THE ORIGINAL GAELIC OF THE BOOK OF THE DEAN OF LISMORE WITH A MODERN VERSION. (continued 2)
Thomas Maclauchlan translation
ANCIENT.
A houdir so Connil carnych m’eddirschol. A chonnil cha salve no kinn devin lum gyr zergkis tierm No kinn di chw er a zad slontir lat no fir foe fyve A neyn orgil nyn nach a evir oik ne bree binn Sanna in nerik chon ni gless hugis loym in ness no kinn Ka in kenn mallych zow mor dergkyth nayn ross a zroy glan Is sai is gir zin lee clea a kenn deive ne raa dait Kenn ree mee nyn nach loait arse m’carbre nyn goith camm In nerik mo zaltan fen hugis lwm in gayn a kenn Kai in kenn oid er mye haale go volt fand gi malle sleime Rosk mir erre dait mir vlait alda no cach crwth a kinn Manne boe fir nyn nach makmeyf zi zrach gyth coyn Dagis a chollin gyn kenna is di hwt wlle lum a loye Ka in ken so zawis tow id laive a chonnil vor ne bae linn O nach marrin kow nin gless keid verre how er less a kinn Kann v’erris nyn nacht verreyth a ceith gyth gurt Mac mo fayr in tur hang di skarris a khenn ra chwrp Ka in kenn od hear in nolt inn da greddyth no kinn go laive Hurris annith er a zow gyn roveddir sal da rar Sess a sowd di hwt in kow di rad a chorp fa wrow dass Cow mac conna re nyn rann hugis lam a kenn ter aiss Ka in da ken so is fadde mach a chonnil vor a vraa byig vinn Er zraigh tenne na kel orn anym no ver a zon ne herm Kenn leyirre is clar cwlte in da kenn di hut lem zonna Di zon swt cowchullin charn swn zergis merm na wulle Kai in da kenn so is fadde sorre a chonnil vor gi gal znee Ennyn dae er volt ni verr derk in groye na ful leych Cwllin bray is cwnlit croye deiss di verre boye lai ferk A evyr seid sor a kinna dagis a gwrp fa linna derk Ka ne vi kinn so solk maine de chewe feyn er mye hoyth Gwrm in nye dwe a volt o hilla rosg connil croye Sessir eascardin a chow chlann challidtein a mwe znaie Is said sud in sessir leyve a hut lwm sin nerm no laive A chonnil vor aithr ree kayn in ken od da gallith catht Gin or fai treilse wa keyand gyn codyth slem ghardyth vart Kenna v’finn v’rosse roye v’necnee hor bas lam nert A evir is se so a cheud ardree layyn nyn land brak A chonnil vor mugh a skail creid a hut lad laive gin locht Din tloe eignyth a veil sin a deiltiss kinn na con Deachnor is seacht fychid kead derym peyn is awyr sloe Di hut lomsa drwme er zrum di neve mo cwlk cunlaa rag A chonnil kynis taidda mnae inssefail dessne ni con Cowf v’hawalt haye na veil agga fein ar for A evir keid di zarna mai gyn mo kowe ym rer san socht Gyn mo zaltan fa mhaa crow a dol voym a mugh so n . . . A chonnil tok me sa vert tok mo lacht oss lacht no con Os da chowe rachfen ayk cwr mo vail re bail no con Is mai evyr is keyn dalve ne feine sarve daylta zoive Di zerr no cha nul mo spess troe murreich er eiss a chon. A chonnil.
MODERN.
Is e ùghdair so Conull cearnach Mac Edarscoil. A Chonuill, cha sealbh na cinn, deimhin leam gur dheargas d’airm, Na cinn do chi’m air a ghad sloinntear leat na fir fo fhaoibh. A nighean Fhorghuil nan each, A Eimhear oige na brigh binn, Is ann an éiric Chon nan cleas, thugas leam an nios na cinn. Co an ceann mullach donn mòr, deirge no’n ròs a ghruaidh glan, Is e a ’s goire do ’n leth chlì an ceann diubh nach d’atharraich dath? Ceann rìgh mi nan each luath, ars’ Mac Cairbair nan goith cam; An éiric mo dhaltan féin thugas leam an cein an ceann. Co an ceann ud air m’ aghaidh thall, co folt fann gu mall sliom, Rosg mar fheur, deud mar bhlàth, ailde no gach cruth a cheann? Manadh b’e fear nan each, Mac an Aoife do chreachadh gach cuan, Do fhàgas a choluinn gun cheann ’us do thuit uile leam a shluagh. Co an ceann so ghabhas tu a’d laimh a Chonuill mhòir nam bàigh linn, O nach marrainn Cu nan cleas ciod bheireadh tu air leas a chinn? Ceann mac Fherghuis nan each, bheireadh e cith gach gurt, Mac mo pheathar an tur sheang do sgaras a cheann r’a chorp. Co an ceann ud shear an fhuilt fhinn d’ an greadadh na cinn gu ’làimh, Fhuaireas aithne air a ghuth gun robhadar seal d’a reir? Sios an sud do thuit an Cu do rad a chorp fo bhrù deas, Cu mac coin r gh nan rann thugas leam a cheann tar éis. Co an da cheann so is faide mach a Chonuill mhoir a bhreth bu bhinn, Air ghràdh teann na ceil oirnn ainm nam fear a ghuin na h-airm? Ceann Laoghaire ’us clar Chuilt an da cheann do thuit le’m ghuin, Do ghuin sud Cuchullin ceairn, sonn dheargas m’airm ’n a fhuil. Co an da cheann so is faide soir, a Chonuill mhoir gach geal ghniomh, Ionnan dath air folt nam fear deirge an gruaidh no fuil laoich? Cullain breagh ’us Cunnlaid cruaidh dithis bheireadh buaidh le feirg, A Eimhear sud soir an cinn do fhagas an cuirp fo linne dearg. Co na sé cinn so is olc méin do chitheam féin air m’ aghaidh thuath, Gorm an aghaidh, dubh am folt, o thilleadh rosg Chonuill chruaidh? Seisir eascairdean a Choin, clann Chaileidin nam buaidh ghnàth, Is iad sud an seisir laoich a thuit leam ’s an airm ’mo laimh. A Chonuill mhòir athair rìgh co an ceann ud do ’n geilleadh cath, Gur orbhuidh trillis o ’cheann co ’n comhdach sliom dh’ airde bheart, Ceann mhic Fhinn mhic Rois ruaidh mhic na Cneidh fhuair bàs le ’m neart, A Eimhear is e so a cheud, ardrìgh Laighein nan lann breac. A Chonuill mhòir, mùgh an sgeul, creud a thuit le’d laimh gun lochd, De ’n t-sluaigh eagnaidh a bheil sin a dioltas cinn na Con? Deichnear ’us seachd fichead ceud deiream féin is aireamh sluaigh, Do thuit leamsa druim air dhruim, do nimh mo cholg conla rag, A Chonuill, cionnus taid mnathan Innsefail an deigh na Con, Cumha a mhic shamhailt tha na bheil aca féin air foir? A Eimhear ciod a dheanadh mi gun mo Chu a ’m reir s’ an Soc Gun mo dhaltan fa maith cruth a dol uam ’am mugh an nochd, A Chonuill tog mi ’s an fheart, tog mo leac os leac na Con, Os d’a chumhadh rachaim eug, cuir mo bheul ri beul na Con. Is mi Eimhear is caoine dealbh, ni faigheam searbh dioltadh dhomh, Do dheur nocha n ’eil mo speis, truagh m’ fhuireach air éis a Chon. A Chonuill.
ANCIENT.
A howdir so Keilt m’ronane. Heym tosk zoskla fynn gow tawri ni draive nevin Gow hormy moyr mhorlat mhirr gow cormik m’art inir Ner cleacht me meith my zloon orss afwllych fer eddrwme Gi waldeis feynyth fail oss word locht a foyall Warwemir in leich lan mir a warwemir in crayc Di charmisdir leich fane lay mir a charssmir a ray Hugssmir a cann gin cherri guss a gnok oss boyamir Di rynis feyn boya tra di roynis fogryth owlay Di warwiss mun er zlinn fer gi inwal in nerrin Di roynissi boya tra di roynissi fogryth owlay Di raddis mun er zlinn gwl gi inte in nerrin Di roynissi boya tra di royniss fogryth owlay Ni leith di legin fa boywa doybis sin nerrin awwor Di roynissi boya tra di royniss fogryth owlay Ni dorssa er a beith a zeith zark a dosslin ead gi hymard Di roynissi boya traa di royniss fogry owlay Ni gurt abbe um halvon di loskgin ead gu lassal Di roynissi boya tra di royniss fogryth owlay Noch char aggis reim linn aa na mullin in nerrin Insin di leyggiddir rwm eech albin is errin Teym boach er loyss mi chass gr ranegiss ross illirzlass In sin glossimsi schear gow taura ni widdir chane Ner harrin eine each zeive zea roym in dawra za essin Tugis in dawra fa laa ben in ir chommi za cheilli Is ben in r chomisso nach gwss in fer commisso ella Tugis in dawri gi beach ben carbre zi cormik Is ben chormik er sin di raddis ee zi charbre Tugis lwm claywa in reith uch fa hay mor a wree Mi clawe feyn fa gin gutti fagwm in droyl chulk chormik In sin di quhoyis in nwnn is eaddi in dorsser owym Inn nygyth sin doef ge beacht is me bi kyllor ze chormik Is bert ooklachis is tei hawle a vaonissi reith errin Ga zaynith leve raa mi zloor da hwle cheilt yn kyllnor Na habbirsi sen er finn er ardre ny feyn voltynn Ga tamsi in layve id tei na ber tar er my wntir Ni hay sin agne cheilt far a will ay in vorwilty Cha mir sen ay connil chynni er a wll dor er talvinn In sin tarnik in toylli ag in re ro zast rawor IIII choss geym in genn ni genn teym less a is tee cotkin In sin chayis fa zass di bi wlyg ay di maylass Aggis tuggis lwm ym zoyn kone esgin ard orwayll Eynit lwm in nee riss a ben ers in re fati firzlinn Balli kness cheilti za zoyn di chone essgin orwoyl Na habbirsi sen a re er wiss in ryth a zillin Brarryth broggodych a derri corsi hoich er orvidi Er a layve a keilt chaylle mir wee finn flaa eyni Gid tani ne hurfin gyle derrow albin no errin Er maneach do gi beacht a deaffryth mis zi chormik Gawa tow cow thlaa woyme zoskla mydda Ne warrir fin lat id te er ane chowe er talwon Ach ane chow a keilt chaye da bi toylling tow faywayll Da waya a tow zoif re lay lawnon woada di gi feyane Di zoyve tow hed er gi cart cowe cwnnvill Di nasgis in brar mir er chormik mc art inir Gin leggi gi ray in re da waya ay ni feyweill Mar nasgis in brar beynn er re errin ni nwlt inn In deymsow gar zeggir royve heymsyth ze in dymf Glossim turriss o hawre fa turriss fr gi mannee Do hymsow ni heltin gar skeltyth a chwddychi Tuggis lwm ii zelt zark is ii znew ignyth ym ard Aggis fey fy za won ii lach sin loch a seyllin II hynnith sleyvecwllin ii zaw awlle a burrin II zessivey zowrane zurm ii chellych fey a farzhram II hyane kylty creive di latteve zrom zawrein II zoyvrane o hen a mach o charri donnwane doyvr II eillin o thrae leith lee ii rulli a port larga IIII snekga on vrostna wane ii anoyk charga d . . . II eachte one eachte ard ii smoyrych lettreth lom ard II zroyllane downe yve ii cheinkych ni corywe II chur one chorrin cleyth ii harreich mwe o foyall II illir chargi ni glach ii hawik a keyndyth II fess o locht melwa ii cherk ussga o locht erne II cherk reich one vowna math ii zergin zow locha II chreithrane mw cowlin ii wentane my foyllin II cheythane a glenn awlle ii zalvon ni sen awle II phedda oywrri a claa ii onchon o chroda claach II zoyane o thrae za wan ii erboyk loychir yr II chollum one chess chur ii lon a lettir fin chwle II eddoyk letter roye ii thrudda tawrych teyve oyr II choneyn a schee doe doynn ii wuk awlde cloyth chur II choyag o zrom dave ii ane oywryth layn de II yghrgane lanenyth furrith ii chreithir one chreive roye II sperr hawk in swn o cleyve gla ii loch lay o lwnycht II oyr are one woyn ii ussock on vownych wor II oynlayk a hon chnoyth ii brok a creich ollonych II rynith strayth sinnyth ii zlassoyk o wroch urri II chrottych o chonych zawlwe ii weil won wor hawni II earrinnyth philloyrrych ii awllinnych seith boygh II zassidi one wyg wylle ii cheith cheinekyche chnaw chyle II woyok oo wrowych brn ii neiskin o zowdyr II zerrin o leyve za ane da chyill wreane turle II annan ar o wy walg ii chonlane zatta o zranard II zrin zarrych o zruing ii vronargane on vor cheyyl II wlyrrych o zowne ni barga ii elli zalle on zaltraach II royin o challow charga ii wuk war on worarga II eskar locht m’lanene ii zarzart my ni nellane II ane vek o wess a chwle ii eggin ess v’mowrn II ellit zlinni zlinn smoyl ii woyif o haach mow mor II onchon loyath o loch conn ii eychat a hoyw chroychin II chyraa schee zoyvlane zil ii vuk vwlcow vlyr Rath is ker chorkrych chass tugis lwm o einnis Tugis lum each agis lar di zrey vassych vanynane Tarve is bo zarri o zrwm kein tugis lwn o wurn vunchane Do chonni di chonnew ni wane di hir cormik orrum gi dane Teym Gi neith zar chursin ym chenn tugis lwm is teym Er in dymsychyth ull doyf gow lar ane ew Nor a baillwme a meyow zobbredir voyme ach skeillych Di choy in feaych woym o zess di bi wlya dom awles Di rukgis er in glenn da wan o orrir loch a lurgin Di quhoy mi lach fa layve nach chussit faywail Ter schroyow berwe brass gow aych inn zowlass Di zowis e er wrawit gin ger walaa heach hanye Tugis lwm ee lach gin wacht dosli fin o chormik Ne fooris zolk roya heg rwm nyg ve me boa Cha deyd ass mi chree chinn gin nawleggir may in dalvon Lass ane nane beg lassane nane dolle a chass ymon Er gi tullych er gi ay cor fa lawe ag lassyn ane I chonwaille fynn ag in layve er seiltin gin ead wawne Is vin zeyntyth ay sin de hoyrt er a gowe dinn fosslow zoywayl In dymsychow sin mir sin ner toylling fir in doythin Tugis ead gow taura lwm gow mowr a vor hyle Doss gi zokkir a kin oppir ead in nyich sin Caythir a wee si walli er ix dorss fossgillyth Cormik hug zeyve in teacht mir zoy ym bea gi skei Mir chonni may za gwryth sin wrow arsing ill wrunych Legga brudlychyth gawe vin a guddichtyth greithane Huggi ay brow slatzall sollis doyf er chegit fre zorre Gi in dorris deyve downtyth ner way in soyve cond in . . . Ead sin is tee gi bronych miss a mwe gi anoyith Mi chree cowe connis fa la er gi in dorris Ga mor nolk forris royth wonyth skeythow choolyth Ner leigis ane deyve a mach gi tra erre in in varrich Anmi ny hyrri skeiltyth a chorymryth keilta Ach a wag sin teyve ra teyve ne dor chormik za soyve Nor a leggi finn a mach di skeillidir gi skeiltytht Cha deacha deis na trear wo hawra zeive er in . . . Mi reith feyn agus reach fenn merrolta cheme wass mi chinn Ni tre neachin fa darryth zoyve ni troyth sin di hymsichow. We skay zoym er mi clow creddwm in crist is ow Mimirche ass in ew inn gar vewwm lwm ne weym . . . Gar wadda mi leymsi har in dawr lochra ni wayn, Is fadda in laym rugis ter xx kead try in dawr In sen fa lowwr mi leym wagis si viddircheyn Gin ach bar mi choss a geill mawl gith tosk er deym. Teym tosk.
MODERN.
Is e ùghdair so Caoilte Mac Ronain. Chaidheam tosg a dh’ fhuasgladh Fhinn, gu Teamhra nan sreabh aoibhinn, Go h-airm a ’m faighear’ bhòrrshlat mhear, gu Cormaig Mac Airt aoin fhir, Nior chleachd mi maidheamh mo ghlonn ger fuileach fior eutrom, Gu bheildeis Fianna Fail os bhord Locha Feabhuil. Mharbhamair an laoch làn, mar a mharbhamair an Cuireach, Do chearbmasdair laoch fa liach, mar a chearbsamair an triath, Thugsamair ceann gun choire, gus a chnoc os Buadhamair. Do rinneas féin buaidh tràth, do rinneas fògradh ullamh, Do mharbhais mun fhear ghrinn fear gach aon bhaile an Eirinn. Do rinneas buaidh tràth do rinneas fògradh ullamh, Do radas mu’n fhear ghrinn gul gach aon tigh ’an Eirinn, Do rinneas buaidh tràth do rinneas fògradh ullamh. Na laoigh do leigeann fa buaibh do bhitheas an Eirinn aghmhor. Do rinneas buaidh tràth do rinneas fògradh ullamh. Na dorsan air am bitheadh a ghaoth dhearg do fhosglann iad gu h-iomard. Do rinneas buaidh tràth do rinneas fògradh ullamh. Na guirt abuich mu thalmhainn, do loisgeann iad gu lasail. Do rinneas buaidh tràth, do rinneas fògradh ullamh. Noch char fhaiceas ri ’m linn àth no muileann an Eirinn. An sin do leigeadar rium eich Albainn ’us Eirinn; Teighim beò air luathas mo choise gur rainigeas Ros Iolair ghlais, An sin gluaiseamsa siar gu Teamhra an fhidireachdainn, Nior theàruinn aon each dhiubh dhe, romham in Teamhra do esan. Tugas in Teamhra fa leth, bean an fhir choma dh’ a chéile, ’Us bean an fhir choma so gun achd gus an fhear choma so eile. Tugas an Teamhra gu beachd bean Chairbair do Chormaig, ’Us bean Chormaig an sin do radais i do Charbair. Tugas leam claidheamh an Rìgh, Och! fa h-e mòr a bhrìgh, Mo chlaidheamh féin bha gun chuid fagaim an truaill chuilg Chormaig. An sin do chaidheas a nunn ’us eideadh an dorsair faigheam, An oidhche sin domh gu beachd is mi bu choinnleir do Chormaig, Is beart oglachais ’us ti h-amhuil am fianuis rìgh Eirinn, Ge iognadh leibh ràdh mo ghlòir, da shùil Chaoilte ’am choinnleir. Na h-abairse sin ars’ Fionn ars’ ardrigh na Feinn folt-fhionn, Ged thathamsa an làimh a’d tì na beir t-àir air mo mhuinntir. Ni h-e sin aigne Chaoilte fear a bheil e ’am mòralachd Cha mar sin e coinneal chain air a bheil d’òr air talmhainn. An sin tairngeadh an t-òl aig an rìgh ro ghasta ro mhòr, Ceithir chois cheum an ceann nan ceann, teighim leis ’us ti an coitchionn, An sin chaidheas fa dheas, do bu bhladh e de m’ aimhleas, Agus tugas leam a’m dheoin caoin éisginn ard fhuarail, Iognadh leam an ni ris a bhean ’ars an rìgh fead fiorghrinn, Boladh cneas Chaoilte do gheibhean de’ chaoin éisginn fhuarail. Na h-abairse sin a rìgh, ars’ mise an riochd a ghille, Briathran bragaideach a deir thu, gur airidh air oirmhide. Air do laimh a Chaoilte chàil mar bhi Fionn flath Fheinne, Ged ta mi ni thoirinn geill d’ fhearaibh Albainn no Eirinn. Air m’ aithneach’ da gu beachd, do fheòraich mis de Chormaig, An gabhadh tu cumha tlàth uam air fhuasgladh m’ oide? Ni bheirear Fionn leat a’d thì air aon chumha air talmhainn, Ach aon chumha, a Chaoilte chaidh, da bu thualainn duit fhaigheal; Da ’m faigheadh tu dhomh re la, lanamhain uait de gach fiadhmhuin, Do gheibheadh tu d’ oide air gu ceart an cumha a chumail. Do naisgeas am briathar mear air Cormag Mac Airt aoin fhir, Gun leigeadh gu réidh an rìgh, da faigheadh e ’na fiadhmhil, Mar a naisgeas am briathar binn air rìgh Eirinn an fhuilt fhinn, An tiomsachadh ge dheacair riamh, thionnsgainn d’a dheanamh. Gluaiseam turus o Theamhra, fa turus fir mu’ n iath, Do thiomsachadh na h-ealtainn ger sgaoilteach a chuideachd, Tugas leam da gheilt gharg, ’us da ghriobh ioghnach iomard, Agus fithich Fiodh dha bheann, da lach sin Loch a Seillein, Da shionnach Sleibh Chuilinn da dhamh allaidh a Burrainn, Da cheis Fiodh dhobhrain ghuirm, da choilleach fiodha Faradhruim, Da thaghan Coillte chraoibh, de lethtaobh Dhruim dha raoin, Da dhobhrain o sin a mach, o charaig Donabhain dobhair, Da fhaolan o thràigh Locha Léith, da Shruall a Port Lairge. Ceithir snag o’n Bhrosna bhàn, da eanag Charga dàin, Da eachta o’n Eachta àrd, da smeorach Leitir lom àrd, Da dhreollan o’n Dùn aoibh, da chaingeach o’n Choire dhuibh, Da chòr o’n Chorrainn cleibh, da earfhiach Magha Feabhuil, Da iolar Chairge nan clach, da sheabhag Fiodh Chonnach, Da fheis o Locha Meilghe, da chearc uisge o Loch Eirinn, Da chearc fraoich o’n Mhonadh mhaith, da dhearcan Dhubh-locha, Da chriochran Maigh Cuillin, da mhiontan Maigh Tuallainn, Da chaochan o Ghleann Ghaibhle, da ghealbhan na sean Abhla, Da pheata odhar Athcliath, da onchoin o Bhroit cliathach, Da dhuibhean o Thraigh dha bhan, da earbag Luachair Ire Da cholum o’n Cheas Chuir, da lon a Leitir Fionnchuil, Da pheatag Leitir ruaidh, da thruid a Teamhra Taoibh uaine, Da choinein a Sith dubh donn, da mhuc alta Cluaidh Chuir, Da chuthag o Dhroma Daibh, da eun odhar o Lainde, Da adharcan Leanain na Furraich, da chreabhair o’n Chraobh ruadh, Da speirag an sin o Shliabh glé, da luch liath o Luimneach, Da dhobhran o’n Bhuain, da uiseag o’n Mhonadh mhòr, Da ialltag o uaimh Chnuadha, da bhroc o Chrioch Ullanach, Da thraghna Srath Sinne, da ghlasag o Bhruach bhiora, Da chrotach o chuain Ghailimh, da mhiol o’n Mhuirtheimhne, Da fherain Fiodh luachraich, da thallan a Sith buidhe, Da gheasadich o’n Mhagh mhall, da chith cheangach a Chnamh choille, Da bhuidheag o’n Bhruthach brugh, da neasgain o Dhubh dur, Da dheargan o Shliabh dha eun, da chathail Bhraigh an Turla, Da eun an àr o Mhagh bhuilg, da ghobhlan daithte o Ghranard, Da ghriobh garrach o Ghruing, da bhroinndheargan o’n mhòr choille, Da bhliorach o Dhun nam bàrc, da eala gheala o’n Ghealtraigh, Da ruadhan o Chala Chairge, da mhuc mara o’n mhor fhairge, Da easgair Loch M’Leanan, da ghearrghart Maigh nan eilean, Da eun bheag o Mhios a Chuil, da eagan Eas Mhic Muirne, Da eilid ghlan Ghlinne Smeoil, da bhuaibh o Achadh Maigh Moire, Da onchon luath o Loch Con, da fhiadh-chat o h-Uaimh Chruachain, Da chaora Sith Dhoibhlain ghil, da mhuc de mhucaibh M’Lir, Reith ’us caora chorcrach chas tugas leam o Innis, Tugas leam each agus làr de ghreidh mhaisich Mhananain, Tarbh ’us bo dhàir o Dhruim Cain tugas leam o Mhuirn Mhuinchain, Da chon de chonaibh na Fiann, do shir Cormaig orm gu dian, Gach ni dha ’r chuir sin a ’m cheann, tugas leam a ’s teigheam, Air an tiomsachadh uile domh gu lar aon mhaigh, ’N uair a b’aill leam am maigheadh dh’ obairidear uam gu sgaoilteach, Do chaidh am fiach uam o dheas, do bu bhlagh do ’m aimhleas, Do rugas air an Gleann da bhan, o oirthir Loch a Lurgain, Do chaidh mo lach fa laimh, nach usa faighail, Thar sruthaibh beirbh brais, gu Achainn dubh ghlais, Do ghabhas i air bhraghaid, gun gur mhaith leath theachd thugam, Tugas leam an lach gun achd, d’ fhuasgladh Fhinn o Chormaig. Na fhuaras a dh’ olc roimh thig rium am feadh a thamhas mi beò, Cha teid as mo chridhe chionn gun adhlaicear mi an talmhainn; Leis an eun bheag leis an eun, ’dol a chas ioman, Air gach tulaich ’us gach feath, ’cur fa lamh aig leis an eun. E ’cumail Fionn aig an laimh, air saoiltinn gun iad fhaighinn, ’Us o’n dh’ aontaich sin do thoirt air a chumha d’ Fhionn fhuasgladh, An tiomsachadh sin mar sin nior tuallainn fir an domhain. Tugas iad gu Teamhra leam gu maor a mhòr thalla. Domhsa gu docair a chionn, obair fad na h-oidhche sin, Caithir do bhi ’s a bhaile air naoi dorsaibh fosgailteach; Cormaig thug dhoibh an teach mar gheibheam bhi gu sgìth. Mar chunnaic mi g’an cur, s’a bhrugh fharsuinn uile bhreun, Leigeadh bruaidleanachd garbh o’n a chuideachd grianach, Thug e brugh slatgheal soluis domh air caogad fri dhorus, Gach aon dorus diubh duinte nior bhi an saoibh . . . Iad sin a ’s tì gu brònach mis a muigh gu anaobhach; Mo chridhe cumhadh connais fa leth air an dorus, Ge mòr an t-olc fhuaras roimhe o na sgiathaibh chuallaidh Nior leigeas a h-aon diubh a mach gu tràth éiridh a mharaich. Ainm a chorra sgaoiltich “Corr imirce” Chaoilte, Ach am faicinn taobh ri taobh ni ’n d’fhuair Cormaig de shoman. ’N uair a leigeadh Fionn a mach, do sgaoileadar gu sgaoilteach, Cha deachaidh dithis no triar, o Thamhra dhoibh air aon rian. Mo ruith féin agus rath Fhinn miorbhuil chitheam os mo chionn, Na tri nithean fa d’éirch dhomh, an treud sin do thiomsachadh. Bu sgiath dhomh air mo chliù, creideam an Criosd, ’us thu, M’imirce as a mhagh, Fhinn, ge ’r bhitheam lom ni bhitheam fann, Ge ’r fada mo leumsa shear, an Tamhra laochruidh na Feinn, Is fad an leum thugas siar, fichead ceud troidh an Tamhra. An sin bu leobhar mo leum, am facas ’s a mheidir-chein Gun ach bàr mo chois a geillt’, mall gach tosg air an teigheam. Chaitheam.
ANCIENT.
Gun ainm Ughdair. Id ta fane tullych so toye mc veckowle is groy colk M’dadzail neyn in derk nach tug ra erk braeir borb Id ta fane tullych so dess m’vec goyne kness mir wlay Cha dor sai nach fa neith in gress noch char veine yth law Id ta fa tullych horryth ossgyr bi vath gol is gnee Clan morn gai math ni fir noch char chur sai sen im bree Id ta fa tullych so har gillyth bi van less nyth mnawe M’ronane dor weyth clar fane tallych soo har id ta Id ta fane tullych so foyme innor vyth von groik is grane Connan dyth zaf gyth murn fa tullych fume id ta. Id ta. A Zorri tryillmyt gow find ighilk ernacht sowch linn Zarre kinn zulle er in ree gyn gurmist aye gai keive cleith Is lesk lumsyth zwle anna onach clwnnwn gr fan chenna Is nach feadmist a zeilt kenna v’morn vor znewe Kail lusse ne is allwm pen id durd conan mor gyn keale Marmy for mach gyth dunna in deilt zwle olt voe Suyth in trur var mon din nane onach lamyt di zin fen Abbir a zorre is lawr fayr sinni sin trom alle Marvesyth ossin mor m’fyn marve mai in tosgir nach teymmi Marve dyrre kilte kaye fayir sinni wlle er in lawe Matht is aggwm ne veis anna cha dik linna movil er finn Tuttmy ulle sin alle cha dikge gowle dr gowrne Da byth inni byth le a nort dyth churmist finni za leacht Is ferr nyth brar gyn nelle a derssi rwt a zorre. A zorre.
A houdir so——. Laa zane deach Finn di zoill in nalwe is ner ymmit sloyg Sessir bann is sessir far Iyn zhil is anneir ucht zaall Finn fayn is Dermoit gin on keilt is ossain is oskir Conan meithl gom maal er myg agus mnan nin vi leith sen Mygin is ban einn bi zane is annir ucht zall mi wan feyn Gormlay aolli is dow rosg neaof is neyn enneiss Nor a zoyf meska no mnan tugsiddir in gussi raa Nach royf er in doythin teg sessir ban in goyth inrylk A dowirt an nynnilt gyn on is Tulych carnich in doythin Ga maath sewse is ymmith ban nach drynn fes ach re in ar Gerrid er ve zawe mir sen tanik in van dar rochtin Ein wrata wmpa gin alda agus e na iyn naygh Tanik neyn a wrata inn an vaenissi v’kowle Banichis din re gin non agis swis na arrygh Feafryth finn skail zyi din neyn lwchr lawzill A wan a wrat gin alda keid a rad ow is tein naygh As giss dym wrat gin alda ban ann ac na ennaygh Nocht chay naygh dein fame wrat ach ben in ir gyn ralocht Tawir ym brat dym wreith feyn do ter conane mor gyn chaele Go westmist im brear mir a twg na mnawe wo chanew Gawis ben chonnane ym brat is curris wmpa la rachta Gom bea sen an loyth locht dar lek rys wlle a gall ocht Mir a chonnik connan meil ym brat er cassyth fa teyf Tawris in chreissyth gin neaf agis marveis in neyn Gavis ben dermoit a zeil ym brat wo wrei chonnan meil Noch char farr a wassi zyi cassi ym brat fa keiyf Gawis ben oskyr na zey ym brad coo adda coyve ray Ga loyvir skayth a wrat inn noch char ally a hymlyn Gawis myghinis gi aal ym brad is di churri fa cann Di chass is di chwar mir sen ym brat gi loa fa clossew Tawir ym brata er m’raa dym wneissi is ne cwss clae Go vestmist in ness gon non tres elli da hymlit dewe Di warynsi brair riss agis ne brair eggiss Nach darnis di weiss ri far ach dol dutsi in neiss lenew Nochtis ben vek ree a teef curris umpi ym brat fer chei . . . A sayth eddir chass is lawe na gi ley er a lwdygnane Ane phoik doaris in braed o wak o zwyne darmit Di reissi ym brad owm laar mor wea see na hynnirrane Tawrew mi wrat doyf a wnaa is me nein in derg zrana Noch cha dernis di locht ach fess ri finn fyvir noch Ber mo wallych is ymith woygin se der m’kowle gin boy A dagis fa mhaalych er mnawe na tyr huggin ane lay. Lay. Coya lwm ymich ochtyr chor tocht er my venmyn Cut da nymich cha chellwm gin gur wellwm gi calmi Oskir is keilt crowith is m’lowith fa moltyr Finn agis Dermit deadzale quogr leyttych zar nochtyr Misse agis rynith is kerrill keyve in norrin gin lochti Chinnimyr er chreith banwe gir wea anmyn nochtyr Ymich orrin skaill darwe inni gi calm fane sottill, Daggimir downe vec cowle cowin lwm ymich ochtyr Zawrmir downe re albin bi chalme dwne a rochtin Hut reith lay m’kowlle, cowin lwm ymich ochtyr Er zorttymir zwle tagsin ymith class inta is corkir Finni a wade gi brow cowin lwm ymich ochtyr Huggymir cath sin neddall di fre tegwalle na porteiv Rugimir boye is cowe cowin lwm ymich ochtyr Hugimir caith ni frankgi o sann di fre gi doggir Zowimir geylle is cowe cowin lwm ymich ochtyr Hugimir cath ne spane a tantyn is a tochtyryn Quhoye r my ray fane doyne cowin lwm ymich ochtyr Hugimir caith brettin bi zeglich ay is be doggir Hoggymir gayle doyne cowin lwm ymich ochtyr Warrimir Crom ni carne er fargi is ay er ottill Foyrrymir gi ter owille cowin lwm ymich ochtyr Na rey harnik ni clossich a phatrik ossil hochmyn Finni wayde er cowe cowin lwm ymich ochtyr Noewe a manmsyth phadrik is hard crawe is sochyr O phakgyth missi id coithr cowin lwm ymith ochtyr. Cowin lwm. Nenor a quhyme fa chyill, di woyn avr chenni cholin Woyn avr chinni cholin chon ca mo dorin sin doyn Zearemir my lenyth lerga is glen frethnich ni glawe nerg Is fer nach forrimir ann maddyth za damis cholin Dearemir glen dorch dow glen zarve zorrith is gl claehe Is fer nach dorrimir ann maddyth za danmist cholin Dearmir scheane zrwmmi clywe is finni wg leive na zei . . . Is fer nach dorrimir ann maddyth za danmist cholin Dearmir durlis war wail tawyr wry is down zawrane Is fer nach dorrimir ann maddyth za danmist cholyn Dearmir glen okoythyth fa forrais awr ossill Is fer nach forrimir ann maddi za danmist cholin Dearmir finni wy maye tawyr wry is kintaylle Is fer nach dorrimir ann maddi za danmist cholin Dearimir erri wlli eddir chonnith is donni Is fer nach dorrimir ann maddi za danmist cholin Gerrid downith mir sen sin feyn pupbill muntyr Gin wakcamir tre cath nach di clanni reith ni roylayth Cath catchennith de we ann is cath chonchennith na genn Cath drumanich in dey in ney donn er chawyr in drom b . . . In tley a soiltich gi hard er inni feyn in eingnyth zark In nochtyr ske cheyttyth chay er we in tley . . . gead In tleyg soyltich gi chert er inni feyn fa gall a zlak Er layr skaye cheilt gyn wroyn weith in tly z in g. In tley a soyltich gi heissil er inni feyn in nagnith eywre In noythtyr skae chrwin charre we tley ac mak chrunchan Leygis cheiltyth gallan gleith choylis e nalwin da reroiwe Iss mygh lenyth nyn lanni in dawr is in down reillin Reggir e goolle m’morn faynith kenard cron woyn A zleyis felane m’fynni agis ni balwe a borrin Reggir e za mhak mawoe breik is m’elle o noye brek Scay bregh m’daythein dayn is keill croith in nerm rai zeyr Reggir e keinkeith nith golg agis illin feywr zerg Is keill croith a croyth zrinni nach estith goyth iywrin Bi winni schenwrannyth sley agis mowr ni meillith Agis rann wrattich schroill ag erri a maddin zeith roeith Di hoykgimir dalwe zreynith brattich inni vor ni faynith Oyr chor sche tennal fa wor chanan cheintle rwe Di hoykgimir fulling doyrith brattich zwlle wor v’morn Menkith we gach troyle chroissich derryth agis tossyth foylith Di hoykimir in menchenith oyrri brattich rynith gin nymig sloyeg Sroill lay gonfee knaw is kenni, la leygis fwll gow fybrin Di hoykimir kynill chath brattich eillane darre Mak finni far flath ni waynith gilli lay gurre tromley Di hoykimir down neive brattich ossin na grri Laywe zarg brattich v’ronane is oarnay in deive elle Di hoykimir skoyb zawe brattich oskyr in warffee Re doll in gath na glaee menkith zarre skopbe zawe Di hoykimir loith lynith brattich zarmit e zoenith awyissyth Noar heyth in neanith wea sche awzissyth oeyrith a mach Di hoykimir barne a reybgin brattich oskyr nar schanith Danyth coyharme m’gar zlynni la garwe kinni is kenwr Di hoykimir creiwe fowllith brattich clonni var v’lowich Noar a heych in nane a mach is sche wea er in dossych Di rimimir croith chath in dymchill inni oyrlach Ma dudtych finni farri eddi ni wane worchalmith Marwes ni catkenich linni agis di goyve ni chonchinnich Hutti ni drumanich wlle in dymchall inn alwin Munnich beg fa dassi zownith in nynwr wrow za zownnith Is math forrimir ann maddith za danmist cholin Zearimir erre wlle eddir chonni agis donni Is noech cha dorremir er a feyg cheaddi ferr o zarve na nenor. Nenor a quhyme. Binn gow duni in teyr in oyr binn a ghloyr chanyd nyth heoyn, Bynn noaillane a nee a quhor bin in tonn a bwn da treoyr Bynn in fygzir a ne zeye bin gow coyth oass cassyth conn Alynn in delryth a ne greane byn in near feddyl nyth lon Bynn gow illyr esse roye vass kynn coayne v’moyrnye mor Bynn gow coythaa oyss barrye doss alynn in tost a nee in coir Fynn mac cowil mayr fani sacht caa na eaynn gyth grynn In oayr a lykeyst con ra feayn a garrye no zeye bye wynn. Bynn gow. Skaile oiknith er choyle cassil, gow carn wallir berrith mee Na clwnnith dwnni za glwnnith gi glwnnith m’gweill ee Makcowle di choill cossir er sliss alwin in nor weine Essin oss in gend ne choll finni in cessew doyr reiwe Ossin dein nichticht is dermit dey v’lowith leich nar zann Deiss nar leyr cooza coskir conan feyn is oskir ann Sloyne a zey leych zawsich di raye fin fer gyth eyth Faikgen mir sin er oill inn ca coyll leiwe is binni er beith Di raye conan yr we in nymirt eine choyll is binni hor feyn Math lawe in ir re heygh enrwnith fer sen gr chwnith er cheyll Foskgi zi chwlg in gaith nawit nach in gath ni choklit sa A loywe in genn is in gossith koill a bar le oskir aye Koill is mo ruggis zi ryin di rae deomit ni derk maal A rozraw gin ga boa zawssith coraa ban is ansith ann Sowd mi choilsi a v’murn er m’lowith ni narm glan Leym in gleyw mi chon gow cre fey ga churri in derri zawe Sowd in koill is koyle dowfsyth di rae fin fla in tloe In neym zeith bayne ley braddeiche raym finleich fa atteive oyr In tra weime gin eggill nin neksith ossin a durt fa zoe Mi zane is a zoissith in daskgi saif rame cloiss clastin a chole. Fleygh wor rinni lay finni innoiss dowt a halgin Fa hymmi dwn we ann deanow albin is errin Fearis m’morn mor din reane fa gall glor A waktow fleywi zar o hanyth tow weanow errin Di reggir sen finni wane fa math wle tor is tear Dowrt gi wak fleywi zar na gi fley ane reywe in nerrin Chongimir huggin won tonn leich mor ayrrichtich foltinn Gin ane dwn ag ach ay feyn fa math in toglach essane Mir hanyth shay in gen ni wane a dowrt in toglach fa keyve keyll Tarsyth lomsith noss inni is ber cayd leich id di hymchill Deych mek eichit morne mor ber let in dowss di henoyll Fer is ocht zet chlonn feyne ber is oskir di zane wane Ber deachnor di clannith smoill is feichit di clanni ronane Ber di clanni mwin let deachnor elli gin dermit Ber let dermit o dwnith bar ni swr is no schalge A feyn is kerrill id lwng deychnor di zanith is di zorrin Ber nenor do zillew let fa farda how ym bee aggit Agis twss fen a inni a v’awasse erm zrinni Ber C leich let er twnni di zna wnntir inn v’kowle C skay gin m wi nor dinni m’kowle v’tranewor Berssi let in nossa inni in da chonni is ferri in nerrin Ber bran is skoillin let lowt di zorrin i gimicht Na beith fadcheis ort a inni di ray in toglach ard evin Tuggir fa woye id heith di we er ar sloye is soiche Glor anwit hare id chenn ogle out hanik chwggin Min fayin tow in weanoss inn di wea di chen gin chollin Di choraa ni churffe in swm a chonane meill ni beymin Is mest in sloye di wee ann id ta tow agrow anwin Errissyth clanni biskni ann erss conane in nani Gowis gi neach zeiwe erm leich tig ni feanith ass gi ane teiwe Marwar in sen mak di zinn feani gall a zassgi zrinn As mak a zillin m’morn fa math in gath chrwnwoynyth Errissyth arriss ann is daniss a wurrill Fearyth yn beinni cwt ag gowle di chonan in nani Di wersi a wraa feyn di zinn di ray gowle mor nim beymin War conan na mess a chinni na bonfeit ass in tinchin Ferris koill Dr eichid in glen er nach leyr rawe cheith in ferrin Ay gin fiss nyth feanith ag finn troyg in skaill so halgin Faddi lommi a halgin trane nach wagga ma dunni zi nane Ead a shelgi o zlenni gow glenn is nith aewlt no dymchol Binvin lom ossin m’finni na hanich kenn nach deach zee Ter gi dwni gar royve ann di binvin leom finni wley. Fley. Troyg lwm twllych ni faynith ag ni clerchew fa zeirse Is danyth lucht ni billak in nynit clannyth beisknyth Dayr missi raa croychin schell fada wroychow gi swgych Beg a hellis gi tarfin in talgin er di wullych Dayr meith skay is sley conn is gyir fad walle Ga ta nocht knok ni fayni fa chleyrchew is fa wachlew Da merra clanni morn ni wee fer nordsi seadtrach Di zoyve schew fer grabbil a lwcht ni baychill breik Da merra m’lowyth si vi curri chalma Swl fowkweis in twllych di wee fer cowlyth garryth Da merra clanni carda fir nachir chelggi bayssew Ne weith fer glwkgi fer bachlaa nynit ni bradtych Da merra clanni mayvin fer nach banvin in droddew Ni weith di wuntir a phatrik gi laydyr er ni chnoken Da merra clan in dew zerri da merra keilti croych Ne weith gayr chloogi is chleyrri ga nestich in raa croychin Da merra rynne roydda is keilcroy m’creyvin Ne weith di loywr la cheyll ir a laywis a bebill Is ni lwrga crwnni di ryn in swll doyne Di weith di lorga na brossna da bea osgir er layr Ir in trostane woye di ryn in swe swnda Math dut nach marrin connan fa manach dorn duta Da marrein swlzorm seir conan meil makave ni wane A chleyrre ga mor di zorda di wonin zut dorn gi dane Da marra m’ o zoyni er ni lwrga crossi Di weith di lorga sue mest a bresta fa chaythra clooch Ir chlwga mir helim da weith dering na woye Di weith di chlog na rabba woya fa edin a chaythre Ner zarga shmor a cheyth er gayth geith m’roynan Na be di chlog gi hannis ir a wanis a koyllan Ni eddwm bi gi sowthych ne agkwm m’kowl si woe Ne ekkym dearmit o doywn ne ekkym keilt m’cronan Ne hynyth mi way gi dowyth er in tullych so phatrik Ne ekkym m’lowth ne ekim in chwllych zrawcht Ne ekkim far loo raym heive ne ekkim oskir na . . . Ne ekkim in nymirt vor ne ekkim a choanirt cheyf Ne ekkim clanni smoyl ne ekkim golli mor ni gneyf Ne ekkim feillane fayill ne ekkim na zey in nayn Ne ekkim ferris mi wrayir layr meyth layr woalta Ne ekkim dyrri doynicht o woymist koyl gi noyrra Ne ekkim fa kanyn nach beehow aggin er ayrre Ne ekkim ane gar worrin di bi wor torrin a glar Ne ekkim evinis na hoyl ne clwnim in koyl di wee Soll di curri mi mi hoo di fronfwn feyn or gi loyit Inssim zwt a phadrik da bi zayllwm hecht harsta Nach fayddwm a heillow a vacca may zeivinis agga Missi is cleyrre ni bortwis nocha droyinum ra chaal Ga ta mee nocht gi dowych, is troygh lwm tullych ni fayne. Troyg lwm. Dyth wylelyss myschi zraynnyth hwnggis nayrri w’cowle Wee myr it tayme sin nagyn is bert nach fadyr a wllyng Dyth zhagis clwycht is couzar er chompan zaw neyss tayr Dyth zhagis mnan gin gillaa is dyth wilelis mischi a zraynna Dyth zhagis murnd is meygzegr curme is greygzin is garae Dyth zhagis clwithi fylli is dyth willis myschi a zraynnaa Keiltaa mor is m’lowith deyss er nach drwngi taayraa In feyth nayr roywaa rynnaa dyth wilelis mischi a zraynna Gold is oskyr is osseyne acma nach corrith partaa Dyth bynnwynne leo sen synnyth dyth wylelyss myschi a zraynna Fynn fane in agnaa raawoyr is woygh zaifmost failtaa Dyth zhagis murndnych hee is dyth wilelys mischi a zraynna Myr aweyss in noyf chaythi zoyschi ne hewyr zayrraa A coyad oywaa byggi dyth wilelis mischi a zraynnaa It doll ter wennew borrifaa is er wollyth forynnych ban . . . Ne mor nach tursych synnaa dyth willelis myschi a zraynnaa It doll ter ess roygh roinyth is beg nar obyr my wayle Faa rohwyr geltti glinni di villiss missi a zrannyth Waym gi faddi is gi haazar a tastil eyrrin ani Is trane di woyr sen sinni di williss mischi zrany. Di williss missi. Lay a royth in dundalgin cowchullin ni grow neynti O taid ni gur er a gon gin sloig wlli na ochyr Halli in noill erin nerre math si waggidir in nane wlli Keltith fekkich fowich feine eltych laye za leetiwe Gwr bei in nansych wllith mnan chogn clanni rowre In cor sen bi degkir reyve cur ris in naltin dawail In doychis lawee leich atte dr aythr chonleich Ni hoynni giderring dalwe ser winn cholla in gallew Gawis in crann tawill glan cowchullin gi . . . In lawe bi wath troir er mor ni hoynene gr . . . Ryntyr in neltych wo ner zarmit umpith ach awyr, Gawis awyr racht fane rynn dayveine ner chart a cheive Geltyr wee no errik sin ni kead oyne elli zayvir Lar dorchrith er teive a chnok la creif ni norchr nerrik In gen tryle hicgid gow caith za anee gin neigiss noynach Ni roe fer gin oe orri wei slawre or datrych Hug bancheill chongullin graw dinani di wllim Din charrait eintych aynee hanik a ymill ollanith Agris ayvr in nolt trwme a cu rith er chongullin Ni hoyne mir gylle deith gin skail na hyi umpith Da oyr no tre tilfer leis ni hoyne aldyth sner ammis Gir leme couf mir a chur iii wrchir hor ni hannich In hurchir reyve royve sen zoll di zaltane gawffee Gin virn er wrane di wlyg ryef ach keym sin allane Re bleygin ni deach zea ach twrss nin nane seach Ne hay ymichtych nin nane is inleut ach in twrskail Mass fer in dathris a woygr nach darn in cow on chref Slat war zall di zrawhe mnaa laywith aig voye a . . . . . . myn fa reawrew beggane . . . . . . . . . feyne in tulg churr ay deis er gi . . . Hw a feyne agus garri teive er heive in nane tr za Gin darrith Finn di zarri er su zoith na arrith Or is twss do wee ann kinnis di warve sew cowll Di weyr si zwt mi wrarri er bee zwt orm za earre Gir heith mi laive laytich lomm chur in kead za in gowll For in caddrew zoiss sin a clanni morn mar zilli Is wulling is reawor zoif zess dew mathr a varwi Mass for in catdrew leat sin Inn vec cowill a halwin Leig in carri dr bwnskinni is tog in nallydis chatchin A dog mis zew lawe a clann morn is mor grane Fa toylling missi wlle for gir gow deith eine dwn Mass di zlassi tussi sin ymichtin er slycht haithr Bith lemenor sinni er linni mir weith ein eillytin chowale Gowal chor sinn in woyew cowle huc orn mor withwr Gowal di zoichir a mach sinn a greithew ni geith Chor dram zeine in nalbin inn is dram elle in dow lochlinn In tress dram si zreyg zilli beddit woe cheyl r . . . Wemir seableyn deyg a hagwss errin is ner wrag Ner weg in smach downith sinni gin er dew zagkin In kead lay choymir er teir zinse errin or weimin Warveir dein is ner wraik a ray xvi c dein lay Di warvis clanna morn dan leichew is . . . Cha roif eine dwn zew sen nach cow caydi di v . . . Gonith caslane da galnew clanni morn mor vanmnith In ginni feyn bi leytich ann a weaniss far nerrin Er a lawsi olach ni wane cha nakgis horri no har Eine neith hug pask er mi hwle ach fagsin a choskir Hug say teim fame chree re fagsin ni slintee Huggimir nein teyg a crithew mowin mor zerg A royth gasge in r bassid zown owin a warvi Gyn deyve er in twlli hawle ymbi woa dwnni clann chwle Ronimir reith nach royve maule guss in ty in roif cowl Huggimir gwn zothin gr fr in gorp chwall zor sleywe Gir gar ruggi missi ann in nor a warve she cowall Ne gneive roym scho ma haa dielmissi orr wa mer lay. Lay za roymir.
MODERN.
Gun ainm Ughdair. A ta fo ’n tulach so tuath, Mac mhic Cumhail a’s cruaidh colg, Mac deudgheal nighinn an Deirg, nach tug r ’a fheirg briathar borb. A ta fo ’n tulach so deas, Mac mhic Cuinn, cneas mar bhlàth, Cha d’ fhuair se neach fa ni, ’an greas nochar mhìn a làmh. A ta fo ’n tulach so shoir, Osgar bu mhaith goil ’us gniomh, Clann Moirn ged is maith na fir, nochar chuir e sin am brìgh. A ta fo ’n tulach so shiar, gille bu mhiann leis na mnathaibh, Mac Ronain do fhuair a bhith clàra, fo ’n tulach so shiar a ta. A ta fo ’n tulach so fodham, am fear a bhi o ’n ghruaig is gràin, Conan do gabh gach muirn, fo’n tulach fodham a ta. A ta. A Ghoraidh, triallamaid gu Fionn a ghilleachd air nach subhach leinn, A dh’iarraidh cinn Ghuill air an rìgh gun cuirmaid e gu caomh clì. Is leisg leamsa dhol ann o nach cluinneam gur fa ’n cheann, Is nach faodmaid a dhiolt, ceann Mhic Moirn mhoir ghniomh. Naile leatsa ni is aill leam féin a dubhairt Conan mòr gun chiall, Marbhaidh mi air magh gach duine an diolt Ghuill fholt bhuidhe féin. Suidhichidh an triùr armuin d’an Fheinn, o nach lamhamaid do Fhinn, Abair a Ghoraidh ’us labhair faighear sinn ’s an tròm aile, Marbhais Ossian mòr M’Fhinn marbhaidh mi an t-Osgar nach tioma, Marbhaidh Daoire Caoilte caidh, faighear sinn uile air an laimh. Maitheas agam ni bhitheas ann, cha tig leinn modhail air Fionn, Tuiteamaid uile ’s an aile, cha tig Goll’ gar cobharne. Da beò Fhinn bithidh le a neart do chuirmaid Fionn d’a leac, Is fior na briathran gun fhoill a deirsa ruit, a Ghoraidh. A Ghoraidh.
An t-ùghdair so——. La dh’ an deachaidh Fionn a dh’ ol, an Almha ’us nior iomadh sluaigh, Seisir bhan ’us seisir fhear inghin gheal ’us ainnir uchd-gheal, Fionn féin ’us Diarmad gun on Caoilte ’us Oisian ’us Osgar, Conan maol gu mall air magh, agus mnathan nan sé laoch sin, Maigheaneas bean Fhinn bu dein, ’us ainnir uchd-gheal mo bhean féin, Gormlaidh aoile is dubha rosg, Naoimh ’us nighean Aonghuis. ’N uair a ghabh misge na mnathan, tugsadar an cuis réidh, Nach robh air an domhain tì seisir bhan ann cho ionraic, A dubhairt an innilt gun on is tulach cearnach an domhain, Ge maith sibhse is iomadh bean nach d’ rinn fios ach ri aon fhear. Goirid air bhi dhoibh mar sin thainig a bhean d’ ar rochdain; Aon bhrat uimpe gun alt agus e ’n a aon fheadh, Thainig nighean a bhrat fhinn am fianuis Mhic Cumhail, Beannaicheas do ’n rìgh gun on agus suidheas ’n a fhaireadh, Feòraicheas Fionn sgeul dhith, de ’n nighinn lùthor lamhghil, A bhean a bhrat gun alt ciod a rad tu as d’ aon fheadh? Is geas do ’m bhrat gun alt bean ann ach ’n a aon òigh Noch cha-n fhaigh dion fo ’m bhrat ach bean an fhir gun ro lochd. Tabhair am brat do ’m mhnaoi féin a deir Conan mòr gun chéill, Gun éisdeamaid am briathar mear, a thug na mnathan a chianaimh, Gabhas bean Chonain am brat, a chuireas uimpe le rachd, Gum b’e sin an luath lochd, ’n uair leig ris uile a geal uchd. Mar a chunnaic Conan maol, am brat air casadh f’a taobh, Gabhas a chraoiseach gu nimh, agus marbhas an nighean, Gabhas bean Dhiarmaid a ghaoil, am brat o mhnaoi Chonain mhaoil, Noch char fearr a bhasa dhith, casaidh am brat f’a ciabh. Gabhas bean Osgair ’n a déigh, am brat co fhada caomh réidh, Ge leobhar sgiath am brat fionn, noch char fholaich a h-imlinn, Gabhas Maigheanas gu h-aille, am brat ’us do chuireas f’a ceann, Do chas us do chuair mar sin, am brat gu luath f’a cluaisibh. Tabhair am brat ars’ Mac Reith, do ’m mhnaoi-sa ni cuis cleith, Gu éisdeamaid a nis gun on, treis eile d’a h-iomlaid domh. Do bheirinnse briathar ris, agus ni briathar eigis, Nach dearnas de fhios ri fear, ach dol duitse an aois leinibh, Nochdas bean Mhic Reith a taobh, cuireas umpa am brat fionn, A soigh eadar chos ’us làmh, na gu leth air a luideinean, Aon phòg d’ fhuaireas am braghad o Mhac O’Dhuine, Diarmad. Do ruitheas am brat o um làr mar bhi si ’n a h-aonaran. Tabhraibh mo bhrat domh a mhnathan, is mi nighean an Deirg ghraine, Noch cha dearnas de lochd, ach fios ri Fionn faobhar nochta. Beir mo mhallachd ’us imich uainn, is e deir Mac Cumhail gom buaidh, A d’ fhagas f’a mhallachd air mnathaibh, na d’ eiridhse thugainn aon la. Aon la. Cuimhne leam imeachd ochdar, a chuir tochd air mo mheanmuin, Cuid de’n imeachd cha cheileam, ged nach bheileam gu calma, Osgar ’us Caoilte crodha ’us Mac Lughaidh a mholtar, Fionn agus Diarmad deudgheal, cuigear laoich de’n n-ochdar. Mise agus Raoine ’us Caruil, caomh an fhoruinn gun lochda, Chinneamar air chrich Bhanbha, gur b’e ainmean an ocbdar. Imeachd oirnne, sgeul dearbh, fhine gu calm fo’n sotal, Do fhàgamar Dùn Mhic Cumhail, cuimhne leam imeachd ochdar. Ghabhamar duinn ri Albainn, bu chalm duinn a rochdainn, Thuit rìgh le Mac Cumhail, cuimhne leam imeachd ochdar. Air ghortamar dol a Shasunn, iomadh cleas ann ’us cosgradh, Fionn gum faigheadh gach brugh, cuimhne leam imeachd ochdar. Thugamar cath ’s an Eadailt, do bhreth teagbhoil ’n a portaibh, Rugamar buaidh ’us cumha, cuimhne leam imeachd ochdar. Thugamar cath na Frainge o ’s ann do bhreth gu docair, Ghabhamar geill ’us cumha, cuimhne leam imeachd ochdar. Thugamar cath na Spainn, a taintean ’us a tachdaran, Chaidhear mo ré fa ’n domhain, cuimhne leam imeachd ochdar. Thogamar cath Bhreatuin, b’eagalach e ’us bu dhocair, Thogamar geall daoine, cuimhne leam imeachd ochdar. Bheireamar Crom nan cam air fairge ’us e air oiteal, Fhuaireamar gach tir umhal, cuimhne leam imeachd ochdar. ’N a dheigh thainig na toisich, a Phadruig uasail thochdmhuin, Fionn gheibheadh air cumha, cuimhne leam imeachd ochdar. Naomhaich m’anamasa a Phadruig, is airde cruth us sochair, O pheacaich mise a’d chomhar, cuimhne leam imeachd ochdar. Cuimhne leam. Naoinear chaidheamaid fo cheangail do fhaighinn aobhar chinn chuilein, Fhaighinn aobhar chinn chuilein chon, ged is mo doruinn ’s an domhain, Do shireamar Magh Leine leirge ’us Gleann freathnaich nan claidheamh dearg, Is fior nach d’ fhuaireamar ann madadh, de ’n deanmaid chuilean. Do shireamar gleann dorcha dubh, gleann ghairbh choire ’us gleann cloiche; Is fior nach d’ fhuaireamar ann madadh, de ’n deanamaid chuilean. Do shireamar Sithean Dhruime Cleibh, is Fionn Mhagh Leibh ’n a dheigh; Is fior nach d’ fhuaireamar ann madadh, de ’n deanamaid chuilean. Do shireamar Durlas nam fear fial, Tabhar Bhreagh ’us Dun dhobhran; Is fior nach d’ fhuaireamar ann madadh, de ’n deanamaid chuilean. Do shireamar Gleann a Cuaich fa forthais aobhar uasail, Is fior nach d’ fhuaireamar ann madadh, de ’n deanamaid chuilean. Do shireamar Fionn mhagh mhaith, Tabhar Bhreagh ’us Ceanntaile; Is fior nach d’ fhuaireamar ann madadh, de ’n deanamaid chuilean. Do shireamar Eire uile, eadar chon ’us duine; Is fior nach d’ fhuaireamar ann madadh, de ’n deanamaid chuilean. Goirid duinne mar sin, sin féin, pobull, muinntir, Gu facamar tri cath gun achd de chlann Rìgh na Ruadhleath Cath catcheann do bhi ann ’us cath choncheann ’n an ceann, Cath drumanach an deigh an fheigh, donn air chobhar an drom . . . An t-sleagh a soillseachadh gu h-ard, air Fionn féin an eangnaich ghairg, An uachdar sgeith chailltich chaidh air bhith an t-sleagh . . . An t-sleagh soillseach’ gu ceart air Fionn féin fa geal a ghlac, Air lathair sgeith Chaoilte gun bhròn, bhith an t-sleagh dhearg an cath, An t-sleagh a soillseach’ gu h-iosal air Fionn fein an aigne mhir. An iochdar sgeith chruinn chàir bhi an t-sleagh aig mac Chruinchain. Leigeas Caoilte gallan glé; chualas e an Almhuin de rìreadh, ’Us Magh Léine nan lann, an Tamhar ’us an Dun Reithlein, Fhreagair e Gall Mac Moirn, Fiann ceannard Cronbhuain, A ghleidheas Faolan Mac Fhinn, agus na Balbha a Borruinn. Fhreagair e da mhac Maibh bhric, ’us Mac Ealaidh an aghaidh bhric, Scaith breagh Mac Daithein deine, ’us Caol crodha an airm ro gheir. Fhreagair e Geangach nan colg agus Iolunn faobhair dheirg, ’Us Caol crodha a chrutha ghrinn nach éisd guth ionbhruinn. Bu bhinn seanmhoireachd sleigh agus meabhar nam milidh, Agus ràn bhratach sròl ag eiridh am maduinn ghaoith reodhta. Do thogamar Dealbh ghréine, bratach Fhinn mhòir na Feinn, Or chuir se timchioll fa mhòr cana cinnealta ruadh. Do thogamar Fulang Duaraidh, bratach Ghuill mhòir Mhic Moirn, Minic bhi’n gach triall chraoisich, deireadh ’us toiseach falbh. Do thogamar am Mincheann òir, bratach Raoine gon iomadh sluaigh, Sròl le ’n gonadh cnàmh ’us cinn, le leigeas fuil gu aobruinnean. Do thogamar Cineal chath, bratach Fhaolain daire, Mac Fhinn fear flath na Feinn, gille le ’n cuireadh trom shleagh. Do thogamar Dun Nimh, bratach Oisiain nan curaidh, Lamh dhearg, bratach Mhic Ronain, is oirnidh an taobh eile. Do thogamar Sguab ghàbhaidh, bratach Osgair am fear fioch, Ri dol an cath nan gleo minic a dh’ éireadh Sguab ghàbhaidh. Do thogamar Liath loinneach, bratach Dhiarmaid aigeanaich aibheasaich, ’N uair a theich an aonach a mach, bhi se aibheasach oirdheirc. Do thogamar Bearn Reubainn, bratach Osgair nar seanta, Dheanadh cosheirm mac gair ghlinne le garbh cinne is ceannbhrat. Do thogamar Craobh fhuileach bratach cloinn bhar Mhic Lughaidh; ’N uair theich an Fheinn a mach, is e bhitheadh air an toiseach. Do rinneamar cruaidh chath, an timchioll Fhinn orfhlath, Ma dhuda Fhinn fhearail, oide na Feinn mòir-chalma. Marbhas na Caitcheannich leinn, agus do ghabh na Coincheannaich, Thuit na Drumanaich uile an timchioll Fhinn Almhuin. Monadh beag fa deas dhuinn, am faighear brugh dha dhùn; Is maith fhuaireamar ann madadh dhe ’n deanamaid chuilean. Dhireamar Eire uile eadar chon ’us duine. Is nocha d’ fhuaireamar air a feadh, ceud fear a dhearbh na naoinear. Naoinear. Binn guth duine an tir an òir, binn a ghlòir a chanaid na h-eoin, Binn an nuallan a ni a chorr, binn an tonn am Bun da treoir. Binn am fabhar a ni a ghaoth, binn guth cuach os Cas a choin, Aluinn an dealradh a ni grian, binn a nithear feadail nan lon, Binn guth iolair Easruaidh, os cionn cuain Mhic Muirne moir, Binn guth cuach os bàr dos, aluinn an tosd a ni an corr, Fionn Mac Cumhail m’athair, fa ’n seachd cath Fhiann gu grinn, An uair a leigeas con ri fiadhmhuin, ag éiridh ’n a dheidh bu bhinn. Binn guth. Sgeul oignidh air cheòl caislidh, gu Carn Bhalair beiridh mi, Nan cluinneadh duine de ’n cluinneadh, gun cluinneadh Mac Cumhail e, Mac Cumhail do cheal còisir, air slios Almhuin an oir mhìn, Esan os an ceann ’sa cheòl Fionn an còisir d’ fhaighear riamh, Oisian dian euchdach, ’us Diarmad, deagh Mhic Lughaidh laoch nior ghann, Dithis na’r le’r cobhach cosgar, Conan féin ’us Osgar ann. Sloinn a dheagh laoich dhomhsa, do radh Fionn fior gach eadh, ’Faicinn mar sin air òl Fhinn, cia an ceòl leibh is binne air bith? Do radh Conan air bhi an imirt, aon cheòl is binne a fhuair mi féin. Maith lamh an fhir ri aghaidh cruinnich’ fior sin gun chuimhne air chéill. Faosgadh a chuilg an cath namhaid, neach an cath ni choigleadh se, A luaidh an ceann ’us an cos, ceol a b’ fhearr le Osgar aigh. Ceòl is mo a rugas de roghainn, do ràdh Diarmad nan dearc mall, A ro ghràidh, gun ge beo dhomhsa, comhradh bhan is annsa ann. Sud mo cheòlsa a Mhic Muirne, ars’ Mac Lughaidh nan arm glan, Leum an gleò mo chon gu cridhe feidh ’g an cur an deireadh dhoibh, Sud an ceòl is ceòl dhomh féin do ràdh Fionn flath an t-slòigh, An fheum ghaoith bhitheann le brataich, reim fionnlaoich fo a taobh òir. An trath bhitheam gun eagal nan eigeas Oisian a dubhairt fadheoidh, Mo Fheinn ’us i dhomhsa an tasgaidh, seimh le’m chluas claistinn a cheoil. Fleadh mhor a rinneadh le Fionn, innis dhuit a Thailgein, Bu iomadh duine a bha ann, d’ Fhianaibh Alba ’us Eirinn. Feoraicheas Mac Moirne mòr de ’n rioghain bu gheal glòir, Am faca tu fleadh ghara o thainig tu do Fhianaibh Eirinn? Do fhreagair sin Fionn nam Fiann, bu mhaith uile soir ’us siar, Dubhairt gum faca fleadh bu gharra no gach fleadh Fheinn riamh an Eirinn. Chunnamar thugain o’n tonn laoch mor arachdach foltionn, Gun aon duine aig ach e féin, bu mhaith an t-oglach esan. Mar thainig se an ceann nam Fiann a dubhairt an t-oglach bu chaomh ciall, Tarsa leamsa nis, Fhinn, ’us beir ceud laoch a’d thimchioll, Deich mic fhichid Moirne moir, beir leat an tùs do thionaill, Fear ’us ochd dhe’d chlann féin, beir us Osgar do dh’ Fhiann Feinn, Beir deichnear de chlannaibh Smoil, us fichead de chlannaibh Ronain, Beir de chlann Mudhain leat, deichnear eile gun Diarmad, Beir leat Diarmad o Duinn, b’fhear na suiridh ’us na seilg, E féin ’us Caoruill ’ad long deichnear de dhaoine ’us de dh’ fhoruinn. Beir naoinear de ghillibh leat, a b’fheairde thu a bhi agad, Agus tusa féin a Fhinn, a mhic aibheasaich, airmghrinn, Beir ceud laoch leat air tonn de ghnàth mhuinntir Fhinn Mhic Cumhail, Ceud sgiath gon mionna ’n òir, d’ Fhionn Mac Cumhaill mhic Threinmhoir, Beirse leat a nis, a Fhinn, an da chon is fearr ’an Eirinn, Beir Bran ’us Sgoilean leat, luaithe de dh’ fhoruinn ag imeachd. Na bitheadh faitcheas ort, a Fhinn, do radh an t-oglach ard aoibhinn, Tugar fo bhuaidh ad thì do bhi air ar sluaigh ’us soithichibh. Glòir anmhaith tharladh ’ad cheann, oglaich ud a thainig thugainn, Mum faigheann tu am fianuis Fhinn do bhitheadh do cheann gun choluinn, Do chomhradh ni chuiream an suim a Chonain mhaoil nam beuman, Is misd an sluagh do bhi ann, a ta tu aghara, anmhuinn, Eiribhse chlanna Baoisgne ann, ars’ Conan an anaithne. Gabhas gach neach dhiubh arm laoich, thig na Fianna as gach aon taobh, Marbhar an sin mac do Fhionn, Fiann geal a ghlaca ghrinn, As mac de ghillibh Mic Moirne bu mhaith ’n cath Chruinnbhuain, Eireas a Fhearghuis ann ’us deanas an iorghuill, Feoraich am bi a chuid aig Goll do Chonan an anaithne, Do bheirinnse a bhreith féin do Fhionn, do ràdh Goll mòr nam beuman, Bheir Conan ’n a mise a cheann na buinid as an t-eanchain. Ferghus, Caol, deich thar fhichead an gleann, air nach léir riamh chi fearainn, E gun fhios nam Fiann aig Fionn; truagh an sgeul so a Thailgein. Fada leam a Thailgein threin, nach fhaic mi daoine de ’n Fheinn, Iad a sealg o ghleann gu gleann, ’us mac eilde ’nan timchioll; B’ionmhuinn leam Oisian Mac Fhinn, na h-aon cheann a chaidh dheth; Thar gach duine de ’n robh ann, do b’ionmhuinn leam Fionn an fhleidh. Fleadh. Truagh leam tulach na Feinn, aig na cleirichibh fo dhaoirse, ’Us dana luchd nam billeag, an ionad clanna Baoisgne, Do fhaighear mise a Rath Chruachain, seal fo do bhruachaibh gu sugach, Is beag a shaoileas gun tarfainn an Tailgean air do mhullach. Do fhaighear mo sgiath ’us sleagh, con ’us gadhair fa d’ bhalla, Ge’d tha an nochd cnoc na Feinn, fo chleirichibh ’us fo bhachlaibh. Na ’m maireadh clanna Moirne, ni bhitheadh fear an ordsa seathardha, Do gheibheadh sibh ’ur grabail, a luchd na bachuile brice. Na’m maireadh Mac Lughaidh, ’s a sé cuiridh chalma, Sol fhàgas an tulach, do bhi bhur culaidh gearr. Na ’m maireadh clanna Ceairde, fir nach fir cheileadh basa, Ni bhitheadh bhur cluig ’s ’ur bachla, an ionad nam bratach. Na’m maireadh clanna Mudhain, fir nach b’anmhuinn an trodaibh, Ni bhitheadh do mhuinntir a Phadruig, gu laidir ’n an cnocaibh. Na ’m maireadh clann an deagh Ghoraidh, na ’m maireadh Caoilte cruadhach, Ni bhitheadh gair chlog ’us chleireach, ’g an éisdeachd an Rath Chruachain. Na’m maireadh Raoine ruadha, ’us Caol crodha mac Reabhain, Ni bhitheadh do leabhar r’a cheile, fhir a leughas am Biobul. Agus na luirge cruinne, do rinn an siubhail domhain, Do bhitheadh do lorg ’n a bhrosna, na ’m bitheadh Osgar air làr. Fhir an trostain bhuidhe, do rinn an suidh sonda, Is maith dhuit nach marruinn Conan, fa bhuineadh dorn duit. Na’m maireadh an Sulghorm saor, Conan maol macamh nam Fiann, A chleirich ge mòr do dh’ ord, do bhuineann duit dorn gu dian. Na ’m maireadh Mac O’Dhuinn, fhir na luirge croise, Do bhitheadh do lorga smiste, briste fo charragh cloiche. Fhir a chluig mar shaoilim, na ’m bitheadh Daoruing ’n a bheatha, Do bhitheadh do chlog ’n a reubach, uaith fa eudan a charraigh. An ior dhearg, a sheanair, da chitheadh air gath gaoith Mhic Ronain, Ni bhitheadh do chlog gu h-ainnis, fhir a sheinneas an gòlan. Ni fhaodam bhi gu subhach, ni fhaiceam Mac Cumhail ’s a bheatha, Ni fhaiceam Diarmad O’Duinn, ni fhaiceam Caoilte Mac Ronain; Ni h-ioghnadh mi bhi gu dubhach, air an tulach so, Phadruig, Ni fhaiceam Mac Lughaidh, ni fhaiceam an coileach gràdhaichte; Ni fhaiceam Fear luath u’m thaobh, ni fhaiceam Osgar na Feinn; Ni fhaiceam an imirt mhòr ni fhaiceam a chonairt chaomh, Ni fhaiceam clanna Smoil, ni fhaiceam Gall mòr ’an gniomh. Ni fhaiceam Faolan fiall, ni fhaiceam ’n a dheigh an Fheinn, Ni fhaiceam Fearghus mo bhràthair, le ’r mithich le ’r mholta, Ni fhaiceam Daoire duanach, o’m faigheamaid ceòl gach uaire, Ni fhaiceam Fatha Canan, nach bi thu againn air uaire. Ni fhaiceam aicme dhe ’r foruinn da bu mhòr torrun air clàr, Ni fhaiceam aoibhneas na òl, ni cluinneam an ceòl do bhi, Sul do chuireadh mi am uaigh, do bhronnainn féin òr gu luath. Inniseam dhuit, a Phadruig, nam b’ ailleam theachd tharsta, Nach faodam a fhileadh, na fhaca mi dh’ aoibhneas aca. Mise ’us Cleirich nam portos, nocha tarruingeam ri chéile, Ge ta mi an nochd gu dubhach; is truagh leam tulach na Feinn. Truagh leam. Do fhileas mise a Ghrainne, chunnacas an goire Mhic Cumhail, Bhi mar a taim ’s an éigin is beart nach faodar fhulang. Do fhàcas cluiche ’us coghair air chompan ghabh nise tàire, Do fhacas mnathan gon gillibh, is do fhileas mise a Ghrainne. Do fhacas muirn ’us meoghar, cuirm ’us greigh ghrinn ’us gàire, Do fhacas cluiche fìdhle, ’us do fhileas mise a Ghrainne. Caoilte mor ’us Mac Lughaidh, dithis air nach d’rainig tàire, Air fioch nior ro mhaith ruinne, do fhileas mise a Ghrainne. Goll ’us Osgar ’us Oisian, aicme nach corra part, Do b’ionmhuinn leo sin sinne, do fhileas mise a Ghrainne. Fionn féin an aigne ro mhir, is uaith a gheibheamaid faillte, Do fhacas muirneach e ’us do fhileas mise a Ghrainne. Mar a bhitheas an naoi cathan, dhomhsa ni h-aobhar ghàire, A coimhead uaimhe bhige do fhileas mise a Ghrainne. A dol thar bheanntaibh borrafadh, ’us air mhullach fhormnach bhàn, Ni mor nach tuirseach sinne, do fhileas mise a Ghrainne. A triall tir eas ruaidh romhainn, is beag na’r obair mo fhàil, Fa ruathar geillt glinne, do fhileas mise a Ghrainne. Bhitheam gu fad ’us gu h-aithghearr a tasdail Eirinn àine. Is treun do fhaighear sin sinne, do fhileas mise a Ghrainne. Do fhileas mise. La a robh an Dundealgain, Cuchulain nan cruth deanta, O taid con cur air a ghean, gun sluagh uile ’n a fhochair; O thall’ an oil air an éiridh mach, gum facadar an Fheinn uile, Ceilltach feacach fuathach fa’n ealta luidh dha shleitibh; Gur b’e an annsachd uile, mnathan Choige clanna Rughraidh, An cuir sin bu dheacair riamh, cur ris an ealtan d’fhaigheail; An dochas laimh laoich; aiteadar athair Chonlaoich, Na h-eoin go Daoirinn dealbhach, saor bhinn Cholla an gallaibh; Gabhas an crann tabhaill glan Cuchulain gu . . . ’An laimh bu mhaith treoir air mor na h-eoin gur . . . Roinntear an ealta uatha, nior dhearmaid umpa ach Eimhear, Gabhas Eimhear rachd fa ’n roinn, deimhin nior cheart a chaoimh; Gealladar bhith ’n a éiric sin, na ceud eoin eile dh’ Eimhear, Le’r torchradh air taobh a chnuic le treibhe nan urchuir an éiric An ceann triall thigead gu caithir da ni gon eigis dhuanach, Ni robh fear gun e orra, bhi slabhraidh oir clatrach. Thug bancheile Chonchulain gràdh do ’n Fhiann de bheileam, Do ’n charaid aontach àine, a thainig a iomall Ullanaich. Agras Eimhear an fhuilt truime a cunradh air Chonchulain, Na h-eoin mar gheall dith gun sgeul ’n a h-aghaidh umpa; Da uair no tri tillear leis na h-eoin ald ’s nior amais, Gur leum cobh mar a chuir tri urchuir thar na h-eunaibh; An t-urchuir riamh roimh sin dhol da dhaltan gabhaidh, Gun mhuirn air mhnathan de bhlagh, riamh ach caoine ’s an allan; Ré bliadhna ni deachaidh dha ach tuirse an Fheinn seach, Ni h-e imeachdaich nan Fheinn is ion leat ach an t-ursgeul; Ma ’s fior an t-aithris a gheibhear nach tearuinn an Cu o’n chraoibh, Slat bhar-gheal de ghràdh mhnatha, le bhi a bhuaidh ach . . . . . . . . . min fa dheireadh beagan . . . . . . . . . féin an t-sealg, chuir e dithis air gach aon . . . Thu fein agus Garaidh, taobh air thaobh an Fheinn . . . Gun d’fharraid Fionn de Gharaidh, air suidhe dha ’n a aire; O’n is tusa do bhi ann, Cionnus a mharbh sibh Cumhal? Do bheirse dhuit mo bhriathar, air bhi dhuit orm ’g a iarraidh, Gur h-i mo lamh shleiteach lom, chur an ceud ghath ’an Cumhal; Fuar an caidreamh dhomhsa sin, a chlanna Moirne mar ghille, Is fulangas ro mhor dhomh, dh’ fhios duibh m’athair a mharbhadh. Ma ’s fuar an caidreamh leat sin, Fhinn Mhic Cumhail a h-Almhuin, Leig an caradradh buinsgion, ’us tog an alltas choitchin. An tog mise dhibh lamh, a chlanna Moirn is mòr grain, Fa tualaing mise uile, fuair gur cuidich aon duine. Mus do ghluais thusa sin, imeachdain air slighe d’athar, Bu leimeanar sinn air linne mur bhi aon ealadhain Chumhail; Cumhal chuir sinn am buaidhibh, Cumhal thug oirnne mor ruathar, Cumhal do dhiochuir a mach, sinn do chriochaibh nan coimheach, Chuir dream dhinn an Albain fhinn, us dream eile ’an dubh Lochlainn, An treas dream ’s a Ghreig ghile, bithead o chéile air ioman. Bhitheamar se bliadhna deug a h-eugmhais Eirinn ’us nior bhreug, Nior bheag an smachd duinn, sinn gun fhear diubh fhaicinn, An ceud la chaidheamar air tir dh’ Innis Eirinn o’n bhitheamar, Mharbhar dinn ’us nior bhreug, ré se deug ceud ri aon la; Do mharbhas clanna Moirn de ’n laochaibh . . . Nochar robh aon duine dhiubh sin nach cumha ceud . . . Gonadh caslain do ghalnaibh, clanna Moirne mòr mheanmnach An cinneadh féin bu shleiteach ann am fianuis fhear an Eirinn. Air do laimhse, olaich na Feinn, cha-n fhacas shoir no shiar, Aon ni thug pasg air mo shuil, ach a faicinn a chosgraidh; Thug se tioma fa ’m chridhe ri faicsinn na slionachaidh, Thugamar an aon tigh an criochaibh Mumhain mur dhearga; A ro ghaisge an fhir b’ usaide dhuinn fhaighinn a mharbhadh, Gun diubh air an tulaich thall, am bu bheo daoine chlann Chumhail; Rinneamar ruith nach robh mall, gus an tigh ’s an robh Cumhal, Thugamar guin dhomhain gach fear, an corp Chumhail dh’ ar sleaghaibh; Ger ga ’r rugadh mise ann, an uair a mharbhadh Cumhal, Na gniomharan so ma tha, diolamsa orra, bhamar là. La dh’ a robhamar.
ANCIENT.
A houdir so Duncha mor voe lawenacht. Mark dwnna a cayle a zoo agis ga vil schrow di zanna Agus na ead gawal loa is nach ool wea no hawe Agis nach synni corri na port is nach gawe gin locht leye Agis nach skurre di chrwt veynni is nach synni mir is meynni As marg nach skur da dryng drang agis di rann di ray Agis na cluntyr a chrwt is nach tuggis a zayn As marg na toyr toye da chael is nach cumi a feyn slan As marg a ver trass gi trog ar a vess na rig a lawe Da be mi vean annsyth vess neach foygin a zrab go hard Di zoofin a cranni fa vonni ga bea neach er a cur merg. Mark.
A houdir so gilliecrist talzyr. Bennycht di hylych a threnoite a ree pharris port nyn layk Di hylych ner zann dit zoe how fan di zalve vlli ead Is dutti di chommi seil nawzoe di zroy derk er da nyn sow Ir a vennych port is pobbil malych di lwcht coggi cwlli A ta chonurt curst chwllan danew wlk er clannow reicht Gyn glwnnum ayr ni gonn gunnith is lane gi glenni dolli zeive A lucht cogge er clanni awzoe o nach fadr vea nane dost Na geltow a chew ra chael ferten ree nyn grein a gosk A lucht cogge er clan awzoe di fre lucifer nyn lube Na leg foiss na dein dyn drong soo losk a re nyth solsi sowd Er deess eich chappil clawych nor is lane dyn choynnyth chwlle Werrid wpe in nucht nyth selga leggi brucht a melga moe Mallich nyth selga is a worloye deess eich keithryth is chrwe Di chur drwme ra foyd ni foiche skeiltir kinni a zassre zoe A ta gassre vaddi vasslaie er layr inche ald art Lane truddyr ead treg a threnoit curseir ead a venoit valk Ga zemmi crakkin chon alta agin wm clarsi is wm chrute Cha terga clakin foyr fallwe aggin on chonni aalle wlk Yr crisd dan sneicht seachin o loch chabbir gow ryn frewith Loyth a gonnil da gorpe knawe orchis olk a raith rweith Gon ga nerrik sen er scherchew di vak robert nyn royk tee A lach venour ni glenni gust is lenonr kenn curst er claa A vil o vinni zulbin zrenta di vaddrew sooss gu shrow tolve Fissi er selgow sissi a soig derk ayr o christ ulli orve Gi glwnnym is me in nynvr nissa meilchon skeilli nyn skonni Marg ma nea balle ni bokneach gon dea gallyr tutmych trommi Scawych connyth elsi is aggait er lucht varve nyn grey glass Mak dey lai chre noy nawelych gyth sneach a choyn anvych ass Loska gi sywe hay scheith chellin a oone stewart nyn stead braafe Mas ber woym gir shreyth schranwoor a choyn zranith zranwor uigh Er zarri oyone steadzil stewart cha learroith cabbir gyn chenn Is ead er chollew cass corrych a choynnyth zlassi vongi hoenni. Bennych di hylych.
MODERN.
Is e ùghdair so Dunchadh mòr o Leamhanach. Mairg duine a chaill a ghuth, agus ’g a bheil sriuth r’a dheanamh, Agus nach fhaod gabhail luath, is nach oil bhi ’n a thàmh, Agus nach seinn cor no port agus nach gabh gun lochd laoidh, Agus nach sguir de chruit bhinn, ’us nach seinn mar is miann, Is mairg nach sguir dhe dring drang, agus de rann do ràdh, Agus nach cluinntear a chruit, ’us nach tuigear a dhàn, Is mairg nach toir toigh d’a chàil, ’us nach cinn e féin slàn, Is mairg a bheir treis gu truagh air a mheas nach ruig a làmh, Na ’m bitheadh mo mhiann anns a mheas nach fhaighinn a ghrabadh gu h-àrd, Do ghearrainn an crann fa ’bhun, ge bith neach air an cuiream fearg. Mairg.
Is e ùghdair so Gillechriosd Tàillear. Beannaich do theaghlach a Thrianaid, a Rìgh Pharrais port nan leug, Do theaghlach nior dhean de’d dhubh, thu féin do dhealbh uile iad, Is duit do chumadh siol Adhaimh, de ghruaidh dearg air dath nan sùgh, Fhir a bheannaich port ’us pobull, malluich do luchd-cogaidh cùil. A ta conairt cursta chuilean, ’deanamh uilc air clannaibh rìgh, Gun cluinneam fabhar nan con guineach, is làn gach gleann dùile dhiubh. A luchd cogaidh air clannaibh Adhaimh, o nach faodar bhi ’n an tosd, ’N an geall a chaoidh ri chéile, feartan Rìgh na grinne a chosg. Luchd-cogaidh air clann Adhaimh, de frith Lucifeir nan lùb, Na leig fois, na dean do ’n droing so, loisg a Rìgh na soillse sùd. Air dhithis eich chapuill clamhach, ’n uair is làn de ’n chuainibh chùil, Bheirid uaipe an uchd na seilg, leigeadh brùchd am meilge muigh. Malluich na seilg ’us a mhortlath, dithis eich ciar ’s a chruth, Do chur druim ri foid na faiche, sgaoiltear cinn a ghasraidh dhuibh. A ta gasradh mhadadh mhaslach, air lathair Innse Ald ard, Lan trudair iad, treig a Thrianaid, cuirear iad a bhinnid bhalg. Ge iomadh craicionn chon alda, againn um chlarsaich ’us um chruit, Cha teirc claigionn fuar falamh, againn o’n chon alda uilc. Athair Chriosd dean snaigheadh seachuinn o Lochabair gu Raon Fraoich, Luath an conuil do’n corp cnàmh, Oich! is olc a radh ribh. Gun gu’n éiric sin air saorchu, do Mhac Robaird nan gruaig tigh, O Loch Mhenachoir nan gleann gusda, is lìonmhor ceann curst air clì. A bheil o Bheinne Ghulbain ghrìanta, de mhadraidh suas gu sruth Toilbh, Fios air sealgaibh sios a soigh, dearc faighear o Chriosd uile oirbh. Gu cluinneam ’us mi an Inbhirnise, miolchoin a sgaoileadh nan sgonn, Mairg mu’n iadh boile nam boganach, gun d’iadh galar tuitmeach trom. Sgiamhach con uailse a’s agad, air luchd-marbhaidh nan greidh glas, Mac Dé l’a chridhe naomh neamhaidh, gu snaigh a chuain ainbheach as. Loisg gach saobhaidh tha ’n Sith Chailein, a Eoin Stiubhart nan steud breagh, Mas beir uam gu’r sreith srannmhor, a chuain dhreunach ghreannar ribh. Air Gharaidh Eoin steudghil Stiubhart, cha léir dhomh cabar gun cheann, ’Us iad air choillibh cas corrach, a chonairt ghlas mhuinge th ’ann. Beannaich do theaghlach.
ANCIENT.
A houdir so gilliecallum m’yn olle. Ne heyvynis gin clyne donil ne coric veith nane naguss In cland dyth bar sin gronevyth gir zeve gych done catew Clann is ser zor zawe in rowe angnew is awziss Clann zar woil ne terin in rowe creud is crawee Clann chunlych chalmyth chroyth clann byth loyth in namm throd Clann byth venyth in mesk beo is byth chalmyth in gogyth Clann byth lenour orryth di oar anyth is ayrewe Clann nar chattyth er egliss clann lor veggil in ganyth Gythy ane albin oyn clann in croye zawe best Gane royve tress gyth ter sawik eil er zasg Clann bi vow is bi vir clann bi zrennis bi raith Clann di barsingyth crei di bar fydin is feil Mek rei nar hoyla in ner in royve dyntyth is trome Fir alda olsai one nour in royve brontych is boke Clann di bar feine is fasgyth clann di bar gasg lawe Olk lome gyrrit ernyth in ve lar sneyve in snaitht Ner bait nyth drochir voyr na ni fir lowore lage Re dol in nanit volc fir nach croye nyth cragi Clann gin nouor gin naikgor nar zove ach eddoil chogge Gar vonnyth den olsai is gar vonyth boddi Mark vor ruggi in nyin mark a zyil rane gaddrew Gyn nyne clann mir clann donil ser clann byth chorit agna Gyn arew er yth urdil gyn concta er in dossew Gyn creich gyn tuss gyn derra er anyth ag in olsewe In dossych clynnyth donil de vee folim ga faynyth Is di wi nane derryth fein is anyth is nar Er vrone is er hursa dyth reyggis twgss is folym Gyth inne orcht reggis ne heyvenis gin chlynn donil Bi trane geith in torrin, fan acmaa chrionda corit, Ga tayd in dew fa zevis, ne hevynis gin chlynn donil Na sloye vor is in grinne, ym murn si myr si wonyth Ne gorith vi na vaguss, ne hevynis gin clynn donil Makane lave na wymmyth dor seryth er gych dorin Ga ta ai zone delis ne hevynis gin chlynn donil. Ne heyvynis. Ochagane is sai so in kenn di we er connil ny gormlane In kenn za doaryth ein nwlli, di bossil ay is di binvin Ochagane is sai so in towill di we in kenn connil knessi In towle ma nea in narvryth di beale ee is boskirrych Ochagane is a so in bail er nach doar filli fanskail Bail tani is derkga na nwlle blass mallith er bail connil Ochagane is a so in lawe we er connil mak skanlainn Lawe firre bi chroeith in nymzwn lawe chonnil mi cheadinvin Ochagane is a so in teive riss in seinmist ir sliss ser Is sa maddi oo mwlli gow moil o laei ooyn er a heive Ochagane is e so a chass nach teycha rooe leich za awivyf Cass firri bi chroith in gaiew cass vec skanlane ska Oych is sa in raa vee an connil gith traath mwcht In nocht harrych nyth skail is sai balle nyn dear is ni noch Ochagane.
MODERN.
A h-Ughdair so Gillecallum Mac an Ollaimh. Ni h-aoibhneas gun chlann Domhnuil, ni comhrag bhi ’n an eugmhais, A chlann do b’ fhearr ’s a chruinne, gur dhiubh gach duine ceud, Clann is saoire de ’r gheibh, an robh eangnath agus aghais, Clann do ’r mhoil na tìrean an robh creidimh ’us cràbhadh. Clann chunbhalach chalm chrodha, clann bu luaithe an am throd, Clann bu mhìne am measg bheotha, ’us bu chalma a chog, Clann bu lionmhor orra, do fhuair aithne ’us aireamh, Clann nar chathaich air eaglais, clann le ’r am b’eagal an càineadh, Gach aon an Albainn uaine, a chlann is cruaidh ghabh baisde. Dh’ an robh treas gach tìre, seabhag fhial air ghaisge, Clann bu mho ’us bu mhear, clann bu ghrinn ’us bu réidh, Clann do ’m b’fharsuinn cridhe, do b’fhearr foighidin ’s féile, Mic rìgh nior thoill an aor an robh diontachd a’s troma, Fir allda uailse o’n uair, an robh bronntachd ’us bochda, Clann do ’m b’fhearr fion ’us fasgath, clann do ’m b’fhearr gaisge laimh, Olc leam giorrad earnaidh, a bhith le ’r sniomhadh an snàth, Nior b’iad na droch fhir mhiodhar, no na fir liomhara laga, Ri dol ann an ionadaibh olc, fir nach cruaidhe a chraig. Clann gun uabhar, gun eucoir, ’n uair gheibh iad eudail chogaidh, G’ar bhuineadh daoine uailse, agus ’g ar bhuineadh bodaich, Mairg o ’r rug an dion mairg a dheilich r’ an caidrimh, Gun aon chlann mar chlann Domhnuil, saor chlann bu chomhrad aigne. Gun aireamh air an urdail, gun chuntadh air an duaisibh, Gun chrioch, gun tùs, gun deireadh, air eineach aig an uailsibh. An toiseach chlann Domhnuil, do bhi foghlum ’ga àithneadh, Agus do bhi ’n an deireadh, fion ’us eineach ’us nàire. Air bhròn ’us air thursa, do ruigeas tuigse ’us foghlum, Gach fhineadh orra ruigeas, ni h-aoibhneas gun chlann Domhnuil. Bu treun gaoth an torrunn, fa ’n aicme chrionda chomhrad, Ge taid an diugh fo dhimeas, ni h-aoibhneas gun chlann Domhnuil. Na sloigh mhòr ’us an greann, am muirn, am meaghar s’ am foghainteachd, Ni còire bhi ’n an eugmhais, ni h-aoibhneas gun chlann Domhnuil. Macan laimh a mhuime d’fhuair saoradh air gach doruinn, Ge ta e dhuinne dìleas, ni h-aoibhneas gun chlann Domhnuil. Ni h-aoibhneas. Ochagan! is e so an ceann, do bhi air Conull nan gormlann, An ceann dha ’n d’fhuaradh an uil, a b’uasail e ’us a b’ionmhuinn, Ochagan! is e so an t-suil do bhi an ceann Chonuill chneasda, An t-suil mu’n iadh an fhabhrad, do b’fhialaidh i ’s a b’osgarach. Ochagan! is e so am beul air nach d’fhuair filidh fannsgeul, Beul tana a’s deirge na ’n ubhal, blas meala air beul Chonuill, Ochagan! is e so an lamh, bha air Conull Mac Scannlain, Lamh fir bu chruaidh an iomghuin, lamh Chonuill mo cheud ionmhuinn. Ochagan! is e so an taobh, ris an sìneamaid ar slios saor, Is e madadh o Muile gu maol o luidh Eoin air a thaobh. Ochagan! is i so a chos nach teicheadh roimh laoich dha bhitheadh, Cas fir bu chruaidh an cathaibh, cas Mhic Scannlain sgiathach, Oich! is e an rath bha an Conull gach tràth an bhi moch An nochd theirig mo sgeul is e baile nan deur ’us nan och. Ochagan.
ANCIENT.
A houdir so sayane chnoiddurt. A chinn dermit a echarbre ga loyr hare agis toyill Chay wor loymmi maid di zokgir ga teith i groith reith coyt Cha troyg lwmmi fad zroyk zrannicht, no geith glennich Chay troyg lom gae id chaylow a chinn dermit echarbre Mark a smein a veyym brayd nach bee nawa di chardis Ocht is mark nar heilli teachta a chinn dermit echarbre Di willi letti reith eillith far ymirt eine is argit Ga tey in drillis wr eyrnich a chinn dermit echarbre Reith eilli nin gorn coythoill na chur honor er chartin Mark a chreachta a chness neafzall a chinn dermit echarbre Invin loym a wass werri na zoythle oyr no argit Is lar wansich fley is feyth a chinn dermit echarbre Ea rom er reith nyn nestill in teith faskis la . . . Duarrticht fest o feanon a chinn dermit echarbre. A chinn dermit.
MODERN.
A h-Ughdair so Seathan Chnoideart. A chinn Diarmaid O’Charbair, g’a leor airc agus tuaghal, Cha mhòr leam meud do dhocair, ge ta e cruaidh ri chuadh. Cha truagh leam fo do ghruaidh ghreannaich, na gaoithe gleannaich, Cha truagh leam ’gad cheangladh, a chinn Diarmaid O’Charbair. Mairg an smuain a bha am braghad, nach bu naimhdeas do chairdeas, Och is mairg ’n uair shaoileadh teachd, a chinn Diarmaid O’Charbair. Do mhilleadh leat Rìgh Ile, fear imirt fhion ’us airgid, Dha ta an trillis ùr earnach, a chinn Diarmaid O’Charbair. Rìgh Ile nan corn cuachail, a chuireas onoir air chairdean, Mairg a chreuchd a chneas neamhgheal, a chinn Diarmaid O’Charbair. Ionmhuinn leam a bhos mhear nach doichleadh òr no argiod, ’Us le’r b’annsa fleadh ’us fiadhach, a chinn Diarmaid O’Charbair. Iarram air Rìgh nan Abstol an ti a phaisgeas le a fheartaibh, D’a fhurtachd am feasd o phianaibh, a chinn Diarmaid O’Charbair. A chinn Diarmaid.
ANCIENT.
Auctor hujus Gormlyee nee lyne. Dwrsin wr er hwcht a neill dursin dowyn ir toyth er hoye Gin terf in nolsyth na neif oss marf reith toyskyrte toye Drwme re seill ewin in nae mir a zonee a zae wee Wye er lyneff go leyr o clyne naill tayfrith in ter Daik mee m’cwlenane keif waa me ag mirogane mor Di beyvin mo hell ag neell gall mo naeve go ner ag oill Da zeywyn fleygh agus feine di verre crye di gi clar Ma ta seyh in naeild neiwe keit nach beeow neif ag neell Nocha naga fer mir neell di bi zale ae ach a zlownyth Fa math a waysith si naewe tass a cheyve is glass a howle Dass freich er in warga vor teik in zeith sin nart da nar Di chrommi in neyl er a zlown logis gin scur erri gin naell Ni warris sonis na schee ne skurris a zeith za glor Gin nassith er chroymg na er chreif o wass re on wothirn wor Tre wass v’key in neell inde fa dolle dreym riss in dronig Re gai beith coyth agis cwrn di heill chwyne is toyle teynn Da essi is follew gi rath is trome mo chrye za chrow Beith no zey gin deith ymbraach tayvir gin ta mir a dow. Dwrsin.
Gormlee nee Lyne. Ber a vanne lett di choss tokg in ness di heyve naill Is rawor churris di chree er in tee la leyvfin feynn Ro adde a teith a vanne bar a cur cree er naill nar Go kayn voyt a charre zonn na bonny di wonni re lay Na dowin gi daein in noye oich a chleyrre troye di hoisg Toygga di neyll zlowndow zall ber a wanne lat di choss M’eneyll in noyr inn ne dyn zoyn a we fa chriss Faykgir a lechta is a ert ber a wanne lat di choss Is mee gormlay chummis ryne nee lyne chroith . . . Na beith tessew er a lecht ber a wanne lett di choss. Ber. Creathtith sin a vakkeive vor ga bee sloye ler harli how Ga ta tow gi tursich tinni is doe linni di weith fa clowth X c long a greyg ni gayill is gin di weith ach trear sae Di zayssi zoyve naew tarm is lea ymmirwe nassi ymboe In sloyg sin gin nymit sleyg ne ymboe far weithe eieth. Warwidir di hessir ser hugit id heive ymit caich Zid turtich er neiw di zonni gwysyth ort agis gwe feynn Er murrith waythr ni bocht mi pheddir lat is mo chre Creathtih.
MODERN.
Auctor hujus Gormlaidh nic Fhlainn. Dursan ùir air uchd an Neill, dursan doimhne fhir tuaith air ’uaigh Gun tairbhe an uailse na niamh, o’s marbh rìgh tuaisgearta tuaith. Druim ri saoghal aoibhin an aigh, mar a ghonadh dha a bhi, Bhi air a shloinneadh gu léir o Chloinn Neill ta fri an tir. Dh’ fhàg mi Mac Cuilenain caomh do bha mi aig Muireagain mòr, Do b’aoibhin mo shaoghal aig Niall, geal mo niamh gun eur ag òl. Do gheibhinn fleagh agus fion, do bheireadh credh do gach cléir, Ma tha se an dail n-aoin, ciod nach bitheadh neamh aig Niall? Nocha n’fhac mi fear mar Niall, do bu gheal e ach a ghlùn, Fa maith a mhaise ’s a niamh, taise a chiabh ’us glas a shùil. Dh’ fhàs fraoch air an fhairge mhoir, tig a ghaoth ’s a neart de ’n ear, Do chrom an Niall air a ghlùn leigeas gun sgur air gun eala; Ni bheireas sonas no sìth, ni sguireas a ghaoth dhe a gloir, Gun easbhuidh air chronag no air chraoibh, o bhàs rìgh o’n mhuirn mhòr; Troimh bhàs Mhic Aoidh O’Neill an dé, fa duilich dream ris an droing, Rìgh ge b’e cuach agus cuirn, do shiol Chuinn is tuaghal teann; D’a easbhuidh is falamh gach rath, is trom mo chridhe d’a chruth, Bhi ’n a dheigh gun dìth am bràth, an t-aobhar gu tathamar dubh. Dursan.
Gormlaidh nic Fhlainn. Beir, a mhanaich, leat do chos, tog a nis de thaobh an Nèill, Is ro mhor a chuireas do chré air an ti le ’n luidhinn féin; Ro fhada a ta a mhanaich shiar a’cur cré air Niall an àir, Gu caoin uait a chara dhuinn, na buineadh do bhuinn ri làr; Na duin gu dion an uaigh och! a chleirich truagh do thoisg, Tog de Niall ghlundubh gheal, beir, a mhanaich, leat do chos; Mac O’Neill an oir fhinn, ni de’m dheoin e bhi fo chrios, Fàgair a leachd ’us a fheart, beir a mhanaich leat do chos; Is mi Gormlaidh chumas rainn, nic Fhlainn chruaidh o Dhùn rois Na bi ad sheasamh air a leachd, beir a mhanaich, leat do chos. Beir a mhanaich. Creuchdadh sin, a mhaca mhoir, ge bith sluagh le’r tharladh thu, Ge ta tu gu tuirseach tinn, is toil leinn do bhi fo chliù; Deich ceud long a Greig nan Gaidheal, is gun do bhi ach triar saor, Do ghabhas dhoibh neimh d’ arm, ’us le iomarbhaidh an fhad ’s am beò; An sluagh sin gon iomadh sleagh, ni am beò fear bhi eachda, Mharbhadar do sheisir saor, thug iad a ’d thaobh iomadh cath; Dh’ ad fhurtachd air nimh do ghuinidh, guidheas ort agus guidh féin, Air Muire mathair nam bochd, mo phaidear leat agus mo chreud. Creuchdadh.
ANCIENT.
A houdir so so feylim m’ dowle. Ne math swille sin donich ga bee chongvis in ter Ne math meith clowth a chenich ne math fammyth mnaei begh Ne math screyve gin oylwme ne math coyrin gi gortyth Ne math erle gin wearle ne math marrych na voddych Ne math espic gin varrin ne math aneive er hanor Ne math saggirt er laithwlli ne math parsone gith derrell Ne math longfort gin nimirt ne math innilt gi roith lessga Ne math earlow gin termin ne math tempill gin relik Ne math ben gin weith narrich ne far clarsich gin tead Ne math coggith gin chalmyth ne math gawle phort gin warrich Ne math meydin gith kantich ne math deyvris ir aneich Ne math caslane gin iyr ne math darmit chon teach Ne math gin wrrwm daithyr ne math lawirt ne meshga Ne math skaane gin yvir ne math cleynith ni bree Ne math cardis nin newill did vak a reithin rath our Ga zoyrsee seill aw ne math zawsin a chroichyth Ne math leyor gin twsgsyth ne math dwnni gin charit Ne math fillith gin yvir ne math eilcloth gin tallyth Ne math eadyth gin owkkith ne math sowkgryth gin garrith Ne math meizneive aworrith ne math poissith gin nanyth Ne math corroyn gin warrith ne math traive sin neich Ne math eyggiss gin chawis ne math craw gin nenich. Ne math. Di quhoye missi robert feyn di vanistir in ney nwnni Agis neir leagow mee is steach o nach royth mo venni fer rum. Foyach lam anit a treyl foach lam clar er ym beith ben Foyach lam dobbroyn is doith neill foyach lam balle mor gin zann Foyach lam droch wen ag far math foyach lam flath er ym be groyme Foyach lam doech annin is he der foyach lam donyth ser gyn stoyme Foyach lam a choggi na heith nach a leggir a neith mane seacht Foyach lam kannort garwe chroy foyach lam sloge nach dany cacht Foyach lam beith faddi ri port foyach lam weith gi holg fane weig Foyach lam ben eaddor is ee drow foyach lam con nach marw in feygh Lesk lam dol in nerrin schear o nach marrin brane na fonn Foyach lam brantrych gin wea marri foyach lam far is agne tromm Foyach lam caillicht is olk naill agis a tangyth gi bar loith Ne ea dwm a chorri in geyll gith neith in duggis feyn foath. Foath.
MODERN.
Is e ùghdair so Pheilim Mac Dhughaill. Ni maith siubhal ’s an domhnaich; ge bith chumas an t-saor. Ni maith michliu a chinnidh; ni maith feamachd mnatha beith. Ni maith sgriobhadh gun fhoghluim; ni maith caoruinn gu goirt. Ni maith Iarla gun bheurla; ni maith maraich ’na bhodach. Ni maith easpuig gun bharun; ni maith ainimh air sheanair. Ni maith sagairt air leth shùla; ni maith parson gu dearoil. Ni maith longphort gun imirt; ni maith innilt gu ro leisg. Ni maith earfhlaith gun tearmunn; ni maith teampull gun reilig. Ni maith bean gun bhi naireach; no fear clarsaich gun teud. Ni maith cogadh gun chalmachd; ni maith gabhail phort gun mharaich. Ni maith maighdean gu cainteach; ni maith doibhreas fhir ainfheich. Ni maith caslan gun oighre; ni maith dearmad chon teach. Ni maith gun urram d ’athair; ni maith labhairt na misge. Ni maith sgian gun fhaobhar; ni maith claonadh na breth. Ni maith cairdeas nan diabhul; do ’d mhac a rioghain rath oir, Ge dh’ fhoir se siol Adhaimh, ni maith dhasan a chroiche. Ni maith leughair gun tuigse; ni maith duine gun charaid. Ni maith filidh gun aobhar; ni maith aoilchludh gun talla. Ni maith eididh gun fhucadh; ni maith sùgradh gun ghàire. Ni maith mighniomh aghmhora; ni maith pòsadh gun àithne; Ni maith coroin gun bhàr; ni maith treabhadh ’s an oidhche. Ni maith eigeas gun chaomhas; ni maith crabhadh gun aithne. Ni maith. Do chaidh mise Robart féin, do mhainisdear an dé a nunn, Agus nior leigeadh mi a steach, o nach robh mo bhean marrium. Fuathach leam bhi annaid a triall; fuathach leam clar air am bi bean; Fuathach leam dobhròn ’us dubhneul; fuathach leam baile mòr gun ghean; Fuathach leam droch bhean aig fear maith; fuathach leam flath air am bi gruaim; Fuathach leam deoch anmhuinn ’us e daor; fuathach leam duine saor gun stuaim; Fuathach leam a chogadh ’n a shìth; nach leig a ni mu ’n seach; Fuathach ceannard garbh cruaidh; fuathach leam sluagh nach dean cath; Fuathach leam bhi fad ri port; fuathach leam bhi gu h-olc mu ’n bhiadh; Fuathach leam bean eudmhor ’us i drùth; fuathach leam cù nach marbh am fiadh; Leasg leam dol an Eirinn siar, o nach marrainn Brian nam fonn; Fuathach leam bantrach gun bhi mear; fuathach leam fear ’us ’aigne trom; Fuathach leam cailleach is olc neul, agus a teangaidh gu beur luath; Ni fhaodam a chur an ceill, gach ni dha ’n tugas féin fuath. Fuathach.
ANCIENT.
Gerroyd erle. Marga a leymis herryth a each tuggi gi nach less in naaill Gin dimeich mi chwddi orm feyn ne ell feym be riss nyth mnawe Mi wallich a mesgi nyth banni ga di weym schalli no in daill Mer rew hay gin cheyle ne ell feym be riss nyth mnawe A zayg a zeyrris gi moch ne weith scheith gin locht no dale Da ganfeit ne by leyr ne ell feym be riss nyth mnawe Farre lay heine wneith weiss gin rath far nach math in dossith nawe Na kead lollich a neith geym ne ell feym be riss nyth mnawe A wennith a neith in testyth dowf a zestis re gow is re glaiw Mar gi bi na clossew keyr ne ell feym be riss nyth mnawe Carit sche ferk er a fer keichlai genn riss gith dawe Curresceith nedrumi a keyme ne ell feym be riss nyth mnawe Da wakgit sche schillith a sowllith di zillanyth or won. . . . Ne zanic sche richt ach leym ne ell feym be riss na mnawe Da wakkeith maedin or oyge za in durri poyk gith saive Da ymbeith bayl deith weith er clar ne ell feym be riss nyth mnawe Powysyth won altir is woyn cheill a laif in taggirt zrinn zrae Dolle gi holgith is a mayn ne ell feym be riss nyth mnawe Ne elli feym be riss nyth mnawe is eydde a glayf is a verg Gi neach nach curri syn a geyll ne heddir nach d feyn is mark. Marg.