Odysseæ XV.—Telemachi ad Eumæum adventus.

1 In spatiosam vero Lacedæmonem Pallas Minerva ibat, Ulyssis magnanimi splendidum filium de-reditu submonitura et hortatura ut-rediret. Invenit autem Telemachum et Nestoris inclytum filium 5 cubantes in vestibulo-domus Menelai gloriosi: Nestoriden quidem molli domitum somno; Telemachum vero non somnus tenebat dulcis, sed eum in animo noctem per divinam curæ de-patre excitabant. Prope autem stans eum allocuta-est cæsiis-oculis Minerva: 10 Telemache, non-amplius bene a tua domo procul vagaris, possessionibusque relictis, virisque in tuis ædibus ita insolentibus; cave ne tibi omnia comedant, possessionibus divisis, tu vero inane iter feceris. Sed hortare citissime bello strenuum Menelaum 15 ut-dimittat te: ut adhuc domi eximiam matrem invenias. Jam enim paterque fratresque eam jubent Eurymacho nubere; is enim superat omnes procos donis, et nimium-auxit sponsalia: ne quid, te invito, ex ædibus bonum efferatur. 20 Scis enim, qualis animus in pectoribus est mulieris: illius vult domum augere, qui se duxerit, filiorum autem priorum, et mariti cui-virgo-nupserat dilecti, non-amplius recordatur, quando-mortuus-est, neque inquirit. Sed tu ubi-veneris ipse, committas singula 25 famularum ei quæcunque tibi optima videatur esse; donec tibi ostenderint dii illustrem uxorem. Aliud autem tibi verbum dicam; tu vero repone animo. Procorum tibi studiose principes insidiantur in freto Ithacæque Samique asperæ, 30 cupientes te occidere, antequam in-patriam terram perveneris. Sed ea non futura puto: prius etiam aliquem terra habebit virorum procorum, qui tibi victum devorant. Sed longe ab-insulis abstine bene-fabricatam navem, cumque-nocte simul naviga: mittet autem tibi ventum-secundum a-tergo 35 immortalium quicunque te custoditque tueturque. At ubi ad-primum litus Ithacæ perveneris, navem quidem in urbem mitte et omnes socios: ipse vero omnium-primum subulcum adi, qui tibi suum custos est, simulque in-te benevolo animo-est. 40 Illic autem noctem perage; ipsum vero mitte in urbem nuntium laturum prudenti Penelopæ, quod ei salvus sis, et ex Pylo veneris. Hæc quidem sic locuta abiit ad magnum Olympum. At ille Nestoriden ex dulci somno excitavit 45 [illato pede motum; et ei verbum dixit:] Surge, Nestoride Pisistrate, solidis-ungulis equos junge sub currum ducens, ut conficiamus iter. Hunc autem Nestorides Pisistratus contra allocutus-est: Telemache, nequaquam licet, deproperantes licet iter, 50 noctem per tenebrosam aurigare; cito vero aderit aurora. Sed mane, dum dona ferens in-curru posuerit heros Atrides, hasta-inclytus Menelaus, et verbis placidis compellatum dimiserit. Etenim hospes recordatur dies omnes 55 viri hospitalis, qui amicitiam exhibuerit. Sic dixit: statim autem in-aureo-solio venit Aurora. Prope autem ad-eos venit bello strenuus Menelaus, ubi-surrexit e lecto, ab Helena pulcris-comis. Hunc autem postquam animadvertit Ulyssis dilectus filius, 60 festinans inde tunicam circa corpus splendidam induit, et magnum pallium fortibus injecit humeris heros: ivit autem foras, astansque eum allocutus-est: [Telemachus, dilectus filius Ulyssis divini:] Atride Menelae, Jovis-alumne, princeps civium, 65 jam nunc me dimitte dilectam in patriam terram: jam enim mihi animus cupit domum ire. Huic autem respondit deinde bello strenuus Menelaus: Telemache, non te equidem in-longum tempus hic detinebo, cupientem reditus: succenseo autem et alii 70 viro hospitali, qui immoderate quidem diligat, immoderate autem oderit; meliora vero sunt æqua omnia. Æquale sane malum est, qui et nolentem redire hospitem impellat, et qui ire-festinantem detineat. [Oportet hospitem præsentem amice-tractare, volentemque dimittere.] 75 Sed mane, dum dona ferens in-curru posuero pulcra; tu autem oculis videris: dicam vero mulieribus jentaculum in ædibus ut-parent abunde ex-intus repositis: utrumque, gloriaque et splendor, et utilitas est, pastos ire multam super immensam terram; 80 sin vero vis divertere in Helladem, et medium Argos: ut te ipse sequar, subjungam autem tibi equos, ad-urbesque hominum ducam; nec quisquam nos sic remittet; sed dabit aliquid unum saltem ferendum, aut aliquem tripodum bene-æratorum, aut lebetum, 85 aut duos mulos, aut aureum poculum. Hunc autem rursus Telemachus prudens contra allocutus-est: Atride Menelae, Jovis-alumne, princeps civium, volo jam redire ad nostra; non enim post me custodem discedens reliqui apud possessiones meas: 90 ne patrem deo-parem quærens, ipse peream, aut aliquod mihi ex ædibus supellectile-præstans pereat. Ac postquam hoc audierat bello strenuus Menelaus, statim suam uxorem et famulas jussit jentaculum in ædibus parare abunde ex-intus repositis. 95 Prope autem ipsi venit Boethoides Eteoneus, ubi-surrexerat e lecto; quippe non procul habitabat ab ipso; hunc ignem accendere jussit bello strenuus Menelaus, assareque carnes; is vero non inobsequens-fuit, ubi-audierat. Ipse autem in thalamum descendit odoratum, 100 non solus; simul cum-ipso Helena ivit et Megapenthes. Sed quando jam eo pervenerant, ubi ei bona-recondita jacebant, Atrides quidem deinde poculum cepit duplex, filium autem cratere portare Megapenthem jussit argenteum: Helena vero astitit arcis, 105 ubi erant ei pepla omni-artificio-varia, quæ elaborarat ipsa. Horum unum sublatum Helena ferebat, divina mulierum, qui pulcerrimus erat ornatu-versicolori, et maximus, ut stella autem resplendebat: jacebat vero ultimus omnium. Iveruntque inde ulterius per domum, donec pervenirent 110 ad-Telemachum: hunc autem affatus-est flavus Menelaus: Telemache, sane reditum, ut animo tuo cupis, sic tibi Jupiter perficiat, altitonans maritus Junonis. Donorum autem, quotquot in mea domo recondita jacent, dabo quod optimum et pretiosissimum est. 115 Dabo tibi craterem elaboratum; argenteus autem est totus, auro vero labra munita sunt; opus est Vulcani: donavit autem eum mihi Phædimus heros, Sidoniorum rex, quando ejus domus suscepit illic me in-reditu-profectum: tibi autem volo hoc præbere. 120 Sic locutus, in manibus ei ponebat poculum duplex heros Atrides: ille vero craterem splendidum posuit ante ipsum ferens, fortis Megapenthes, argenteum: Helena autem astitit pulcris-genis, peplum habens in manibus, verbumque dixit et elocuta-est: 125 Donum tibi et ego, fili dilecte, hoc do, monumentum Helenæ manuum, optabilium in nuptiarum tempus tuæ uxori gestandum: interim vero dilectam apud matrem jaceat in domo: tu vero mihi gaudens pervenias ad-domum bene ædificatam, et tuam in patriam terram. 130 Sic locuta in manibus ei posuit: hic autem accepit gaudens. Et hæc quidem in sirpea posuit Pisistratus heros accepta, et omnia suo admiratus-est animo. Hos autem duxit ad domum capite flavus Menelaus: sederuntque deinde in sedibusque soliisque. 135 Aquam autem famula gutturnio defudit ferens, pulcro, aureo, super argenteum lebetem, ad-lavandum; juxtaque politam extendit mensam. Panem vero veneranda proma apposuit ferens: [fercula multa imponens, gratificans de-præsentibus;] 140 juxtaque Boethoides carnes dividebat et distribuebat portiones; sed vinum-fundebat filius Menelai inclyti. Hi autem ad[TR1] cibos paratos appositos manus extendebant. Ac postquam potus et cibi desiderium exemerant, tum vero Telemachus et Nestoris illustris filius 145 equosque junxerunt, currusque variegatos conscenderunt; exegerunt autem e-vestibulo et porticu sonora. Post hos vero Atrides ivit flavus Menelaus, vinum habens in manu dulce dextra, aureo in poculo, ut, ubi-libassent, proficiscerentur; 150 stetit autem ante equos, propinquans eos allocutus-est: Valete, o juvenes, et Nestori pastori virorum dicite salutem; certe enim mihi, ut pater, benignus erat, quamdiu in Troja pugnabamus filii Achivorum. Hunc autem rursus Telemachus prudens contra allocutus-est: 155 et omnino illi, Jovis-alumne, sicut dicis, omnia hæc profecti narrabimus: utinam enim ego sic, reversus in-Ithacam, ubi-advenero, Ulyssi in domo dixerim, ut a te potitus amicæ-exceptionis omnigenæ veniam, atque afferam opes multas et bonas. 160 Sic igitur ei locuto supervolavit dextera avis, aquila album anserem ferens unguibus ingentem, mansuetum e chorte: ac clamantes sequebantur viri et mulieres: hæc vero ipsos prope quum-venisset, dextera emicuit ante equos: hi autem conspicati 165 gavisi-sunt, et omnibus in mentibus animus exhileratus-est. His autem Nestorides Pisistratus orsus-est sermonem: Considera jam, Menelae Jovis-alumne, princeps virorum, an nobis hoc ostenderit deus portentum, an tibi ipsi. Sic dixit; cogitabat autem Marti-carus Menelaus, 170 quomodo ei rite responderet meditatus. Hunc autem Helena lato-peplo præveniens dixit verbum: Audite me; at ego vaticinabor, sicut in animo immortales mihi suggerunt, et sicut perfectum-iri puto. Sicut hæc anserem rapuit, nutritum in domo, 175 profecta ex monte, ubi ei genusque partusque: sic Ulysses mala multa passus, et multum vagatus, domum redibit, et ulciscetur; aut jam domi est; quin-etiam procis malum omnibus serit. Hanc autem rursus Telemachus prudens contra allocutus-est: 180 sic nunc Jupiter faciat, altitonans maritus Junonis; ita tibi et illic, deo tanquam, vota-fecerim. Dixit, et equis scuticam incussit: hi autem valde celeriter ruerunt ad-campum per urbem promti; iique toto-die quatiebant jugum utrinque habentes. 185 Occiditque sol, obumbrabanturque omnes viæ: ad Pheras autem pervenere Dioclei ad domum, filii Orsilochi, quem Alpheus genuit filium. Illi vero noctem dormierunt: is vero eis hospitalia apposuit. Quando vero mane-genita apparuit roseis-digitis Aurora, 190 equosque junxere, currusque variegatos conscenderunt; exegeruntque e-vestibulo et porticu sonora; et scutica-percussit Pisistratus, ut-currerent; hi autem non inviti volarunt. Statim vero inde venerunt ad Pyli altam urbem; et tunc Telemachus allocutus-est Nestoris filium: 195 Nestoride, quomodo mihi pollicitus perfeceris verbum meum? hospites autem penitus nos profitemur esse ex patrum amicitia; atqui et æquales-ætate sumus; hoc autem iter etiam magis concordia nos conciliabit. Ne me præter navem agas, Jovis-alumne, sed relinque illic; 200 ne me senex invitum detineat sua in domo, cupiens amice-tractare; mihi autem opus est cito pervenire. Sic dixit: Nestorides autem suo consultabat animo, quomodo ei hoc rite pollicitus perficeret. Sic vero ei cogitanti visum-est satius esse: 205 vertit equos ad navem velocem et ad litus maris: navis autem in puppim depromebat pulcra dona, vestes, aurumque; quæ ei Menelaus dederat: et ipsum adhortans verbis alatis allocutus-est: Festinanter nunc conscende, jubeque inscendere omnes socios, 210 priusquam ego domum ivero, renuntiaveroque seni. Bene enim ego hoc novi in mente et in animo: qualis est illius animus vehemens, non te dimittet, sed ipse invitaturus huc veniet; neque eum puto retro iturum vacuum (sine te); valde enim irasceretur omnino. 215 Sic igitur locutus impulit pulcris-jubis equos retro Pyliorum in urbem, celeriterque domum pervenit. Telemachus vero sociis hortans præcepit:[TR2] Ordinate armamenta, socii, in-nave nigra; ipsique conscendamus, ut perficiamus iter. 220 Sic dixit: illi autem ei maxime auscultarunt et paruere. Statim vero ingrediebantur, et in transtris consedere. Atque is quidem hæc properabat et supplicabat; sacrificabatque Minervæ navis ad puppim; prope autem ad-eum venit vir longinquus, fugiens ex Argo, viro interfecto, 225 vates; at genere Melampodis proles erat, qui olim quidem aliquando habitarat in Pylo, matre ovium, dives inter-Pylios valde egregias ædes habitans: tum vero aliorum ad-populum pervenit, patriam fugiens, Neleumque magnanimum, clarissimum viventium, 230 qui ei opes multas integrum in annum tenebat vi. Is vero tamdiu quidem in ædibus Phylaci vinculo in duro ligatus-erat, vehementes dolores patiens, Nelei gratia filiæ, noxæque gravis, quam ei in mente posuit dea horrenda Erinnys. 235 Sed is quidem effugit mortem, et abegit boves valde-mugientes in Pylum ex Phylace, et ultus-est factum indignum in-deo-pari Neleo, fratrique uxorem duxit ad domum. Ipse vero aliorum venit ad-populum, in Argos equos-pascens: ibi enim ei fatale erat 240 habitare, multis imperantem Argivis: ibi autem duxit uxorem et altam posuit domum, genuitque Antiphaten et Mantium, filios fortes. Antiphates quidem genuit Oicleum magnanimum; at Oicleus populi-concitatorem Amphiaraum, 245 quem ex animo diligebat Jupiterque ægidem-tenens et Apollo omnigeno amore: nec pervenit is ad-senectutis limen; sed periit in Thebis, muliebrium gratia donorum. Huic autem filii nati-sunt Alcmæon, Amphilochusque. Mantius rursum genuit Polyphidemque, Clitumque: 250 sed Clitum quidem aureo-solio-insidens rapuit Aurora, pulcritudinis gratia ipsius, ut immortalibus interesset; sed magnanimum Polyphidem vatem Apollo reddidit mortalium longe optimum, postquam obierat Amphiaraus: qui in-Hyperesiam migravit, patri iratus; 255 ubi ille habitans vaticinabatur omnibus mortalibus. Hujus quidem filius advenit, Theoclymenus autem nomen ei erat, qui tunc prope Telemachus stetit: hunc vero invenit libantem supplicantemque velocem apud navem nigram; et ipsum compellans verbis alatis allocutus-est: 260 O amice, quoniam te sacrificantem invenio hoc in loco, oro per sacra et per deum, ac deinde per tuumque ipsius caput, et socios, qui te comitantur, dic mihi interroganti vera, neu celes: quis et unde es hominum? ubi tibi urbs et parentes? 265 Hunc autem rursus Telemachus prudens contra allocutus-est: etenim ego tibi, hospes, hæc valde accurate dicam. Ex Ithaca genere sum, pater autem mihi est Ulysses, si quando erat: nunc vero jam periit tristi interitu. Propterea nunc sociisque assumtis et nave nigra, 270 veni interrogaturus de-patre diu absente. Hunc autem rursus allocutus-est Theoclymenus deo-similis: sic tibi et ego ex patria exii, viro interfecto tribule: multi vero fratresque sodalesque sunt, Argos per equos-pascens, multumque pollent inter-Achivos: 275 horum elapsus cædem et fatum nigrum fugio: quippe mihi fatale est inter homines vagari. Sed me navi impone, quia tibi in-fuga supplicavi, ne me interficiant: persequi enim eos me puto. Hunc autem rursus Telemachus prudens contra allocutus-est: 280 non quidem jam te conscendere volentem depellam a-navi æquali: sed sequere; at illic amice-excipieris ex eiis qualia habemus: Sic igitur locutus, ejus accepit æream hastam; et hanc super tabulata extendit navis utrinque-recurvæ: conscendit autem et ipse navem pontum-transeuntem. 285 In puppi vero deinde consedit, juxtaque se ipsum sedere-fecit Theoclymenum: illi autem rudentes solverunt. Telemachus vero socios hortatus jussit armamenta capessere: illi autem festinanter obedierunt. Malum autem abiegnum concava in basi 290 statuerunt erectum; ac pedibus navis astrinxerunt; traxeruntque vela alba bene-tortis loris. His autem secundum ventum misit cæsiis-oculis Minerva, acrem ingruentem per aerem, ut citissime navis emetiretur currens maris salsam aquam. 295 [Præteriere vero Crunos et Chalcidem pulcre-fluentem.] Occiditque sol, obumbrabanturque omnes viæ: illa autem Pheas appellebat, impulsa Jovis vento-secundo; et apud Elidem divinam, ubi dominantur Epei. Hinc vero rursus insulis immisit eam Acutis, 300 cogitans, utrum mortem fugeret, an caperetur. Illi autem in casa, Ulysses et divinus subulcus, cœnabant; apud ipsos vero cœnabant et viri alii. Ac postquam potus et cibi desiderium exemerant, inter-eos Ulysses locutus-est, subulcum tentans, 305 utrum ipsum amplius studiose curaret, manereque juberet illic in stabulo, an hortaretur ad-urbem ire: Audi nunc, Eumæe, ceterique omnes socii; mane ad urbem cupio discedere mendicaturus, ut ne te atteram et socios. 310 Sed me bene mone, et simul ductorem bonum præbe, qui me illuc ducat: per urbem autem ipse necessitate vagabor, si forte quis poculum et panis-frustum porrexerit. Et profectus ad ædes Ulyssis divini, nuntium dixero prudenti Penelopæ, 315 et procis insolentibus me-immiscuero, si mihi cœnam dederint, cibum infinitum habentes. Statim bene perfecero inter ipsos, quicquid voluerint. Etenim tibi dicam; tu vero attende, et mihi ausculta. Mercurii voluntate internuntii, qui utique omnium 320 hominum operibus gratiam et gloriam præbet, officio-servili non mihi contenderit mortalis alius, ad-ignemque bene cumulandum, ac ligna sicca discindenda, carnesque dividendas, et ad-assandum, et ad-vinum-infundendum; qualia optimatibus præstant inferiores. 325 Hunc autem valde indignatus allocutus-es, Eumæe subulce: hei mihi, hospes, cur tibi in mente hoc cogitatum fuit? certe tu omnino cupis illic perire, si revera procorum vis ingredi cœtum, quorum injuriaque violentiaque ad-ferreum cœlum pervenit. 330 Nequaquam tales sunt ministri illorum; sed juvenes, lænas bene induti ac tunicas, semperque nitidi capitibus et pulcris vultibus, qui ipsis subministrant: bene-politæ autem mensæ pane, et carnibus, et vino oneratæ sunt. 335 Sed mane; non enim quisquam te molestatur præsente, neque ego, nec quisquam alius sociorum, qui mihi sunt. At postquam venerit Ulyssis dilectus filius, ille te lænaque tunicaque vestimentis induet, deducetque eo quo te cor animusque jubet. 340 Huic autem respondit deinde audens divinus Ulysses: utinam sic, Eumæe, dilectus Jovi patri fieres, ut mihi, quod me cessare-fecisti a-vagando et ærumna gravi. Vagatione vero non est pejus aliud mortalibus: sed propter perditum ventrem malas curas habent 345 viri, quemcunque invaserit vagatio, calamitasque, et dolor. Nunc vero quoniam detines, manereque me illum jubes, dic, age, mihi de matre Ulyssis divini, de-patreque, quem reliquit, profectus, in senectutis limine, sicubi adhuc vivant sub radiis solis, 350 an jamjam mortui-sint, et in Plutonis ædibus. Hunc autem rursus allocutus-est subulcus, princeps virorum: etenim ego tibi, hospes, hæc valde accurate narrabo. Laertes quidem adhuc vivit, Jovi autem supplicatur semper, ut-anima sibi a membris pereat suis in ædibus: 355 vehementer enim de-filio dolet absente, deque-ingenua uxore, prudente; quæ ipsum maxime tristitia-affecit obiens et in præmatura senectute posuit. Illa autem dolore de-suo filio periit glorioso lugenda morte: sic ne moriatur, quicunque mihi 360 hic habitans amicus sit, et amica faciat. Quamdiu illa igitur quidem erat, dolens quantumvis, tamdiu aliquid mihi dilectum erat sciscitari et interrogare, quoniam me ipsa nutrivit, una-cum Ctimena peplum-trahente, filia eximia, quam minimam-natu peperit liberorum: 365 cum-hac simul nutriebar, paulo autem meminus honorabat. Ac postquam ad-pubertatem optabilem perveneramus ambo, hanc quidem postea in-Samum nuptum-dedere, et infinita acceperunt: at me lænaque tunicaque vestimentis illa pulcris valde ubi-induerat, pedibusque calceamenta dederat, 370 in-agrum emisit; diligebat autem me corde magis. Nunc vero jam his indigeo; sed mihi ipsi opus incremento-augent beati dii, in-quo versor: ex-his comedique, bibique, et venerandis hospitibus dedi. Ex domina autem haud dulce licet audire 375 nec verbum, neque aliquod opus: quoniam malum incidit domui, viri insolentes: valde vero famuli indigent coram domina loqui, et singula interrogare, et edere, bibereque: deinde autem et aliquid portare in-agrum, qualia quidem animum semper famulis lætificant. 380 Hunc autem respondens allocutus-est ingeniosus Ulysses: dii boni! ut parvulus adhuc, Eumæe subulce, multum jactatus-es seorsum a-tua patria ac parentibus. Sed age mihi hoc dic et accurate enarra, utrum vastata sit urbs virorum viis-latis, 385 in qua habitabat pater et veneranda mater; an te solum-relictum apud oves, vel apud boves, viri hostiles navibus ceperint, et vendiderint hujusce viri in ædes, hic autem dignum pretium dederit. Hunc autem rursus allocutus-est subulcus, princeps virorum: 390 hospes, quoniam jam hæc me percontaris et interrogas, silentio nunc attende et delectare, bibeque vinum, sedens; hæ autem noctes immensæ: licet quidem dormire, licet etiam sese-oblectantibus audire; nec te oportet, ante horam cubitum-ire: nocumentum est etiam multus somnus. 395 Ceterorum autem quemcunque cor et animus jubet, decumbat egressus: simul autem cum-aurora illucescente jentaculo-sumto, una sues heriles sequatur. Nos autem in casa bibentesque edentesque, doloribus alter-alterius delectemur tristibus, 400 recordantes; namque etiam doloribus delectatur vir, qui-quidem valde multa passus-fuerit, et multum erraverit. Hoc autem tibi dicam, quod me percontaris et interrogas. Insula quædam Syria vocatur, si forte audisti; Ortygiam supra, ubi sunt conversiones solis, 405 non ita valde-magna; sed bona quidem, fertilis-boum, fertilis-ovium, vino-abundans, tritici-ferax. Fames vero nunquam populum invadit, neque ullus alius morbus odiosus ibi incidit miseris mortalibus; sed quando senescunt in urbe gentes hominum, 410 veniens argenteum-arcum-gestans Apollo cum Diana, suis lenibus telis aggrediens interficit. Illic duæ urbes; bifariam autem ipsis omnia divisa-sunt: in-his vero ambabus pater meus imperabat, Ctesius Ormenides, assimilis immortalibus. 415 Illuc autem Phœnices re-nautica-inclyti venerunt viri, veteratores, innumeras ducentes merces-ludicras nave nigra. Erat autem patris mei mulier Phœnissa in domo, pulcraque magnaque, et splendida opera sciens: hanc autem Phœnices percallidi decipiebant: 420 cum-ea-lavante quidam primum mixtus-est, cavam apud navem, concubitu et amore: quæ quidem mentes decipiunt imbecillis mulieribus, etiam tali quæ frugi fuerit. Interrogabat autem postea, quænam esset, et unde venisset: hæc autem cito admodum patris indicavit altam domum: 425 Ex Sidone quidem abundante-æris me-glorior esse; filia vero sum Arybantis ego abunde divitis: sed me abripuerunt Taphii, latrones viri, ex-agro venientem; vendideruntque me huc deductam hujusce viri ad-ædes; hic autem dignum pretium dedit. 430 Hanc autem rursus allocutus-est vir, qui ei coierat clam: numquid jam retro rursus una nos domum sequereris, ut videas patris et matris altam domum, ipsosque? certe enim etiamnum sunt, et divites vocantur. Hunc vero rursus allocuta-est mulier, et respondit sermone: 435 fieri-possit et hoc, si mihi velitis, nautæ, jurejurando fidem dare, vos incolumem me domum abducturos. Sic dixit: illi autem omnes jurabant, sicut jussit. Ac postquam jurarantque peregerantque jusjurandum, inter-eos rursus locuta-est mulier, et respondit sermone: 440 Tacite agatis nunc, ne quis me alloquatur verbis vestrorum sociorum, obviam-factus vel in via, vel alicubi ad fontem: ne-quis ad domum seni profectus aperiat; is autem suspicatus liget me vinculo in duro, vobis vero moliatur interitum. 445 Sed retinete in mente verbum, et properate emtionem viaticorum. Sed quando jam navis plena victu fuerit, nuntius mihi deinde celeriter ad ædes veniat: afferam enim et aurum, quodcunque sub-manus venerit; et vero aliud naulum ego volens sane dedero. 450 Filium enim viri boni in ædibus nutrio, astutum jam talem, simul-cursitantem foras; hunc duxero in navem; hic vero vobis infinitum pretium compararit, quocunque vendendum-vexeritis ad alienos homines. Hæc quidem sic fata, abiit ad ædes pulcras. 455 Illi autem per-annum totum apud nos ibidem manentes in navi cava facultates multas emebant; sed quando jam cava navis onerata-erat ipsis ad-redeundum, tunc nuntium miserunt, qui nuntiaret mulieri. Venit vir sollers mei ad ædes patris, 460 aureum monile habens, quod electris intersertum erat: hoc quidem in domo famulæ et veneranda mater manibusque tractabant, et oculis spectabant, pretium pollicitæ: ille autem huic innuit tacite. Atque ille postquam-innuerat, cavam ad navem ivit; 465 hæc autem me manu prehensum ædibus eduxit foras; invenit vero in vestibulo et poculum et mensas virorum convivarum, qui circa-meum patrem versabantur, (illi quidem in consessum processerant, populique cœtum): hæc autem statim tria pocula abscondita sub sinu 470 efferebat; at ego sequebar stultitia. Occidebatque sol, obumbrabanturque omnes viæ: nos vero in portum inclytum venimus celeriter vadentes, ubi Phœnicum virorum erat velox-per-mare navis. Hi quidem deinde nave conscensa navigabant humidas vias, 475 nobis navi impositis: ac Jupiter ventum-secundum mittebat. Sex-diebus quidem simul navigabamus noctesque et dies; sed quando jam septimum diem Jupiter induxit Saturnius, deinde mulierem quidem feriit Diana sagittis-gaudens: in-sentinamque ea insonuit delapsa, sicut marina fulica; 480 et hanc quidem phocis et piscibus escam futuram ejecerunt: at ego relictus-sum, dolens corde. Hos autem Ithacæ appulit ferens ventusque et aqua; ubi me Laertes emit possessionibus suis. Sic hancce terram ego vidi oculis. 485 Huic autem rursus nobilis Ulysses respondit sermone: Eumæe, certe valde jam mihi in mente animum commovisti, hæc singula dicens, quantos jam passus-sis dolores animo. Verum enimvero tibi quidem etiam ad-malum bonum apposuit Jupiter, quippe in-viri ædes pervenisti, multa perpessus, 490 mitis, qui jam tibi præbet cibumque potumque sedulo; degis autem bonam vitam: at ego multas hominum per urbes vagans huc veni. Sic hi quidem talia inter se loquebantur: dormierunt vero non multum in tempus, sed paululum; 495 statim enim Aurora venit in-pulcro-solio. Verum ad terram Telemachi socii solvebant vela; demiseruntque malum confestim; ipsamque navem in stationem subduxere remis: ancoras autem ejecerunt, et retinacula alligarunt: atque ipsi egrediebantur in litus maris, 500 cœnamque parabant, miscebantque nigrum vinum. Ac postquam potus et cibi desiderium exemerant, his Telemachus prudens exorsus-est sermones. Vos quidem nunc ad-urbem agite navem nigram; at ego agros adibo, et pastores; 505 vespertinus vero in urbem, visis meis operibus, revertar. Mane autem vobis viaticum-epulum apposuero, convivium bonum carniumque et vini dulcis-potu. Hunc autem rursus allocutus-est Theoclymenus deo-similis: quonam ego, dilecte fili, ibo? cujus ædes accedam 510 virorum, qui in aspera Ithaca dominantur? an recta tuam matrem adibo et tuam domum? Hunc autem Telemachus prudens contra allocutus-est: alias quidem te ego et nostram-ad domum juberem ire: haud enim ibi ulla hospitalium inopia est; sed tibi ipsi 515 pejus esset: quoniam tibi ego quidem abero, nec te mater videbit; nequaquam enim frequenter procis in domo apparet, sed seorsum ab-his in-cœnaculo telam texit. At tibi alium virum indicabo, quem adeas, Eurymachum, Polybi prudentis inclytum filium, 520 quem nunc instar dei Ithacenses suspiciunt: etenim longe optimus vir est, cupitque maxime matrem meam ducere-uxorem, et Ulyssis munus habere. Sed hæcce Jupiter novit Olympius, in-æthere habitans, an ipsis ante nuptias perficiat malum diem. 525 Sic igitur ei locuto supervolavit dextera avis, accipiter, Apollinis velox nuntius; in pedibus autem vellebat columbam tenens, ac pennas defundebat ad-terram, in-medio inter-navemque et ipsum Telemachum. Illum autem Theoclymenus a-sociis seorsum ubi-vocarat, 530 inhæsitque ei manu, verbumque dixit et elocutus-est: Telemache, nequaquam sine deo volavit dextera avis; cognovi enim ipsam, contra intuitus, alitem-auguralem esse. Vestro autem non est genere regalius aliud in populo Ithacæ; sed vos potentes eritis semper. 535 Hunc autem rursus Telemachus prudens contra allocutus-est: utinam enim hoc, hospes, verbum perfectum sit; ita cito cognoveris amicitiamque et acceperis multa dona ex me, adeo-ut aliquis te occurrens beatum-diceret. Dixit, et Piræum allocutus-est, fidum socium: 540 Piræe Clytide, tu vero mihi ceteris in rebus maxime obsequeris meorum sociorum, qui me in Pylum comitati-sunt: etiam nunc mihi hunc hospitem ducens in ædibus tuis sedulo amice-tracta et honora, donec ipse venero. Hunc autem rursus Piræus hasta-inclytus contra allocutus-est: 545 Telemache, etiamsi tu multo tempore hic maneas, hunc ego curabo; hospitalium autem ei desiderium non erit. Sic locutus, navem conscendit, jussitque socios ipsosque ascendere, et retinacula solvere. Hi autem statim inscendebant, et in transtris consedere. 550 Telemachus vero sub pedibus ligavit pulcros calceos, sumsitque validam hastam, præfixam acuto ære, navis a tabulatis: illi autem retinacula solverunt. Hi quidem navem in-altum-agentes navigabant in urbem, ut jusserat Telemachus, dilectus filius Ulyssis divini. 555 Hunc autem celeriter progredientem pedes ferebant, donec venit in-caulam, ubi ei erant sues perplurimæ, apud-quas subulcus, bonus ut-erat, dormiebat, dominis bene cupiens.