’T REUSKE VAN ’T DARP. (continued 2)

En noast en tussen de vruchten, blozend en lokkend, doar stoan de blommer—’k zeg niet van ’t erste premjee, moar lachend toch ien ’t gruun oan den stam, of—in pracht van peketten. En dan die keezen—jong! zuutemelks met komijn; hoast zoo vet as die botter in potten en kluuten.

Alêvel buuten, noast de loods tot bij de lindes, doar hei’j óók wat te zien: Onder ’en afdak stoan de boerenwarktuugen ien ’t groot en klein: spoajen, grepen, schoefels, goavels, ploegen, eggen, meer as meer. En al wiejer de massinies van neie vinding: karnen, melkkoelers, wanmeulens, streujsnijers, hooischudders, veul niet genog.

En dan, zie doar rooken, dampen, snuuven en stampen de hooge stoommassinies, die den dood oan de zeissen en dorsvlêgels doen.

En, kiek, gunder, doar hei’j nóg wat anders: Oan lijnen en reepen, in vakken en hokken en kurven, is ’t lêvend gedierte bijeen, t Geblêr en gesnoavel, ’t gegrom en geknur, ’t geloei en gehinnik, ’t klinkt as ’en arke van Noach.

De kiepen en kalkoenen, de schoapen en kalvers, ze hadden ’t al lang gemarkt dat ze noar de Toonstelling zouwe goan. Veur plezier? Dát vonden ze niet toen ze ien den nacht op de kar mosten. Alêvel ze woaren toch neisgierig wát zoo’n Toonstelling zou wêzen, en wat ze te zien zouwe kriegen.—Nou, ze hebben ielk dan ’en ploats—wel wat benauwd, moar genog um te zien.

Deur de poort—ien ’t afschutsel van planken en touw, woarboven ook vlaggen ien ’t zonlicht speulen, doar kumt den heelen troep van ’t minsdom noar binnen. Ze hebben zich veur mekoar op ’t mooiste gedost—Alêvel, ’t stomme vee let op de kleedoazie niet. Zie:

—En ien ’t kommen en goan, bij ’t lachen en proaten, bij ’t stoan en kieken, doar ha’j d’r zooveul nog: Mansvolk, dat liever, as ’t vee, schoon woater most drinken: en vrouwluu, die de kienders noar school moste sturen, liever as ’t vee loate ploagen.

—Ook oarige kiender, en—frisse dernjes; pestuurkes, mild met handen vol garst en hoaver, die zingen bij ’t wark, en—kussen bij ’t vrijen.

—Wel zeker, as de lig- of stoanploatsen moar wat ruimer woaren, en ’t geredeneer niet zoo druk was, dan zou ’t vee zoo’n Toonstelling veur ’en keer nog wel is oarig vinden. Ge ziet er van allerlei slag en pestuur: schoapen en lemmekes, duufkes en gouwe hoantjes, eenden en ezels, koeien en bokken, ossen en verkens—zooas ze zich onder mekoare duk nuumen; moar allegoar met ’en karmisgezicht, en zóó vrindelik, asof ze zelfs niet weten dat er zwiepen en allerlei messen en vals tuug ien de wêreld bestoan.

Aan den uitersten hoek van de afdeeling werktuigen, niet ver van eenige schapen—die door de keurmeesters zonder eenig beraad zijn voorbijgegaan—staat Arie Peters, Janna’s vader.

De parziks, die Janna mee noar Huibert-nêf nam, hebben niks uutgewarkt; en, as ie met ’en lonks oog gunder de schoap’ ziet, die den ersten pries kregen, dan pruttelt ie: A’k de mien ook moar duurder betoald en starker gevoerd had, dan woaren ze zeker nóg mooier gewêst.

Alêvel wat Peters hier tekort kwiem, dat zou ie te middag op ’t Roadhuus weer winnen!

De gevel van dat Roadhuus is met loof versierd, en de vlag, die d’r uuthangt, is zóó breed, dat ie bijkans ’t halve Roadhuus bedekt.

—En doar gunds, bij die stoep, zal de prins uut z’n woagen stappen, en de road zal hum begroeten; en,—ook Janna zal tegenover hum stoan. En zeker, dan zal de prins oan heur vroagen hoe dat ze heit. En dan zal ze zeggen: Janna Peters, mienheer Hoogheid. Noe, en wie weet of deur zoo’n reloasie nog geen mouw oan die schoapen te passen is. Veur ’en darde pries; ’en getuugschrift. Wie weet!

Kiek, doar steet de smid.—’t Is hum wel oan te zien dat de proatjes niet uut den wolk zin getast. A’j van ’en eenigst kiend—noar dat ie zoo pas heurde proaten—zóóveul leeds hebt, al bi’j dan ’en mins as smid Roelfsen, dan ku’j nog ’et lachen wel loaten. Goddank, dat Janna zich nooit met den Dorus het afgegeven,—zooas óók al geproat wier. Hie, Peters, kan ’t getuugen, dat ’et kiend zelfs nooit den noam het genuumd. Goddank! In stee van voaders smidswark noar eisch te doen, had dien Dorus ook altied wat vremds en onneuzels ien ’t zin. En den ouwe—zwakheufdig—het hum z’n gang loate goan. Moar nou, zoo êfkes had Peters vernomen, dat de smid zien jong opderdoad het gegrepen, toen ie ’s nachts zien eigen voader bestal, en dat ie hum toen ’en rib ien de borst kapot het gestooten. ’t Wier stil gehouen, heel stil. Geen wonder. En, al zou ’t geval van dien rib overdrieving wêzen—went dat proaten ien ’t darp ’t is altied geweldig—dat den dokter d’r twee keer per dag is gewêst, dát was hum secuur pas veur woarheid verteld.—Kom, ik punder ’em êfkes aleer ik den keur van de peerds goai bezien.

„Gemergen smid! Met Dorus’ verkoudheid wat bêter? ’t Is jammer dat hie den Toonstelling, en veural vandoag met de komst van den prins, niet bijwonen kan. Ge weet ’et misschien, mien Janna zal ien de stoasie wêzen. Erst hadden de drie meiskes besloten as modeploat te goan, moar Leendert van Huibert-nêf het doar ’en stökske veur gestoken. Hie lachte toen ie ’t heurde, en ik zei óók: Wel kiend, wie zou ’t betoald hebben! went op zoo’n prins ku’j niet rêkenen, en op geen Road en geen keurmeisters ook niet. Moar zie, alschoon ze nou simpel ien ’t Zundagse pak zullen goan, ’k wed toch dat de prins d’r van opkieken zal. ’k Zeg: Jammer van Dorus; zoo’n trouwe, zoo’n eerlikke jong!”

Zie, ’t was of de smid nog witter wier; moar z’n oogen keken zoo zwart as de nacht.

Erst zeit ie niks; moar dan, aleer ie zich umdrêjt en hoastig weggeet:

„Wil ik oe wat zeggen Peters? Ik geleuf dat ’en iedele deern den eerliksten jong op ’en dwoalspoor kan brengen; en, dat gij, as ge noar zeker geld woudt zuuken, ’et meer as gemekkelijk vinden zoudt.”

—Goeje God! Peters was een stap achteruut gegoan. Hie begreep er niks van, verechtig niet.

Nou ie opkiekt, nou ziet ie smid Roelfsen niet meer. En,—wat roaken hum nou nog de peerds, die gunds op den karkweg zoo lustig veur de keurmeisters op en neer droaven; en de vette ossen, wat moalt ie d’r um!—„Iedele deern!” En, „zeker geld dat ie mekkelik zou vinden!” Wat beteekent ’et. Wát!?

En smid Roelfsen? De letste woorden hebben hum gekrabd ien de borst aleer ie ze sprêken kos.

Siends den nacht dat ie deur Annekes kiend zoo fel op ’t hart was getrapt, en Dorus—„zien schuld bewust”—bij voaders komst ien de warkploats is neergesloagen, sinds dien stond was hum ’t lêven as iezer, nóú rood en gluujend, dán zwart en koud.

En sinds dien stond lei Dorus met dolle koortsen te bed;—en altied as voader toefde bij Annekes jong, dan zag ie hóár, en ook—’en dief, die noar ’t spinhuus gebrocht wier.—O God, zoo oaklik!

Alêvel behalve met den dokter, en ook met Thom—die arg kapot was gewêst—het Roelfsen, van ’t hoe en van ’t wat, met niemand gesproken.—Dorus had de koorts! niks meer.

Moar bij al ’t donker gevuul het toch nog ’en stroaltje van licht geschenen:

Toen Dorus in dien nacht deur voader te bed was geholpen, is smid Roelfsen, nog eer ’t dag wier, met ’t kleine rad, dat ie in de smeejerij vond, noar ’t schuurke gegoan.

En lang, heel lang het ie gekeken.—Ien ’t letst, toen het ie ’t rad oan dat warktuug gepast, en, joa, zelfs geschroefd, en—toen ie goeng drêjen oan ’t rad, toen zei ie: „Wel weerlichs!”

Wát Roelfsen geprakkezierd had um dat ding—zonder zien toedoen of weten natuurlik!—nog noar die Toonstelling te kriegen, dat kan ie niet zeggen. Moar Thom, die arg kapot was, het zooveul verstoan, dat ie—heel uut eiges, joa zelfs dat de boas ’r geen schoaduw van markte,—’et stuk d’r noar toe het gekroojen.

’En beste jong, die Thom; altied meegoande, en, arg met Dorus bewogen, alschoon Thom toch z’n botterram at. Zie dát was z’n oard: Êten kos ie altied. Zelfs dee ie ’t op den starfdag van Anneke, die toch meer as ’en moeder veur ’em gewêst was.

En nou, deez’ mergen dat die Toonstelling geopend wier, is smid Roelfsen meer as onrustig gewêst. Veur de smeejerij het ie geen heufd gehad; dóár moesten de knechts moar zurgen. En oan Dorus bedstee had ie ook geen rust gevonden. ’t Was hum ielkreis asof ’et dooie geloat van zien Anne genoade vroeg veur—den dief!

En dan, Thom had hum almee onrustig gemoakt. Wat Dorus misdreef, zoo had ie gevleid, dat most de boas hum moar kwietschelden. ’t Was alles ontstoan deur de iedele deern. Och, de boas most er moar geen woord van sprêken as Dorus, met Gods hulp, weer bêter wier, went, dat zou hum heel zeker den dood op ’et lief joagen. Vergeven en vergêten, dat sting in den biebel!

—Nooit van sprêken! Vergeven en vergêten! Smid Roelfsen het niks gesproken. Woar bemuujde die Thom zich mee! ’t Was goedheid, joawel, moar ’t miek ’en mins, bij zoo’n stoat, korzeleurig.

Smid Roelfsen was arg onrustig gewêst. Ielkreis had ie op de klok en op ’t harlozie gekeken, vroeger het ie gezeid dat ie niet noar die Toonstelling wou; die fratsen en neie kunsten ’t was niks as verzuuking. Alêvel nóú,—hie mot er uut. Joa, de zurg veur den zieke blieft veilig oan Hanna, de dienstbooi, vertrouwd.—Hie mot er op uut!—Noar die Toonstelling? Nee! Moar hie mot er op uut!

En,—een van de ersten die onder de kroonvlaggen deur, die Toonstelling binnengoeng, ’t was boas Roelfsen de smid.

Of ie niet wou gezien wêzen? althans, heelegoar is ie achterum geloopen; en van ’t rumoer ien ’t darp had ie weinig gezien: zelfs niks van den oploop bij de Roskam, woar Tols de kastelein—zooas geproat wier—’en jonge kerl die met vals geld wou betoalen, uut de deur had gegooid.

En ien den achtersten hoek, woar bijna geen volk kwiem, doar was ie verbleven, totdat Janna’s voader hum ’t bloed oan de kook brocht, en, noar den veurkant verjoeg.

Moar ’en klein bietje loater was Roelfsen alweer in dien achtersten hoek. Hie steet er bij ’en schoapshok te kieken. Alêvel ’t oog gluurt op zied, en toeft op ’en duustere zee. Dóár, bij eggen en ploegen en streujbrêkers, doar stoan nóg de massinie-keurmeisters. Ze zin oan ’t eind van heur wark.—Roelfsen kiekt strak noar de schoap’.—Hie heurde gelach.—Luuster, ’t geproat ku’j verstoan.

„’En onooglik ding!” zeit er één.

„Nommer Honderd en drie. ’En hakselsnijer. Inzender fabrikant: Thomas Brasser.”

Smid Roelfsen keek zóó vremd noar de schoap’, dat ze allegoar soam noar den kant van ’et afschutsel drongen—Thom Brasser!!!

—En gunder wier alweer gesmuuspeld, en gedrêjd oan ’en rad da’j ’et rakklen kos heuren; en,—weer wier d’r gelachen.

Roelfsen kos ’t niet loaten êfkes noar die keurmeisters te kieken.—Bij den hemel! dat lachen ’t was niet te verdroagen!—En zijn oogen vonkten nóg ens noar dien hoek, en toen, toen liep ie weer onder den vlaggenboog deur, en bromde ien stilte:

„Vervluukt geknutsel! Moar, joa, joa! Thom is ’en goeje; met zien eigen noam het ie den smidsnoam gedekt!”

Ien ’t zolderkämerke van Janna Peters speulde ’t zunneke op den ersten Toonstellingsdag zóó vroolik, asof er ien de letste drie doag’ geen troan was geloaten. Moar, ’t spiegel wist ’et; rood zin ze gewêst die mooie oogen; rood, zóó rood, dat bijkans geen woater ’t het kunne verjoagen.

’t Was ook hard gewêst.—Van Dorus het ze heel niks vernomen. En dan, asof ’t niet genoeg was dat ze, op ’t punt um noar stad te goan, ten einde tóch veur dat geld ’t kleedoazie te koopen, ’en booi most kriegen dat die begroeting moar simpel ien ’t Zundagse pak zou wêzen; nee, hoe hard ook, ’et argste dat kwiem nog: Op den loaten oavend van dienzelfden dag was hoar ’en briefke gebrocht, en wat er ien stond, dat trof as ’en hoamer. Luuster:

„Liefste Janna!

„Deze schrijf ik u omdat Dorus u afvallig is. Maar als hij zelf u losloat, dan gunt hij u aan den vriend, aldat ik schuldig staai, want ik was blind van liefde, zoodat het ienstee van mijn spaargeld het spaargeld van vrouw Anneke was. Maar de daad is geen daad. Zoudende vrouw Anna mij zeker meer als dat verleend hebben, daar ik alles van haar gedaan kos kriegen. Doch alschoon ik mijn gading nam, en wat mijn as rechtveerdig toekomt, de minsen zin dwars. Als ze weten dat ik den zak met geld uut het kammenet kreeg,—aldat het dyamanten kruus bleef liggen umdat ik het niet vinden kos—dan pakken ze mien, en gleuven aan niks meer.

„Nu, mijn geliefde, deze is dienende om u te verzuuken, alsdat mijn oog op u geslagen, niet mag verriwweneerd worden, maar in genade, omdat ik goed voor m’n brood bin, en een tiende in de loterij speul. En in den biebel, die gij mien op pand hebt gegeven, steet argens,—maar ik kos ’et niet vinden: Deze twee zullen zalig zin. Dat waren de moordenaars aan ’t kruus. Zoo zeg ik Janna, zal er geen scheiding zijn tusschen ons; en wie ’et geld uut vrouw Annes kammenet ontving, en ’et karkboek op pand gaf, die zal veur den rechter toch wel in alles met Thom Brasser geliek staan. Nou Janna, en daarum moet u dit in gedachtenis houwen; en zie, as gij zelfs alleen den avond van ’t meziek ien de Roskam met mijn woudt wezen, dan zou alles goed zin; en van ’t geld geen spraak, nimmendal!

„In de hoop op minzaam, en dat wij samen voor eeuwig vereenigd zijn, verblijve uw eeuwige minnaar:

„THOMAS BRASSER.”

Joa, rood, bloejig rood het Janna heur oogen geschreid toen ze dat schrift had verstoan.

—O! ’t Was dan woarheid: dat geld wier gestolen!

Ien den ersten oanval van angst is Janna op de knieën gevallen, en het ze gesnikt: „Nee goeje God, Gij weet ’et, kwoads dee ik niet, ’en ’k stoai niet geliek met ’n dief as Thom Brasser.” En terzelfder stond wier ’t noar zoo oaklik benauwd, dat ze de oogen weer losdee.—As ze Thom afstoot, dan zou ie heur oankloagen en ien ’t verdarf brengen.—O lieven Heer! zou zij veur den rechter stoan; zou zij ien ’t gevangenhuus zitten! achter troalies en slot! Zij, ’et bluumpke van ’t darp!?—Nee, zie moar, ielkeen knikt heur toe; ’t jongmansvolk fluustert: Mooi Janna! Zelfs ’t riekvolk gêft heur de hand; en, wat heur benijdt, ’t mot toch êfkes heur oanzien.

—En, nóu keeren ze de heufden van heur af.—O, woarum kwiem Dorus ook niet! Woarum liet ie heur los? Woarum gaf God heur de eer en den ermoei er bij?

—Moar geen nood! Had ’et heur droef gestemd dat ’et geld ongebruukt most blieven, nóú is ’t en zêgen. Dóár in de loajtoafel, doar leit ’et zóó as ze ’t ontving.—Ze zal zich opmoaken. Ze wil noar ’t smidshuus, en oan Dorus ’t geld weerumgeven. Ze zal hum vroagen van ’t wát en woarum; en zeggen hoe ’t alles geschied is.

—Alêvel, noar ’t smidshuus!?—Al was ’et niet woar dat Dorus heur losloaten wil, toch boog ie as kiend veur den grommenden voader. En de smid zal heur vatten in den iezeren vuust; en hie zal heur stellen veur Thoms gezicht. En, as zij den schender verroajt, dan zal ie liegen, en zeggen.… dat Janna hum drong tot de doad, en dat ze heur grootmoeders karkboek verkocht.—En, o lieven Heer, dan gleuft hoar geen mins, en brengen ze heur weg, op den dag van dat feest, as ’en schande van ’t darp!

Dóár kreeg ze ’n ienval: ’t Geld begroaven ien den grond! Of, den zak ien de woaikolk smieten, bij oavend achter de elzen, oan den anderen kant van ’et smidshuus!

—Moar, ien den hof zullen ze heur zien; en ’t ploffen ien ’t woater zullen ze heuren; en, Gert de veldwachter zal achter ’en schutting of boom stoan, en heur griepen.… O lieve God, wat benauwdheid!

’s Anderendoags was Janna veul kalmer, en het ze zich goed gehouen. Niewoar, ze dee toch geen kwoad—behalve van ’t karkboek.—Ze most redenieren.—As ze Thom ’en bietje te vrind houdt, dan zal ie heur ’t karkboek—veur ’t geld, dat ze toch niet van nooj het,—wel weergeven; en, eenmoal zoo wied, dan loat ze hum trekken, den valse!—Joa zeker: den valse!

—Moar toch, as ze rechtveerdig is dan mot ze ’t erkennen: Wat ie misdee, dat dee ie veur hóár. Die bedreiging in den brief, ’t kan deur den gloed van zien liefde wêzen.—En, of ie tóch slecht is, wat geet ’et hoar oan! ’t Zal zich alles opkloaren ien ’t eind. En zeker! dwoas zou ’et wêzen zich de vreugd en de eer van zoo’n dag te verdarven.

—Wie weet, wie weet zelfs, of Dorus ien ’t letst nog niet opdoagen kumt! ’t Kos wel alles onwoar wêzen wat Thom heur berichtte. Onwoar, dat Dorus zoo streng had geschimpt tegen de eerebegroeting en „’t iedel gepronk van gekken en dwoazen”. Onwoar, dat er um ’t stuk van zien moaksel, en zien liefde veur hoar, al bloedige ruzie op ’t smidshuus gewêst was.—Joa, Janna zal redenieren. Nou ’t geld onoangeruurd bleef, nou is ze toch vrij, en kan ze doen woartoe de wardiering heur riep.—Welzeker, ze zal niet beangst zin, zij—Janna,—Nommer één van de drie!

Maar in weerwil dat Janna aan den avond vóór het groote Landbouwfeest met zulke gedachten was ingeslapen, zoo stonden haar mooie oogen bij ’t ontwaken toch lang zoo fleurig niet as ’t zunneke oan den hemel.

—Blij-angstig, wonderlik vremd, klopte heur hart. ’t Zag er buuten uut asof ze noar de Nimwêgse karmis most; en de veugels ien de boom’ veur ’t roam, ze sjilpten en zongen alsof ’t meziek van den oavend alvast was begonnen. Moar toch, Janna’s oog vloog ielkreis weer noar die onderste loaj van de loajtoafel, woar, ien den achtersten hoek, onder prullen en dinger, dat zekske met specie verburgen lag.

—Noe, ze wil er niet meer oan denken; ze zal lochtig wêzen. Niewoar, ze het zoo verlangd noar den stond dat ze zich opmoaken kan en zich tooien, um „’t pronkstuk te wêzen van ’t Toonstellingsfeest.”

Alêvel, ’t is nog te vroeg, veul te vroeg. Thom het gedrongen dat ie hoar noar ’t Roadhuus zou riejen.—Noe ’t was goed. As ie ’t karkboek meebrocht, het ze gezeid. Ze most hum winnen niewoar? En moeder zou meevoaren ook! Zoo had ze besloten. D’r zou veur moeder nog wel ’en ploatske op ’t Roadhuus wêzen; wel zeker.

—’t Sloeg tien: um twoalf zou Thom met z’n kerreke kommen. En Janna—onrustig—het nog gedurig oan de huusdeur gestoan.—Och, as ze rechts en links kiekt, dan het ze toch ielkreis zoo’n stille hoop of Dorus nog kommen mocht.

—Maar nee; hie kumt niet. Ontrouwe oan ’t woord! Afhankelik kiend! As Leendert ’t moar wiest, hie zou heur roajen en steunen, en vast verlossen uut den strik, die den loensche heur spant.—Och, voader en moeder te sprêken, ’t is heur niet meuglik gewêst.

Zie, een oogenblik later staat Janna’s lief gezichtje weer minder bedrukt.—Boven de lindes van ’t karkhof flappert ’et rood wit en blauw heur zoo vroolik toe; en luuster, ’t gegons van lêven en vreugd ’t klinkt almee uut de verte.

—Spoed dan Janna, spoed! Oe kroon mo’j niet missen! Noar ’t kämerken, vort!

En op heur kämerke had Janna nog warks genog. Toen ze in ’t gries parremat met bajees veur den spiegel zich eiges terdeeg bekeek,—joa, toen mocht ze ’t priezen. ’t Hartje van ’t wit sjemizet,—noar de mode ien stad—doar zullen de andere twee geen gedachte op hebben. En,—moeders grenoatslot is wel niet zwoar of groot, moar—’en halske zoo poezel en blank zullen Nela en Driekske niet toonen.

—’t Is vremd, hoe dukkels het ze niet vroeger ’t klein moedervlekske hier oan de kin met ’en bietje kriet of witkalk bestreken; moar, siends Leendert hoar eergister zei, dat ’t stads was, en ’t kinneke nog ronder en blanker miek, nou mot ze bekennen:—’t steet oarig!

—Alêvel wat ’et heele geloat belangt, as ze goed kiekt dan is ze toch bleêker as anders.—Van al den onrust misschien.—Wacht, de klapreus die ze bewoarde kan ’t licht verhelpen. Zóó, tussen duum en vinger gemurwd, mot z’m êfkes moar drukken op ’t donzige vel.

—Te stark!—Ze kan ’t wel verdrieven.—Moar kiek, nóu is’t weer te min. Janna kan niet best zien of ’t op ielke wang wel allins is.

Met ’t kleine spiegel ien de linkerhand kiekt ze van rechts ien den groote; moar—de groote koatst glanzig de zon die krek op ’et roam steet. Ze mot den groote ’en klein bietje van den muurkant afdrêjen. Zóó!—Joa, ’t kleurke oan deez kant is goed; moar hier? Den spiegel kan nog wel ’en zierke op zied noar veuren.

Alêvel, op stond dat Janna den spiegel nog wiejer van den muurkant drêjt, keert ongemarkt de spieker ien den lossen kalkmuur den kop noar umlêg.

—Zóó, nog ’en kriezelke dwarser getrokken, dan kan ze meteen zich eiges van achter bekieken.

En de spieker grienzelt en sukkelt al wiejer ien de kalk noar buuten; alêvel, zien kromme punt houdt nog vast oan den muur, en ’t dik eindje touw bewoart nog heel êfkes ’t verband tussen ’t glas en den spieker.

—Bestig! Nou kan Janna zich heelegoar zien; van veur en van achter.—Niewoar, as Dorus heur nou toch ens zag!—Moar, wat denkt ze oan hum! As Leendert, de Road, ’t heele darp, joa zelfs de prins hoar zóó zien zal.

Janna vuult toch êfkes ’en scheut deur de borst; went krek zoo noabij as ze zich eiges nou ziet, zal straks de prins tegenover heur stoan.—Moed Janna, en begriep wie da’j bint! Zeker, wát ook gromt en bloast ien ’t lêven, veur mooi geet alles op zied; en, of ze ’t, wangunstig, vergankelik nuumen,—ien de kark da’s wat anders—gegroet, de druif zin te zoer, zei de vos.

Nog met de hand aan den grootsten spiegel, ziet Janna nu luisterend op.

Ze heurde rumoer onder ’t roam, en drukte en lêven in huus.

O! as ’t de veldwachter was! Moar nee, ’t zal Thom alvast met ’t kerreke wêzen.—Och, as ’t Dorus nog wêzen mocht!.… of, Leendert!—Nee luuster, ’t is moeder die roept: „Kom Janna, kom gauw!”

—Joa! Janna kumt.—’t Blauw strikske op ’t gemoed mot erst nog ’en bietje terdeeg gedoan. Moar,—’t spiegel, die wel wat stark noar veuren helt, wordt zwoar in heur hand. Ze drêjt hum weer hoastig terug noar den muur. Alêvel,.… woar schiet plots ’et licht met de koamer noar toe! „Help, help!” ’t stuk zwiept veuruut. Vuur spat uut heur oog! En sterker gilt zij: „Help, moeder, help!”

En vrouw Steyntje, versuusd en gejoagd deur ’en toestand umlêg, woarveur ze heur kiend kwam hoalen, schrikt bij ’t ienkommen, en roept: „God, Janna wat doe’j!” en griept noar den spiegel, die ’t kiend langs ’t geloat streek.

Eén oogenblik wist Janna van hemel noch eerde. Moar toen—toen zag ze met ’en zwonk heur moeder, en ook ’en groote, heel groote oranjekokarde op moeders borst; en—ze wist zelf niet woarum—toen begos ze te lachen, hard, oaklik, en zonder begriep.

Moeder wier kwoad. Den spiegel van boven tot onder geborsten!—En beneden zoo’n toestand! En dan zu’k onzinnig geschater!

„Ge most liever schreien!” zoo roept ze: „Joa schreien, ’t was bêter. O God, wat ellend op deez dag!”

En—veur Janna was er niks méér neudig. Bij den letsten schoaterlach zag ze moeders duuster geloat; en ook bij ’en glimp van de zon, de loaj woar dat geld in lag, en—met de hand oan ’t geloat, zeeg ze plots bij heur moeder neer; bleek, maar zonderling rood gevlekt, losberstende ien troan’, en kloagende: „Nee, moeder, ik dee toch geen kwoad! nee, zoo woarlik as God!”

Terzelfder tijd dat Janna—aleer ze zich kleeden ging—aan de huisdeur tuurde of de ontrouwe nog komen mocht; in den eigen stond lei Dorus ien koortsgloed te bed.

Ge weet ’et: smid Roelfsen was naar de Toonstelling; en Hanna zou goed oppassen, en ’t medicijn geven; dát het ze gezeid.

Toen Hanna bij de bedstee ’en bietje getoefd had, en Dorus—zooas ze begreep—heel rustig sliep, toen is ze moar opgemarsierd, went, met zoo’n drukte ien ’t darp is ’t natuurlijk dat ’en mins liever ’en keer oan de stroatdeur steet as ien ’en dompig kämerke bij ’en zieke te zitten as ie toch niks van nooj het.

En terwijl Hanna aan de deur stond, kwiem aan den achterkant van ’t smidshuis, langs het schuurtje bij de kolk, een welbekende schier ademloos aangeloopen. ’t Was Thom.—Bij de achterdeur gekomen, staat hij even stil; luistert; wischt zich het zweet van ’t gelaat, en sluipt dan zachtjes het huis in.

Weinige oogenblikken later bevindt hij zich in het kleine vertrek waar Dorus te bed ligt. ’t Is vrij donker in dat benedenkamertje naast het groote keukenvertrek, en vooral aan den kant van ’t afhellend dak waar zich de bedstee bevindt.

Thom, op een stoel neergevallen, snakt naar adem. Van ’t vreeselijk loopen is hem de borst als dichtgeschroefd, en gloeit hem een vuur in de keel.

—Vervluukt! Dat geld, dat verwunste geld zou ’t alles bedarven! ’t Was ’en zeeuw, ’en ongangboare munt, had Tols ien de Roskam gezeid.—Thom had gedocht dat ’et ’en groot soort ouwe rieksdoalders woaren. Wie had er z’n lêven van zeeuwen geheurd!

—Moar zeker, domheid was ’t gewêst um ’t meeste geld veur zich eiges te houen.—Alêvel, as de nood oan den man kumt, dan zal ’et karkboek bewiezen veur wie ie ’t gedoan het.—De nood zal êvel niet kommen. Geen zurg! ’t Zal alles veur Dorus’ rekening blieven. Joa zeker, dát mot ’et!

Nu voor het eerst ziet Thom naar den vriend.

—Kiek, hie krenzelt zoo roar, en proat zoo onrustig. Zie, hie wil zich oprichten ook.

Thom was geschrokken.

Krek toen ie ’en zekske met vieftig stuks ouwe zeeuwen langs Dorus heufdkussen achter ien de bedstee liet glijen, en één van de losse geldstukken zoo’n bietje hooger tussen den peuluw en ’t kussen had gewarkt, toen zag Dorus hum heel oaklik oan, en vroeg met wild en angstig geboar … of ’t stuk was bezurgd en, of Janna d’r bij stond.

Thom Brasser wist niet wát ie antwoorden zou. ’t Was ’en iezig gezicht!

En op d’eigen stond klonk buuten ’t geschetter van stroatmeziek. ’t Woaren de blauwjassen, die ook ’s oavends ien de Roskam zouwe speulen.

Hanna, oan de deur, had er schik af; en zie, de buren die nog thuus woaren, kwiemen óók noar buuten.

Toen het schetterend geluid Dorus oor trof, toen was ’t alsof hum nóg ens ’en „bliksem” deur ’t heufd sloeg.—Wat ie zoo dukkels ien ’t droomen gezien had, da’s woarheid. Zie moar:—De vlaggen wappren; de peerds runnen op en neer. ’t Schoatert alles van vreugd.—En hie zelf zit naast Janna boven op ’en kar; en ’t warkstuk steet veur hum, met ’en pries en ’en kroon. En heur dan: op de moat van ’t meziek danst ’et volk; en—voader dondert op de pannen van ’t schuurke,—Thom leit ien ’t woater:

„Help, minsen, help!”

„Wat is er Dorus; zeg, wat schort er nou oan?”

Wat er oan schortte!? Of Thom ’t niet begreep dat de zieke in ielkoorts wou opstoan; dat ie noar ’t wark wil, noar de Toonstelling misschien; dat ie Janna ziet, oan den erm van Leendert; en Thom.… in ’en diepe kolk.…!?

Of Thom ’t niet begreep? Toch kriegt ie deernis:

„Wês rustig Dorus,” zegt hij gejaagd: „Ge bint ziek; ge meugt nou niet opstoan.”

Maar, buiten klinken steeds luider klarinet- en trompettonen; en of ze den lijder den lang met angst verbeiden feestdag voor den geest tooveren, zijn jagende onrust klimt met elke seconde.

En Thom; as Dorus hum altied nog oakelik oankiekt, dan is ie wit—spierwit geworden: Hie docht oan ’en zonnigen oavend, toen twee jungskes speulden ien ’en boot, op de kolk woarin ’t zoo zwart en zoo duuster was. En ook—hie zag den biebel weer, die ie van Janna ien ruul veur dat geld het gekregen!

Moar,—duustere ziel!—of ie ook deernis gevuuld en wat bêters gewild had, doar sprêkt weer met kracht z’n duuvel ien ’t hart:

—Zeker, Dorus’ hakselsnijer steet op den noam van Thom Brasser. En Janna zal ie met ’t kerreke ook van ’et Roadhuus weerum hoalen! En, woarum zou Thom—as oangenomen kiend—niet heelegoar ien Dorus z’n ploats stoan! Zie dát letste veural, ’t was ’en licht met ’en tooverslag:

—Wil ’en zieke, ielkoortsig ’et bed uut, de stroat op, en ’t einde verhoasten, wie zal ’et keeren!—En dan, met Dorus’ dood wier ’t alles en alles begroaven!—Smid Roelfsen geleuft oan zien schuld,—en ’t geld ien de bedstee zal ’t noader bewiezen. Niewoar, wie zal ’en mins in ielkoorts weerstoan, as God zelf ’em losloat!

En de muziek in de dorpsstraat speelt lustig nog scheller „Die Wacht am Rhein!” Maar Hanna, die de wacht aan ’t ziekbed zou houden, stond aan de deur,—en mocht wel luustren, niewoar, as alles ien rust is.

Thom was toch goed veur den vrind! ’t Was hoast boven macht dat ie hum nog wat kleeren oan ’t lief kreeg; zie, went woest vloog Dorus op; en woest vloog ie weg.… de achterdeur uut; ’et schuurke en de kolk langs.

Toen Thom Dorus noazag met ’t plan um loater te volgen,—asof ’et gebeurde toen niemand d’r bij was—toen wier ’t hum toch roar um ’t hart.—Moar stil, stil, as ’t alles van hum is, en ook Janna de zien dán zal ie ’t goed moaken, ien de kark, joa, zeker, dat zal ie!

Smid Roelfsen bespeurde weinig van de drukte in ’t dorp, toen hij zich van het feestterrein weer naar zijn woning spoedde; maar te midden van al het verward rumoer, dat hem in de ooren klonk, hoorde hij gedurig dat lachen,—dat hels en soaters gelach, bij ’t stuk, dat de jong had geknutseld.

Roelfsens krachtige werkhanden waren tot vuisten geknepen:

—Zu’k lachen! Vervluukt, dát was dan ’t loon veur al z’n toegeeflikheid! Met hand en tand had ie dat fiezevoazen motten te keer goan. Dan, dán zou ’et jong nou ’en smid zin gewêst as z’n voader, en zich niet deur dwoas getoover, en ’t gevlei van ’en iedele deern, tot ’en dief verloagd en den dood op ’t lief hebben gehoald!—En altied heurt Roelfsen dat lachen, dat soaterse lachen!

Bij ’t inslaan van de Waaistraat klinkt hem het schel getoeter der straatmuzikanten als duivelsgeschater in ’t oor.—Een eindweg voortgegaan, kiest hij het kleine zijpaadje, dat hem op den achterweg brengt. Nu hij het losstaande tuinhekje wil binnengaan, ziet hij langs den knootwilg aan den waaikant eensklaps iets donkers in Dorus’ schuurtje verdwijnen.—’t Leek wel of ’t Thom was.

—Thom had het met angst verwacht: Roelfsen dee, wat ie nooit had gedoan, hie keek ’in ’et schuurke.

„Bin gij doar Thom? Woarum toef ie hier?”

„Och, as ’en mins geen rust het, niewoar! Zoo’n beste vrind!” zegt Thom en ziet naar den grond.

„Thom, ge bint altied Dorus’ vrind gewêst.”

„En bêtere zal ie nooit kriegen, boas.”

„Ik gleuf ’et; moar nou ’t zoo wied is gekommen, nou vroag ik, wóarum he’j’t verwunst geknutsel niet zuuken te keeren? Gij wiest da’k er ’en hêkel oan had.”

Thom begreep den ummekeer niet, en keek verwonderd.

„Gij hebt hum geroajen; geholpen. Watblief?” hernam de smid met dreigenden blik: „Dorus was zelfs niet ien stoat um ’t rad grif noar eisch te besloan. ’t Is meuglik dat ie dat ding prakkezierde; moar ’t wark, dát dee gij veur ’et meest? Ik zeg ’et. Watblief?”

’t Was Thom asof ie ’n zon zag opgoan:

„Och boas, wat za’k oe antwoorden! As ’et toch ’en vrind is, niewoar?”

„Dan knooi ie dinger zonder verstand; ruw, onooglik! Ik zag ’et stuk ten schand op de Toonstelling stoan. En dat was ou wark! Dank God da’j eerlik bekent, en zurg dat ’et nooit van z’n lêven weer onder mien oog’ kumt.”

Smid Roelfsen hield de vuisten nog saamgeknepen toen hij de achterdeur van zijn woning inging, en al spoedig daarna de kleine ziekenkamer betrad.

Hanna was er niet. Een ongewone verwarring heerschte er in het vertrekje.

Haastig op de bedstee toegetreden, wierp hij den blik er in. Bij ’t halfdonker in het kamertje wist Roelfsen niet terstond of hij wel goed zag.

„Dorus! woar bin ie!?” zoo roept hij angstig, en tast op het kussen, en werpt de dekens ter zij, en rukt de peluw omhoog.—Doch, ’t eenige antwoord, dat hij ontvangt, is de doffe klots van een neerploffenden geldzak, en de helle klank van een muntstuk, dat hem rolt voor den voet.

—O God, woar is ie!? schreit de smid onhoorbaar, terwijl ’t geklank van dat geld hem slechts vluchtig ontroert. En dan, luide en luider roept hij den naam van zijn kind, en ook den naam der ontrouwe aan wie de wacht aan het ziekbed was opgedragen.

In den vreeselijksten angst wordt nu het gansche huis en de werkplaats doorzocht.

Hanna bevende—bevreesd dat het onweer over haar losbarsten zal—ontwijkt gedurig haar meester, telkens herhalende: „Moar hie sliep, verechtig; hie sliep zoo gerust.”

De knechts uit de smederij zijn mede toegesneld, maar doen niet veel meer dan den jammerenden vader bij zijn onderzoek volgen en nóg meer beangsten: God wist, of Dorus niet in ielkoorts noar buuten gevlogen en ien de kolk zich eiges verdoan had.

Smid Roelfsen breekt het angstzweet uit, terwijl hij naar buiten snelt. Alêvel de kolk was vlak, zonder rimpel. En Thom, die nog buuten bij ’t schuurke stond, wier arg wit toen ie ’t heurde van Dorus; moar—gezien had ie niks, dat kos ie bezweren.

Omstreeks het middaguur van dienzelfden dag trokken eenige jongens onder den toren het klokketouw.

Als kikkers dansten ze lustig op en neer, en de klok dreunde dan ook zóó vroolijk, dat iedereen heuren kos, dat ’et geen begroafenis of roep noar de kark was, moar, dat ’en prins van ’t vorstelik bloed ten feest kwiem ien ’t Bêtuwse darp.

’t Was ’en drukte en volte zooas ’t nooit wier belêfd. Oan alle harbargen stonden de uutgespannen woagens en kerrekes, en de peerdstallen woaren zóó dicht bezet dat de muns’ goenge loopen.

Op de Toonstelling ha’j ’en gejoel en gegons dat ’t vee d’r genog van goeng kriegen; en bij ’t Roadhuus was ’t ook ’en gedrang, dat de kerl met ’t urgel bijkans ien de sloot roakte, en Piete-Leen met heur mandes ploatkoek en Nimwêgse moppen zich heel niet kos ruuren.

De groote vlag van ’t Roadhuus hing zóó deftig en breed dat ie ’en schoaduw ien de roadskoamer gaf. Burgemeister Janssen, die niet zoo heel best meer zag, en toch z’n bril niet gebruuken wou, was bang dat ie z’n toesproak niet zou kunne lêzen, as ie soms hoaperen mocht en ’em nog zou motte inkieken: „Geëerde Prins uit het hoog vorstelik en dierbaar stamhuis van Oranje. Uw komst, o Prins, in ons midden op deze handboog-ten.…” Doar ha’j ’t weer! Verdrêjd, hoe kwiem ie toch ielkreis oan handboog ien ploats van landbouw!

Burgemeister was zenuwachtig. Hoe loat was ’t al?—Halféén!—Um één uur zou de prins met den commesoaris uut Oarem kommen oanriejen,—op verzuuk, zonder stoasie of ienhoal.—Moar, op ’t Roadhuus most dan alles ook kloar, en vierkant present zin. En.…

„Is Janna Peters d’r nóg niet?”

„Nee burgemeister.”

„Goejen Heer!”—Burgemeester Janssen ziet onder en langs de groote vlag naar buiten.—Hemel wa’n minsen! Natuurlik ien dat gewriemel zou ie heur toch niet onderscheien. Moar, as Janna Peters niet present was, wat most er dan van zien toesproak worden! Met noam en toenoam kwammen de drie boerendochters d’r ien; en ’t reuske van ’t darp zou veuroan stoan,—ook umdat ze ’t langst van de drie was.—As Janna mankierde, dan zou ie zeker ien de war roaken, went, met drie stoelen had ie ’et thuus terdeeg bestudeerd.

Burgemeester kreeg het benauwd in zijn hooggevouwen witte das; en aan Leendert Meermans gaf ie ’en wenk, en verzocht hum, zoo gauw as ie kos, noar Janna te goan en heur noar ’t Roadhuus te hoalen.

—Joa, Leendert begreep ook dat ’t tied wier. Alles was present, en de zes kleine dernjes ien ’t wit, die op de stoep zouwe streujen, stingen ook al paroat ien de gang.—Maar er was nóg een reden waarom Leendert wel gaan wou: ’t Liefste kiend dat ie—met ’t oog op de moan—zoo duk had genacht gezeid, ze was giesteroavend, um ’t feest mee te vieren, ien ’t darp gekommen. Ien voaders huus zou ze den prins zien passieren; moar Leendert had gemarkt dat ie hoar nog best ’en ploatske op ’t Roadhuus bezurgen kos. Erst zou ie êfkes langs ’t Hemelrijk loopen—’t was dichtebij—en dan, dan kon ie met zien Treeske Janna goan hoalen. Zie, Janna most toch weten hoe ’t met zien hart was gesteld, en, dat ie—al was ie wat jolig gewêst—ien woarheid van dat hart geen moordkuul wou moaken.

Al luider en luider klonken de vreugdetonen uit den anders zoo grommigen toren.

De prins was in aantocht.

Langs ’t smalle kerkpad, dwars door de akkers, renden eenige jongens naar het dorp terug, en gilden: dat ie d’r oankwiem, en dat z’m al hadden gezien krek bij den meulen, ’en half uur van ’t darp.

’t Werd hoog tijd dat Leendert het erf van Peters bereikte, want met ’t afhalen van zijn „blond moantje” heeft hij zich langer opgehouden dan strikt noodzakelijk was.

„Joa zeker liefke, op zoo’n vonder kan ’en mins ’t al licht is te kwoad kriegen; alêvel nóú hewwe geen nood,” zegt Leendert, terwijl hij zijn Treeske—lief stadsig kiend—met vaste hand over de smalle slootplank helpt.

Slechts weinige oogenblikken later hebben de jongelieden de woning van Peters bereikt. De huisdeur staat open. Ze gaan naar binnen.—Leendert steekt het hoofd om den hoek der keukenkamer; maar, er is niemand. Hij vermoedt dat allen reeds vertrokken zijn, en men elkaar heeft misgeloopen. Toch roept hij: „Hei, hola!” maar krijgt geen antwoord.

Nadat Leendert nog vruchteloos een onderzoekenden blik op de deel heeft geworpen, komt hij weer haastig naar de voordeur, waar Treeske is blijven staan, en bij ’t naderen ziet hij haar—met den blik naar buiten—zichtbaar ontsteld, een schrede terugwijken.

En Leendert, nu mede buiten gekomen, kan zijn oogen niet gelooven: Was dát ’et mooi reuske van ’t darp? ’et lieflikke kiend, dat hum onwillens zoo zwak miek toen ie hoar op ’t vonder ten steun was!?

„Janna! um Gods wil, wat schêlt oe?” zegt Leendert: „Ik kwam met mien liefke um oe noar ’t Roadhuus te hoalen; moar nou, wat hei’j? Die bloejige schram! ’t Gezwollen oog en geloat! Wat is hier gebeurd?”

Janna was niet goed bij ’t heufd.—Toen ze zoo êfkes wegvlood uut ’t zomerpriëel, toen.… zag ze de wereld vergoan!

Dat de spiegel heur fel ien’t geloat schond, dat weet en dat vuult ze niet meer. O, toen ze, nog geen kertier gelêjen, ien’t priëel is gekommen, toen het ze ’t begrepen wóarum moeder heur—noa ’t geval met den spiegel—toch niet met vree het gelaten.—Joa, die ze doar vond, ’t was Dorus gewêst, al kos ze ’t ook zelf niet geleuven.

„Dorus, Dorus!” het ze geschreid; en de oakelik woeste mins, die vlak bij ’t priëel oan den weg wier gevonden, en bijwijlen niet te regieren was, hie had heur oangekeken, lang en strak, en heur noam genuumd, en was toen plotseling ineengezakt met brêkende oog’.

En, op d’eigen stond had van den toren „’en droeve doodsklok” geklonken.

Janna weet niet hoe lang ze, met geborsten heufd, ’en dooje ien heur erm het gehouen; en getuurd het op lippen zoo iezig blauw.

En nou; strak ziet ze noar Leendert, alschoon er heel êfkes ’en vonk ien heur oog glom bij ’t zien van die ander.…, met lieflik deelnemend geloat.

Leendert en Treeske zijn hevig ontroerd. Maar of ze vragen, Janna kan hun geen antwoord geven.

—O, toen ze doargunds ien ’t priëel den ermen vrind oan ’t hart lag, en kloagde dat ook niemand, niemand heur zei dat ie ziek was; toen ze trilde ien ’t gemoed umdat zij hum van ontrouw verdocht—den stakker,—die zelfs nog in ielkoorts noar Janna kos kommen; toen ze oog’ had noch oor’ as veur den zwakken oajem, die ze stoag wou voejen met eigen oajemtocht; joa, tóen was ’t wel duuster moar nog niet heelegoar donker gewêst. Toen het nog ’en stem geklonken dat er hoop bleef bestoan, en dat dood, hier nog geen dood kos wêzen!

Moar toen! Was ’t niet heur eigen voader, die met smoad en hoon kwiem toegetroojen, en verbooj den zieke ien ’t woonhuus te brengen, die Janna terugtrok, schimpende, dat de nijdige smid hoar ’en iedele deern en ’t ongeluk van z’n kiend het genuumd!

En loater: wat dol getier vol gramschap, bij kloaglik karmen is ’t toen geworden.

Angstig zuukende, is ’en voader van ’t smidshuus oangesneld.—Wat ie wou—joa, dat wou Janna ook: den trouwe, den beste veur ’t lêven bewoaren.

—Moar nee, den smoad dat zij de vluuk en de dood van z’n kiend zou wêzen, dien laster verduurde ze niet.—’t Was natuurlik, niewoar, dat ze vortvlood as de wêreld vergoat?

En as Leendert heur wil vatten ien den erm, umdat Janna kiekt asof ze zal neersloan; dan.… siddert ze; en.… griept naar ’en ander.

„Janna, lieve kiend, gij, slecht! Nee, nee, dat kan niet woar zin!” schreit die ander; en, ’t mot wel heur moeder wêzen, went ’en moeder geleuft niet oan ’t kwoad van heur kiend.

—Slecht! Dat woord wekt Janna uit haar vernietiging op: Slecht!!! Dat woord het ’en klank, boos en onrein; rauw, oakelik rauw.

En zie, daar komt weer leven in ’t oog.—Slecht! Moar wat misdreef ze dan toch, dat zoo’n woord het geklonken? Dóaroan het ze zelfs niet gedocht toen die hooveerdige smid heur de moat ten boorde toe vulde. En nou, wat roakt heur ’et sarrende spoeksel van ’t geld in heur loaj, en van ’t pand dat ze gaf; wat roakt heur de smoad van iedel en proalzucht. Slecht! bij God, dát was onwoarheid!

En de bloedige schram langs Janna’s gezichtje wordt vinnig rood.—Schier in ’t zelfde oogenblik vliegt ze nogmaals naar ’t zomerpriëel.

De ijzeren smid staat er gereed om zijn afgetobd kind naar het smidshuis te dragen. Al is hij beducht voor ’t leven van Annekes jong, toch zal ie niet rusten in ’t huus woar ’en iedele deern hum van God vervreemdde, en tot ’en dief het verloagd.

Janna kan bijna niet spreken.

„Wat, wát denk ie van húm en van mien!” zegt ze met bevende stem.

„Loat me met vree, en goa vort!” roept de vader.

Maar Arie Peters—nou ie Janna zoo ziet, nou schiet hum ’t gemoed toch óók vol. As alles hum tegensloat—van de schoap’ en van alles,—dan wil ie z’n kiend toch bescharmen.

„Sprêk Janna, en zeg dat Dorus niet stal um ou te believen. Toe zeg ’et, sprêk woarheid.”

„Wát! Dorus!?” schreit Janna op d’eigen stond: „Wie zeit, wie geleuft dat van Dorus? Was dát ’t slechte van hum en van mien! Nee; zoo woarlik as God, hie is onschuldig!”

Janna tast naar haar berstend hoofd nu ze ijlings opziet.—’t Gekners van ’en kerreke op den grindweg had geklonken. Op den hoek van ’t huus, heel êfkes ien ’t zicht, hiew ’t stil. Thom Brasser sprong er uut.—’t Is Thom, joa, um Janna noar ’t Roadhuus te hoalen. Ze weet ’et.

Alêvel, of Thom—nog half achter de doalioa—heur niet doadelik zag, Janna ziet hem terdeeg, en spitst den vinger noar ’em toe; en ’t stokt ien heur kêl:

„Den dief! Doar, dóár, dat is ie!”

Thom, die met veurdacht bezijen ’et huus was gereejen, had er niet op gerêkend hier zoo’n alteroasie te zien.

Straks, „um Dorus te zuuken” is ie mee ’t darp iengegoan; moar êfkes buuten ’et oog, toen is ie hoastig noar de kleinere harbarg Ien ’t Hert geloopen um er nog sito ’en voartuug te hoalen.—Zich ien den umtrek van de Roskam te vertoonen dat vreest ie niet meer, went zelfs Tols zal met zoo’n drukte niet oan dat vodzige geldstuk denken.

—Moar hier; ’t peerd steet pas stil, en pas is ie van ’t voartuug gesprongen, of de feestklok van ’t darp klinkt hum mee as ’en doodsklok ien ’t oor. Van ter zij, en op zoo’n afstand zag ie niet hoe Janna ien ’t geloat was geteisterd; moar Dorus zag ie in smid Roelfsens erm, en Peters en Leendert met nog andren d’r bij, en—Janna, nou opziende met vlammend oog, den vinger as ’en dolk noar ’em toegespitst.

Boas Roelfsen keek verbiesterd. Bij Janna’s vrijsproak van Dorus, zag ie hóár van ’en slang ien ’en engel herschoapen.

„Mien jong! mien eenigst! Onschuldig; geen dief!” sprak ie smuuspelend zuut in verrukking: „Dorus, o Dorus!” En hie kuste hum; och God hie kuste hum zoo!

—Moar zou ’t meuglik wêzen! Was dat den booze woar Janna op wees! Thom, Annekes pleegkiend? Nee, nee, dat kos niet woar zin. Zie moar, nog eer ’en ander kos weten dat den zieke noar hier was gegoan, is Thom al met voartuug present um ’t kiend weer noar huus toe te hoalen!—„Zou dát den dief wêzen!” zegt Roelfsen: „Nee, hie at van vroeg-oan ons brood.…!”

„En toch van mergen wou ie oe zeeuwen verbrassen,” zei Leendert: „Ik heurde ’t zoo pas ien ’t darp. Moar loat ’em goan met zien woagen. En spoed! Droag Dorus hier vortweg ien huus. ’t Geärmoei hier buuten duurde al veul te lang.—Loa’k oe helpen boas Roelfsen. En gij Peters en vrouw, neemt Janna onder den erm; ’t kiend is nog witter as wit, ze kos ’et bestarven!”

Smid Roelfsen wist niet recht wat ie dee; moar hie begreep wel dat den tocht noar ’t smidshuus te wied, en kalmte veur Dorus ’en dringende eisch was.—En wóárum zou Dorus nou niet ien ’t Peters-huus rusten? Joa, wat nog duuster bleef ’t wordt zuutjes oan licht. Heur moar, nou ’t alles ien huus is geschikt en bezurgd, nou zingt nog de engel heur lied: Janna zal Dorus onschuld bewiezen!—Luuster: Thom had hoar misleid, en gedrongen zien spoargeld te nemen—zooas ie ’t genuumd had.—Moar onoangeruurd bleef ’et; en—dat ze heur karkboek ten pand gaf, ’t was iedel misschien, moar, ook zeker heur vrijsproak meteen.

Toen Janna ’t alles bekend had, toen schreide ze snikkend. Ze vuulde ’t zoo diep: Al had ze zich zelf gerechtveerdigd, heur woord van trouw had ze toch ien ’t iedel gebroken. En hij? Nee, zelfs in ielkoorts kos ie zien Janna niet vergêten.—En dat kloeke heufd ’et lei nou doargunds zoo oaklig, zoo droevig wit, misschien wel ien d’erms van den dood!

Smid Roelfsen staart nog op Annekes kiend, zien jong, zien eenigst! O, wát Dorus veurtoan ook doen wou of drieven, ’t was alles um ’t êven, as God hum moar spoarde!

Moeder Steyntje het óók ’en kiend te verzurgen. Woater was ze goan hoalen en balsem meteen:

„Kom, Janna, loa’k oe helpen,” zoo sprêkt ze; en zacht richt ze ’t köpke umhoog.

Janna zag op;—veur zich uut. En ze schrok. ’t Kleine spiegel ien de keukenkoamer, woarveur ze nog korts den fleurigen parzik bij ’t oangezicht paste, die spiegel het hoar op ’t grimmigst de woarheid gezeid.

—Groote God! was dát heur eigen geloat! ’En schrijnende pien het ze bijtijen gevuuld; moar, kos ze ’t geleuven—dat oaklik gezicht: geschramd, gezwollen, bebloed! was dat Janna Peters, ’t mooi reuske van ’t darp!?

En buiten luidde de feestklok nog altijd voort, en riep: „De prins kumt ien ’t darp; doar is ie de prins!”

Treeske, die toch veur ’t feest noar ’t darp is gekommen, trok Leendert oan ’t pand van zien jas. ’t Was hier droevig niewoar; en a’j dan de minsen niet kent, en toch ook geen nut duut. Luuster, ’t klonk zelfs al starker tot hier ien ’t vertrek: Doar kumt ie, doar is ie! Lang lêve de prins!

’t Mocht van Treeske verbeilding wêzen; moar rumoer was er zeker ien huus.

Burgemeister Janssen was méér as onrustig geworden. Toen de klok is begonnen—op ’t sein dat de prins bij den meulen, nog ’en half uur van ’t darp, was—toen liep ie oaklik klam op en neer, en keek noar buuten en noar binnen; en zag ien ’t spiegel noar z’n das en dan weer op ’t gouwe harlozie, en schimpte gedurig: „Dat vrouwvolk; dat vrouwvolk!” al was ’t niet wellêvend.

Burgemeister kos er geen begrip van kriegen dat Janna zich zoo wachten liet, en dat zelfs Leendert niet weerum is gekommen:

„Alla,” zoo riep ie: „nóg ’en booi d’r noar toe! Piet Mast, as de weerlich!”

En Piet Mast, „de roatel”—afsloager en umroeper, hie liep wat ie loopen kos.

Bij ’t huus van Peters vond ie Thom met ’t kerreke stoan.

Thom had krek besloten um—bij alles wat spoak liep, den domme te speulen. En eigenlik, wat, wát misdreef ie!—Dat ie Janna hielp, en dat ie heur met voartuug afhoalen wou, was dat zoo’n misdoad!

—Moar zie, ’t kos nooit gevalliger treffen: Um Dorus te hoalen is ie nou met ’t voartuug gekommen; wel zeker!

Joa, rumoer was er in huus. De roatel bleef geen oogenblik stil. Thom had ’t alles bij de voordeur ienéns vernomen:

—D’r kost niet gewacht worden op ’t Roadhuus. Janna most doadelik mee. De prins was zeker al lang oan ’t West-eind van ’t darp. Burgemeister wist geen road. Alles was present en paroat; zelfs de Keurmeisters woaren met de liest van bekroning al binnen; en ze zeien.…

„Wat blief?” riep Thom Brasser.

Moar de roatel, die ’t al gezeid had, was de deur van ’t woonhuus al ien; en, umdat ie van onheil of zieken geen spier geheurd had, zoo riep ie um den hoek van ’t keukenvertrek met ’en stem van geweld:

„Toe Janna, kom vort! Burgemeister wacht. De prins is ien ’t darp. Lang lêve de prins!”

Thom Brasser was meegegoan, en sting achter Piet Mast.—Misschien zou ie ’t alles nog winnen!

’t Onverwacht alarm van den roatel mocht ielkeen ien ’t keukenvertrek, ter wille van Dorus, ’et vurheufd doen fronsen, Janna Peters was ’en mes door de ziel gegoan. Moar op d’eigen stond mocht ze toch vuulen dat er nog een andere balsem as moeders spiekerzalf was!

Smid Roelfsen het hoar de breeje hand op den schouwer geleid; en zuutjes, zoo heel anders as vroeger, het ie gesproken:

„Ik geleuf Janna, da’j nóú liever noar Dorus as noar ’t Roadhuus wilt goan.”

Meer had ie niet gezeid; moar den schouwer had ie nog ens muujzoam gedrukt, asof ie wou zeggen: Wij zullen ’t wel vienden, as God moar mien eenigst ien ’t lêven bewoart.

En Janna was noar de bedstee gevlogen: en schreiend het ze bij ’t kloeke vurheufd gefluusterd:

„Hier bin ik, mien Dorus, mien beste, mien trouwe!”

Roerloos lei Dorus; moar, bij ’t wonder gebons van mokers en hoamers, en ’t snorren van drêjwiel en ’t sissen van ’t gluujende iezer ien ’t woater, doar heurt ie toch.… Janna, en ziet hoar as ze fluustert, heel zuutjes, bij ’t moanlicht: Hier bin ik, en ’k blief oe mien lêven getrouw.

Moar sprêken, en heur oan ’t hart drukken dat kan ie niet.… Nee, nee, hie mot warken, want zie moar, ze hebben zien vinding vernield.

Ja, roerloos ligt Dorus.

Maar Janna—terwijl ze zijn magere hand heeft gevat, richt ze zich eensklaps ten halve overeind. Ze keert den blik naar de deur. Piet Mast zou z’n bevinding op ’t Roadhuus berichten, zoo had ie gezeid.—Moar de vroag, die ie dee; wat wil die, wat mot die!?

„Ze zeggen, boas Roelfsen, dat ’t stuk van Thom, op de Toonstelling, ’t wark is van Dorus. Noe, gij zult ’et weten.…?”

Loodachtig grauw zag de smid.—Dat soaterse lachen van ’s mergens, hoe kos ie ’t vergêten! Zal Annekes kiend, oan den rand van ’t graf,—deur zin eigen voader verdocht en belasterd;—zal ie óók nog ten spot zin van klein en van groot!—Wat ie met Thom, den adder, het uutstoan, dat kumt veur loater!—Hum oanzien, dát kon ie niet; en z’n noam nuumen, ook niet, moar—met ’en wenk van de hand sprêkt ie dof:

„Wie wark stuurt, die miek ’et.—Doar steet ie! Vroag ’t hum zelf; hie zal ’t oe bekennen.”

„Joa, zoo verechtig as God!” roept Thom, zóó hard dat vrouw Steyntje verschrikt, en met een „Ssst!” naar de bedstee wijst; went, zie moar, den bloed was ’r mee van geschrokken.

Ook Janna heeft het gehoord, en kent zich zelve niet meer. Als een aangeschoten ree stoof ze op; en als ze in ’t zelfde tijdstip, met opgeheven hand, voor Thom staat, dan zegt ze zacht, maar met snijdende stem:

„Ge liegt! Zeg wou’j hum ook zien wark nog ontnemen! Thom Brasser, ge liegt!”

Thom ging een stap achteruit. ’t Was hum asof ie nóg ens de doodskou ien de woaikolk vuulde. Moar nou—nou was er geen Dorus, die hem de reddende handen toestak.

En bijna in d’eigen stond was ’t ien ’et droevig vertrek, asof er de karkklok toch ook nog ’en feesttoon dee klinken.

—Bekroond! zoo klonk ’et: Dorus’ warkstuk bekroond met ’en bronzen medalje; ’en darden pries!

Boas Roelfsen! hei’j ’et geheurd? Nou stoa’j beschoamd veur oe leugen; nou stoa’j beschoamd veur oe dempen van oanleg. Boas Roelfsen hei’j ’et geheurd! Annekes kiend wier bekroond!

En Janna lag veur de bedstee geknield; en weer lei heur mond bij dat kloeke vurheufd, en—Dorus’ ooglêjen zag ze opgoan; en ’en zucht kwiem er over zien lippen, went, zuutjes het ze gefluusterd:

„Dorus, oe hakselsnijer wier bekroond, met ’en bronzen medalje, met een darden pries!”

Licht als ’en vogelvlucht, óf as wolken gezwiept deur den sturm, zoo vliegen, veur ’t minsdom, de doagen en moanden.

Nou is ’t bluujmoand.

Ver noar achter in ’t verschiet leit de dag woarop de vlaggen wapperden ien ’t darp, en burgemeister Janssen hoast is gestikt in zien halsdoek.

Ge weet ’et dat de Betuw nooit zoo mooi is as met de bloesems van ’t oofthout.

En zelfs nou, bij oavend, glimmen de zwoare kronen as bruudskransen ien ’t zulveren moanlicht.

’t Is stil ien de darpsstroat; moar zoo pas was ’t er anders. ’t Jongvolk stroomde noar ’t schoolhuus, went, ’t was Zoaterdag-oavend; en.… „Zoeteliefsviering” meteen.

Joa, dát was ’t akkoord: Wie van ’t jongvolk ien ’t bootje goeng stappen, die most traktieren bij ’t zangles op sukkeloaj en krientebrood.

’t Was ’en vrolik gezicht; zoo’n vreugd en zoo’n fleur; en tussen de zangstukken in, was ’t ’en geproat en gelach da’j d’r oolik van wier.

En de groote bloajen met kummekes sukkeloaj goengen—soms hoog geheven—ien ’t rond; en bovenop dreven de vellekes.…

„Bruin en gerimpeld; ’k hoop da’j d’r lang veur bewoard zult blieven!” zei ’en jolige klant tot ’en oarige bruinoog, en snapte ’en hap uut heur breudje woar ze krek in bieten wou.

„Wat kiekt Willem van den mulder sikkeneurig,” zegt het bruintje. En hij:

„Geen wonder, as oe ’t reuske vlak veur den neus wordt weggekoapt. Moar, zóó zin d’r meer. Ik geleuf d’r woaren er wel tien die drêjden en droalden totdat Dorus ’t mooi snuutje veur altied gesnapt had. Lijen was toen ien last. Moar zie—de sukkeloaj smoakt er nou niet minder um.” En de proater, hie dronk.

„Da’s te zeggen, Thom Brasser het ’et zich eiges toch arg oangetrokken.—Dat ie niet langer ien ’t smidshuus en ien ’t darp wou blieven, en dat ie ook oan Janna nog zoo’n mooi karkboek mot hebben gegeven, da’s wel ’et bewies. Joa ’t is droevig veur hum geloopen, went ze zeggen toch ook, dat ie meer doad oan dien hakselsnijer had dan loater is toegestemd. In ielk geval is ’t vremd dat de smid, erst nóa de bekroning van ’t warkstuk, wou weten dat Dorus ’t gemaakt had.”

„Noe, Thom Brasser zou ’en mooi pertuur veur Janna gewêst zin! ’t Blieft mien altied ’en roadsel dat Dorus zoo’n zwak op ’em had.”

„Moar, dat ie op verzuuk van den smid zien noam oan den streujsnijer gaf, dát was toch wel vrindschap.”

„Zeker, as ie d’r niet veur betoald wier. Smid Roelfsen had ’em ten mienste—wis bij vergissing—’en oud geldstuk gegeven, dat de smid loater eiges bij Tols het gewisseld.—Dorus zelf bleef altied arg op Thoms hand, moar, ’t was toch verminderd ien ’t letst, zei de metseloar, nadat er—ik weet niet woarum—bij ’t leggen van pannen op Dorus’ schuurke, ’en lap van Thoms buis oan ’en spieker wier gevonden.—Pak-oan Geurtje, en werm kummeke veur oe. As we noar huus goan dan zu’j ’t mien betoalen.”

„Nommer drie! Ut, mi sol ut!” stemt de meester. De kummekes worden neergezet, en de monden afgevêgd.

„Ut, mi, sol, ut!” herhaalde de meester. En ’t lied klonk helder en kloar; en de slotregels woaren:

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

„Streeft naar rijkdom, roem en eer,

Rustig, werkzaam, zonder meer;

Steeds tevreden in het Heden,

Want des werelds hoogste goed,

Is de vree van ’t rein gemoed.”

Bijkans allemoal hadden ze gezongen uut volle borst, zonder bij ’t woord te denken.

Moar, twee handen op de veurste bank, drukten mekoar zoo wonderlik vast, en ze wiesten wel soam wat ’et beteikenen most.

Toen ’t lied was gezongen, hieuw meister nog ’en toesproak. Moar de vrinden hadden hum al zóó dukkels geheurd, dat ’t doavrend geklap en hoerah al inviel nog eer dat ie ’t uut had. Bij ’t noar huus goan was ’t ’en oavend as ’en toovernacht, vol glanzen en geuren.

Zijwaarts afgedwaald, gaan Dorus en Janna het hek van het kerkhof voorbij. Ze hoeven nou niet te schuilen veur ’t oog van de minsen. Maar.…

„Hier was ’et Janna,” zei Dorus.

„Joa Dorus, hier was ’t,” fluisterde Janna.

En toen ze ’t zei, toen sloeg ze de oogen neer:

Zie, ’t klaprozen-plantje in den engen hoek had ook dit vroegjaar weer ’en blom geschoten, en de moan dee ’et vonken. Moar, hooger was Janna’s blos.

Alêvel, die blos was weer vervlogen toen Dorus heur êfkes tot stilstoan riep.

„Mien schat; mien heugste pries!” zei ie met den erm um heur hals gesloagen.

En de moan blonk weer op ’t kloeke vurheufd en ’t hoagelblank mutske vlak bij mekoar. En Dorus roemde zien Janna nóg ’t reuske van ’t darp, went, goed was heur hartje, en mooi; joa mooi bleef toch heur snuutje, al trok ook de spiegel ’en streepke d’r deur.