—An chaora ’na suaimhneas, acht cá bhfuil an t-uan, a Estair?

E.—Cá mbéadh sé, a laogh, acht le cois a mháthar.

M.—Fóiríor! is fada ó na máthair Meáible Bagenal. Mo léan! gan mé lem’ mháthair. Cogar i leith, a Estair; chonnac-sa sgáil ó chiainibh thuas annsain le taobh an toir droighin. Ba chosmhail le taidhbhse í, má tá a leithéidí ann.

6E.—Ná tabhair srian do shílteannaibh agus ná géill do phiseógaibh, a chaithis mo chroidhe.

M.—Chonnac an sgáil go háirithe; agus creideann na hÉireannaigh go mbíonn daoine maithe ag damhas lasmuich nuair ghileann an rae na ceanntair.

E.—Daoine maithe! Cúis gháire chúgainn. Ba bhaoth an smuaineadh é, acht shíleas aon uair amháin gur droch-dhaoine muinntir na hÉireann go léir⸺O, a Dhia! cad é sin?

M.—Amhastraigh ⁊ sceamhuigheal na bhfaol-chon; níor mhaith liom bheith lasmuich anocht.

[Cloiseann an bheirt bhan cos i n-áirde capaill, búithre adhairce, ⁊ bualadh dian ar chnap cómhlann na faithche.]

Dóirseóir [lasmuich].—Cia tá annsúd—namhaid nó cara?

Fear.—Mise Síográbh. Fosgail go déaghair—tá mo chapall tabhartha. Gléas dhá chapall láithreach, ⁊ sgaoil na coin fá’n dtír. D’fhóbair go stolfadh na macatíre mé—nár chualuighis ag amhastraigh iad?

[Tigeann an Ridire SÍOGRÁBH isteach.]

SÍOGRÁBH.—Móra dhíbh, ⁊ duit-se go sonnradhach, a bhruinneall óig. Badh mhaith liom suidhe led’ chois go fóill, ’gus éisdeacht leis an nguth do dhúisigheann grádh na laoch, acht sé mo rabhadh dhuit bheith gan mhoill ar muin na lárach duibhe tá ins an mainreach thíos d’á gléasa ag an bhfear.

7MEÁIBLE.—Cad é fáth an turais seo? Ní thuigim é, ná fós an bhrigh atá led’ chainnt. Tá lár na hoidhche ann; ní gnáthach lem’ leithéid-si triall le fear im’ aonar thríd an tír nuair bhéas an saoghal ’na shuan.

S.—Tá do chúmhal id’ theannta; máiseadh bíodh capall eile ullamh di, gidh gur b’é órdughadh an ridire Bagenal thusa féin amháin do thabhairt ’na láthair.

M.—Táim-se im’ mharcach mheathta istoidhche, agus fós tá’n mactíre lasmuich do chuirfeadh sgéan ar mo chapall.

S.—D’á olcas é an mactíre tá níos measa ’ná é lasmuich, acht inneósaidh do dhearbhráthair duit fáth an deabhaidh; tá Aodh Ó Néill ar tí tú fhuadach. Ná bíodh eagla ort ar a shon sain, mar tugaim na móide dubha go mbéidh Síográbh na Sagsan fá na sháil sul mbéir-si id’ leanán aige.

M.—Chualas trácht ar Aodh Ó Néill, agus chonnac é leis aon uair amháin; ní ceart duit beart do chur ’na leith ná béidh sé cionntach di ar ór an tsaoghail.

S. [I leath taoibh]—Dar Rí na nDúl, béidh fuil a chroidhe agam. [Ós árd.] Tá an oidhche ’gá caitheamh; is cóir dúinn bheith ar siubhal, a bhean uasal mhánla. Béidh an ridire Bagenal ag feitheamh linn go neamh-bhfoidneach.

[SÍOGRÁBH as láthair.]

8E. [ag féachaint ’na dhiaidh]—Go n-éirghidh an t-ádh leat! Do b’fhearr linn do chúl ’ná do cheannaighthe.

M.—A Estair, caithfeam gluaiseacht. Is é nós na mban géilleadh. Dá bhfaghainn mo rogha, do b’fhearr liom suidhe annso ag éisteacht le hochón na dtonn ag briseadh amuich ag béal na Bóinne.

E.—Fan, mar sin, agus leig do Shíográbh filleadh ar n-ais, a chuaird i n-aisdear.

M.—Ní lámhfainn é, a Estair. Ní fheacuighis riamh súla mo dhearbhráthar ag lasadh suas le feirg. Fosgail an fhuinneóg go mbéidh gaoth ghlan fhuar na hoidhche ag séide ar mo leabaidh fholamh.

9