"DE WANDELENDE JOOD."
Reading edition
Om nu tot mijn boek terug te keeren: 't is 'n werk dat ik sedert den leeftijd, waarin ik tot literair bewustzijn ben gekomen, sedert mijn 17de of 18de jaar in mij heb gedragen…. 't Is waar: toen had het 'n anderen vorm: 't Was toen "de Verzoeking van den H. Antonius". Van mijn prilste jeugd dacht ik daar al aan, en in den loop der jaren heb 'k sommige passages daarvan ook al geschreven…. Maar ik kost niet klaar geraken … 't was voor mij ondoenlijk alles saâm te dringen in 't kader van mijn verhaal…. Maar ik wachtte rustig, en eens in '97—'k was pas getrouwd, daarom herinner ik 't mij zoo goed—zat ik in mijn hof en 'k las Goethe[1] … en 't werd mij opeens duidelijk dat de Legende van "De Wandelende Jood" geschikt zou zijn om alles te bevatten wat ik wilde zeggen…. Dat schoot mij te binnen, en die zelfden dag heb ik 't heele plan met alle symbolen en allegories uitgewerkt. Dat heb ik toen nog negen jaar in mij omgedragen … en al dien tijd heb ik voortgewerkt…. Want zoolang als ik nog met den H. Antonius zat te tobben bleef 't materiáál en werd 't geen kunst.
[1] Der Ewige Jude.