Handschrift A (continued 2)

Eene scaerpe van Bruuns velle.

Oec gaf hi den fellen gheselle

2985Den palster in de hant daer-bi

Te zinen ghevoughe: doe was hi

Al ghereet te ziere vaert.

Doe sach hi ten coninc waert.

Hem liepen die gheveinsde tranen

2990Neder neuen zine granen,

Alse oft hi jammerlike in sine herte

Van rauwen hadde grote smerte.

Dit was bedi ende anders niet

Dat hi hem allen, die hi daer liet,

2995Niet hadde beraden al sulke pine

Alse Brunen ende Ysingrine,

Haddet moghen gheuallen.

Nochtan stont hi ende bat hem allen

Datsi ouer hem bidden souden

Dat hi ouer hem allen bade.

Dat orlof nemen dochte hem spade,

Want hi gherne danen ware:

Hi was altoes zeere in vare,

3005Als die hem seluen sculdich weet.

Doe sprac die coninc: ‘mi es leet,

Reynaert, dat ghi dus haestich zijt.’

‘Neen, heere, het es tijt:

Men sal gheene weldaet sparen. (f^o. 210c)

3010Huwen orlof, ic wille varen.’

Die coninc sprac: ‘Gods orlof!’

Doe gheboet die coninc al dat hof

Met Reynaerde huut-waert te ghane,

Sonder alleene die gheuane.

3015Nv wart Reynaert peelgrijn.

Ende zijn oem Ysingrijn

Ende Brune die ligghen ghebonden

Ende ziec van zeeren wonden.

Mi dinct ende ic wane des

3020Dat niement so onspellic es

Tusschen Pollanen ende Scouden,

Die hem van lachene hadde onthouden

Hadde hi Reynaerde doe ghesien:

3025Hoe wonderlic hi henen ghinc

Ende hoe ghemackelic dat hem hinc

Scaerpe ende palster omme den hals,

Ende die scoen, als ende als,

Die hi drouch an zine been

3030Ghebonden, so dat hi sceen

Een peelgrijn licht ghenouch.

Reynaerts herte binnen louch,

Dor datsi alle met hem ghinghen

Met so groter zameninghen,

3035Die hem te voren waren wreet.

Doe sprac hi: ‘coninc, mi es leet

Dat ghi so verre met mi gaet:

Ic vruchte, het mach hu wesen quaet.

Ghi hebt gheuaen .ij. mordenaren.

3040Gheualt datsi hu ontvaren,

Ghi hebt hu te wachtene meer

Dan ghi noint hadt eer.

Blijft ghesont ende laet mi gaen.’

Na dese tale ghinc hi staen

3045Vp sine .ij. achterste voeten

Ende maende die diere, cleene ende grote,

Datsi alle voer hem baden,

Of si alle an sine weldaden

Recht deel nemen wouden.

3050Si seiden alle datsi souden (f^o. 210d)

Sijns ghedincken in haer ghebede.

Nu hoert voert wat Reynaert dede,

Daer hi van den coninc sciet:

So drouuelic hi hem gheliet,

3055Dat hem somen zeere ontfaremde.

Cuwaert den haze hi becaremde:

‘O wy, Cuwaert, sullen wi sceeden!

Of God wilt, ghi sult mi gheleeden

Ende mijn vrient Belin de ram:

3060Ghi twee, ghine daedt mi noint gram.

Ghi moet mi bet voert bringhen.

Ghi zijt van zoeter wandelinghen

Ende onberoupen ende goedertieren

Ende ombeclaghet van allen dieren.

3065Ghestade es huwer beeder zede,

Als ic doe ten tijden dede,

Als ic clusenare was:

Hebdi louere ende gras,

Ghine doet ne gheenen heesch

3070Noch om broet, no om vleesch,

Noch om sonderlinghe spijse.’

Met aldus ghedanen prijse

Heuet Reynaert dese .ij. verdoort,

Datsi met hem ghinghen voort

3075Tote dat hi quam voer zijn huus

Ende voer de porte van Manpertuus.

Alse Reynaert voer de porte quam,

Ghi moet alleene buten staen,

3080Ic moet in mine veste gaen:

Cuaert sal in gaen met mi.

Heere Belin, bidt hem dat hi

Troeste wel vrauwe Hermelinen

Met haren cleenen welpkinen,

3085Als ic orlof an hem neme.’

Belin sprac: ‘ic bids heme,

Dat hise alleene troeste wale.’

Reynaert ghinc met scoenre tale

So smeeken ende losengieren

3090In so menegher manieren,

Dat hi bi barate brochte

Cuwaerde in sine haghedochte. (f^o. 211a)

Als si in dat hol quamen,

Cuaert ende Reynaert tsamen,

3095Doe vonden si vrauwe Hermelinen

Met haren cleenen welpkinen.

Die was in zorghen ende in vare,

Want so waent dat Reynaert ware

Verhanghen, ende so vernam

3100Dat hi weder thuus waert quam

Ende palster ende scerpe drouch:

Dit dochte haer wonders ghenouch.

So was blide ende sprac saen:

‘Reynaert, hoe sidi ontgaen?’

3105‘Ic bem worden peelgrijn:

Heere Brune ende heere Ysengrijn

Sijn worden ghisele ouer mi.

Die coninc heuet (danc hebbe hi!)

Cuaerde ghegheuen in rechter zoene,

3110Al onsen wille mede te doene.

Die coninc die lyede das,

Dat Cuaert die eerste was

Die ons verriet ieghen hem.

Ende bi der trauwen die ic bem

3115Sculdich hu, vrauwe Hermeline,

Cuaerde naket eene groete pine.

Ic bem vp hem met rechte gram.’

Ende alse dat Caert vernam,

Keerdi hem omme ende waende vlien.

3120Maer dat ne conste hem niet ghescien,

Want Reynaert hadde hem ondergaen

Die porte ende ghegreepene saen

Bi der kelen mordadelike.

Ende Cuaert riep ghenadelike:

3125‘Helpt mi, Belin, waer sidi?

Dese peelgrijn verbijt mi.’

Dat roupen was sciere ghedaen,

Bedi Reynaert hadde saen

Sine kele ontwee ghebeten.

3130Doe sprac Reynaert: ‘nu gaen wi heten

Desen goeden vetten hase.’

Ende ghinghen heten al ghemeene.

Haren rauwe was wel cleene (f^o. 211b)

3135Dat Cuaert hadde verloren tlijf.

Ermeline, Reynaerts wijf,

Ay, hoe dicke dancte so goets

Den coninc, die dor sine doghet

3140Die cleene welpkine hadde verhoghet

So wel met eenen goeden male!

Reynaert sprac: ‘hi jans hu wale.

Ic weet wel, moet die coninc leuen,

Hi soude ons gherne ghiften gheuen,

3145Die hi selue niet ne woude

Hebben om .vij. maerc van goude.’

‘Wat ghiften es dat?’ sprac Hermeline.

Reynaert sprac: ‘hets eene lijne

Ende eene vorst ende twee micken.

3150Maer maghic, ic sal hem ontscricken,

Hopic, eer lijden daghen twee,

Dat ic omme zijn daghen mee

Ne gaue dan hi omme tmijn.’

Soe sprac: ‘Reynaert, wat mach dat zijn?’

3155Reynaert sprac: ‘vrauwe, ic secht hu.

Ic weet een wildernesse nu

Van langhen haghen ende van heede.

Ende die so nes niet onghereede

Van goeden ligghene ende van spijsen.

3160Daer wonen hoenre ende pertrijsen

Ende menegherande vogheline.

Wildi doen, vrauwe Ermeline,

Dat ghi gaen wilt met mi daer,

Wi moghen daer wonen .vij. jaer,

3165Willen wi, wandelen onder die scade

Ende hebben daer groete ghenade,

Eer wi worden daer bespiet.

Al seidic meer, in loghe niet.’

‘Ay Reynaert,’ sprac vrauwe Hermeline,

3170‘Dit dinct mi wesen eene pine

Die al gader ware verloren.

Nu hebdi dit lant verzworen

In te wonen nemmermee,

Eer ghi comt ouer zee,

3175Ende hebt palster ende scerpe ontfaen.’

Reynaert andwoerde vele saen:

‘So meer ghezworen, so meer verloren. (f^o. 211c)

Mi seide een goet man hier te voren,

In rade dat hi mi riet:

Al vuldade ic dese vaert,

En holpe mi niet,’ sprac Reynaert,

‘In waers een ey niet te bat.

Ic hebbe den coninc eenen scat

3185Belouet, die mi es onghereet.

Ende als hi des de waerheit weet

Dat ic hem al hebbe gheloghen

So sal hi mi haten vele meere

3190Dan hi noint dede eere.

Daer-bi peinsic in minen moet,

Dat varen es mi also goet

Alse dit bliuen,’ sprac Reynaert,

‘Ende godsat hebbe mijn rode baert

3195(Ghedoe hoe ic ghedoe),

Of mi troestet mee daer-toe

No die cater no die das,

No Bruun, die na mijn oem was,

No dor ghewin no dor scade,

3200Dat ic in sconinx ghenade

Ne comme, dat ic leue lancst!

Ic hebbe leden so meneghen anxt.’

So zeere balch die ram Belijn

Dat Cuaert, die gheselle zijn,

3205In dat hol so langhe merrede.

Hi riep, als die hem zeere errede:

‘Cuaert, lates den duuel wouden!

Hoe langhe sal hu daer Reynaert houden?

Twine comdi huut! ende laet ons gaen.’

3210Alse Reynaert dit hadde verstaen,

Doe ghinc hi hute tote Beline

Ende sprac al stillekine:

‘Ay heere, twi so belghedi?

Al sprac Cuwaert ieghen mi

3215Ende ieghen ziere moyen,

Waer omme mach hu dus vernoyen?

Cuaert dede mi verstaen:

Ghi moghet wel sachte voeren gaen, (f^o. 211d)

Ne wildi hier niet langher zijn.

3220Hi moet hier merren een lettelkijn

Met siere moyen Hermelinen

Ende met haren welpkinen,

Die seere weenen ende mesbaren,

Om dat ic hem sal ontfaren.’

3225Belin sprac: ‘nu secht mi,

Heere Reynaert, wat hebdi

Cuaerde te leede ghedaen?

Also als ic conste verstaen,

So riep hi arde hulpe vp mi.’

3230Reynaert sprac: ‘wat sechdi?

Belin, God moete hu beraden!

Ic segghe hu wat wi doe daden:

Doe ic in huus gheganghen quam

Ende Ermeline an mi vernam

3235Dat ic wilde varen ouer zee,

Ten eersten wart haer so wee

Datso langhe in ommacht lach.

Ende alse Cuaert dat ghesach,

Doe riep hi lude: ‘helet vry,

3240Com hare ende helpt mi

Miere moyen lauen! so es in ommacht.’

Doe riep hi met groeter cracht.

Dit waren die woerde ende niet hel.’

‘En trauwen ic verstont oec wel

3245Dat Cuaert dreef groet mesbare:

Ic waende hem yet mesvallen ware.’

Reynaert sprac: ‘Belin, neent niet.

Minen kindren of minen wiue,

3250Dan mijns neuen Cuwaerts liue.’

Reynaert sprac: ‘vernaemdi yet

Dat mi de coninc ghistren hiet

Voer arde vele hoeghe liede,

Als ic huten lande sciede,

3255Dat ic hem een paer lettren screue?

Suldijt hem draghen, Belin neve?

Het es ghescreuen ende al ghereet.’

Belin sprac: ‘ende ic ne weet.

Reynaert, wistic hu ghedichte

3260Dat ghetrauwe ware, ghi mochtet lichte (f^o. 212a)

Ghebidden dat ict den coninc

Droughe, haddic eeneghe dinc

Daer icse mochte in steken.’

Reynaert sprac: ‘hu ne sal niet ghebreken,

3265Eer des coninx lettren hier bleuen,

Ic soude hu dese scerpe eer gheuen,

Heere Belin, die ic draghe,

Ende hanghense an huwe craghe,

Ende des conincs lettren daer in.

3270Ghi sulter al hebben groet ghewin,

Des conincs danc ende groet eere.

Ghi sult den coninc minen heere

Harde willecomme zijn.’

Dit loofde mijn heere Belijn.

3275Reynaert ghinc in die aghedochte

Ende keerde weder ende brochte

Sinen vrient Beline ieghen

Dat hoeft van Cuaerde ghedreghen,

In die scerpe ghesteken,

3280Ende hinc bi sinen quaden treken

Die scerpe Belin an den hals,

Ende beual hem als ende hals

Dat hi die lettren niet ne soude

Besien, of hi gherne woude

Ende seide hem dat die lettren staken

In die scerpe verholenlike,

Ende of hi wesen wilde rike

Ende sinen heere den coninc hadde lief,

3290Dat hi seide dat desen brief

Bi hem alleene ware ghescreuen,

Ende hiere raet toe hadde ghegheuen.

Die coninc souts hem weten danc.

Dat hoerde Belin ende spranc

3295Van der stede, daer hi vp stoet,

Meer dan eenen haluen voet:

So blide was hi van der dinc,

Die hem te toerne sint verghinc.

Doe sprac Reynaert: ‘Belin heere,

3300Nu weetic wel dat ghi doet eere

Hu seluen ende die zijn int hof.

Men saels hu spreken groeten lof, (f^o. 212b)

Alsmen weet dat ghi coont dichten

Met sconen woerden ende met lichten,

Men seit dicken: hets menich man

Groete eere ghesciet, dat hem God ionste,

Van dinghen die hi lettel conste.’

Hier na sprac Belin: ‘Reynaert,

3310Wats hu raet? wille Cuaert

Met mi weder te houe gaen?’

‘Neen hi,’ sprac Reynaert, ‘hi sal hu saen

Volghen bi desen seluen pade:

Hine heuet noch ne gheene stade.

3315Nu gaet voren met ghemake.

Ic sal Cuaerde sulke sake

Ontdecken die noch es verholen.’

‘Reynaert, so bliuet Gode volen!’

Sprac Belin, ende dede hem vp de vaert.

3320Nu hoert wat hi doet, Reynaert:

Hi keerde in sine haghedochte

Ende sprac: ‘hier naect ons gherochte,

Bliuen wi hier, ende grote pine.

Ghereet hu, vrauwe Hermeline,

3325Ende mine kindre also al gader,

Volghet mi: ic bem hu vader.

Ende pinen wi ons dat wi ontfaren!’

Si daden hem alle vp die vaert,

3330Ermeline ende heere Reynaert

Ende hare jonghe welpkine,

Dese ane-vaerden die woestine.

Nv heuet Belin die ram

Soe gheloepen, dat hi quam

3335Te houe een lettel na middach.

Als die coninc Belin ghesach,

Die de scerpe weder brochte,

Daer Brune die beere so onsochte

Te voren omme was ghedaen,

3340Doe sprac hi te Belin saen:

‘Heere Belin, wanen comedi?

Waer es Reynaert? hoe comt dat hi

Dese scerpe niet met hem draghet?’

Belin sprac: ‘coninc, ic maghet (f^o. 212c)

3345Hu segghen also ict weet.

Doe Reynaert al was ghereet

Ende hi den casteel rumen soude,

Doe seide hi mi dat hi hu woude

Een paer lettren, coninc vry,

3350Senden, ende doe bat hi mi

Dat icse droughe dor huwe lieue.

Ic seide, meer dan .vij. brieue

Soudic dor huwen wille draghen.

Doe ne conste Reynaert niet beiaghen

3355Daer ic de brieue in draghen mochte.

Dese scerpe hi mi brochte

Ende die lettren daer in ghesteken.

Coninc, ghine horet noint spreken

Van betren dichtre dan ic bem:

3360Dese lettren dichte ic hem,

Gaet mi te goede of te quade,

Aldus ghemaect ende ghescreuen.’

Doe hiet hem die coninc gheuen

3365Den brief Botsaerde sinen clerc:

Dat was hi, die ant werc

Bet conste dan yement die daer was.

Botsaert plach emmer dat hi las

Die lettren die te houe quamen.

3370Bruneel ende hi die namen

Die scerpe van den halse Belijns,

Die bi der dompheit zijns

Hier toe hadde gheseit so verre,

Dat hi snieme sal werden erre.

3375Die scerpe ontfinc Botsaert de clerc.

Doe moeste bliken Reynaerts werc.

Alse hi dat hoeft voert trac,

‘Helpe, wat lettren zijn dit!

3380Heere coninc, bi miere wit,

Dit es dat hoeft van Cuaerde.

O wach, dat ghi noint Reynaerde,

Coninc, ghetrauwet so verre!’

Doe mochtemen drouue sien ende erre

3385Dien coninc entie coninghinne.

Die coninc stont in drouuen zinne (f^o. 212d)

Ende slouch zijn hoeft neder.

Ouer lanc hief hijt weder

Vp ende begonste werpen huut

3390Een dat vreeselicste gheluut,

Dat noint van diere ghehoort waert.

Ghene dieren waren veruaert.

Doe spranc voert Syrapeel

Die lubaert, hi was een deel

3395Des coninx maech, hi mocht wel doen.

Hi sprac: ‘heere coninc Lyoen,

Twi drijfdi dus groet ongheuouch?

Ghi mesliet hu ghenouch,

Al ware de coninghinne doot.

3400Doet wel ende wijsheit groot

Ende slaect huwen rauwe een deel.’

Die coninc sprac: ‘heere Sierapeel,

Mi heuet een quaet wicht so verre

Bedroghen, dat ics bem erre,

3405Ende int strec gheleet bi barate,

Dat ic recht mi seluen hate

Ende ic mine eere hebbe verloren.

Die mine vriende waren te voren,

Die stoute heere Brune ende heere Ysingrijn,

3410Die rouet mi een valsch peelgrijn.

Dat gaet miere herten na so zeere

Dat het gaen sal an mine eere

Ende an mijn leuen, het es recht.’

Doe sprac Syrapeel echt:

3415‘Es ghedaen mesdaet, men saelt zoenen

Men sal den wulf enten beere doen comen

Ende vrauwe Hersenden also wel

Ende betren hem hare mesdaet snel,

Ende ouer haren toren ende ouer hare pine

3420Versoenen metten ram Beline,

Na dat hi selue heeft ghelyet

Dat hi Cuaerde verriet.

Ende daer na sullen wi alle loepen

(Hi heeft mesdaen, hi moet becoepen)

3425Na Reynaerde ende sulne vanghen

Ende sullen sine kele hanghen

Sonder vonnesse, hets recht.’

Doe andwoerde die coninc hecht: (f^o. 213a)

‘O wy, heere Syrapeel,

3430Mochte dit ghescien, so ware een deel

Ghesocht den rauwe die mi slaet.’

Syrapeel sprac: ‘heere jaet.

Ic wille gaen maken die zoene.’

Doe ghinc Syrapeel die coene

3435Daer hi die gheuanghene vant.

Ic wane dat hise teerst ontbant,

Ende daer na sprac hi: ‘ghi heeren beede,

Ic bringhe hu vrede ende gheleede.

Mine heere de coninc groet hu,

3440Ende hem berauwet zeere nu

Dat hi ieghen hu heeft mesdaen.

Hi biet hu, wildijt ontfaen,

Wie so blide si ofte gram,

Hi wille hu gheuen Belin den ram

3445Ende alle sheere Belins maghe

Van nu toten doms-daghe.

Eist int velt, eist int wout,

Hebse alle in hu ghewout,

Ende ghise ghewilleghelike verbit.

3450Die coninc ontbiet hu voer al dit,

Dat ghi sonder eeneghe mesdaet

Reynaerde moghet toren ende quaet

Doen ende alle zine maghen,

Waer so ghise moghet belaghen.

Wille hu die coninc gheuen heden

Te vryen leene eewelike.

Ende hier-binnen wilt die coninc rike

Dat ghi hem zweert vaste hulde.

3460Hine wille oec bi sinen sculde

Nemmermeer ieghen hu mesdoen.

Dit biedt hu de coninc Lyoen.

Dit neemt, ende leeft met ghenaden.

Bi Gode, ic dart hu wel raden!’

3465Isingrijn sprac toten beere:

‘Wat sechdire toe, Brune heere?’

Brune sprac: ‘ic hebbe lieuer in de rijsere

Dan hier te ligghene int ysere.

Laet ons toten coninc gaen

3470Ende sinen pays daer ontfaen.’ (f^o. 213b)

Met Syrapeel datsi ghinghen

Ende maecten pays van allen dinghen.

Nota.