THE ORIGINAL GAELIC OF THE BOOK OF THE DEAN OF LISMORE WITH A MODERN VERSION. (continued 3)
Thomas Maclauchlan translation
MODERN.
Gearailt Iarla. Mairg a leumas thar a each, tuigeadh gach neach leis an aill, Gun d’imich mo chuid orm féin, ni bheil feum bhi ris na mnathaibh. Mo mhallachd am measg nam ban, ge do bhitheam seall ’n an dàil, M’ fhearaibh tha gun chéile, ni bheil feum bhi ris na mnathaibh. A gheug a dh’ eireas gu moch, ni bhi sìth gun lochd n’a dàil, Da canfaid ni bu léir, ni bheil feum bhi ris na mnathaibh. Fear le h-aon mhnaoi bhitheas gun rath, fear gun mhaith an toiseach nàmh, Na ceud lullaich a ni geum, ni bheil feum bhi ris na mnathaibh. A bhean a ni an t-éisdeachd domh, a dh’ éisdeas ri guth ’us ri glaodh, Mar gum bitheadh ’n a cluasaibh céir, ni bheil feum bhi ris na mnathaibh. Cuiridh si fearg air a fear, caochladh gean ris gach daimh, Cuiridh si an eudruime a ceum, ni bheil feum bhi ris na mnathaibh. Da faiceadh si sileadh an sùla, do ghillean ùr o’n . . . Ni dheanadh si ruith ach leum, ni bheil feum bhi ris na mnathaibh. Da faiceadh maighdean ùr òg, dha’n toireadh pòg gu sèimh, Da am bi beul do bhi air clàr, ni bheil feum bhi ris na mnathaibh. Pòsadh o’n altar ’us o’n chill, á laimh an t-sagairt ghrinn ghràidh, A dol gu h-olc ’us a mèin, ni bheil feum bhi ris na mnathaibh. Ni bheil feum bhi ris na mnathaibh, is iad an glaodh ’us an fhearg, Gach neach nach cuir sin an céill, ni h-eudar nach da féin is mairg. Mairg.
ANCIENT.
Auctor hujus Andro tosschych. Scoyd neyn dnnche a hayd eine scoyd is mow pleyd sloywg Scoyd ag dae is a wreeith scoyd ni geith a harbill roy Heill ni toythin mi vea balve is ni tre hoyvir gin ran woyme.
Auctor hujus im bard m’ynteir. Cred eith in long soo er loch inchsyth na veadis a haithrynsyth Cred hug in long er in loch is nach feadi ni fwnni a follych Eaffre de bail lamm ka lar leggi in leythin Er in locht fa lane fergith gith muth fa dail deveit In garve zeith varri benni no in synteith serve schrowth zlen Zoydith in cherwe won claddych er in choyne zarve zoyssidych Ogleich chonnik in charve er in schrowth oyhorr ag garve Keddey a heynyth na hynsyth na feyryth za forrinsyth Senn long gin nearni gin derri ner iddir sinni a sawilt Neyn lwng eith zi laythir lane gou twnni ni haythir imlane Bwrdi zi skythew deilloik dowth o correw seiss na slissew Tarni gin oyyme gai foyme er a woythchin ard inhor Cred ee in lowht oyd sin lwg zoe ga torrin eddir honnew An lwcht gin cheddrew gin cheyll baantrych in naknyth awree Boein wroskgilyth wrewnych lot wr donnyth dechewnych Scherryth connissych keikrych gyn nith donnith droch zentych Droch lorg is laywryth fa linni coissryth cley nanyth cotchin Flesk in goara gin choomn meskyth oyranith eddrwme Coissryth tone zarve nin dolle tee ma za liss locha hynsith Di boyl lit sin lwngi gi leyr er zrwme oyrree in nagwaill Ben waith ne lawyth sin lwng lyit a heagin aggin Beith ni mnawen is melsith er a vurri fest gin chaich ga in gowr Royegir in long as in locht er in saill schrowth zarve swlich Geith in lanvin ni lwg gow senn row nyth sanenych Faik myn er in schrow seithnyth in long zonnicht zroithzenych Si lane di wantrych ni baid sin taaill gin salmmi gin saale chread. Creaddyth. Torriskalle tyllich zownnolle grass lag wo ni dimmon tread Innin din wroid sin is din waddyth keithkr gow foill wradde ead.
MODERN.
Is e ùghdair so Anndradh Toiseach. Sgoid nighinn Dunchaidh a Thaid, aon sgoid is mo pleid sluaigh, Sgoid aig Daibhidh ’us a mhnaoi, sgoid na gaoith á h-earball ruaidh. Shaoil na tuathan mi bhi balbh, ’us na trì aobhar gun ràn uam.
Is e ùghdair so am bard Mac an t saoir. Creud i an long so air Loch Innse, na dh’ fheudas a aithris, Creud thug an long air an loch, nach faod na fuinn a folach. Feòrach do b’aill leam, cia le ’r leigeadh an lion, Air an loch fa làn feirge, gach mugha fa dàil do bhi. An garbh ghaoth bhar beinne, no na sianta searbh sruth ghlinne, Gheibhteadh a chairbh o’n chladach, air a chuan gharbh ghuaisideach. Oglaich, a chunnaic a chairbh, air an t-sruth aghmhora gharbh, Ciod e a h-ioghnadh ’n a innseadh na fhuaireadh d ’a foirinnse? Seann long gun iarna gun deireadh, nior idir sin a samhailt, An aon long de leathar làn, gu tuinn ni thathar iomlan. Buirde de sgiathaibh deileig dubh, o coiribh sios ’n a sliosaibh, Tairgne gun fheum ’g a faitheam, air a fuath chinn ard eanchair. Creud i an luchd oighe ’s an long dhubh, ’g a tarruing eadar thonnaibh, An luchd gun chaidrimh gun chiall, bantraich an aigne aibhrigh, Buidhean bhrosgalach bhruidhneach, lod ùr dona deuchainneach, Sior chonasach, ciocrach, guineach, dona, droch-dheantach; Droch lorg ’us labhradh fa leinn, coisridh cleamhanach coitchin, Fleasg an comhradh gun chom, misgeach, oranach, eudrom; Coisridh ton-gharbh nan dollaidh, ta ma dha shlios Loch Innse, Do buaileadh leatsa an long gu léir, air dhruim odhar an eugbhail; Bean mhaith ni lamhadh ’s an luing, liuthad a h-éigin againn, Bithidh na mnathan is miosa air a mhuir, feasd gun cach ’g an cobhar. Ruagar an long as an loch air an t-sàil sruth gharbh siubhlach, Gaoth an leanmhuinn na luinge, gu seann rubh nan Seananach. Fàgaidh mi air an t-sruth seana, an long ghuineach dhroch-dheantach, ’S a làn de bhantraich nam beud, ’s an t-sàil gun salma gun sal chreud. Creud. Tuairisgeul teaghlaich Dhunollaimh, gràs lag o na d’ioman treud; Ionann do ’n bhrùid sin ’us do ’n mhadadh, ciocrach gu feoil bhradaidh iad.
ANCIENT.
A houdir so oone m’murreich. Nawyth zoe in dane da in dwgi cach sowd Na lig a vekzey mee si feane in dew Beg a heyle in skol mi zayn a zoll fowm A dayn tarle rinn is schea zi weill meith Is moo wulle dim zeith riss fa thre na ee A tegwaill doo zowf di weith clooch no skay Air wen in dayn deim is mor meith is merg Kness mir chow er tonn glak chor is . . . Bail er dath nyn sowe trog mo chrow er schare Od chotlysyth in ryir troyg a zea mo chorr Di we sche far rowm er lwm kin gar royve Gin ee ann o loo di choy er wroin doyth Tin neach feicht coole russ is trom ri raye Coyk fleska nin sneim it ta in nanm ni mna Troyg gin eie fame wree er ni bree o cha . . . Da wyginsyth feyne gi rar hor in daw Slygh chonchwllin charn each teyg in teach bane Skayth corkrych kin zayk fai meith head er chath Schewle eeche v’erge ga mor sin ra raye Owch is mo fa rer mo zeith riss in dane.
Duncha mca pharsone. Allexr in di threig tw in zroyme na in vead schew a cur roeyve er layr, In dan schewe in bliyn gin zey na ym beith scheve mir schen gi brach Cheith nein doaris di zen o teith tow gi schen laeth Maiss er zroyme veiss in rath is mor hoayr how zi wath o zea. Caithrir weith er oye in ir er fert allxr oye ree Di chansit brayr reith gin wreyk osskanni ni flath finzreyk Dowirt in kaid er zeyve di wemirin ney fane reith Sloye in doythin troyeg in dayll gay id taa in dew na anythrane Di weith in ney dey reith in donane dwnne na warkkeich er tallwon truma Ga zea in tallow id ta in newe na warkkeich er a wonsin Id dowirt in tress owdir glik weith ym beith in ney ag m’phillip In newe ag nocha nell a heacht troeith zin talwon Allexr murnych mor allexandir hesgeith ergit is oyr In newe erss in carrew far id ta in toyr gi hasgaissey Mak phillip phelm oss crannew in ree oss ni readlainew In toyr oss ni scheadew slane in meill moyr ossin braddane In loyvin oss charrew gin blyi in nirwoye ossin nane laithe Sleyw scheioyne oss gi sleywe slayne oss gi schrow schrow oyrrelane In laik loyor oss ni cloichew in wurri oss minroythew Sownirrich in warrith gin none ayne erri oss errow tallwon Ayne err oss errew tallwon acht reith neyve is neyve hallwone Reith teynni nin draid is nin dork kenni nin gaid agus nin garrith Choyraa nin nowdir a beir er deacht er oye in nard reith Ne chosswill ra beith zlar bainn er chansidir in caithrir. Caithrir.
MODERN.
Is e ùghdair so Eoin Mac Mhuirich. Nimheach dhomh an dàn, da an tuig cach sud, Na leig a Mhic Dhé, mi ’s a phéin an diugh. Beag a shaoil an sgoil, mo dhàn a dhol fo bhinn An dàn tarladh ruinn, is si do mhill mi, Is mo a bheil de ’m ghaoth, ris fa thri na i, A teugbhail dubh dhomh, do bhi cloch ’na sgeith. Air bhean an dàin tiom, is mor m’fhioch ’us m’fhearg, Cneas mar chobhar tonn, glac chorr is deirge. Beul air dath nan sùgh, tug mo chruth air soirthe, O’d chodladsa an raoir, truagh a Dhé mo chor. Do bhi si far rium, air leam gun gàire robh, Gun i ann o lò, do chaidh air bhròn domh. Duibh na fitheach a cul, ruis is trom a ràdh, Coig fleasg ’n an snaim, a ta an ainm na mnath. Truagh gun i fo ’m bhreith, air a breith o chach, Da fhaighinnse féin, gu ri’r fhuair an daimh. Sleagh Chonchulain charna, each Taoigh an eich bhain, Sgiath chorcrach gun ghàig, fa maith h-iad air chath, Siubhal eich Mhic Eirc, ge mor sin ri ràdh, Och is mo fa réir, mo ghaoth ris an dàn.
Duncha Mac Phearsoin. Alastair, an do threig thu a ghruaim, no am faod sibh a cur uaith air làr, An d’fhan sibh am bliadhna gun Dhia, no ’m bi sibh mar sin gu bràth, Chaoidh ni ’n d’fhuaireas do ghean, o ta tu gu sean liath, Ma ’s ann air gruaim a bhitheas an rath, is mòr a fhuair thu a mhaith o Dhia. Ceathrar bhi air uaigh an fhir, air feart Alastair uaibhrich, Do chansaid briathra gun bhréig, os cionn an fhlatha Fionnghréige. Dubhairt an ceud fhear dhiubh, do bhitheamar an dé fa ’n rìgh, Sluagh an domhain, truagh an dàil, ge a ta an diugh ’na aonaràn. Do bhi an dé rìgh an domhain duinn, ’n a mhareach air talmhainn truime, Gur e an talamh a ta an diugh, ’n a mharcach air a mhunsan. A dubhairt an treas ughdair glic, bhi am bith an dé aig Mac Philip, An diugh aige nocha ’n ’eil, ach seachd troidh dhe ’n talmhainn. Alastair muirneach mòr, Alastair thasgadh airgiod ’us òr, An diugh ars’ an ceathramh fear, a ta an t-òr ’g a thasgadhsa. Mac Philip a phailm os chrannaibh, an ré os na reultanaibh, An t-òr os na seudaibh slàn, am mial mor os na bradanaibh. An leoghan os chairbhe gun bhlagh, am fireun os na h’eunlaith, Sliabh Shioin os gach sliabh slàn, os gach sruth sruth Iordain. An leug liomharra os na clachaibh, a mhuir os na mìnshruthaibh, Sonmharach am fear gun on, aon fhear os fearaibh talmhainn. Aon fhear os fearaibh talmhainn ach rìgh neimh is neo thalmhaidh, Rìgh tinne nan treud’s nan torc, ceann nan ceud ’s nan garaidh. Còmhradh nan ughdair a b ’fhior, air teachd air h-uaigh an airdrigh, Ni cosmhuil ri baothghloir bhan, a’r chansadar an ceathrar. Ceathrar.
ANCIENT.
A howdir soo ooyne m’murreich. Fir albin is ne eayd a wayne mir marrin m’gregar Kay leine di chorreich a chossgir maiss olli er allestir.
Finlay ym bard royg say howird soo. Gyllyth gith seith zin each oozr gylli di weithis issi Fo hee woyichis si chossni gi neith loyis missi Urrwme a loytha ga cossew gow roythir a wreiss Notythseith neynyth a tressi si cheillith ga soiwe Ne oonyn sayd da caythwe re yig a reiyth Ne ym braik torriskall in eachsin stead loyildach gast In dow seywlin is ray is coswil na iyr in lay macha Ga zarrik ym maid sie gossnew ne hor eaid na ir nathna Mir bi kithly geith di knokew roith ni seith in dachis Mor cayd lor awsych a swil hed mir hawsyth seachew Each in nee serrith ri sayid a gneiwreith is granta Leggis bann dossli a reith sin roythwr ma raithis Ga fad in neachle rompyth ner anneith ym merkyth Ga beg a wollich in neachsin a commis re altew Coy zess a boy sa sowil in groyth syn laythith Eggill in neych er gi donyth tegwe in gress chath Ym weacht ym weayin in gomisk is each bray in teachsin Grainyth er a vor each gi vasgill in genn chor wratty Ver in stoyg ullingyth hogryth urrwme sloyg za in merkych Hed one chorri di weith er hossi in mor each meine masklych Berre boye reith agis choskir ga teith in nor eskir Gow hassge oorchrissi wllew mor crith er faiche Gow beithga cronni layvin crowich meine drumelayn dattyth Each fa horriskail an neichsin di cholyth ma agga Ca royve sessi reyve fa chommis ne vestyth in layth macha M’gregor kennord in neichsin trane na zlan phort philli Tigfeit one vanve gai wollith in nalbin ga hirri Fer churris argnyth er zallew is arbsi ra zyllyth.
MODERN.
Is e ùghdair so Eoin Mac Mhuirich. Fir Albain ’us ni iad a mhàin, mar marrainn Mac Grigoir, Cia lion do chorruich a chosgair, maise uile air Alastair.
Fionnladh am bard ruadh is e thubhairt so. Gaidhealach gach sith dhe ’n each odhar, gaidheal do bhitheas ise, Fa h-i a bhuadhaicheas ’s a chosnadh, gach ni a luaidheas mise, Urram a luaithe dh’ a cosaibh, gu ruathar a bhris. Nodasach neimhneach a treise, ’s a chill ge soitheamh, Na h-eoin siad do chathadh ri aghaidh a ruith. Ni breug tuairisgeul an eich sin, steud luailteach gasd, An Dubh-seimhlin is rithe is cosmhuil, na aidhre an Lamacha. Co ionraic am meud ’s an cosnadh, ni fhuair iad r’a ’r n-eachne, Mar bhi caochladh gaoithe de chnocaibh, ruith ’n a sith an t-each so. Mòr ceud le’r annsa a siubhal, theid mar amhas seachaibh, Each a ni searrdha ri saighid, a gniomhara is grannta, Leigeas bann d’uailsibh a ruith, ’s an ruathar mar rachas, Ge fad an eachlaidh roimpe, nior aineimh a marcach, Ge beag a mholadh an t-each sin, a coimeas ri ealtaibh. Co dheas a buaidh ’s a siubhal, an cruaidh ’s an làthaich, Eagal an eich air gach duine, tigeadh an greas catha. Am feachd, am fiadhain, an coimeasg, is each breagh an t-each sin, Greann air a mhor each sin, ’ga mhasguill an ceann chorr bhrataich. Bheir an stuagh fhulaingeach thograch, urram sluaigh dh’a marcach, Theid o ’n choire do bhi air thoiseach, am mor each mìn masgalach. Beiridh luaidh ruith ’us chosgair, ge ta an uair fheasgair, Gu thaisgeadh or-chrios ullamh, mor chrith air faiche. Gu biodhgath, cruinn, leamhainn, crodhach, mìn, druim leathan, daite, Each fa thuairisgeul an eich sin, do chuala mi aca, Cia robh seis riamh fa choimeas, ni bheisd an Lamacha. Mac Grigoir ceannard an eich sin, treun a ghlain phort filidh, Tigead o ’n Bhanbha ’g a mholadh, an Albain ’g a shireadh. Fear chuireas airgneadh air Ghallaibh, ’us earbsadh ri ’Ghaidhealaibh.
ANCIENT.
Finlay royg in bard. Fad id tam gin woyg awghall doyth is meicht Hanith teim hawyth as in ner zleicht Is say connir a hayvin darre slat wir Gow flath rane ni gaywill fer nar ayr lwth swill Gow m’gregar denyth is kenn din nyth skollew Na bea neweine fallew dleeir zom a wollith Gow fer is trane coorri in dossyth gith sawre Ni in sawth za wee be a nawch gith hawle Ner heyrissaid ummyth gregorre na gadew Bayh a chail ym vogryth gra traa ossni tradow Oone is kenn din traitsen ri hoor creach a zawell Heyris feynyth cooyll bail re bail syth chawar Nor a chee tylych armezar v’gregar ym ballicht Slee veine na chorrych ne berri rew in nalicht Noor chinnidir a choyrk ga zerim in greith nawit Is riss fene di heiwic in rycht gail is wrawit Di waissew v’cregar toor chaach er a chowlaw Gin dyill re denew is gith meyr na zownych Nor zagwm mi woyg ym ess er lar trot Me ginsith mi wwk sai is milsith la mydda Ga zolk in locha wir mi zeillonis insith Gin claa lani ni longsith say er lay caith is milsyth Cwne gym beym roythit v’gregar gin naga Re yig gi troti a dail sayd fadda fadda Allissaid ossill ympeich my weadda A wen ni geyve bogga ga wanni a clar fadda. Fadda.
MODERN.
Fionnladh ruadh am bard. Fad a taim gun bhuaidh, ’fhaigheal domh is mithich, Thainig tìme thàmhach, as an aoradh dhligheach, Is e conair a theighinn, d’ iarraidh slait mhir, Gu flath treun nan Gaidheal, far nar fhaighear luchd suaill. Gu Mac Grigoir dion, is ceann air na sgoilibh, Ni bhi neomhìn falamh, dlighear dhomh a mholadh. Gu fear is treun còir, an toiseach gach samhradh, Ni an samhach dha bhi, bithidh an amhaich gach h-amhuil. ’N uair theireas iad uime, Grigoir nan ceuda, Bithidh a chail am fogradh, gu tràth os na treudaibh, Eoin is ceann do ’n treud sin, rìgh fhuair creach a ghabhail, Theireas féin ceol, beul ri beul ’s a chamhar. ’N uair a chi teaghlach armgheur, Mhic Grigoir am Bealach, Slighe mhin ’n a choire, ni b’eire riu an eallach. ’N uair chinneadar a chomhrag ’g a ghairm an cridhe namhaid, Is ris féin do theigheadh, an riochd goile ’us bhràghaid. De mhaisibh Mhic Grigoir, tothair chath r’ a chulthaobh, Gun diol ri daoinibh, ’us gach meodhar ’n a dhùna, ’N uair dh’ fhàgam mo bhuaidh, am éis air làr trod, Mi ag innseadh mo mhùc ’s e is millse le ’m oide. Ge h-olc an loch mhir mo dheileanas innseadh, Gon cliath làn loingsich ’s e air la cath is millse. Cuimhnich gun bitheam romhad, Mhic Grigoir gun agadh, Ri aghaidh gach trod an dail siad fada, fada. Ealasaid uasail iompaich mo mheuda, A bhean nan ciabh boga, dh’ am buin an clàr fada. Fada.
ANCIENT.
A houdir soo duncha m’challin in riddiri math. Kay din phleydda is ken oe o zi testa in dey zwni Ta na deorri er ess in ir in phleydda gin tror ra fagsin Ta na delicht ga zolk linn in pleyd er naik zi lochlyn Is bayd sin er layr gith liss in pleyd er essew oliss Ma hest ne choil mee layt lochlin er lay O chrowich dea ni denith is cowe ee ear genyth E gin wayr gin ayr in pleydd vocht er anffeine Er nayk v’wretne vind a cretsin creyd nach keinfinn Noch cho nel dwn er doythin do ne in pleyd a voerythchin Er naik lochlin is layff linn olk in skailsen in nerrin Ka zearis sporrane vegga ka zearis no snaydda Ka zearis droch woynn gin dalf o testa lochlin layfherf Ka zearis broik dowe ka zearis ni bowklin Ka zearis breydda brawyd ka er kenn pleyd is fannayda Ka zearis essit da wroiga ka zearis skayth feichok Ka zearis ey za chriss ka neith leaf gi inliss Ka zearis sen adda peillith ka zearis lowr leyin Ka zearis deitta gow mowch ka er ym beith eyttow armycht Ka zearis botin is spur ka zearis froygin aithchur Ka zearis meskan is men ka zearis schesgane schoggill Ka zearis spayn in sporrane ka in neith sollar gin nayr O hest lochlin leywych ka ness ir neyvir zayr Ka zearis leynte ban oyga er ess lochlin na senvroigga Da eaksen is troyg in dail ka la nerrir in coarane Ka zoyddis doss a zillith ka nach abir ferrine Ka is leaf tryle a baada ka zearis no sencharda Ka zearis cark le hoeow ka zearis leim keilwoe Ka zearis corlycht in kerk in dey in dorlycht argit Ka zearis prenyth gin chenn ka is fer layfin gomis cotchinn Gin iyr er lochlin da ess dolli na eak re fassness Ka zearis dowane is droif ka zearis dorssi dosklyth Ka zearis binit gin wreith ka lay sirrir gith inneith Ka nach doyr peyn di vocht ka zearis neith er ternocht Ka zreisses gi groy oyd cheich ka weiss gi croy um v’neith Ka zearis ollin is ymmi chon a hee dess lochlin Ka zearis collaryth banni ka lay mayne sollor sayllych Ka zearis er mnaew oyga con vega agis nessoga Ka zearis furssin oyd keich ka la in drussir gi marve neith Ka zearis loist go wroit ka zearis truis tolwocht Ka weiss gi tein is ay slayn ka zearis ymmi er vrochane Dekrych lwn no eak in ir gin a iyr za essin Deggil na pleyda zwll deyga issnach feadis ka neith coyvoyt Ne zwme nine in ir danew a zenyth in doythin Rann gith nach a chur na kann mallach din ner nach currin Ma hest lachlin lay lon is swych a weiss gi downith Da eak is bocith gi beith is ne cooyth gr eincheith. Ka din.
MODERN.
Is e ùghdair so Dunchadh Mac Chailein, an Ridir maith. Co de ’n bhleid is ceann uidh, o do theasdadh an deagh dhuine, Tha na deòir air éis an fhir, a bhleid gun treoir ri fhàgsainn. Tha ’n a dileachd gu h-olc leinn, a bhleid air eugadh do Lachlainn, ’Us beud sin air làr gach lios, a bhleid air easbhuidh eòlais. Ma theasd ni chuala mi, leithid Lachlainn air leth, O chruthaich Dia na daoine, is cumha e air cinneadh, E gun mhàthair, gun athair, a bhleid bhochd air anmhuinn, Air n-eug Mhic Bhreatnaidh bhinn, a chreuchdsan creud nach caoininn. Nocha-n ’eil duine air domhain, do ni a bhleid a mhuirichinn, Air n-eug Lachlainn is leughadh leinn, olc an sgeul sin an Eirinn. Co dh’ iarras sporan bheag, co dh’ iarras no snàthad? Co dh’ iarras droch bhonn gun dealbh, o theasd Lachlainn laimh sheirbh? Co dh’ iarras bròg dhubh, co dh’ iarras na bucailean? Co dh’ iarras bréid bràghaid, co air ceann bleid is fanaide? Co dh’ iarras asaichte de bhroig, co dh’ iarras sgiath pheacoic? Co dh’ iarras aedh dh’ a chrios, co ni leibh gach ainleas? Co dh’ iarras seann ada peillidh, co dh’ iarras leabhar leighin? Co dh’ iarras diota gu moch, co air am bith eideadh armach? Co dh’ iarras botan ’us spuir, co dh’ iarras fraoghan aithghearr? Co dh’ iarras measgan ’us min, co dh’ iarras seasgan seogaill? Co dh’ iarras spain an sporran, co a ni solar gun naire? O theasd Lachlainn laochach, co nis ar n-aobhar ghaire? Co dh’ iarras leinnte bhan òga, air éis Lachlainn na seanbhroige? Da eugsan is truagh an dàil, co le ’n iarrar an cuaran? Co ghoideas dos a ghille, co nach abair fìrinn? Co is leimh triall am bata, co dh’ iarras na seana chairde? Co dh’ iarras cearc le h-uibhibh co dh’ iarras linn choileach? Co dh’ iarras corlach na circe, an deigh an dorlach airgid? Co dh’ iarras prin gun cheann co is fear leughainn coimeas coitchinn? Gun oighre air Lachlainn da éis, duilich a eug r’ a fhaistneachd. Co dh’ iarras dubhan ’us droimh, co dh’ iarras dorsa d’fhosgladh? Co dh’ iarras binnid gun bhruidh, co le ’n sirear gach aon ni? Co nach toir peighinn do bhochd, co dh’ iarras ni air tàrnochd? Co ghreasas gu cruaidh oide cìche, co bhitheas gu cruaidh um mhac nuaidh? Co dh’ iarras oluinn ’us ìm, thun a thì d’ éis Lachlainn? Co dh’ iarras colaireach bhan, co le ’m miann solar salach? Co dh’ iarras air mnathaibh oga, con bheaga ’us neasagaibh? Co dh’ iarras fursainn oide cìche, co le ’n trusar gach marbh ni? Co dh’ iarras loisgt gu bhroit, co dh’ iarras trùis tolbhochd! Co bhitheas gu tinn ’us e slàn, co dh’ iarras ìm air a bhrochan? Deacaire dhomh no eug, an fhir gun oighre bhi dha éisean, D’eagal na bleid dhol eug, ’us nach faighideas co ni a coimhead. Na dichuimhnichibh am fear, deanaibh, a dhaoine an domhain, Rann gach neach a chur ’n a ceann mallachd do ’n fhear nach curainn, Ma theasd Lachlainn a la luain, is subhach a bhitheas gach duine, Da eug is bochda gu bith, ’us ni cumhar aon a chi. Co de ’n bhleid.
ANCIENT.
Gormlay neyn lyne in ven watht. Ochegane myth zallir feyn ochegane mi skarre reimi skaywe In nocht is delis mo ladda o nach merrin m’eneall Ochegane gin vak derwaill ochegane mo zail da ess Noch char waill gayr naiss boylli fass erri zae essew Ochegane re banich math gwss in nocht ner zani di chr . . . Testoo vanmyn ess echaith ne abbrum ach och is oych. Oche.
A houdir so duncha m’caybba. A vec dowle toyr accane di loyt leich in lanvakcane Hay mi zarve accane fer mon zalwe waccane wor wreith Is ferri hik di chensi chew we riss na zoyss a vackeyve Duncha carrych ga zerm zea is anm zoo a barryth boe A dhuncha ni gor gassge cwneich anm do cheadwesti A v’allen na twlle feyn tayweym noch char hoor allein Wo tay schee in neiss in nenyth na hell yvyr ard wlyith Gawe in cayd hoyr twss na ross woss tow eaddoill gi hawis Davin gir a tow reiss fer zaywal ni gerve cheiss Mir harve trodda agis tachir is darwe di hoggir a gayach Is tow tastalych croychane i schelga sley fin vroychane Di clow onchon ga inche is tow duncha durrinssi Is tow chaskgeiss di nawe is to zergis di zallawe Is tow zoiris vor skeiths sin is tow reiss doywnis aggin Is sea fer da bi zussi a rinn di leyt camussi Di neym eddir leich mir sin din dreggin cheive von chonnil Is tayd agga di woeir kerd eili na coyllifir Gasga agis ennych errin gin nasga nyn lowveymnie Gith inlycht zleis mak reich id tayd ag gin neyneyve A zloyr zall zlan riss ga rec lor di zarri in dy wec A cheim gi wul a terri keiss lat ass gi inwalli Rygh orricht ag gneith zlyn id tyicht ym chreif chosgir. A vec.
MODERN.
Gormlaidh nighean Fhlainn, a bhean mhaith. Ochagan mo ghalar féin, ochagan mo sgaradh ri’ m sgéimh, An nochd is dilis mo shlad, o nach marrainn Mac O’Néill, Ochagan gun Mhac Diarbhaill, ochagan mo dhàil da éis, Nochar fhéile Guaire an às, buaile fàs Eire da easbhuidh, Ochagan rìgh Bhanbha maith, gus an nochd nior ghann do chruth, O theasdadh m’anam ’s a chath, ni abram ach och, agus och. Och.
Is e ùghdair so Dunchadh Mac Caibe. A Mhic Dhughail a d’ùr achdmhuinn, do luath laoch a chlannmhacan, Tha mo dhearbhachdainn fior mu ’n dhealbh mhacan mhoir bhrigh, Is fearr thig do cheannsa chaomh, bhi ris na dhomhsa a mhacaimh, Dunchadh carrach ’g a ghairm da, is ainm dha a b’fhearr buaidh. A Dhunchaidh nan corr gaisge, cuimhnich ainm do cheud bhaisde, A Mhic Allain na toill féin, toibheum noch char fhuair an linn, O ta se nis an aithne na h-uile aobhar ard bhlagh, Gu bhi an ceud fhuair tùs an arois, o ’s tu eudail gu thathas. Deimhin gur a tu rìs, fear ghabhail nan garbh chìs, Mar tharbh trod agus tàchair, is dearbh do thogar an cathach. Is tu tasdaileach Chruachain, a sealg sleidh fo’ bruachan, Do chliù onchoin ’g a innseadh, is tu Dunchadh Diurinnse. Is tu choisgeas do namh, is tu dheargas do dha lamh, Is tu dh’ fhoireas o’r sgios sinn, is tu rìs d’aoibhneas againn. Is se fear do ’m b’ usa, a rinn do luaidh cho musa, Do nitheam eadar laoich mar sin, do ’n dreagon chaomh o’n Chonuil, A taid aige de bhuaidh air, ceaird eile na chuilbhr. Gaisge agus eincach Eirinn, ga ’n nasgadh ’n a luath bheuman, Gach innleachd ghleidheas mac Rìgh, a ta iad aig gun aineimh. A ghloir gheal ghlan ris ’g a reic, le ’r do éirich an deagh mhac. O chitheam gu bheil a toirt cìs, leat as gach aon bhaile, Rìgh aireach aig gniomh ghrinn, a teachd um chraoibh chosgair. A mhic.
ANCIENT.
Auctor hujus Ane m’eoin m’caychirn. Daarych schayn er seil gwnn ne haarych in nochin In dye oyne deive a zol seith no zoye noch cha dantir In sayn fa rowidir reyv finnich chwnn ner chleacht dewygh In dey oyne gi arr er gowle da zoye ner an gin ympow Da waass di reyggi in ter m’ir noyine wo allen Mor ir schayn er gowl di chorri ner layn downyth na gi dear . . . In corsen lar olkyth zinn bass oyne is troyg in torrinym Hanik braath o zwnn din chorri fa chung chaach di quhyddir Seil quhollych zoyss gow hayk oyne nar er adir gi introyr Faggis layn da heil wo henni in sayn ne in deive a zaith Owr mrone a beith mir sen clynn dowle di zeith in ir Quhy barni nin sayn re schell sarwe in skail ri skeillych A hechtich hug in skail huggin a zea di zroich zaal Ni skailla di lawrit leive mawrit ner chayl in glwssin Seir zail mi zar tree clawlt di von deim ryn mo ryirk In dey oyne ne anvin a zulli cha naym doyr ra danew Turri er in nane sin noe bass v’dowll downolle Anna zye fa chrow chwnn ner zelli cnow ra croonith Sein vorba brissi no weig menich choyn ga cheynich Er arda in trachta er ayk oyne ner ayd altaa won nayr Loygh er evynis noch cha nail in dye ayne ymzane Ni sloygth ga braa di wroon gin loyght er cryich na er cor Id der riss in raythid cayth id teacht wo toye gi intraa Lay turre an nocchin nwll did chewe a var benchir In neik monnor od tolt bog log aggwm na ynnit Bei er hert fa zerryth doyf skaywolych mo zerk a zowe Ne eddit mnae dolli zith woo toye la trwm in tursi Toggew fert din wanyth wan layd lake cheille croychin Gar gir annychi orch di waas a laa laytromm Finich did cowe ga in gar dowe in cre ni codly A chlyne dowle gow ayk oyne ne zaynith nach fir naw zoye Hanik di waass ir wllich sevif nach chass a chensyth Er oye oyne ne annit mnaw a dorta dear ge inlay Kelle ban garri tra zoych troit er maye gin varrin Ni henyth zoy turse throm in dey oyne di zallith orrwm Nein deig lay nach lane cre in skail far taa ir tursine Cwmmi lwm ca loo sin creid a zantyth za lesk lwmme Da wass nach cha sokkir sinn degkir in gayss ner churrinn Ym hessew tha melgwn er gin lay er ley e zaffere Hug cre lwm na za laa sinn a lae er olwych Cha darne reyve roye sen doy zein gow dowle e zaffre Is yvir broyn gin ay ann is doy mee o nach merrin Dess a chollyth nyth goyth noyr mir hay in ter troyg in tyrmmor Tra er durri noch cha nil syi in dwn sin dowche Lane marr techt har tulchew er naik oyne is da choythrrow Oanych er in narga ne ull er ard choyn fa gonvell Di chow owch reith raach chwnn si creich so clynni dowle Blaa gal id zey er dowch bee ra heyg gin achroyeh Eiss chwill ym clae zowill a egsi si ollonych Lookir er teacht er oye oyne echtir waeth da nanoyn Fadda in neyntoo neilla di chaith ga cwss tayweym Nach spess deiv in noye zollyth dess oyne in neyntoo Terk a hurri acmay chwnn wone lay nach mar m’dowlle Breith in neyil noch cha null screive eyl na nessow Onnor in neyl ne wae er testall di v’marae Is beg a bail dawel deit di raye a honnor vayach Na gi dacha drwm er zrwm voym za chenn clynni dowl Re troyr ooyne ne zyil doyth in dyie oyne aythir Gi lyi dea di zalwa neyf doyr in gligge in noid illeich Voo eachree noch cha woyn baach za deache waach is ymza . . . In dey in trur troyg in tolk mi chre ne for furtycht Troyg na noyge gi chass di cheim di wass ii oyne is all . . . Allexr nach gavin gess in tra man deggir herris Toycht er stoyg woynych bryi di royl oych mi nenin Ni beit ga earre er dul dyr oyne gow hirrill A beit er ter ni trodda ne beith naec fa noo adda.
MODERN.
Is e ùghdair so, Eoin Mac Eoghain Mhic Eachairn. Deurach sian air siol Chuinn, ni eireach an dochainn, In deigh Eoin doibh a dhol, sìth ’n a uaigh noch cha deantar, An sian fa robhadar riamh, fine Chuinn nior chleachd dimhiodh, In deigh Eoin gach fear air gul, da uaigh nior ann gun iompaidh. Da ’bhàs do thruagh an tìr, Mac fhir a ghin o Allan. Mòr ar sian air gul do chor, nior lion duine nach gu deurach, An cor sin le’r olc dhuinn, bàs Eoin is truagh an torunn. Thainig brath o Dhùn do ’n chor, fa chuing chàch do chaidhidear, Saoghal caochlaideach dhomhsa gu h-eug Eoin, nior eireadar gu aintreòir. Fagas làn do shìol o shean, an sian na an doibh a dhochainn, Aobhar’m broin a bhi mar sin, clann Dughail do dhìth an fhir. Chaidh barn nan sian ré seal, searbh an sgeul ri sgeulachadh, A theachdair a thug an sgeul, thugain a Dhé do dhroch dhàil. Na sgeul do labhairt leibh, m’amhra nior chaill an cluasan, Saordhail mo gheire troimh chléibh uile, do bhuin diom roinn mo fhradarc. An deigh Eoin ni anmhuinn a ghul, cha-n fhaigheam deoir ri dheanamh, Tuireadh air an Fhian ’s an uaigh, bàs Mhic Dhughaill Dhunollaimh. Ann a aghaidh fa chruth Chuinn, nior ghile cno ri cruinne, ’S aon bhorb bhriseadh no bhith, mèin a chuain ’ga chaoineadh. Air ard an traigh air eug Eoin, nior fhaighead alt o’n athair, Luaidh air aoibhneas noch cha-n ’aill, ’n deigh Eoin iomghain. Na sloigh ’g am breith de bhròn, gun luaidh air creach no air còr, A deir ris an rathad caidh, a teachd o d’ uaigh gus an traigh, Le tuireadh an dochainn null, do’d chumhadh a b’fhear banchaire. An tig m’onoir o’d fholt bog, lochd agam ’n a ionad, Bhi air ’fheart fa dheurach domh, sgiamhalach mo dhearc a ghabh. Ni fhaotaid mnathan dol dhì, o d’ uaigh le truime an tuirse, Togaibh feart do ’n Fhian bhàn, leud laga chille Chruachain. Gu ’r gur aithnichte e orra, do bhàs a leth leatroma, Fine do’d chumha go an gàir, dubh an cré ni codalaid. A chloinn Dughail gu eug Eoin, ni dheanadh neach fear namh dhoibh, Thainig do bhàs fhir mhullaich seimh, noch chàs a cheannsachaidh. Air uaigh Eoin ni ainnidh mnathan, a dortadh dheur gach aon la, Càil bhan ag eiridh tràth dhoibh, troidh air mhagh gun bharran. Ni h-ioghnadh dhoibh tuirse throm, an deigh Eoin do gheal urram, Ni ’n tig la nach lion cridhe, an sgeul fa ta ar tuirsene. Coma leam ge leo sin, creud a dheanadh do leisg leam, D’a bhàs nocha socair sinn, deacair an càs ’na ’r chuireann. A’m sheasamh tha melgthamh air, gun luaidh air laoidh a ghabhar, Thug cridhe dhomh ’n a dha leth, sinn a luaidh air fhalbhaich. Cha d’rinneadh riamh roimh sin, doighe dhuinn dhol d’a fharraid, Is aobhar bròin gun e ann, is doighe mi o nach marrainn. D’èis e chodladh na uaigh fhuair, mar tha an tir, truagh an toirm, Traigheadh air deoir noch cha-n eil, saoth an Dùin ’s an duthaich. Làn mara ’teachd thar tulchaibh, air n-eug Eoin ’s da choghairibh, Onfhadh air an fhairg ni bheil, air ard chuan fa Chonnuill. Do chumha och! rìgh rathaich Chuinn, ’s a chrioch so chloinn Dughaill, Blath gal a’d dheigh air dùthaich, bithidh ri h-éigh gon eugchruas. Aois chiuil um cliath Dhughaill, a eigse ’s a ollamhan; Leachd air teachd air uaigh Eoin, eachdair a bhi de ’n aindeoin. Fad an iontadh Neill, do chaidh gach cuis toibheim, Nach spéis doibh an uaigh, dhol d’éis Eoin an iontadh. Teirc a fhuaireadh aicme Chuinn, o’n la nach mair Mac Dhughaill, Brìgh an fhiodhuill nocha n-’eil, scriobhadh fhilidh ’n a easbhuidh. Onoir an fhileadh ni bhi, air teasdail do Mhac Mairidh, Is beag am beul daimheil d’i, do radh a h-onoir bhuadhach. Na gun deachaidh druim air dhruim, uam dha cheann chloinn Dughaill, Ri treoir Eoin ni fhaghail domh, an deigh Eoin ’athair. Gu gleidheadh Dia do dhealbh niamh, do fhuair innleachd an oide Ilich, O eachraidh nocha bhitheann buaidh, dha deachaidh uath ’us imeachd. An deigh an triur truagh an t-olc, mo chridhe ni fhuair furtachd, Truagh nan oige go chàs do chitheam, de bhàs da Eoin ’us Alastair. Alastair nach gabhann geis an trath mu ’n tigear thairis, D’uchd air stuagh bhuaine brìgh do thruaill och! mo nimhe. Ni bhith ’g a iarraidh air dul d’ oighre Eoin gu iorghuil, A bhith air tir na troda, ni bhith nach fa’n uaigh fhada.
ANCIENT.
Auctor hujus finlay m’ynnab. Doynirre nyn strakkirre da bi zail leif a screyve Foyris din ni faggirre ne za weadir a leinyth Ga zemmi ni ha deinnyth er teith milli ni toyth Cha nayir na chomein in reid sin doyn boach Di wassew nin lorganych gan gir beith voach ach meile In teigh gow be in goyalsi cho rik eayd ay gi heythe A ta ossil anossil agki na chotti killi Is ta wessew wea ray ayskey ga zeyg cha chlwni sinni Quho we me ga slonissy cha null aggwmm za schenchas Ach a be si choneskar agis no kon na lenvyn A zowle a chompayne v’oyne nyn lann leyve Ga will wlle ni lorganych dane in doynirre screyve Screyve gi fessyth fer oylych in schanchis is a gaer Na ber doyni er weith heillyth ga leyve go m’challan Cwne feyn in comyn so a zregar mir a choyle Gi will aggwn orridsi di chwt a chur sin doynirre Na bee ansin doyn so di haggirt na zi hoyctyth Ga vil ne na coythrsi nach currir ay sin doynirre. Doynirre.
MODERN.
Is e ùghdair so Fionnladh Mac an Aba. Duanair nan strangair, da b’aill leibh a sgriobhadh, Fhuaireas de na fàgair, ni dhe faodar a lionadh. Ge iomadh na tha daoine air ti millidh nan tuath, Cha-n fhaighear ’n a choman an rud ’s an duan buadhach. De fhiosaibh nan lorganach gun gur bu bhuadhach ach mìle, An tigh gu bith an comhdhailse, cha ruig iad e go shìth, A ta uasal, anuasal age ’n a chota cille, ’Us ta ’fhiosa bhi ré acasa ge dh’eadh cha chluinn sinne, Cha bhi mi ’g an sloinneadhsa, cha-n ’eil agam de sheanchas, Ach a bhi ’s a choinfheasgair, agus na con ’n an leanmhuinn. A Dhughaill, a chompain, Mhic Eoin nan lann liobhta, Ga bheil uile na lorganaich, dean an duanaire a sgriobhadh. Sgriobh gu fiosach fior eolach, an seanchas ’us an gartha, Na beir duan air bhith shaoghalach ’g a leughadh gu Mac Chailein. Cuimhnich féin an comunn so, a Ghrigoir mar a chuala, Gu bheil agam ortasa do chuid a chur ’s an duanair. Na bitheadh anns an duan so de shagairt no de thuathach, ’G a bheil ni ’n an comhairse nach cuirear e ’s an duanair. Duanair.
ANCIENT.
A hujus Effric neyn corgitill. A fadrin a zusk mi zair invin mar a weith ort Invin cree faltyth faill gane royf reyve guss a nocht Da eag is tursych a tam in lawe may bittee gi noyr Nach clunnwm a bee in glee agis nach vaggum ee woyme Mi creisi is tinn id taa o teic creich in lay zowin Zerrid a zest ra zlor ra haggillow in noge wr Bail ayssith di beive glor zaynti zoo si gi ter Loyvin mwlle ni mour gall sawik eillith ni myg meine Far bi zar moyvir er zane o nach deach dayve gin deill Toissych dyghanich sork shawe ag a wayt mane v’reyth Dawe a teach o zown noyr is dawe one voyn ga olt fay Menik hanik ead fa hest ne menkyth na less in rar Saywik schanglane sleyve geill far a chur a kenn re clar Dreggin loyvis nin lerg gal ayg ag sannis nin schrawe sayth A haguss ein donnyth wane amenir a tame za ess Gin chlwich gin chorran kein gin awych gin yghe i geill Gin dwnni ris tig mi wane er sleicht nin neaall o neal oog Gin wurn gi weyr ag mnawe gin evinis in dane ym zoog Mar hay geyaw in nwne wein down swenyth di chonne gin choill Fayth longwrt ni war fayl aychwall ni neall in nawle Cus ir loythirryth mane seach gwss a bemid a teach mawle Is nach fulgwm in ness mi nor aggin woyme er gi ard Ma wrissis a v’awee er baggit nin tre chnoo Fa fer a zawis ir geyle di vonis in trane bi woo Knoo wullich a moggill feyn vonith di clyne neill gi noa Is trig rynith nyth ver fail gow labbi ni neal in noyssa In rygh fa derrig dewe say hug gin mi wreith in skayll Di skar rwm mi la chwng rown a fadrin zusg mi zar Is bristith my cree ym keith agis beith no gin dee mayg Er ess in nawryth zoe wr a phadrin a zusg my zar Mur wayir mumy in reith gin rowf gym zein er gi sayd Is i mak a chrowich gi dowle a phadrin a zusg my zar. Fadrin.
MODERN.
Ughdair so Eafraic nic Corcadail. A phaidrein a dhuisg mo ghàir, ionmhuinn mar a bhi ort, Ionmhuinn cridhe failteach fial, ga ’n robh riamh gus an nochd, D’a eug is tuirseach a taim, an lamh mu ’m bithte gach uair, Nach cluinneam e bhi an clì, agus nach facaim e uam; Mo chridhse is tinn a ta, o tig creach an la dhuinn, Goirid a dh’ éisd r’a ghlòir, ri focalaibh an òige uir; Beul aitheasach da ’m bu sheimh glòir, dh’ aithnichteadh a ghuth ’s gach tìr, Leomhan Mhuile nam mùr geala, seabhag Ile nam magh mìne; Fear a b’fhearr meodhar air dhaoine, o nach deachaidh daimh gun diol, Toiseach deagh eanach suairc seimh, aig am faighteadh mèin mhic rìgh; Daimh a teachd o Dhunanoir, ’us daimh o’n Bhoinn g ’a fholt fèidh, Minic thainig iad fa theist, ni mince na leis an réir; Seabhag seanglan Sliabh Ghaidheal, fear a chur a cheann ri cléir, Dreagon Leodhais nan learg geal, agh aig sanas nan sreamh seimh; A h-eugmhais aoin duine mhàin, a’m aonar a taim dha éis, Gun chluich gun chanran caoin, gun àbhachd gun aoibh aig féill; Gun duine ris an tig mo mhiann, air sliochd nan Nial o Nial òg, Gun mhuirn gu bhithear aig mnaibh, gun aoibhneas an daoine um ghòig. Mar tha gaoithe an ùine mhìn, Dun Suibhne do chunnaic gun cheòl, Feuch longphort nam fear fial, aicheamhail nan Nial a nall. Cuis ar luathghara mu seach, gus am bithmid an teach mall, ’Us no fuilgeam nis, mo nuar, againn uainne air gach aird; Ma bhriseas, a Mhic Adhaimh, air bagaid nan tri chnò, Fa fear a ghabhas ar gaoil, do bhuineas an trian bu mhò; Cno mhullaich a mhoguil féin bhuineadh do chloinn Nèil gun fhuath, Is tric a roinn na fir fìala, gu leabaidh nan Nial a nuas; An rìgh fa deireadh diubh, ’s e thug gun mo bhrìgh an sgail, Do sgar rium mo leth chunga ruin, a phaidrein a dhuisg mo ghàir, Is briste mo chridhe a’m chioch ’us bithidh no gun dìth m’agh, Air éis an amhra dhubh ùr, a phaidrein a dhuisg mo ghàir; Mhuire, mhàthair, muime an rìgh, gu robh ’gam dhion air gach saighid, ’Us a mac a chruthaich gach dùile. A phaidrein a dhuisg mo ghàir. A phaidrein.
ANCIENT.
A howdir so Dowgall m’ille zlass. Reicht zassge yricht ooyne is astrych za zoyn a zreyve Nee nach illi nawrycht di chaych foyr in ny rych a saych reych M’gregar ni greissi gar toissich is trane er gi ter Eddir hoyr is creach zawle is doe a wee gi mawle meine Eine rynn zaske zeyil greygga less nor meitht mayd clow Fer is ferr aygh is eicht in lawa ter slicht in row Shawik dayd zall nin dre zlann lass in leygr gaal gi gnew Law is croith in gaaew kinith flaa is coryth zin tlicht reith Er v’fadrik ni groygh derk nor assis ferg in nor aycht Ni halych a ver no deygh nocha slane in loy caycht Oyh vol challim nin derk corri ni skarri ra zor gin deith Gilli dawych sothrych sang in law is ferri um gich neith Acmich zregar tymchil oyne ne mir caylta in voal si wein Drong wraych er nach leyr locht is grayth gort mir a hee Clanni zregar in dramm nach trayth in namm nach bedis ray ra reith Gyill ga fullichtych na fir ne churri schead sin ym bree Ne mow loo geyl no gyill ni ser ir oo choynn in reith Acmi zregar ni golga croy o worb sloye ne in gawe sneyve Branane forna ni var faylla yr zregar nyn schrane oyr Olk zi dwne er in dane creach messit zi neach heyd na toyr Flath zlinni leivin nin lann skayth wreour nach gann re clayr Law mir oskir si gich cath is da is cosswill in flath feyn Urrwm enicht da zroy zerg a hoyr gin chelg mir is coyr Er zaill einenych zi gich nach er heilllgyth each is oyr M’gregar in tylich zrinn ne henich linn na chwrt clayr Ne el commis da ucht galle ach in fer ga royve in nane Ag sen tri freccythchi finn braith a gilli ne vayccit reyve Law bi wath irrill in gress di binwin less fullich feyg Cosslow a weine sa woywe riss in reith ga royve in nane Re hawg v’gregar nin greach ver rawg gi nach a wane Math is cowe a rosg gorm re m’cowle nin gorn far Innin in nour fa din aggis in rownyth deil clayr Innin in surri sin selga rew is cowe kerd ni wane Id ta in rath er slicht in row is math in clow is a geyl Enych is augnow is icht di cayvlyth er in slicht reyve Fein is keyr agis milli a mayne sin la shelgow feygh Finnyth oyne is gast gneyve eadda mir vackow re ni . . . Aggis oyne mir in fin faye no chenn er gi dawe a . . . Ga zurrik low flayis finn di cathyth ra linn na vane Is er v’fadrik id ta in rath haryth schea gi matha . . . M’gregar nin dochir tann cann sochir kawle agis clayr Teyve sang er ym braith ben o zlann shraa ni ver fayle Corrit zowne braa la oyne is nee ga zoyn di neith A teillygyth each is oyr fayn scheach mir is coir i reith Rey neive murr oe dlee mir is doe me zein Mi wraa si cathir gin chelt a wull aythir v’in re. Reith. Kellich zonith er ossil ga di choye schee re feith Maggr mor a ze lonith weith garre zol lar reith Estew zeym dar maggarich a heil boddich is serreith Is a leive kennort baggantich less a beith lane vath meithtin Fullul me clyne dowle boein is dowell corri Ga tayd gi garga gast ne astith zane foynicht Coythiltich me m’challane ver oyr gi rath rar clarrew Cred fa im bein gi mwcknich ta mi zowch in nerli Ta mi zowchess in nearli da ear o me clan donil Innoo me clyne a layane wearri ne caith corrik M’a ffeith cholfissay cha bea foryr mi loynti Is m’neil a barray glan ossill a chwt slontich M’onee tanik fame chwnith agis m’soenith faimyth Clyne loyt is clyne rynilt ne kinn ignith von danic Cattanich agis toissich ga taid zoissith na gardew Camronaich is clyne zregar ni firsen a braid albin Stewartich gai farssing eaid skeillit fane chrown chaw . . . Sen skail kintich cassloyth is dew id ta senvaithir maithir In bofuddir is in braid albin ta mi chardin gi lenor Fir choyvil a teach ym chonew beaid sin mi loynnith Clann lachlyn is clyne lymyn clyne nail ri foylwm zasg Cardin doissi clyne tawssi er wwn is wrai zlassei Na fir veg vaggantich veiss er strath ni ter Ty lwm m’cowle zraggin si carrit doth m’ewr Gillane tanik a mwllith ben o choynith lwngiryraa Cha di chortich in crwnith dunnith nach tugi . . . A charri dangin delis maa is far re meil dwnyth Si chalsi a fwoe in farsen far mor . . . Kellich.
MODERN.
Is e ùghdair so Dughall Mac Ghille ghlais. Rìgh ghaisge eireachd Eoin, is asdaireach do dhuan a dhroing, Ni nach bheil an amhra do chàch, fhuair an fhioradh an sàithe rìgh. Mac Grigoir nan greas geur, toiseach is treine air gach tìr, Eadar òr ’us creach a Ghall, is dòigh a bhi gu mall mìn; Aon roghainn ghaisge Ghaidheil Ghreige, leis nior meathaich meud a chliù, Fear is fearr agh ’us iochd, an laimh an tir sliochd nan rìghe. Seabhag deud gheal nan tri ghleann, leis an leughar goil gach gniomh, Lamh is crodha an cathaibh cinnidh, flath a’s còir dhe ’n t-sliochd rìgh, Air Mac Phadruig nan gruaidh dearg, ’n uair athfhasas fearg an uair cachd, Na h-alaich a bheir ’n a dheigh nocha slàn an luadh cath; Ogha Mhaoil Chaluim nan dearc corr, ni sgaradh ri òr gun dìth, Gille daimheach, sothrach, seang, an lamh a ’s fearr um gach ni; Aicme Ghrigoir timchioll Eoin, ni mar chaillte a bhuille s’a mhèin, Droing bhreagh air nach leughar lochd, is gnath gort mar a thì; Clann Ghrigoir an dream nach treig, an àm nach bitheas réidh ri rìgh, Gaidheil ge fulachdach na fir, ni chuireadh siad sin am br’ gh; Ni mo leo Gaidheil no Goill, na saoir fhir o chuain an rìgh; Aicme Ghrigoir nan colg cruaidh, o bhorb shluagh ni’n gabh sniomh. Brainean foirne nam fear fiala, oighre Ghrigoir nan srian òr, Olc do dhuine air an dean creach, miosad do neach theid ’nan toir; Flath Ghlinne Liobhainn nan lann, sgiath bhrighmhor nach gann ri cléir, Lamh mar Osgar anns gach cath, is da is cosmhuil am flath féin; Urram eanaich d’a ghruaidh dheirg, a fhuair gun cheilg mar is coir, Air ghabhail ’einich do gach neach, air thiolacadh each ’us òir; Mac Grigoir an teaghlaich ghrinn, ni h-ioghnadh leinn ’n a chùirt cliar, Ni bheil coimeas d’a uchd geal, ach am fear dhe ’n robh an Fhiann; Aigesan tri freiceadan fionn, braigh a ghille ni facadh riamh, Lamh bu mhaith iorghuil an greas, do b’ionmhuinn leis fuileach fiadh; Cosmhuil a mhèin’s a mhodh, ris an rìgh ’g a robh an Fhiann, Ri h-agh Mhic Grigoir nan creach, bheir roghadh gach neach am miann; Maith is cumha a rosg gorm, ri Mac Cumhail nan corn fial, Ionann an òr fa dhuinn, agus an rùn diolaidh cliar; Ionann an suiridh ’s an sealg, riu ’us Cu ceaird nam Fiann, A ta an rath air sliochd nan rìghe, is maith an cliù ’us an ciall; Eineach ’us eangnath ’us iochd, do cheangladh air an sliochd rìgh, Fion ’us céir, agus mel, am miann sin le sealga fhiadh; Fine Eoin is gasda gniomh, iad mar mhacaibh rìgh na Feinn, Agus Eoin mar am Fionn féin, ’n a cheann air gach daimh a . . .; Ge dhùrachd leo flaitheas Feinn, do chathaich ri linn na Feinn, Is air Mhac Phadruig a ta an rath, shàruich se gu maith . . .; Mac Grigoir nan dochair a t’ann, ceann sochair ceall ’us cliar, Taobh seang air am breith bean, o Ghleannsrath nam fear fial; Comhrad dhuinn breith le Eoin, is ni g’a dheòin do ni, A tiodhlacadh each ’us òr, fa ’n seach mar is còir do rìgh; Rìgh neimh, Mhuire oigh, dlighe mar is doigh mo dhion, Mo bhreith ’s a chaithir gun cheilt, ’s a bheil Athair Mhic an Rìgh. Rìgh. Cail dhuine air uasal, ge’d chaidh se ri feibh, Magaireadh mòr do dhiolainich, bhi ’g iarraidh dhol làr rìgh; Eisdibh dhomh de ’r magairich, a shil bhodach ’us saoire, ’Us a liuthad ceannard bagainteach, leis am bu làn bha m’aoin; Fuileal mi’ chlann Dughaill, buidhean is daimheile còir, Ge taid gu garg gasda, ni asda a dheanainn foghainn. Comhaltach mi do Mhac Chailein, bheir òr gu réidh ri’r cliaraibh, Creud fa am bithinn gu mucnach, ta mo dhuthaich an Iarlaidh. Tha mo dhuchas an Iarlaidh, do iar uam clann Domhnuil, Iodhnaidh mi clann Ghilleathain, bheireadh an cath comhrag. Mac a Phi Cholosaidh cha bu foirfhear mo shloinnte, ’Us Mac Neill a Baraidh, glan uasal a chuid sloinnidh. Mac a Ni thainig fa ’m chuimhne, agus Mac Suibhne feudmhach, Clann Leoid ’us clann Raghnailt, ni cinn fheadhna o’n d’thainig. Catanaich ’us Toisich, gu ta iad dhomhsa ’n an cairdibh, Camronaich ’us clann Ghrigoir, na fir sin a Breid Albainn. Steuardaich ge farsuing iad, sgaoilte feadh a chruinne chearnach, Sean sgeul cinnteach cas luath, is diubh ta seanmhathair m’athair. Am Bochuidir ’s am Breid Albainn ta mo chairdean gu lionmhor, Fir chaomhal ’teachd am choinnidh, b’iad sin mo shloinneadh. Clann Lachlain ’us clann Laomainn, clann an àill ri foghlum ghaisge, Cairdean domhsa clann Tamhsa, air mhonadh ’us bhràigh glasa; Na fir bhig bhagantich, bhitheas air srath na tìre, Taghaileam Mac Dhughaill Chraignis, caraid domh Mac Iomhair; Gillean a thainig a Muile bean o chuain longfhaire réidh, Cha do chuartaich an cruinne, duine nach tugadh si breith. A charaid daingean dìleas, maith is fearr ri Maol Domhnuich, ’Sa chàilsa a fhuair am fear sin, fear . . . Càil.
ANCIENT.
A houdir in barrone ewin m’comie. Fadda zawf a loithsoo almirrich lwmmi my lan techt Wearrin di loayith leyissith woyme da bi lwnn ni tantith Tayn bach colgin caithrow trom tayn bo tart is boo fleyiss Di wearrin is in tarrith trom da bi lwm in loyth leyis Gregh is aithre vanynane clayve is corne v’kowle Doytdichy man allane wearoin is gath bolk chongwllin Oar ewwir is errymone is a wea aggwm im choyrrith Crwt curchoyll a chellith brone skayth reith ni gollnor Long lymyn nar lwmmi leith si bee aggwm er gladdi Di wearinse a hwlli cheith soll weyme mir so ra fadda Fadda lwm gin Allexr m’yn tosscheach a hechta Foddich schee in gallir so nach beith mir so re fad. Fadda. Er sleycht geil o zurt greyk ne el purt er in goe vait Gan degow nach berda lat sleych geil di churre harrit Stoe erre in nye gawle nach cha doye erre udwalli Fyve er claif ranna gath coyr a gaif gi heyf Ri gallew a derrum rwe sol zawiddir ir sowe Na lekmit ir dowe deyn danmit ard chogga anmein Ar aithris geil vano cathris er ir nayirnee Di quhoyl mai gin royf sen oyr egin innis incin Fa smacht ac finna fowrith rath le bil borowef Salla di zallew mir sen a geik keiss as in dowe Di zerna er eggil gych kin mor a ta teggow orrine Gin danyk low terlynn mor veyn dan math derre Ar marro ballir onaet bi sawle zoyn a laet Ka ness er ayris in nir a zorfis geil er zallew Rer linna mor a rin low tey a kin o angow Annit doif da bi zail less donna zeaddeith ta aythris Low er fey no banno cowe der a hynolle Illespie na zette zar is tow in low fa zerre A erle orreir zeil bey id currey a coysmeye Cuwrre hurrogirre nor sin ner er zeillew o zurt zvyth . . . Cur ser herre ardwir ni gyle nach bea er albin achryn Chur low nar log trote lay chlaive gin chen ch . . . Er fa smacht geill greyg ner beith cleacht . . . Ne fraif o willit a faiss deye ead mor a vorshass Is nach fagir gawle boe zit tess na gilsyth anna ra flath . . . Losk a bantrych nach math man losk in glan vecna anfeinne Is losk a dee dow is cosk zein in nangow Bog le husk in lochre sen in dei losk zan dassew Na dan deo chroy o boa gawle a vo vokinte anvin Cwne feyn a zroe mir hoe gyn vill orrin ag gallew An smacht rad linn agus pled nor chinna gawle smath Cwnych callen ayr feyn cwneicht gillespik ansen Cwnych duncha na nye in far conchur cardnel Cwnych callen elly ann cwneich gillespik arrin Is callen no keud mor a zle ler zawe gail in za . . . Cwne nach dugit ni fyr wle er oyvne di zallew Cai mowe fa dugga tussi owla voit in dullesoo O nach marre ach fwil ayr di zeillew ym zurt ym zaif Leggir le cheil na fir is chur hekgil fen er noydean Saye er zallew nane draa feynna beit zusk v’callen Derri coggi a olt mhir hor ne math in cotle rath mhor. Mor.
MODERN.
Is e ùghdair so am Baron Eoghan Mac Comaidh. Fada dhomh a luidh so, allamharach leam mo shlainte, Bheirinn do luach leighis uam, nam bu leam na tainte; Tain bo colgfhionn ceathraimh trom, tain bo tart ’us bo fleadhais, Do bheirinn ’us an tarbh trom, da bu leam an luach leighis. Greigh ’us aidhre Mhananain, claidheamh ’us corn Mhic Cumhail, Dudaiche Manallain bheirinn, ’us gath-bolg Chonchulain. Oir, Eimhear, ’us Eireamoin, ’us e bhi agam a choir, Cruit Churcheoil a cheileadh bron, sgìath rìgh nan Gollnoir. Long Laomain nar lom lith, ’us i bhi agam air cladaich, Do bheirinnse a h-uile a chi, sol bhitheam mar so ré fada. Fadda leam gun Alasdair, Mac an Toisich a theachda, Dh’ fhuadach’ an galar so, nach bi mar so ré fada. Fada. Air sliochd Ghaidheal o ghurt Gréig, ni bheil purt air an gabh iad, Gun teagamh nach beart leat, sliochd Ghaidheal a chur tharad, Is tu an éiridh an aghaidh Ghall, nocha doigh éiridh udmhall. Faigheadh ar claidheamh roinn gath, cuiribh na gathan gu thaobh, Ri Gallaibh a deirim ribh, sol gheibheadar ar sùgh, Na leigeamaid ar dùthaich dinn, deanamaid ard chogadh anmhìn, Air aithris Gaidheil Bhanbha, caithris air ar n-athairne, Do chualamaid gun robh sin, uaireigin Innis Ainghin, Fo smachd aig fine Fomhoraich, rath le bheil boroimhe. Seall do Ghallaibh mar sin, ag iochdadh cìs as an dùthaich, Do dhearnadh air eagail gach cinne, mor a ta teagamh oirrnne. Gun tainig luth tarlaidhinn, mòr feum do’n mhaith d’ éiridh, Ar marbh balair oinid, bu samhail dhuinn a leithid, Cia nis air aithris an fhir, a dh’ fhoireas Gaidheil air Ghallaibh? Ri’r linn mòr a rinn, luchd tì a chinnidh o eangaibh, Aithnichte duibh da b’aill leis, duine a dh’ fhaodta aithris, Lùth air feadh na Banbha, cùmha daor a thional, Ghillespuig a gheid gheir, is tu an lùth fa dh’ éireadh, A Iarla Oirthir Ghaidheal bith, a’d churaidh a chosnaidh. Curaidh thuirigear ’n uair ’s an eur, air Ghaidhealaibh o ghurt Gréige, Curaidh saor ardmhir nan Gaidheal, noch bi air Albainn achruinn, Chur lùth ’n ar luchd troda, le claidheamh gun cion chuid, Air fath smachd Gaidheil Greige, ’n uair bu chleachdadh . . . Na freumha o bheil iad a fàs, diogh iad, mòr a bhorrachas, ’Us nach fàgar Gall beo de d’ éis, na geillse ann ri flaitheas; Loisg am bantraich nach maith méin, loisg an clannmhacne an sin, ’Us loisg an tighean dubh, ’us coisg dhuinn an eangnath; Bog le h-uisge an laochraidh sin, an deigh losgadh dh’an deisibh, Na dean deochruaidh o beo Ghall, o bhogainte anmhuinn. Cuimhnich féin a ghruaidh mar shùgh, gun bheil oirrne aig Gallaibh, An smachd ri’d linn agus pleid, ’n uair chinnich gabhail smachd. Cuimhnich Cailean d’athair féin, cuimhnich Gillespuig ’athair-san, Cuimhnich Dunchadh an àigh, am fear conchobhar cairdeal, Cuimhnich Cailean eile ann, cuimhnich Gillespuig araon, Agus Cailean a cheud mhòr a ghlé le’r ghabh geill an gh . . . Cuimhnich nach tugaid na fir, uladh air uamhainn do Ghallaibh, Cia mo fa tugadh tusa, uile uait an t-uladh so. O nach maireann ach fuidheall athar, do Ghaidheal o ghurt um ghabhaidh, Leigear le chéile na fir, ’us cuir eagail feadh ar naimhdean, Saghadh air Ghallaibh nan tràth féin, bi a’d dhuisg a Mhic Chailein, D’eirich cogadh, a fhuilt mar òr, ni maith an codal ro mhòr. Mor.
ANCIENT.
A houdir so duncha m’dhulle voil. Aythris raive rown oona makfadrik nar chred callwym Na weym ga inni ner anna mane a kinne di charsin Terka aythris inni anna zolsew geil nin glan zaale Focht ni fraive ga ville zi lucht leava nyn lowr Barrol deliss deive is doth fey ard eskar oorcht In nulle rygh a goyve choyr in nyr zreve zreggar Meith rai rad ross glass est oonna rad henchass Rewe zi rave ta mest reygh sayve serhest Padrik hayir annit dwt milchollum ayir phadrik Makaynedoc nar zow braye dlwe a churre sa chraddarre Oone elle ayr oone doe m’gregar v’oone awyr Ca trear farrycht fa feilla trear teawrycht ne throm cler Ayr in one sen oil nach milchollum nar cheil onyth M’conzhe v’nor veg reym onchonna er nach deg taweim Duncha el aythir sen m’gillelan orcilli Da her lat nor zour re dave m’ey our o urquhay Connane ni gorre gawe aythir ey urqhuay O alpen in gargven glan ardre nyn balg veym breeor Soo cathramh toaris is tug ummit a iyr phadrik Cwnych cartweil faid chaive drom o alpen iyr dwile Far er eichit is tow zee one dow nach doe crei Di chart hanchis is sai sen gow ferriss m’erk awyr Id kinne nach crein ri foor sai lein di zave corron Da eichit agis trur reyg dleyr in n-uile sin ardreve Tree toar tre dessirroe in dey vilchallum kennmor Da choggyr chorrone a cheine o vilchollum gow alpen O halpen soss is sai vess xiiii fir gow ferris Di chart hanchis issi sen gow ferris m’erk awyr Kai lein di hanchiss mir sen reve gow ferris is fedir Immigh feinnoil fai twlle tais nach awrreymor nor arviss Di bi skeith skol dan skealloe gi reyg vil fa terrawg Fwlli artir fo terla fanna macht di chodych di chuslin Fwlli choynna fwlli choonna fad kness da hoynna hothrin nin neg Fwlli ghrantach maid zroy mir ulle fulle neil neveille nertur Gargweine a geym si gi gress da reym ardre in naythris. Aythris.
MODERN.
Is e ùghdair so Dunchadh Mac Dhughaill Mbaoil. Aithris fhreumh rùna Eoin Mhic Phadruig, no’r creud cheileam, Na bhitheann ’g a fhine nior fhanna, mu’m a chinnidh do char sinn, Teirc ri aithris fhine fhanna dh’ uailsibh Gaidheal nan glan dhàil, Fochd na freumh gu bheil, do luchd leughaidh nan leabhar. Barail dìleas doibh ’us domh, feadh ard an fheasgair orra, An fhuil rìgh an caomh, chur an fhior dhream Ghrigoir; Mi réidh ri d’àros glas, eisd Eoin ri’d sheanchas, Riamh de fhreumh tamaid, rìgh seimh saor-theist. Padruig athair, aithne dhuit, Maolcholuim athair Phadruig, Mac Eoin duibh na ’r dhubh bràigh, dligheach a chuire ’s a chreadradh, Eoin eile athair Eoin duibh, Mhic Grigoir, Mhic Eoin aghmhoir, Ta triar feara fa feile, triar teamhaireach mu thromchleir, Athair an Eoin sin oileanaich, Maolcholuim na ’r cheil a nì, Mac Dhunchaidh mhuiginir bhig reim, onchoin air nach tig toibheum. Dunchadh eile athair-san Mac Gillfhaolain oirchill, Do shaor leat ’n uair dh’ fhoir ri daimh, Mac Aoidh ùr o Urchaidh. Ceanan nan corr gatha, athair Aoidh Urchaidh, O Alpain a gharg mhèin ghlan, ardrigh nam balg bheum brioghmhor. So an ceathramh tuaraisg a’s tug, umad a oighre Phadruig, Cuimhnich ceart bheil fa’d chaomh, dream o Alpain oighre Dhughaill, Fear air fhichead is tu fhéin, Eoin dubh nach dubh cré, Do cheart sheanchas is e sin, gu Fearghus Mac Eirc aghmhoir. A’d chinneadh nach crion ri fodhair, sé linn do ghabh coron, Da fhichead agus triur rìgh, dlighear an fhuil ’s an ardfhreumh, Tri tuathruidh, tri deasruidh, an deigh Mhaolcholuim Chinnmhoir, Da choigear choron a chinnidh, o Mhaolcholum gu Alpain, O Alpain suas is e bhitheas, ceithir deug fir gu Ferghus, Do cheart sheanchas is e sin, gu Fearghus Mac Eirc aghmhoir. Cia lion de sheanchas mar sin, riamh gu Ferghus faighidir, Iomadh fine oll fa d’fhuil tathas, nach àireamar n’uair àirmheas, Do bu sgìth sgoil d’ an sgeulaibh, gach rìgh a bheil fa d’ùr fhreumh. Fuil Artuir fa d’ urla fann, maith do chuid ’do chuislean; Fuil Chuain, fuil Chuinn fa’d chneas, da shuthain sothrain n’fhine, Fuil Ghrantach ma’d ghruaidh mar ubhal, fuil Neil nimheil neart-mhoir, Garg mhìn a ceum ’s a gach greas, de reim ard rìgh an aithris. Aithris.
ANCIENT.
A houdir soo m’eachag. Dymmych me zin zeith a deess o nach leggin in steach eoyn Is ee er ni wraa mach er toytht doyth go m’cloyd Mak soonayd nyn soill gal a bi zail less teach er choyn Cha-n nasta zeith a deess oyne m’wllam nin naach loyth Ni chotlwm eich no layth nach weggym o trayid so toycht Long heithwl in twil zil long in ir la bristir royik Ag so in torriskil hwg caith er m’wllam oo clar skeith Gil denych deadzal dess far nach ayrryth nach ma neith In toychtow lay oynyth faa oyne eiryth v’cloyd in rosg . . . Cossloo in angnow sin nert re tylych morrith a vore chreith Fer feiltych nach folchin soyd torriskail oyne nyn narm . . . Fer heid sin tachchir er twss fer layr churryth a clw M’wllam za dalter meyg v’soynoid er sleicht in reicht A glwnym heacht a toyth di wea myth zroym er dol deim.
MODERN.
Is e ùghdair so Mac Eachaig. Diombach mi dhe ’n ghaoith a deas, o nach leigionn a steach Eoin, ’Us e air a bhreith mach air tuath domh gu Mac Leoid; Mac Sheonaid nan seol geala, a b’aill leis teachd air chuan, Cha-n éisd a ghaoth a deas, Eoin Mac Uilleaim nan each luath. Ni chodaileam oidche no la, nach fhaiceam o thraigh so tuath, Long shiubhail an t-siuil ghìl, long an fhir le’m bristear ruaig. Aig so an tuairisgeul thug càch, air Mac Uilleaim o Clàr Sgìth, Gille dian, deud-gheal, deas, fear nach euradh neach mu ni. An t-ochdamh la uainn fa Eoin, oighre Mhic Leoid an ruisg . . . Coslach an eangnath, ’s an neart, ri teaghlach mòr a mhoir chridhe Fear faoilteach nach folchainn sud, tuairisgeul Eoin nan arm . . . Fear theid ’s an tàchair air tùs, fear le’r chuireadh cliù . . . Mac Uilleaim dha ’n daltair mi, Mac Sheonaid air sliochd an rìgh, A chluinntinn a theachd a tuath, do bhitheadh mo ghruaim air dol diom.
ANCIENT.
A houdir soo m’gillindak in fardan. Boye hearn er hoissichew itta voo huss in gyni Ayrrewich zin ni okarrewich gych in ar a braa fisshe Kead tearn in terre so duncha beg fa mor agne Di zag mir chwt delippa ag clynna zreggar in gassga Dunca mor za meillezow aythir vennych vilchollum Sennor oone eynley ner zyil cwnrith nar chowil Gregar deymhak duncha mak woo oone di bea iyr Far awzissych one chontyth o locht heyve hollis tolve Oonna dow in gal geilta m’ayrrewych oonna v’gregar Salgre zawe dreyth twss gi coggi zi reythal Mylcollum ga zei chowal annit oona dess a athyr Dessgirt glinni gal urquhai maseith di chaith ma caga Itta toisseich noymitin di clinni zregar oo zallew Ga vil trey tearn boye graw sealga is boe gasga In nimissir chooni chad chath di choala mi vaksawle Finn ne zaif o zar lanew m’kowle nyn grat calm Sealga errin si heyantis ag m’kule nyth guilley Evy ni zoe no ternis er crechow clanni guil Dey ra leyn dane lekfe o charre gow carn vallire Royth zawf ne sessre veith ag no iye O hawzone gow belten bonyth gi teith za eanew In talga fa soyve sawke agga in nynnym in neye Immyg keiss nach arfee ag finna no ag far a harffee Feachw errin darrm er vakcwle no iye Igh vorriddir zeyntew fa vroichew gi a boinna Ag sen ne vil dennirgow voilchollum ag makmwrn Ne zernni finn feane sealga gyn sirreich a kedda Sealga albin gin eafre ag milcollum si chreacht Cunwallich ni coahalga ni gregar is garg dennyth Ner venkiche con croarga gow longwrt clynni beskne Leine trotdych di hoissichew erre less in lo caicht Fir eydda er oyr leyow ga lucht tiy sin tachraa Kennoss fynna is feyhonis chotkin is clwe zai kin Er barn zasga zley zarvis m’gregar graigh ni vill Immyg na chwrt coleyth selm cowdyth is colk ten Ooyr derk er in dornerhew erm loyvin lochawe Coyherm eddir clarsichow done in leicht nane lawow A lucht tyi wo hayblissw dwl fa zowir gyr Mak gregar boss bar chorkkir m’derwail boye a zallew Ane charre nyth calmytht a lawe lar ranik gych raa boye Boy feil re fillyth a ne v’clymont cossne Di vaddee a clw kinnaze er heiliga a laif louye Mare mwm ollone teyve menzail is math comma Ni clar ga commol corgra groy na sowa. Boye hearn.
MODERN.
Is e ùghdair so Mac Gilliondaig am Fear dàn. Buaidh thighearn air thoisichibh, a ta o thùs an cinne, Airidheach de na h-oig fhearaibh, gach aon fhear a breith fios, Ceud tighearn na tir-sa, Dunchadh beag fa mòr aigne, Do dh’ fhàg mar a chuid dilib, aig clann Ghrigoir an gaisge. Dunchadh mòr de mhileadhaibh, athair beannaichte Mhaolcholuim, Seanair Eoin aonfhlaith nior gheill, cunradh ’n uair a chunbhail. Grigoir deagh-mhac Dhunchaidh, mac o Eoin do b’e oighre, Fear aibheasach o’n chontath, o Loch thaobh sholuis Tulaich. Eoin dubh an goil geillte, mac aireadhach Eoin mhic Grigoir, Sealgair dhamh dhreachach, tùs gach cogadh do fhrìtheal. Maolcholum go dheagh chunbhal, aithnichte Eoin d’éis a athar, Deisceart glinne geal Urchaidh, maiseach do chaidh m ’a ceachta, A ta toiseach an uibhireachd, do chloinne Ghrigoir o Ghallaibh, ’Ga bheil tri tighearn beò, gràdh sealga, ’us beò ghaisge. An aimsir Chuinn cheud chatha, do chuala mi a mhac samhail, Fionn ni ghabh o gheur lannaibh, Mac Cumhail nan grath calm. Sealg Eirinn ’s a thighearnas aig Mac Cumhail ’n a coillibh Aoibh dha no tighearnas, air criochaibh clanna Ghuill. D’fhiodh r’a linn da ’n leigeadh, o Charaidh gu Carn Bhalair, Roimhe ghabh na seisir, bha aig ’n a fhiodha. O shamhainn gu bealltainn, bhuineadh gach tì d’a Fhianaibh, An t-sealga fa soimheamh samhadh, aig an inbhe an fhiodha. Iomadh cìs nach airmhear, aig Fionn no aig fear a àirmhidh, Fiacha Eirinn da roinn, air Mhac Cumhail ’n a fhiodh. Fiodh mhoir ridir dh’ Fhiantaibh, air bruachaibh gach buinne, Aig sin ni bheil diongairean, Mhaoilcholuim aig Mac Muirne. Ni dheanadh Fionn féin sealg, gun sireadh a cheada, Sealg Albainn gun fharraid aig Maolcholum ’s a chreacha. Cunbhalach ’n an coshealg Mac Grigoir is garg daoine, Nior mhince coin cro-dhearg, gu longphort cloinne Bhaoisgne. Linn trodach de thoisichibh, éiridh leis an la catha, Fir iad air oirleachaibh, ’g a luchd tì ’san tàchair. Ceannas fion ’us fiùdhantais, coitchinn is cliù dh’a chinneadh, Air barn ghaisge ghlé dhearbhas, Mac Grigoir gràdh ni bheil. Iomadh ’n a chuirt coluath, saolaim cuideachd a ’s colg teann, Or dearg air an dornairibh, airm leoghain Loch Abh. Co sheirm eadar clàrsaichibh, na daoine an léich ’n an lamhaibh, A luchd tì o thaibhlisibh a dol far gheibhear gadhar. Mac Grigoir bos bàrr chorcuir, Mac Diarbhuil buaidh a Ghallaibh, Aon chara na calmachd a lamh, le’r ràinig gach rath buaidh. Buaidh feile ri filidhibh, a ni Mac Laomuinn a chosnadh, Do mhadaidh a chliù ceann-aigh, air thiolacadh a lamh luath. Mairidh muime ollamhan, mingheal is maith com, Na cliar ’g a comoladh, corcra a gruaidh no sùgh. Buaidh thighearn.
ANCIENT.
A houdir so ym bard roygh finlay. Hest ein doyll ni geyll skaile is coyr a chomeith Way ra der lot chaalle is crossimeil tork maale gin waas A hewrin hanik er dwss ussit a skayle ymbuss Mir haa wea reiss er ball in gae zreiss in deoyll Di naskiddir er fa rinn nor a zaig say teach eyffrin Toycht din downe chadni er assi is cowle ra readli farris Nayr hanik in tork dow bimmy dayvin ga chwnryth Gerwe moeyr gi bestyth gir hein gow hanwe oyl eddyth Er eggill a weith gin nee rinnith zi v’royre A ckuycht gi honnarych ann an rycht chonna in neiffrin Is coyr in nagryth hay in deewe ag allane er in deolew Gar bee faa reit orrith er leym no heim etrycht Is meith skurri ryth warwne hennwythick weicharne Vek royre on wour a mach foyr nee gin low gin lawych Fa chathram a chur in sinne dlewm conyth re collwm O see cathram ter ulle allane weil wyonurre Di rinn tussi is ne he wanenych creach y is rellig ooran Is tow zochin gi borbe ann coychill nyn nord is nyn neiffrin Is tow woyr olk inchezawle is tow vok a keiss si termyn Is tow is geltee noss a mach la lentir foss di hossych Ach ein wille er a law clee di wrayr a v’royree Ne closs di zlo o sin machi si cross wee zid wallichyth Math in deiss faa in will di lane dowsen foyss is dalwyth Woo cheyd tossych di chogge a wrane clossich in abbe Creach ellyth nach royth sin lygh er fenane in glen gar Wallich di neive fertyth feyne di weill zalytth a allane Id taa mir gith neiwe elli a deilt a orwrrych Chur dowich la chwiss feyn in cowych in guwss allane Di her zowich is di loyg di wonit deit a chraw hoygh Leggit derri di wurn eddir selli is sowyrnni Ne henyth a wee a banenych faddyth o bin chroich allane Na looyewe er layr in ir quhoy ga wayr is ga fwyr Meith in ness skurri zid ter a v’royre anmein Ellein nach gress in gress cathrame tesgin is orchess. Hest. Hoaris mak mir in taayr mach er flathew ir neolyes A areoll a eyg si agna is me ga chaddrew in looyss Fess is agna flaa oyra raath la in deantir Der lat in mak soo foyr mee gir a bea in royree cadna Is innyn in dy chooyll is monor za olt faymyth Is innin woltyr in gaew torkild is ayir ayrrewich Da deggew ra linn torkild ni hay lokgi din tromm zawe Di ne za bert is boyn aythris zor v’colman Immi carde er a moltyr torkill in awra chreive Er low is er lawyth curre a tacht gow dull in c . . . Is der me za halle dess ane si eolyss Nach danik fer a eiss is farre no re so looyss Da bi less a charga worwe schayd is sorve hor sal Di wronna ni v’corkill da rochin ter a inna Ag m’royere ne mercholl da ym beit in sann cholg sneith No schayd elli a ber foynow di wronna so re ennycht Skea chenzaik no schayd orryk far aiss formit ni wulle Wssless ym brwnnych no elli ollew in sirri Da ym bea in lea mor mathi zaithew no in dark drwtych Ner wunyth farda clachlin gin weith fa eachree dwltych Da bi less in dow seillin m’leoda da in nythrin clarri Less ni haksow in teachsin ga ba a racha da harre Ta ag torkill ogeanych nach myghich namm choltke Cosga gych terri zi hylych di loyg menych gow cokgi Ne warri no eiss cachullin na torkill dwlling tentaa Lawe is callma si is clista fer wreisse gi a bernna Gar zinvin m’vc corkill ne wollin ay er ansicht Far is tress in noyr awza ewthir zraw zin wratycht Ne elle ni re no flaa di wadda rath za goalla Ne v’callen katreine boss weilli arla doilch . . . Inynn earla erzeill in neywen is farri hoaris Horrimyr ben ir neille di zayk wor zreive zast Ne v’callen crowich oykwla cowle mir in cornan cass. Hoaris.
MODERN.
Is e ùghdair so am bard ruadh Fionnladh. Theasd aon diabhul nan Gaidheal, sgeul is coir a chuimhneach, Bha ri daor lot chille is chroise, maol torc mall gun mheas; A ifrionn thainig air tùs, usaide an sgeul iombus, Mar tha bhi ris air ball, an gathaibh ghreas an diabhuil. Do nasgaidear air faraon ’n uair a dh’ fhàg se teach ifrinn, Teachd do ’n dùn cheudna air ais, ’us cùl ri reulta Pharrais. ’N uair a thainig an torc dubh, b’iomadh deamhain ’ga chur, Garbh meoghar gach béisd, gur h-aon guth sheanmh uile iad; Air eagail a bhi gun ni, roinneadh do Mhac Ruaraidh, A chuid gu h-onoireach ann, an riochd chon ann an ifrionn. Is coir an agradh tha an diugh, aig Allan air na diabhlaibh, Ge ’r bith fa ruig orra, ar leam ni thiom eadrochd, Is mithich sgur ri foirionn, sheanmhadhach mhiochaireanach, Mhic Ruaraidh o’n mhuir a mach, fhuair ni gun lùth gun lamhach. Fa chaithream a chur an suim, dligheam coinnidh ri Calum, O ’s e caithream an tìr uile, Allan mhaoil a mhionoir, Do rinn tusa ’us ni h-e mhàin, creach I ’us reilig Orain, Is tu dhochainn gu borb ann, cochull nan ord ’us nan aifrionn; Is tu mhòr olc Innse Ghall, is tu bhochd a cìs ’s a tearmunn, Is tu is geilte nòs a mach, le leantar fòs do thoiseach, Ach aon bheil air a laimh chlì, do bhrathair a Mhic Ruaraidh, Ni clos do ghleò o sin a mach, ’s a chrois bhi ’g ad mhallachadh, Maith an dithis fa an bheil do lan, dubh sin fòs is dealbh, O cheud thoiseach do chogaidh, a bhreun chlosaich an Aba, Creach eile nach robh ’s an lagh, air Finan an Gleann Garaidh. Mhallaich do nimh fhearta féin, do mhaol dhealbh, a Allan, A ta mar gach nimh eile, a diolt a oirbhireach; Chuir dùthaich le chuis féin, an cuthach an gnuis Allain. Do shaor dhuthaich ’us do shluagh, do bhuineadh duit a chràdh thuath, Leigeadh deireadh do mhuirn, eadar Seile, agus Subhairn. Ni h-ioghnadh a bhi buininn, fada o binn chroiche, Allan, Na luaidhe air lathair an fhir, chaidh ’g a mhathair ’us ga phiuthair, Mithich a nis sguir dhe d’aoire, a Mhic Ruaraidh ainmhìne, Oilean nach greasann greas, caithream d’éisgein is oircheas. Theasd. Fhuaireas mac mar an t-athair, mach thar flathaibh ar n-eòlais, A airill ’aghaidh ’us aigne, ’us mi ’g a chaidrimh an Leodhas; Fios agus aigne flath, uair rathach le an deantar, Deirim leat am mac so fhuair mi, gur a b’e an Ruaraidh ceudna. Is ionann an da chùl, is onoir athar dh’ a ’fholt fainneach, Is ionann a mholtar an cathaibh, Torcuil ’us ’athair airidheach. De’n tigeadh ri linn Thorcuil, ni e lochda do’n trom dhaimh, Do ni dha beart ’us buaidhean, aithris a fhuair Mac Colmain. Iomadh ceaird air a mholtar, Torcuil an amhra chraoibh, Air lùth ’us air làmhach, cuiridh a thaic gu dol an cathaibh. A deir mi dh’ a thaobh, d’éis aithne ’s a eòlas, Nach tainig fear d’a aois is fearr, no rìgh so Leodhais. Do bu leis a chairge mhordha, seud a’s soirbhe a fhuair sàil, De bhronnadh Mac Mhic Thorcuil, da rochdainn tir a fhineadh, Aig Mac Ruaraidh nam mircheol, do’m bitheadh an seann cholg snaigheach, ’N a seud eile a b’fhior fuanadh, do bhronnadh se rìgh Eanaich. Sgiath cheannghaig ’n a seud oirdheirc, fear is farumaich nimheil, Usa leis am bronnadh, no a bheil ullamh an sireadh. Da am bith an leth mòr maith, dh’ eachaibh ’n an dearg druidhteach, Nior bhuineadh fear a chleachdainn, gun bhith fo eachraidh diultach. Do bu leis an Dubh Seibhlin, Mac Leoid do ’n iarrann cliara, Leis na th’ aigse an t-each sin, ge b’e a rachadh d’ a iarraidh. Tha aig Torcuil òganaich, nach meathaich an àm chogaidh, Casgadh gach tir dh’ a theaghlach, de shluagh miannach gu cogadh. Ni b’fhearr ’n a aois Cuchullain, na Torcuil d’fhulang teanntachd, Lamh is calma ’s is clisde, fear a bhriseas gach a bearna. Ge ’r ionmhuinn Mac Mhic Thorcuil, nior mholainn e air annsachd, Fear is treise an uair agha, iuchar ghràidh do ’n bhantrachd. Ni bheil mac rìgh no flath, do b’fhaide rath do chualas, Ge minic leinn an rochdainn, is fearr no Torcuil a fhuaireas. Ni Mhic Chailein, Caitriona, bos mhil earlamh dualchas, Inghin Iarla Earaghaidheal, an aon bhean is fearr a fhuaireas. Fhuaireamar bean ar n-ìle, de gheug mhor dhream ghasda, Ni Mhic Chailein chraobhach ògail, cùl mar an coirnean cas. Fhuaireas.
ANCIENT.
A houdir so gillecalum m’yn noollew. Hanic yvyr mi hurss cha lamm quhoy in wlygin soo Ne tugsi zi nach nacht tug mi hurss hecht mir hanic Gai bee neach nach tuggi sin hecht coythlane dim chow Ni lwtsi faich om chomm turssi na creachew royowm Is hevin lamm ga degkir royf tegwaill er chort ni co . . . It ta ym brone gym crayg fa claa is mor mi zrayg zin . . . Ha mi crei na za la cha neynith aa weith breista Ha mi chorp gin noyill gin nwll mir wocht gin troyr ch . . . Cha neynith kow za mayd orrwm in ney v’merraid A beith cwnich er waath yn ir cha nwlmist flaath zaks . . . Is trwmi zwnith na zwl anwon na zey sin seill Mi craw is toyr er zwll ass in law foaris we Eithnis Ga dagkir lamm dellew riss m’oone a choarra will . . . Is messi ay gyn willi ass gin way tilli gow heinis Ga fadda weithm woa mow is mi luch toayllis ym zei Di bi zanith mi rayth rinn kenich cha nearrih orr . . . Cha neynith magnith di waith re faggin tearn elli Mi lane gin mi wreith gi tromm o ta mi re gin anw . . . Di crawg mi cre za essi skaill is furris a assness Cha nelli fwlich er mi wrone di wlygh cwrith mi . . . Mor mi wrone is ne henith doith cha twrssi ta . . . Zargin mi creith gi lomm gin sleith in albin aggwn Nessi oss egin doif tryill mi wee ag caith f . . . Ra luithsi di banith zwll a hinsoo ald a alb . . . Ga di rylum is degkir lwm ga ta mir eahw orrwm Mi rown di zlowe a mew cowle reim zowe ym zeyge Is sai neit fa derri zoif er lamne cha vec in tyvir Gin mi zeil a heacht er ass eill er a lechtisi enis Is trwm na ayg sin a low tanic za amsir A cnoo chre si craw cwrp gin slee ag caich ga zeilt Ner hellis dwnni er doithin a wayd a raith er chensichyth Gyr falli orn agis ort malli lar horn a hygirt O sai zonedir a zwll troyg nach awl di waamir A v’mur wasszall vinn gin dwn tasgin aggin In nean neach ra ygre zill na gar gin doll na zeyge Noch rayey is feddi no sin din waid vag di wontyr Luch catdrew a chowle gamm er nanich chach a gomun A nagni di choye er assi troye gi caddrew ass taguss Da bi zekgir commis rwmm is di we om hearn aggwm Catdrew coychoill is tawf agni roywor gin an lawe Nor hed caith za dy noyll is sea mi chwt da nonor Weith fa wrone gin dein a mew ag goyll mi zeill di chowe Tym anvin gin dol ter ayss cha nanin cowe ass magwss . ach aggi din chowe mee is palte ni dowe elli . ymith neach roythin reyve di chur cowe fa zemeyg . na wonso darvir loom wrskal nar zawe roythim Di quhoala mee fad o hen—ut sequitur in alio loco etc. Mac sowalti ni bree binn daltan chaiff is chonell.
MODERN.
Is e ùghdair so Gilliecalum Mac an Ollaimh. Thainig aobhar mo thuirse, cha leam chaidh a bhliadhna so, Ni tuigse do neach nach tuig, mo thuirse theachd mar thainig, Cia b’e neach nach tuigeadh sin, theachd comhlan do ’m chumha, Na lotsa feuch o’m chom, tuirse na creuchda ro gheibheam. Is aoibhinn leam ge deacair roimhe, teugbhail air ghoirt cna . . . A ta am bròn gu ’m chradhadh fo ’m chlèibh, is mòr mo ghràdh do’n . . . Tha mo chridhe ’na dha leth, cha-n ioghnadh e bhi briste, Tha mo chorp gun fheol gun fhuil, mar bhochd gun treoir . . . Cha-n ioghnadh cumha dh’ a meud, orm an deigh Mhic Mairirid, A bhi cuimhneach air mhaith an fhir, cha-n bheileamaid flath o dh’ fhàg . . . Is truime dhuinne na dhol, anmhuinn ’n a dheigh ’s an t-saoghal, Mo chràdh a’s d’fhuair air dhol as, an làmhach fhuaireas o Aonghus, Ge deacair leam dealach’ ris, Mac Eoin a chomhraidh mhilis, Is miosa e gun mhilleadh esa, gun bhi tilleadh gu ’innis. Ge fada a bhitheam o m’àgh, us mo luchd tuaileis a’m dheigh, Do bu dheanadh mo rath ruinn, ceannach cha-n iarradh orra . . . Cha-n ioghnadh m’aigne do bhaithte, ri faicsinn tighearn eile, Mi làn gun mo bhrìgh gu trom, o ta mo rìgh gun anamain. Do chràdhadh mo chridhe d’a éis, sgeul is furasd a fhaisneas, Cha-n eil fulachd air mo bhròn, do bhlagh cuiridh . . . Mor mo bhròn ’us ni h-ioghnadh dhomh, cha tuirse . . . Dheargainn mo chridhe gu lom, gun sliochd an Albain againn. Nis o ’s éigin domh triall, mo bhi aig càch fo . . . Ri luidhese do b’aithne dhol, á h-innse ald na h-Albainn. Ge do thriallaim is deacair leam, ge ta mar fhiachaibh orm, Mo rùn do dhlù a mùghadh, cùl re’m dhùthaich a ’m dheigh. Is e an ni fa d’éirich dhomh, ar leam cha bheag an t-aobhar, Gun mo ghaoil a theachd air ais, Ile air a leth taobh Innis. Is trom na aghaidhsan, a lùth thainig dha aimsir, A cnàmh’ chridhe ’s a cràdh’ chorp, gun slighe aig càch d’a dhiolt. Nior shaoileas duine ar domhainn, a mheud a rath air cheansachadh, Gur falamh oirnn agus ort, mala le’r h-oirnn a thigeadh. O ’s e ghuineadar a dhol, truagh nach amhuil a bhamar, A Mhic Mhuire bhos-gheal bhinn, gun duine a d’asgainn againn. An aoin neach r’a aghaidh ghile, na gur gun dol ’n a dheigh. Noch rath is fada no sin, de’n mheud bha aig do mhuinntir. Luchd caidrimh a chuil cam, air n’ aithnich càch an comunn, An aigne do chaidh air ais, is truagh gach caidrimh as d’eugmhais. Do bu dheacair coimeas rium, ’us do bhi o ’m thighearn agam, Caidreamh cochaill ’us daimh, aigne ro mhòr gun a laimh. ’N uair theid càch dha do’n òl, is e mo chuid de’n onoir, Bhith fo bhròn gun deanamh mùgh, ag òl mo dhiol de chumha. Taim anmhuinn gun dol tar éis, cha-n anmhuinn cumha as m’eugmhais. Cach aig do’n chumha mi, is pailte na dubha eile, Iomadh neach romhainn riamh, do chur cumha fo dhimhiodh, . na bhuin so dearbhar leam, ursgeul na’r ghabh romham,— Do chuala mi fad o shean, etc.—Ut sequitur in alio loco. Mac samhailt na brigh binn, daltan Chaoimh ’us Chonuil.
ANCIENT.
Artour dawle mak gurkych. Dail chawle er chastel soyne swork in nathre in innisfail Markeich yth rachtych nyth tonnyth glantyr barkyth done nyth zawe Fir ardyth geggyr nyth longso er lome loyth lenis cort Newe lawyth gin galzaith gast nare scarryth snast swork Dyth chottonew is dew zegre yin nyth barg fa chrewe laig Dyth chothrew in gress clar zone lochlynnych is armyn eaid Dyth clyew gin or is ded eggyr vark nyth brad done Narre claith dyth zaithew galzaith skaith re fraew lawrych long Er skayth scai er scwddai brakith broo scarrych chorkrych cloch nor Broythnyth ad keve agis collar er teve nyth slat ro zarrowe Geyth gorm in golnew lowark long gai lenyth nare traith Claith hend zai gohind dyth cholgew forrin skaith re bordew barg Mnaew findmyth in grenanew longsyth lappyth ard ag naynyth vawle Pyllyth vrakkyth zawe gane darryth lap ag mnaew ra hanelaith and Pyllyth wrakith royl is tynoll is e sen lochr in long Byve hwnenyth syth ror goth dwllych royl chorkir oss gych cran Gin lawin chroy gin chreiss codyth nar gerve seiss gin chur la clar Na said derrit and gyn nymirt dyth clarrew cland vyn ard vail Ner cholis urdil in nane zor nynoss gyn chur re kard Na said or o errin aggyth dyn wrone var hang dattych derk Ni low la long zane loigew ym baith na nach is nid boe Gin ocht gin von dew gyn wronenyth snee el ter gyn lomyth loe Ne heillssyth loa carve zai garrew in lane dynnoss hyntych voy Ag ryne or er vardew ra hard zoive carve coyne Ymit fer land is fer lorych ymit fer loith gyth lem caith Ra sow monezone farg farzone ra hard in long banchar blaith Ka so la soltyr in cawlych er chaslane soyne sleive trom Fer srengych nach sechnit sedyth lai chryne schorryth codeith coy One m’soyne soil yth longsyth er drome yth choyne croy in kenn Cryne yth long deine chor in nard dervit tone in varg . . . Geith gyth derrych zove nane dye ag keil akkyth deryth trait Soil vrakkyth zove na bolgew oyne id tech gow bordew barg Gavis eine aggirsaid evin in nuch chnappiddil corg kow . . . Nawra vartew donenyth dalvych lakrych crandyth lowyth is Lynd ag ballichew albin fartych faltych ra hocht sliomis . . . Alin sin in gorkrych colane sillyth drochtych lomlane lynd Faltych ag sroythew sleyve moone re m’soynyth sleve miss Teggyth tantyth daksk nane nyrvr daltyr mir rask rinland riss Leggyth gaiggyth in glownyth fow fartych failtych rar vlaith coil Mest slantyth cowl gych callyth trome in valtyth nye oyne Tegge eiss ellin albin yth farrit faltyth er one chone miss Lwch canteith myr venour dychnir failtyth o renew riss Grayth wee ymirwae ane ettryth feine in nan choil Annyth mir doesyth dey hr mr hai tullyth hanyth oyne Dyth neid caith in gasslane soyne fa hawik chroithin chryn vurb Soyit fa hymchil in scorsen fynvar neve luslane lurk Za ley hollis tewe nawit myr neve nathyr gone nyth grand Keil clave o zress ezoyr meilnayr less golnyth gawle Cellar mitt oil v’soyne ra solss in nad clwk dyth choym Is feyr nach deine din clok in cawor sie deine doltnych valklang vor Nor nach deine dai lwrych thrawre er skai chottone na skadow Gavis rachlin sceinezar scarrych mevor clathwan calm cor In tane clai is farryth sin norpe sai is lewrych lenis myne Cai skaith sin doyn nach dingsen treach gyn noyn clyne erm One m’soyne ny sly godyth lai cholg tane teskbych vawle Sar nach skaith wai skai brak done taris treach dekhorn dawle. Dail chawle.
MODERN.
Artuir dail Mac Gurcaich. Dail chabhlaich air Chaisteal Suibhne, suairc an eachdraidh an Innisfail, Marcaich a rachadh nan tonn, glantair barc an tonn nior ghabh. Fir arda ag eagar na luingse, air leam luath a leanas cuairt, Ni bhith làmh gun ghalghath gasd, an aircamh sgarach, snasda, suairc. Do chotanaibh is duibh dh’ eagradh, do na bharc fa chraobh léig, De choraighibh an crios clàr-dhaoine, Lochlanaich is armuinn iad. De chleathaimh gon òr ’us deud, eagar bhàrc nam breid donn, An aireamh cliath de ghathaibh galghath, sgiath ri fraighibh lamhrach long. Air sgiath sgiothach air sgud breac, brù sgarach chorcrach, chlothara, Broin fhad caomh ’us comhlair, air taobh nan slat ro gharbh. Gaoth ghorm an guailnibh an luath bharc, long ’g a lionadh an éiridh traigh, Cliabh theann do chochuinge de cholgaibh, foirionn sgéith ri bordaibh bàrc. Mnathan fionn an grianaibh ’n longsa, leabaidh ard aig nigheanaibh mhall, Pille bhreac dhoibh gun d’fhuaireadh, leap aig mnathaibh ri eanfhlaith ann. Pille bhreac de shroil is taithneal, is e sin lothar an long, Baoibh, shonnanach, ’s an ruathar gu dol, ’shroil chorcuir os gach crann. Gun lamhan chruaidh gun chrios cuide, nar garbh sios gun chur ri cleir, Na seoid d’eirich ann gun imirt, de chliaraibh, clann bhinn ard bhéil. Nior chualas urdail an Fhian, dh ’ur n-innis gun chuir ri ceaird, Na seoid ùr o Eirinn aca de’n bhroin bhar-sheang, dathta, dearg. Ni luath leatha long dhe ’n longaibh, am bi na neach ’us ni ’d beo, Gun och, gun lionn dubh, gun bhròn, ’s ni bheil teirginn loma leo. Ni shaoileadh si luath cairbh de chairbhibh, an làn de ’n nòs shinte uaith, Aig roinn òr air bhàrdaibh, ri h-àrd dhoibh cairbhe cuain. Iomadh fear lann ’us fear luirich, iomadh fear luath gu leum catha, Ri sùgh muinghin fairg fearghuin, ra h-ard an luing banchair blaith. Cia so le soltar an cabhlach, air chaislean Suibhne Sleibh troma, Fear sreangach nach seachnadh seideadh, le chroinn sireadh chuid còir. Eoin Mac Suibhne, seol an longsa, air druim a chuain, cruaidh an ceann, Croinn an luing dean chur an aird, dearbhaid tuinn a bharc sin. . . . Gaoth gun d’éirich dhoibh ’n an deigh, aig Caol Aca deireadh tràigh, Siuil bhreaca dhoibh ’n am bolgaibh, Eoin a teachd gu bord . . . Gabhas an acarsaid aoibhin, an uchd Chnapadail coirce . . . An amhra mhòr, tiugh, donn, dealbhach, lacharach, crannach, luath ’us . . . Leinn aig ballachaibh Albainn, furtach failteach ri uchd sloimh . . . Aluinn sin an corcradh comhlan, sileadh driuchd lomlan loinn. Failteach aig sruthaibh Sleibh Muin, ri Mac Suibhne Sleibh Mis, Tigidh cainntich d’fhogus ’nan eirbhar, daltair mar rosg roinnlan ris. Leigidh geug an glùn fo fhàirtidh, faillteach ri ’r bhlaith goil, Misde slainte cùl gach cala, trom am failte an aghaidh Eoin. Tigidh aois Eilein Albainn, a farrach faillte air o’n thonn meise, Luchd cainnte mar bhuinear, deichnear faillte o rannaibh ris. Greath bhi iomarbhaidh ann, eadara féin ann an ceòl, Aithne nithear doibh ’s an deagh uair, mar tha tulach àine Eoin. Do nithead cath an Caislean Suibhne, fa sheabhag chroidhein a chroinn bhuirb, Suidhead fa thimchioll an sgor sin, fionnmhor nimh luslan luirg. De shleigh thollas taobh namhaid, mar nimh nathair guineich grannd, Caol chlaidheamh o ghreas a fhuair, meilnichear leis colna Ghall. Ceilearmaid uile Mhic Suibhne, ri soillse an fhad ghlug d’ an chuain, Is fior nach dean do ’n ghlug an cabhar, ’s e dian, diultnach, balglan, mòr. Ni’r nach dian doibh luireach threibheir air sgiath chotan na sgeith donn, Gabhas Reachlinn sgian-gheur sgarach, meobhar claidhean calma corr. An tan chlaidheamh is fearr ’s an Eorpa, se is luireach le na ’s miann, Cia sgiath ’s an domhain nach diongainn, treabhach gun on cloinn Eirinn. Eoin Mac Suibhne na sligheadach, le ’cholg tan, teasgach, mhall, Fear noch ’sgiath bhi sgiath bhreac, dhonn, fhuaireas treabhach, deaghrunach, dall. Dail chabhlaich.
ANCIENT.
Yssbell ne v’kellan. Margi za gallir in grawg ga bee fa fane abbrum ee Degkir skarrichtin ra phart troyg in chayss in vellum feyn In grawg sen tuggis gin ness oss sai mi less gin a loyth Mir hwe mi furtych traa beeth mi wlaa gi tannyth troyg In fer sen za duggis graw ys nach feadis rawge oss nard Da gurfee missa boyn gymi do feyn is kayd marg. Margi.
A houdir so dunchaa ogga. Seachta seyda ter mo hee ta gach sayada deive gim lot Teachta eddrim agis dea o say sin is mean lam chorp Hein dew ta in near ym bey za in goo anmyth creiss Menknit waal ay mee in boyt er ne hanyth foss yn neiss In darnyth sayda in drwss sin a chwss da willum der Woo lot nyth syda na zoo ne ellwm boa woa a rein In tress dew id taa in naltew mi craw is steith Cha lega in lessga za doyn miss slee chor er beitht An carrow sayd in tant a zea mark in doyr ee gwn Furtych cha naym rem ray gin reach crea er mo vwn In cogew sayd din zlag chur demis a chur rwm gi holk Cut re marrum a chrawg agis o noch slane mi chorp Zeiwe in tessow sayd garga churris ferga eddrwm is cayd Mwrre chaska nyn nurchir reym o nath wewm dein gow brath An seachtow sayd in tuil formit is tnow riss gi neith Ni sayd gay in waymot kin inta sin cha nil er breith Zlaksin ille nach choyr mor a wilter lessin narm Char heilk dwn zeyve nar woyal char woul dwn reyve nor warve Currwm peaddir ein v’dey is crea nyn nostil gyth beacht Eddrwm agis gwn nyn arm is v psalm no vi no seacht. Seachta.