THE ORIGINAL GAELIC OF THE BOOK OF THE DEAN OF LISMORE WITH A MODERN VERSION. (continued 4)

Iseabail ni Mhic Chailein. Mairg do ’n galar an gràdh, ge b’e fàth fa ’n abraim e, Deacair sgarachdainn r’a phàirt, truagh an càs ’s a bheileam féin, An gràdh sin thugas gun fhios, o ’s e mo leas gun a luaidh, Mar fhaigh mi furtachd tràth, bìthidh mo bhlàth gu tana truagh; Am fear sin do ’n tugas gràdh, ’us nach faodas ràdh os n-aird, Da cuiridh mise am buan chioma, domh fein is ceud mairg. Mairg.

Is e ùghdair so Dunchadh òg. Seachd saighid ta air mo thi, ta gach saighid diubh ’g am lot, ’Teachd edraim agus Dia, o ’s e sin is miann le’ m chorp; A h-aon diubh ta an t-uabhar, am bi dha an gath ann mo chrios, Minic a mheall e mi am buaidh, air ni thainig fois a nis. An dara saighead an drus, sin a chuis do bheileam daor, O lot na saighid ’n a ghò, ni bheileam beò o a rian; An treas diubh a ta, an altaibh mo chré a stigh, Cha leig an leisg dhe ’dheoin, mise slighe choir air bith; An ceathramh saighead an t-sannt, a Dhia mairg an d’fhuair e guin, Furtachd cha-n fhaigheam ri m ré, gun riochd cré air mo mhuin. An cuigeamh saighead an glamair, dimeas a chuir rium gu h-olc, Cuide ri m’urram a chràdhadh, agus o nach slan mo chorp; Dhiubh an t-seathamh saighead gharg, chuireas fearg eadraim ’us càch, Muire ’chasgadh nan urchair rium, o nach fhaigheam dion gu bràth; An t-seachdamh saighead an t-sùil, farmad ’us tnù ris gach ni, Na saighid ’g am faigheamaid cion, annta sin cha-n ’eil ar brìgh; Ghlac sin gille nach còir, mòr a mhiltear leis an arm, Char thilg duine dhoibh nar bhuail, char bhuail duine riamh nar mharbh. Cuiream paidear aoin mhic Dhé, ’us creud nan Abstol gu beachd, Eadraim agus guin nan arm, ’us cuig salm no sé no seachd. Seachd.

Auctor murreich albanach. Meich doth treyl gow teigh pharris nor a zone gon a sorve Cossnome in teyg trane gin cherri gyn skail ag nach el orn Dane dy struth rad haggirt scor cwne gi dlow ymit tolk Na berra a hy reith gyn ag skail is preve ra akre ort Na dan folchan id fekgith ga grane re ynnis a holk Legga did chwt a clath davr mar be angre zayvil ort Dane di he ris in luchd drach ga din ga avezon lad cor Scur rid locht di zul dyn doyn ma ym be olk ri oyn ort Marg a threig teyg in ardre er zray phekke troy in nee In tolk in ne donna gi devyr ymmi in sin feyzin mon zneve Ag so sermon di heil nawzeve mir helim nath vil sche in brek Fulling a vaissyth schal gow sathin in fer noch dothe gin ded Ar a chenych seil nawzeve dwl a cholle agis da chree Er a reir gi dany salke gyr ga deine ra ym begca mee. Meich.

Murreich ut supra. Baith yn cre vec zey pekkich mir a mee mor in skail Meissit dith di dor in neiss cross eiss crist er my vail A eissi crist sayn ditvoss mayth za choss is mo za lave Agis saynsi mis id zone a eddir ulli is sal is chnave Ner scurris danew ulk di chin voyr mi churp an . . . A choissvoyg gyn rove hawle er mi chenn is er mi chree Raith mis a voyr vor vin gi brone a ma dor li mai Sol fan dachaa mee fan nod gin rove roym gych rod raa. Baith.

An t-ùghdair Muireadhach Albanach. Mithich domh triall gu tigh Pharais, ’n uair a ghuin gun e soirbh, Cosnaim an tigh treun gun choire, gun sgeul aig neach eile oirnn, Dean do sriuth ri ’d shagairt, ’s coir cuimhneach gu dlù mu d’ olc, Na beir do thigh rìgh gun agh, sgeul is priomh ri agradh ort. Na dean folchainn a’d pheacadh, ge grain ri innseadh a h-olc, Leigeadh do chuid an cleith diomhair, mun bi angair gabhail ort, Dean do shìth ris an luchd dreuchd, ge dona, ge anbhuan le’d chor, Sguir ri’d lochd, do ghul dean domhain, mu ’m bi olc ri fhaighinn ort. Mairg a threigeadh tigh an Ardrigh, air ghràdh peacaidh, truagh an ni, An t-olc ni duine gu diomhair, iomadh an sin fiachan mu’n ghniomh. Aig so searmon do shiol an Adhaimh, mar shaoilim nach bheil se am breug, Fulang a bhàis seal gu seachainn, is fior nach deth gun d’theid, Fhir a cheannaich siol an Adhaimh, d’ fhuil, a cholla, ’us da chridhe, Air a réir gun deanadh sealga, ge’r ge dian ri’m bitheadh mi. Mithich.

Am Muireadhach ceudna. A bhi an cridhe Mhic Dhe, peacach mar mi mòr an sgeul, Mise d’a gun d’fhuair a nis, crois Iosa Criosd air mo bheul; A Iosa Criosd sean de’d mhos, mo dha chos ’us mo dha làmh, Agus seansa mise de’d dheòin, eadar fhuil, ’us shal, ’us chnàmh. Nior sguireas deanamh uilc, do chion mhòr mo chuirp a ni, A chaisrig gun robh thall, air mo cheann ’us air mo chridhe. Rath mis a mhoir fhir bhinn, gach bròn mu’n d’fhuair le mi, Sul fa ’n deachaidh mi fo ’n fhoid, gun robh romham gach ròd reidh. A bhi.

A houdir soo murreich albanych. Dane mi heggissk a threnoit a hearn in deit in choyl Ling er mi hange a threnot bennych inn id venot wor A threnot new er ni neyve nert marm neyve in noss Ling agis coddill ym chree a chinn phopbill neywe in noss Stur my layve teggisk mi chree teggisk mi roskg reith nyn skayle Ling er mi zouth gloss ym henge skouth reim chloos benne mi wayl Soo ym bayl leddri leive chaskis cayth chwneiss gi neith Soo yn tange nach terg lawryth benne a herk manmi ee Ort a threnoit ocht a threnoit ter yn leyghis lawyr rwmm Id ta a will zal chrann darrych cree pekkych sallych yn sown Gar zolk maa nar willis denyth ne zarni merlee a v’zey Mi law nochar leddar dwnyth fregir er zraw wur mee Fer gin danynsi dane breyga er wrega ella awra gorm Ne zin wreyga er wreyga ella re in deyd er ormmae Hwss a hug elle in nwm ne hagoyr zoiss zwll reay Noch cha lawe in rik no aalsi helic dane dawsi ach dea Ne dwni er talwun dim heggisk a hearn ach hwss feyn Ne far a ne rann ach re neiwe di ne hawle si chre cheyll Ma si licht fer er a willum caythe ay mayd moyd inn Mass er a wreyg a taym a threnot leyg er layr ner royd inn Ner choyr crea na tallow harrum ach tonn wraye beg in nerg Ner choyr ne elli dim allich a reith ach tennyth zarrych zerga Di zalvesi in teyve soo a threnot di hallow is di henni wee Dwnni di henni is hallown fwnni zy r awli ee.

Ga beg a chwle chronanych ni in dad one zat zryme Gin nis din re woralych ne rey fa wil a skaye Ne hay sin di v’cowle re math we sin ne faynow, Rachteis fir in doythin ’n a thigh wle gin nearri Is troygh lwm a henor is how in derri teissi Cha chorymich a wra sin ver how er mi reissi Barr in chath layddir verri fenni ny fayni Na di hearnyth crawe is tow feyn lay cheill Bog sin a henor a ne an coyra bolla Is far dea re hynlay na fayne errin olla Ga taring mi layis is me derri meissi Phadrik na toythr ayhis er mathew clynni beiskni Ne hurrinn zwt aythris ossin v^c in reayne Ach nath innyn far mathis agis flathis mi heyarni Di ɯarra aggwm conane far mewlass ni fayni Ne legfe layd wnnill di chomis a cleyrri Na habbir sen a ossin is anmein di wrayrri Be fest gi fostynich is gawe hugit me ryilt Da wacca ni catha is ni braddiche grast Ne wee ane reid id ter ter ach moyir ni fayni Ossin v^c ni flaa mest tanmyn a beithyll Na cwne ni cath cha nil ag asling sin seill Da glun ni gyir is meith ni shealga Bar lat wee na warri na wea si chaythir noya Troyg sin a henor is meithur ni schelga Faychin gi honnor za wil si chaythir noa Na habbir sin a phadrik is fallow di wrayrri In deggow sin daynyth barr finn is no fayni Er a lawe v^c eweissni ne fallow mi wrarri Is farr angil din di hanglew na finn is ni faynyth Da beanyth mir a weissith a gath zawryth ni beymin Di zelin in demis ver tow er ayne errin Dimmyth di wor zail er cath di heill Ni warrin did choyth lawyth ach how neiss a tenour Da marri mi zenissi ne estin di choyllane Is zoywo di hemoo in narrik di choyrra Da mardeis sin ulli si goynith ra cheilli Ne wea mi holli lwe re vii caithe ni fayni Vii fegthit urrit urrit vil tuss zi cleyrrew Di huttideis sin ulli lay oskir na henyr Ta tou in der di heill a henor gin cheyll Scur a neiss id wreysrow is be fest zim rayr Da wacca in lwcht cogthoill a v’fin in alvin Ne raacha za gomor re muntir ni caythre noya Aggis ner low ir dynoyll nor heg most gow tawri Sanossil ni braythryth fane woory zi rynis Mathwm zwt a cleyrre di sgeul na hynnis. Innis down.

Is e ùghdair so Muireadhach Albanach. Dean mo theagasg a Thrianaid, a Thighearna d’ an teid an ceòl, Ling air mo theangaidh a Thrianaid, beannaich ann ad bhinne mhòir, A Thrianaid naoimh air na neamhaibh, neartaich m’ arm naomh a nis, Ling agus codail a’m chridhe, a chinn phobuill neimh an nois. Stiuir mo làmh, teagaisg mo chridhe, teagaisg mo rosg, rìgh nan sgeul, Ling air mo ghuth, gluais a’m theangaidh, sguth ri m chluais, beannaich mo bheul, So am beul leadradh leibh, chaisgeas cath, chuimhn ’eas gach ni, So an teangaidh nach tearc labhradh, beannaich a sheirce m ’anamain. Ort a Thrianaid, och! a Thrianaid, toir mo leigheas, labhair rium, A ta amhail gheal chrann daraich, cridhe peacach salach an sunn. Ge h-olc mi nior mhilleas daoine, ni dheanadh mearla, ’Mhic Dhé, Mo lamh noch char leadar duine, freagair air ghràdh Mhuire mi. Fior gun deanainnse dion breige, air bhreug eile amhra gorm, Ni dhe ’n bhreug air bhreug eile, a rìgh an teid air orm; Thusa a thug eile annam, ni h-eucoir dhomhsa dhol réidh, Noch cha lamh ionraic no uasal, thiodhlaic dion dhomhsa ach Dia. Ni duine air thalmhainn do ’m theagasg, a Thighearna ach thusa féin, Ni fear a ni rann ach Rìgh neimh, do ni h-amhail ’s a chré cheill. Ma ’s e slighe fhior air a bheileam, gabhaidh e meud moid inn, Ma ’s air a bhreug a taim a Thrianaid, leig air lathair an fhior roid fhinn. Nior chuireas cré na talamh tharam, ach tonn bhraigh, beag an fhearg, Nior chuireas ni eile do ’m fholach, a Rìgh ach teine gàireach dearg; Do dhealbhassa an taobh so, a Thrianaid, do thalamh ’us de theine bhi, Duine de theine ’us thalmhainn, fuine gheibhear amhlaidh e. Ge beag a chul chronanach, ni ’n teid aon ghath gréine, Gun fhios do ’n rìgh mhoralach ’n a ré fo bhil a sgéith. Ni tha sin do Mhac Cumhail, rìgh maith bhi sin na Fianna, Rachadas fir an domhain ’n a thigh uile gun iarraidh. Is truagh leam a sheanair ’us thu an deireadh d’ aoise, Cha chothromach a bhreith sin bheir thu air mo righse. B’ fhearr an cath laidir bheireadh Fionn na Feinn, No do Thighearn cràbhaidh ’us tu fhéin le chéile. Bochd sin a sheanair a ni an còmhradh boile, Is fearr Dia re h-aon la no Feinn Eirinn uile. Ge teirce mo laithese ’us mi an deireadh m’ aoise, Phadruig na toir aitheas air maithibh Cloinne Baoisgne. Ni h-urrainn dhuit aithris Ossiain Mhic an Rioghain, Ach nach ionann ar maithese ’us flaitheas mo Thighearna. Da marrainn agam Conan fear mi-bhlasd na Feinn, Ni leigeadh le d’ mhuineal do chomas a chleirich. Na h-abair sin a Ossiain ’us ainmeine do bhriathran, Bi feasd gu foistinneach ’us gabh thugad mo riaghailt. Da facadh na catha ’us na brataichean greasda, Ni bhi aon rud ann d’ aire ach meoghair na Feinn. Oisiain, mhic na flath misd d’ anamain a bicheanta, Na cuimhne na cath cha-n eil aig aisling ’s an t-saoghail. Da cluinnteadh na gadhair us meoghair na seilge, B’ fhearr leat bhi ’n a ghoire na bhi ’s a chaithir naoimhe. Truagh sin a sheanair is meoghair na seilge, Fa chionn gach onoir dha bheil ’s a chaithir naoimh. Na h-abair sin a Phadruig, is falamh do bhriathra, An deugaidh ’s an deimhin, b’ fhearr Fionn ’s na Fianna. Air a laimh Mhic Baoisgne, ni falamh mo bhriathra, Is fearr aingeal de na h-ainglibh na Fionn ’us na Fianna. Da bithinn mar a bhitheas an cath Ghabhra nam beuman, Do dhiolainn an dimeas bheir tu air Feinn Eirinn. Do imich do mhòrdhail air càch de d’ shaoghal, Ni marrainn de d’ chomhlamhaich ach thu nis a’d aonar. Da maireadh mo dhaoinese ni éisdinn do ghòlan, ’Us gheibheadh tu do iompaidh an éiric do chòmhradh. Da mhairdeas sinn uile ’s sinn coinneachadh r’ a chéile, Ni bhi mo h-uile luaidh, ri seachd cathan na Feinn. Seachd fichead uiread uiread am bheil tusa di chleirichibh Do thuiteadas sin uile le Osgar ’n a aonar. Tha thu an deireadh do shaoghail a sheanair gun cheill, Sguir a nis de’d bhriathraibh ’us bi feasd do ’m réir. Da fhacadh an luchd cochaill a Mhic Fhinn an Almhuinn, Ni rachadh do chomoradh muinntir na cathrach naoimhe, Agus nior lugha ar tionoil ’n uair thigeamaid gu Tabhra. Is anuasail na briathran fa ’n mhòr rìgh a rinneas, Maitheam dhuit a chléirich, do sgeul ’n a h-innis. Innis duinn.