INHOUD.

Hoofstuk. Bls.

Deel I.

I. Terugkoms van Marcel Kibert 1

II. Broer en Suster 17

III. Die Blommefees 31

IV. ’n Agtermiddag op Chenée 39

V. Die Geheim van Alida 55

VI. Meneer en Mevrou Delourens 70

VII. Die Huweliksaanvraag 86

VIII. Planne 101

IX. Afskeid 113

X. Vertrek 121

Deel II.

I. Dertien aan Tafel 130

II. Die Boodskap van die Veldwagter 148

III. Haar Laaste Kind 154

IV. Roubeklag 162

V. Jan 173

VI. Isabella 187

VII. Die Geheim van Paula 201

VIII. Mevrou Kibert 214

IX. Haar Laaste Kind 223

X. Kalme Berusting 233

Bang vir die Lewe.

Uit die oorspronklike Frans van Henri Bordeaux na die 137e Franse uitgaaf vir Suid-Afrika vertaal en bewerk deur Jan F. E. Celliers.

I. TERUGKOMS VAN MARCEL KIBERT.[1]

Klaar om te vertrek, in haar een hand haar sambreel, alhoewel dit mooi weer is, terwyl die ander die swart kripsluier wegskuiwe wat van haar hoedjie afhang oor haar gesig, staan mevrou Kibert te wag in haar voorkamer op Maupas, moeite doende om geduldig te bly. En nadat sy al verskeie kere na die horlosie gekyk het, staan sy op en loop met langsaam, swak stappies deur die kamer; dan gaan sy meteens weer sit, nie op een van die lekker sagte leuningstoele nie, dog op ’n rottingstoel, waarvan sy gou kan opstaan sonder alte veel moeite. Mevrou Kibert is al taamlik oud, kort en dik, en haal langsaam asem. Haar gelaat vertoon sagtheid sowel as beslistheid. Haar oë is helder-blou, en sy kyk daar so teer en droefgeestig uit, dat dit lyk of daar trane in is—getuiende van ’n skroomvallige en liefhebbende geaardheid, wat maklik skrik aan te ja is deur omgang met die wêreld; maar haar vierkantige ken en haar gesette, stewige postuur, gee weer ’n indruk van geeskrag en weerbaarheid. Haar wange het, ondanks haar jare, nog fris gebly, duidende op edel bloed en goeie gesondheid.

Na ’n bietjie aarseling, besluit sy om ’n deur oop te maak en te roep:

—Paula, kom jy nou? Dis tyd om te gaan.

’n Helder en suiwer stem gee antwoord:

—Ag, ma, ons het nog baie tyd.

—Dis al sewenuur op die horlosie, sê die ou vrou, maar sonder haarself op te win.

—Ma weet dat die horlosie drie-kwartier voor is.

—Ja, maar hy kan miskien meteens agtergebly het, hy is so vol nukke.

Die jongmeisie antwoord met ’n skaterlag, maar uitlag is dit darem glad nie. Spoedig laat sy daarop volg:

—Ek sit nou my hoed op, ma, en ek kom.

Getroos gaan mevrou Kibert weer sit. Sy laat haar oë gaan deur haar voorkamertjie (hulle woon buite die dorp), oor die wit gordyne, onlangs skoon gewas en gestryk, waar die lig dowwerig deur val, reeds versag deur die nuwe somergroen van die groot bome buite. Die meubels is oud en stemmig, en daar is nie onnodige opskik nie.

Dis die roostyd, en sy sit ’n vaas met rose aldag daar, as ’n offerande aan die portrette van die geliefdes aan die muur—oorsaak van al haar vreugde en smarte; die vergrote portret van haar man, dokter Maurits Kibert, gestorwe die jaar vantevore as slagoffer van sy plig gedurende die koorssiekte wat geheers het; en die portret van haar dogter Thérèse, ’n klein meisie van twaalf jaar, na God geroep in die daeraad van haar jeug en skoonheid. Daar is ’n groepie van haar kinders op één portret bymekaar: Etienne, haar oudste seun, ingenieur in Tonkin; Marcel, offisier; Magreet, pleegsuster; Frans, by sy broer in die verre Oos; dan Paula, die laaste wat nog vir haar oorgebly het. Ag, hoeveel maal het sy al moet afskeid neem—en vir altyd—in sestig jaar tyds! Maar dit lyk of hulle haar toelag vandag—’n feesdag in haar huis van rou.

Haar twede seun, Marcel, is terug in die land. Hy het deelgeneem aan die oorlog in Madagaskar tot onderwerping van die inboorlinge. Op agtienjarige leeftyd was hy reeds kaptein. Hy het die erekruis gewin en kom nou terug, fris en gesond, na afwesigheid van drie jaar. ’n Telegram, vanmôre ontvang, wat sy al gelees en herlees het, lê nog oop op die tafel, en het haar te kenne gegee dat hy sal aankom op Chamberie vanaand met die trein van half-ag. En dis daarom dat mevrou Kibert haar vandag twee ure te vroeg klaar gemaak het om na die naburige dorp, Chamberie, te ry en haar seun by die stasie te ontmoet. Haar gedagtes loop haar al vooruit op die treinspoor waar hy langs moet kom. Maar sy voorsien by die ontmoeting ’n ontroering wat al haar moed sal verg. Daar ver in die vreemde land het Marcel gehoor van sy pa se dood. As die dood in die verte diegene tref wat ons liefhet, hoe bitter en wreed is dan sy slae! Met die eerste oogopslag sal Marcel haar rouklere sien en die vermeerderde tekens van haar ouderdom. Daar sal ’n skaduwee van die dode oprys tussen haar en haar seun. Sy beproef haar kragte, en sê by haarselwe:

—Sy kinders het nog nooit teruggekom met die trein van hier of daar nie, of hy was altyd self by die stasie om hulle te verwelkom. Ek sal nou daar wees in sy plek.

Paula kom nou die kamer in. Haar fraai blinkend-swart hare omlys haar ronde dofkleurige gesig. Haar swart klere laat haar dun lyk, maar sy lyk nie swak nie. Uit haar fiere houding en vaste uitkyk straal beslistheid en dapperheid. Hierdie kind van twintig jaar het al geweet wat lye is, op ’n leeftyd dat die lewe sy hoogste geur en fleur het. Om nie ’n swakkeling te wees nie, het sy haarself skrap gesit, en die gevolge van die stryd kom uit in haar houding.

Paula het ’n nuwe hoedjie in haar hand wat sy stilletjies klaar gemaak het die dag vantevore.

—Sit nou eers stil, ma. Ma moet mooi lyk as Marcel vandag kom. Kyk wat ’n mooi hoedjie het ek klaar gemaak; daardie een wat ma op het, is te afgedra.

Haar ma wil eers teënstribbel, maar laat haar dan begaan.

—Maar nou word dit darem regtig tyd, my kind.

—Ja, sê Paula, ek gaan Trelas roep.

Trelas is die kneg, wat sal leisels hou op die pad na Chamberie.

Paula kyk nog ’n keer op die horlosie en sê:

—Ons sal nog ’n uur by die stasie moet wag.

—My kind, ek sou tog nie te laat wil wees nie.

Met moeite klim sy van die stoep in die rytuig. Noudat sy sit, probeer sy te glimlag met Paula, en die onvoleindigde glimlag gee vir ’n oomblik aan haar gesig die frisse saligheid terug, wat die bekoring van haar jeug was. Paula spring vlugtig in die rytuig, en gaat naas haar sit.

—Laat loop maar, Trelas, en ’n bietjie gou, hoor; maar moenie alte baie slaan nie, en pasop by die afdraands.

—Tyd genoeg, sê Trelas drogies.

Hul ry onder die laning van swaargeblaarde kastaiingbome en plataanbome deur, verby die eikebosse. Die ou merrie begin haar bene te kry en so hard te draf dat mevrou Kibert bangerig word. Agter die bult is die son al ondergegaan, dog die blonde lig van die someraand verlig die velde nog lank.

—Ma, kyk tog na die berge, sê Paula.

In ’n groot sirkel lê die berge om Chamberie, hul rotsagtige toppe helder-rooskleurig getint, terwyl op hul voet, en langs hul kante, soos ’n fyn sluier die blouagtige waas hang, wat mooi weer voorspel. Maar mevrou Kibert is te besorg om na die sonnegloeie op die toppe van die berge te kyk; meteens kom dit uit waaroor sy sit en prakseer:

—Sê nou die trein was te vroeg! En hoewel sy dit mènens gesê het, is sy die eerste wat glimlag oor so ’n nuwe veronderstelling. Sy sien hoe die tere en ligte skaduwee stadig die berge uitklim, terwyl ’n oomblik die toringkruisie van die dorp helder daarteen afsteek. Sy wys dit aan haar dogter, as ’n beeld van stralende geloof. En nou daal dieselfde stille vrede neer op die hele natuur, en ook vir die eerste keer, sedert lank, op die gesigte van die twee vroue in rou.

Naby Chamberie kom ’n rytuig, met twee pragtige harddrawers bespan, hul agterop, en ry hul verby.

—Dis die rytuig van die famielie Delourens, sê Paula. Hulle het ons nie gegroet nie.

—Hul het ons seker nie herken nie.

—O ja, ma, maar vandat ons ons geld verloor het deur ons oom te help, groet hul ons amper nie meer nie.

Sy praat van ’n famielie-ramp wat voorgeval het kort voor die dood van haar vader. Mevrou Kibert neem die hand van haar dogter.

—Dis maar niks nie, my kind; dink tog daaraan dat ons netnou vir Marcel sal sien.

Maar na ’n oomblik stilte vra Paula;

—Was dit nie pa wat vir Alida Delourens gedokter en gesond gemaak het nie toe die koorssiekte so geheers het, waaraan pa ook self gesterwe het?

—Ja, fluister die ou vrou, en al haar plesier is weg as sy daaraan dink. En sonder klag voeg sy sag daarby:

—Ja, en hul het nog altyd vergeet om die rekening te betaal. So maak die ryk mense baie maal. Hul weet nie dat ’n mens geld moet verdien om te lewe nie.

—Dis omdat hul aan niks anders as aan tydkorting dink nie.

Mevrou Kibert sien ’n bitter trek op die nog jong gesig.

—Luister, my kind, ons moet hul nie beny nie. Onder die verstrooiing vergeet hul om te lewe. Sou hul selfs weet dat die lewe iets kosbaars is? Hul weet nie wat ’n mens se hart kan vervul en dit harder laat klop nie. Ek sal gou sestig jaar oud wees.—Ek kan my gestorwene en my opofferinge tel. Ek het my dogter Thérèse verloor, en my man, wat my krag was. Jou ouer suster, Magreet, is sendelinge, en ek het haar in vyf jare nie gesien nie. Etienne en Frans is in Asië, in Tonkin, en ek ken nie eens my kleinkind wat daar in die verre land gebore is nie. Marcel kom terug vandag, nadat sy afwesigheid my drie jare van onrus besorg het. Maar ek het darem tog ’n skone deel ontvang. Ek prys die Heer, Wat my beproef het nadat Hy my met weldade oorstelp het. Elke dag van my lewe het ek gevoel hoe goed Hy is. Selfs in my ellende het Hy my ’n steun gegee—en dis jy.

Met haar klein handjie, sonder handskoen, druk Paula die verrimpelde en gekerfde hand van haar moeder.

—Ja, dit is so, ma, ek sal nie meer kla nie.

Hul is eindelik by Chamberie, na die rit van drie myle. Trelas laat die vroue afklim by die stasie en gaan opsy met die rytuig.

Paula kyk op die horlosie en sien met verbasing dat dit tien minute oor sewe aanwys. Haar ma sien dat sy verwonderd lyk:

—Het ek jou nie gesê ons sou te laat kom nie?

Die jongmeisie glimlag:

—Te laat, omdat ons nie meer as twintig minute sal moet wag nie?

Hul gaan na die wagkamer. Net soos mevrou Kibert die deur oopmaak, wil sy weer terugtree. Maar Paula druk haar saggies binne-toe. Die kamer is vol deftig aangeklede mense. Dis die hoë mense van Chamberie wat wag op ’n trein wat hul na die komedie sal neem. Paula en haar ma herken die famielie Delourens.

Mevrou Kibert voel ongemaklik en wil uitgaan; sy fluister in Paula haar oor:

—Laat ons in die wagkamer van die derde klas gaan: dis beter daar.

—Waarom? sê Paula.

Op dié oomblik verlaat ’n aansienlike jongman ’n klompie vroue wat daar staan, en stap na hulle toe. Hul herken in hom luitenant Jan Berlier,[2] ’n vriend van Marcel. Hy groet hul op die vriendelike manier wat ’n mens dadelik eie laat voel.

—U wag op die kaptein, is dit nie so nie, mevrou, want u hou tog nie van reis nie.

—O, nee!

—Hoe bly sal hy wees om u netnou te ontmoet!

—Vroeër, sê die ou vrou aan die jongman, wat sy al as kind geken het, was dit sy vader wat hom altyd ontmoet het, weet u!

—Ja, ek weet.

En om nou nie verder op ’n publieke plek oor die sterfgeval uit te wy nie, laat Jan Berlier daarop volg:

—Ek sal Marcel ook nog die hand kan druk, eerdat ons trem weggaan.

—Kom soek hom op by ons huis. Gaan u op reis?

—Vir vanaand. Ons gaan na die stad. Daar word vanaand ’n nuwe komedie-stuk opgevoer. Maar u stel daar nie belang in nie.

Altyd openhartig, antwoord mevrou Kibert:

—Ek is nog nooit in ’n komedie gewees nie. En om u die waarheid te sê, ek het daar ook nie spyt van nie.

Alhoewel sy saggies praat, het twee jongmeisies in ligte klere haar gehoor, en een van hulle, met bruin hare en brutale blik, bars uit van die lag. Dit kan wees dat ’n luitenant wat met hulle staan en praat, die lag verwek het.

Paula bekyk die meisie wat lag, veragtelik, van bo tot onder met haar swart oë, wat ’n snelle blits uitskiet.

—Moenie hier so bly staan nie, sê Jan.

Die ou vrou gaan sit in ’n donker hoekie, op ’n stoel wat naas ’n leë leuningstoel staan, net soos iemand wat hom nederig en bangerig voel.

—Maar neem dan tog die leuningstoel, ma, sê Paula ’n bietjie ongeduldig. Sy beantwoord drogies ’n groet van die ander jongmeisie van die twee—wat nie met haar saam gelag het nie, maar gebloos.

Die jonkman praat nog ’n paar woorde met hulle en gaan dan terug na sy eie geselskap. Paula kyk hom na en hoor hoe hy aan mevrou Delourens sê:

—Ja, dis mevrou Kibert. Sy verwag haar seun uit Madagaskar.

—Watter een? Sy het so baie.

—Maar die offisier, Marcel!

—Watter rang het hy?

—Kaptein—dié wat die eremedalje gewin het—beroemd, sê Jan haastig, ’n bietjie ongeduldig oor die uitvra, want die meisie met die bruin hare roep hom.

Maar mevrou Delourens wil nou meer hoor:

—Beroemd? Wat het hy gedoen?

—Weet u dan niks van die slag van Audriba, waar sy kommando-afdeling die oorwinning behaal het nie?

—Is jy seker daarvan?

—So seker as iets. Die hele land praat van Marcel Kibert.

Mevrou Delourens is dadelik vol belangstelling, en tree op mevrou Kibert toe. Tot selfs in haar verval word die ou weduwee nou belangwekkend, omdat haar seun so ’n naam gemaak het.

—Kom die kaptein vanaand tuis, mevrou? Ag, ons het hom almal met ons harte gevolg, daar in die verre land en in die vreeslike oorlog, waar hy sy land eer aangedaan het. In die koerante het ons gelees wat hy alles volbring het in die slag van Audriba.

Agter sy vrou staan mnr. Delourens, ’n baie onderdanige en hoflike klein mannetjie, en met ’n hoofbeweging bevestig hy al wat sy vrou sê.

Mevrou Kibert voel haar in dié omgewing baie ongemaklik. Hoe steek haar armoedige rouklere af (alhoewel deur haar dogter opgeknap) by hul deftige aandkleding; sy voel dat sy geen enkele gedagte gemeen het met hierdie mense van die wêreld nie. Almal kom rondom haar staan en wens haar geluk. Na mevrou Delourens kom mevrou Orlandi haar gelukwens. Laasgenoemde is ’n ou Italiaanse gravin wat stil lewe in Chamberie en gedokter was vir haar senuwees deur oorlede dokter Kibert. Meneer De Marthenay, ’n luitenantjie, kyk die ou vrou op ’n byna brutale manier deur sy oogglasie aan. Bangerig beantwoord sy hulle met enkele woorde; die bloed styg in haar wange op, haar dogter Paula merk dit, en kom haar te hulp. Paula is meer op haar gemak en, selfs ’n bietjie styf, ondanks die lieftalligheid wat die twee jong meisies haar betoon—die bruine Isabella Orlandi, wat in haar woorde net so aanstellerig is as in haar houding, en veral die ander meisie, die blonde Alida Delourens, wat van nature vriendelik is. Sy oorlaai Paula met beleefdheidjies en voorkomendheid, haar stem is sangerig en breierig, sy versag die hardklinkende woorde en praat met ’n aangename soetvloeiendheid.

—So, dan kom jou broer vandag? Jy is seker bly? Dis al jare gelede dat ek hom laas gesien het. Weet jy nog toe ons almal saam gespeel het in julle tuin by Maupas, of in ons syne by Chenée.

—Ja, sê Paula, en nou speel ons nie meer saam nie. Die tuin by Maupas lê woes, en dié by Chenée is weer alte mooi versorg.

—Maar waarom kom jy nie meer na ons toe nie? Jy moet regtig kom.

En Paula vra haarself af waarom haar vriendin van vroeër dae—deur lewensomstandighede van haar geskei—nou so vriendelik vir haar is. Sy kyk na haar eie swart rok, so eenvoudig en glad, en bewonder dan, sonder afguns, Alida haar ligblou lyfie, opgemaak met wit kant en ’n bietjie laag in die hals—’n wit, dun hals, wat lyk soos ’n tere blom. Paula beskou dan verder haar gelaat, waarvan die trekke fyn en suiwer is, en die ligrose gelaatskleur sonder ’n vlekkie. Sy kan nie help om te sê nie:

—Hoe mooi is jy tog, Alida!

Die fris wange word meteens purperrooi. Alida gaan opsy om iemand te laat verbykom, en Paula merk dat selfs haar slap-sleperige stap iets bydra om haar dooierig-tingerige bekoorlikheid te voltooi: naas haar voel Paula beter haar eie jong krag. . . .

—Nee, Paula, dis jy wat mooi is. . .

Daar kom die trein aan en breek al die gesprekke meteens af. Almal storm die wagkamer uit. Die famielie Delourens en hul geselskap soek eersteklas rytuie in die trein, wat nou stilhou. Die mense wat uit die trein stap, loop al haastig na die uitgangsdeur. Die voorste van almal is ’n lang jonkman, skraal en regop; hy hou sy hoof fier omhoog. In sy hand dra hy ’n sabel, in groen baai. Net soos hy mevrou Kibert opmerk, hardloop hy na haar toe, en is in haar arms.

—My kind! sê sy, en ondanks haar besluit om sterk te bly, bars sy in snikke los.

En hy, hy rig hom weer op ná die omhelsing, en teer kyk hy sy moeder aan, wat die merke dra van haar beproewing. Sy songebrande, byna hardvogtige gelaat, vertoon ’n ontroering. ’n Naam wat hulle nie nodig het om uit te spreek nie, beef op hulle lippe, en een selfde eerbiedige nagedagtenis roer hul harte. Die vreug van sy terugkoms gee iets treffend nuuts aan die smart wat hulle al lank gevoel het.

Met versagte blik kyk Paula haar groot broer en haar ma aan.

Voor die deurtjie van die trein draai Alida Delourens en Isabella Orlandi om, en sien die verwelkoming van die jong offisier; en Isabella kyk mevrou Kibert met spotlaggende oë aan, omdat sy so dik is en nog huil daarby.

Jan Berlier staan opsy en wag eerbiedig. Hy kom na Paula toe.

—Hoe gelukkig is hulle tog!

En met iets treurigs in sy stem voeg hy daar nog by:

—As ek van ver af terugkom, is daar niemand wat my verwag nie.

Marcel omhels ook sy suster.

Jan kom laggend nader:

—Ek wil nou ook my beurt hê.

—So, Jan, is dit jy?!

En as warme vriende druk die twee mekaar hartlik die hand. Jan is ’n oomblik ontroerd, dog glimlag nou weer:

—Tot weersiens. My trein gaat weg: ek moet hardloop.

—Waar gaat jy?

Al lopende draai die jonkman half om en sê:

—Ons gaan na die komedie in die stad. En hy wys met sy hand na die mense wat by die trein staan.

Marcel Kibert laat haastig sy oog oor die deftig uitgedoste mense gaan. Maar Paula draai nog ’n keer om en sien hoe Alida haar groet uit die treinraampie. Sy groet terug, haastig, en nie besonder vriendelik nie, net of sy ’n soort wantroue of bygelowige vrees voel vir daardie verleidelike verskyning. Haar jong vurige siel het, deur vroegtydige leed, ’n soort van trotse gevoeligheid oorgehou. Waarom was Alida so tegemoetkomend? dink Paula. Haar oë volg die jong kaptein, wat aanstap met sy ma, haar arm in syne. En, dinkend aan Alida, laat Paula op haar vraag volg, so by haarself:

—Alte ryk, en te min moed.

Marcel sien die rytuig wat vir hulle wag, en roep:

—Daar is ons ou rytuig!

—Die enigste wat ons oorgehou het, sê mevrou Kibert, net of sy om verskoning vra daarvoor.

By sy vrolike uitroep het die jonkman so ’n antwoord nie voorsien nie. Die ou rytuig het hom laat dink aan sy kinderjare, en kyk, nou is dit die teken van die agteruitgang van die famielie. Sy gesig betrek: hy begryp meteens hoe moeilikhede van stoflike aard nog die rou en ellende in Maupas vererger het. Sonder self persoonlike behoeftes te gevoel, want hy is gewend om met min klaar te kom, voel hy vir sy moeder en sy suster om die agteruitsetting, wat hy nou begryp. En mevrou Kibert sê by haarself:

—Ons moes ’n rytuig by die stasie geneem het om hom eer aan te doen.

Marcel asem met genot die lug weer in van sy geboorteplek. ’n Swerm herinneringe kom hom weer te binne, terwyl hulle deur die dorp ry. Die veld is weer ontwaak in ’n gelukkige hartstogtelike jeug. Half teen die hoogte op, sag genestel in die groen bome, lê die kerkie, soos ’n skaap in ’n vet weiland. Die fris, vreedsame groen op die hang versag die ruwe en strenge indruk van die dreiende rotskranse bo. As hulle naby Maupas kom, sien Marcel dat die landelike huis nog soos vroeër half begrawe lê in rose en ander blomme; dat nog soos altyd die aandskemering aan die bome in die laan ’n aansien gee van stille afgeslotenheid. Hy spring die eerste af van die rytuig. Die sand maak onder sy voete die welbekende geluidjie. By die stoep help hy sy ma die treedjies op. En as hulle eers binne is, druk hy die wenende ou moeder aan sy hart.

En eindelik gee Paula, wat sterker is, haar ook oor aan haar ontroering. Die hoof van die huis makeer, en op die drumpel van die deur het sy seun hulle weer sy kragtige persoonlikheid te binne gebring, sy vriendelike glimlag, sy vertroue.

En noudat hulle mekaar weer gevind het, smaak die drie, in ’n mengeling van vreugde en smart, die hele inhoud van die menslike lewe. . . .

In een en dieselfde eersteklas rytuig het plaas geneem die famielie Delourens, mevrou Orlandi met haar dogter, en luitenant Marthenay. Isabella sit in ’n hoekie en kon met moeite ’n plekkie oophou vir haar „flirt,” Jan Berlier. Hy stap op die laaste oomblik in, as die trein al in beweging is, en Isabella ontvang hom bra onvriendelik:

—Bly maar liewers daar buite om al die mans hand te gee wat verbykom.

Jan glimlag:

—Ek gee die dames ook hand.

Isabella bly op haar perdjie:

—Wat ’n vertoning het jy gemaak met al daardie Kiberts—dit was belaglik.

Alida Delourens, wat ’n beskaafde inbors het, kry ’n rooi kleur, maar sy durf nie teen Isabella opkom nie. Die jonkman laat hom nie so gou uit die veld slaan nie. Hy het ’n manier om by sy flirtery ’n spotagtige toon aan te neem, wat die meisie kwaad maak, maar darem ook aantreklik is vir haar—so ’n mooi en vreeslik verwende kind.

—Ja, dis waar, sê hy nadat die Kiberts drie jaar lank geskeie gewees het in rou, en nou weer mekaar kry, het hulle so skoon vergeet om te probeer of hulle nie vir jou aangenaam kan wees nie. En selfs die mooi kaptein het jou nie eens aangekyk nie!

—Loop met jou mooi kaptein!

—Hy is kaalkop, sê luitenant Marthenay, wat ’n digte haarbos het, net soos ’n borsel.

—Ja, sê Jan, hy het kaalkop geword in die kolonies; het hy liewers tuisgebly en hier vredesoldaatjie gespeel, dan het hy vandag seker nog baie hare gehad.

Isabella hou nog maar aan. Al sê sy dit nie, sy voel ’n afkeer teen die vriende van Jan en val hulle aan—ja, sy weet nou nie meer waar sy moet ophou nie:

—Maar hoor, daardie offisier het ’n spektakel van ’n ou moeder. Sy was nog nooit in ’n komedie nie. Watter soort lewe moet sy dan wel gely het?

Jan Berlier het eerbied vir mevrou Kibert, en word nou bitter:

—Sy het gedaan, juffertjie, wat jy nooit sal regkry nie: sy het vir ander gelewe.

—Dis geen lewe nie.

—So, dink jy so? Ek glo dat sy meer gelewe het dan vir jou ooit moontlik sal wees, al sou jy honderd jaar oud word.

—Verbeel jou! Ek daag enigeen uit om meer lewe te verlewe as ek.

—Ja, jy is altyd in opwinding, maar dis nie dieselfde nie. Maar wat is jy in staat om te doen?

En om nou ’n end te maak aan die prekery, laat die jonkman daar met ’n lag op volg:

—Is jy selfs in staat om ’n huwelik te sluit uit liefde?

—Welseker nie! En sonder geld, nè? Nee, dankie, hoor! Om in trane ’n stukkie droë brood te eet en linneklere te dra!

En sy laat haar mooi blinkende tande sien, skerp en vraatsugtig.

—Kom, sê Jan, troos jou nou maar en gee my jou hand.

Sy gee hom haar fyn hand, waarvan sy die handskoen uitgetrek het. Hy maak of hy die hand met aandag beskou.

—Ek sien in die lyne van jou hand dat jy met ’n lelike veertigjarige ou rykaard sal trou. Maar ná die huwelik sal sy ware geaardheid uitkom, vrekkerige skraapsug. ’n Mens word altyd gestraf volgens jou oortreding.

Op ’n grapperig-nadruklike preektoon het hy dit gesê, tot vermaak van almal in die rytuig.

Die gesprek begin weer algemeen te word, en Isabella sê op lughartige toon aan iemand wat regoor haar sit:

—Dit sal die ryk ou vrek dan wel berou, want ek sal hom fop!

—Deur met my te „flirt,” nè? sê Jan, laggend.

—Miskien met jou, ja. En sy bars daarby weer in ’n skaterlag uit en laat haar mooi wit tande sien, wat so sterk is as dié van ’n jong hond; en brutaalweg kyk sy daarby die jonkman aan, omdat hy haar geval.

Alida is heeltemal ontdaan deur die onbeskaamde woorde en bloos vir haar metgesel. Dit duur nie lank of sy praat nie meer met die ander nie; sy sit half in slaap en droom van die huwelik uit liefde, waar Isabella nie van wil hoor nie, en waarvan sy die beeld aanskou in verband met ’n seker ontmoeting van dié dag.

Mevrou Delourens dink en praat van die partytjies wat sy wil gee, en sê aan iemand naas haar:

—Dit lyk of hy ’n held is. Ons sal hom dus vra om te kom.

En haar man knik mevrou Orlandi toe dat hy dit heeltemal goed vind.

—Maar veral moet ’n mens sorg dat jou rus versekerd bly. Daarin lê tog maar die hele geheim van die lewe. . . .

II. BROER EN SUSTER.

Die vriendskap tussen broer en suster het iets sag-gemakliks en eenvoudigs, wat dit heeltemal laat verskil van enige ander gevoel. Vanself is so ’n vriendskap gevrywaar van die heftige liefdesopwindinge en van die hartstogtelike opwellinge wat te bedwelmend is om lank te duur. Maar dis tog onderskeie van gewone vriendskap (soos tussen man en man of vrou en vrou) deur iets bedeks, deur ’n beskeidenheid en teerheid wat uitgaan van die vrou. Wat aan so ’n vriendskap nog meer iets aparts bysit, is die wonderlike gemak waarmee die twee gelykdinkend en gelykvoelend kan wees, deurdat hulle ’n gemeenskaplike oorsprong en kindsheid gehad het; dit stel hulle in staat om reeds deur ’n halwe woord te verstaan, op dieselfde oomblik aan iets terug te dink, en altyd weer, by elke asemhaling die ou tuisplek se lug gewaar te word, ook uit die verlede.

Die liefde selfs mis hierdie eienskap, en mag daar wel spyt van hê. . . .

Soos hulle daar sit in die tuin van Maupas, in die tuinstoele, merk Marcel en Paula met vreugde op—sonder te veel onnodige gepraat—dat, solank as hulle so vér was van mekaar, hulle tog op dieselfde manier deur die lewe geryp en gevorm was. Hulle voel wel anders as eers, maar hulle voel tog nog eners.

—Ek voel so lekker hier, sê die jonkman, dat ek vandag niks wil doen nie

Hy is maer. Hy het rus nodig.

Al is hy so gesond, hy het iets oorgehou van die oorlog in die kolonies. Nou en dan kry hy nog koors, maar die aanvalle word minder. Hy reken daarop om hier weer heeltemal te herstel.

Dis een van die kalm someragtermiddae dat ’n mens hom kan verbeel die trilling van die lug te hoor. Geen windjie stryk daar langs hul gesigte nie. Net die dun toppies van die lindebome word nou en dan geroer deur ’n lui windjie wat die blaartjies laat fladder, sodat beurtelings die donkergroen bokante en die liggroen onderkante gesien word.

Op die ronde klip-tuintafel lê koerante en briewe deurmekaar. Paula maak dié oop, want haar broer laat hulle maar lê:

—Die koerante praat nog maar altyd oor jou. Wil jy nie lees nie?

—Nee tog, asseblief nie! sê die kaptein.

—Hier is uitnodiginge, sê Paula weer; daar word ’n eetmaal gegee tot jou eer. ’n Kaartjie vir die konsert in die stad. Barones Vittos ontvang Dinsdags geselskap . . .

—Dit gaan my alles niks aan nie. Ek wil niemand sien, glad geen een nie!

—Ja, jy is nou in die mode. Jy moet daar maar jou deel van neem. Daar word inbreuk gemaak op jou vrye tyd. So wil die mense in jou roem deel.

—Kyk, sussie, nou praat ons daar nie meer oor nie, hoor.

—Maar almal maak so. Roem is teenswoordig in die mode. Een van die dae sal die famielie Delourens ons kom opsoek en nog ander mense ook, wat ons tot nou toe nie gesien het nie van dat ons die geld verloor het!

Haar gladde voorhoof, oorskadu deur haar swart hare, het van die beproewingstyd af ’n plooitjie van bitterheid oorgehou.

In dié tyd is die geld ook verloor wat sy sou kry as sy sou trou, en so is haar kanse op ’n huwelik ook verminder. Haar broers reken op haar toewyding aan hul moeder op haar ou dag, net of sy maar altyd haar eie lewe moet vergeet en tevergeefs die teer verlange na liefde in haar hart moet voel opkom.

Marcel kyk haar lank aan. Met liefderyke eerbied bewonder hy haar rank liggaamsbou, wat lenigheid aandui, en toekomstige krag, haar gelaatskleur, waarvan die suiwerheid nog beter uitkom deur haar swart klere, haar diepsinnig-sombere en tog sagte oë—oë van ’n vrou wat die lewe ken, wat daar stryd mee gevoer het en nie bang is daarvoor nie—Hy sien haar in haar geheel soos sy is: ’n bekoorlike maag, fier en deugsaam. Hoe sou dit kan wees dat iemand haar nie eendag sal lief kry nie!

Langsaam, vashoudend aan die tralies en elke keer met albei voete op ’n treedjie stappend, kom mevrou Kibert die stoep af na haar kinders toe. Soos ’n najaarsblom wat ’n verlate tuin versier, so verhelder ’n flou glimlaggie mevrou Kibert haar gesig vandat Marcel terug is. Hy loop haar tegemoet en bring haar op ’n plekkie waar sy in die koelte kan sit.

—Sit ma nou lekker so?

Die glimlag versprei hom oor haar hele gesig:

—My groot seun! Jy lyk tog so baie na hom.

Die jonkman se gelaat word ernstig toe hy sê:

—Dis nou al agtien maande dat hy ons verlaat het. O, die aand daar vér in Madagaskar! Ek sal dit nooit vergeet nie. Ek het rondgeloop om die kamp, ek het hom geroep, en het jul almal se name genoem, ek het die dood naby my gevoel . . .

Ná ’n oomblik van diepe stilte sê mevrou Kibert weer:

—Agtien maande! Is dit moontlik! . . . . Ek het die maande tog darem deurleef. En dit het ek aan hierdie een te danke. My liewe kinders, so lank as ek nog leef, sal ek God dank vir die man wat Hy my gegee het, en vir seuns en dogters soos myne!

Sy droog haar oë af en begin die droewige verhaal te doen wat haar seun al lank verwag het:

—Die ongeluk van jul oom Markus was die begin van al ons ellende. Ons was alte gelukkig, Marcel. Jou vader was die krag, die vertroue, die arbeidsaamheid in persoon. Ná sy swaarste dae het hy nog altyd vrolik tuisgekom. En julle het almal goed geslaag in jul lewenswerk.

—Almal was jaloers op julle, sê Paula.

En haar broer, fier soos sy, voeg daarby:

—Dis beter om beny as bejammer te word.

Die ou vrou gaan aan:

—Dit het baie goed gegaan met jou oom se bank. Iemand wat àl sy vertroue gehad het, het toe weggeloop met die papiere en die geld. Die storm wat daarop gevolg het, kon hy in die eerste oomblikke van verslaendheid nie weerstaan nie. Hy het homself van sy lewe beroof. God gewe dat hy nog tyd gehad het vir berou! Jou pa het dadelik daarnatoe gegaan, het alles oombliklik begryp. Alles het hy toe betaal—kapitaal en rente—maar ons moes self die grootste deel van ons fortuin afstaan. Maar Maupas het ons darem tog gehou—dis famieliegoed.

—Ja, sê Marcel, Maupas is vir ons almal die lewende beeld van ons kinderjare.

—Maar voor hy sy besittinge afgestaan het, sê mevrou Kibert verder, het hy julle almal gevra om toe te stem.

—Ja, dit onthou ek nog goed, sê Marcel, die veldtog sou net begin. Ek het in dié versoek van pa niks meer gesien as oorbeleefdheid nie. Geldsake is my so vreemd en onverskillig.

—Ons het Paula ook gevra.

—Ons naam moes gered word en ons eer, sê Paula.

—Jou huweliksgeld moes ook afgegee word, my kind . . . . . Die droewige lot van jou pa se broer was vir hom ’n sware slag. Sy opgewektheid was weg vir altyd; maar sy ywer en werkkrag het hy verdubbel. By die uitbreek van die koorssiekte het hy homself nie genoeg gespaar nie. Laaste van almal, toe hy uitgeput was van vermoeienis, het die siekte hom aangepak. Van die begin af het hy gevoel dat hy verlore was, maar hy het daar niks van laat blyk nie. Naderhand het ek hom begryp; Hy het self die gang van sy siekte gevolg. Eendag sê hy aan my: Moenie ongerus wees nie: God sal jou help. En het ek geantwoord: Ja, Hy sal ons help. Hy het toe geen antwoord meer gegee nie. Sonder vrees het hy die dood afgewag. Nog heeltemal by sy verstand het hy in ons arms gesterwe.

—Net ek was nie hier nie, sê Marcel.

—Etienne was by hom—hy was terug van Tonkin—, Frans, Paula, en Louise Saudet, die verloofde van Etienne.

—En Margreta?

—Sy kon nie kom nie, sê mevrou Kibert sonder bitterheid, maar nie sonder droefheid nie. Sy is te vér. Sy behoort aan God. Vandat sy sendelinge is, het ons haar nie meer gesien nie.

Hulle is stil, en dink al drie aan die verlede. Rondom hulle, wat so aan die dode dink, is alles lewe en lig. ’n Blaartjie, reeds deur die son verskroeid, vroeë voorloper van die verre najaar, val langsaam af van een van die bome, as gedra op die loue lug. Paula wys haar broer daarop, en sê:

—Alreeds verlep!

In sy droefgeestige stemming sien Marcel daar ’n teken in.

—Hy het gewag vir die somer, ander vergaan al in die voorjaar.

Hy dink aan sy vroeg-gestorwe suster, Thérèse; hy dink aan homself, wat al meer as eenkeer deur die dood genader is. Maar die somber gedagte aan ’n voorteken skud hy van hom af, en sê:

—Of dit nou kort duur of lank, ons moet ons lewenstaak dapper ter hand neem. So het pa gedoen. In plaas van my af te skrik, moedig sy nagedagtenis my aan.

Mevrou Kibert vertel hom hoe Etienne toe weer terug is na Tonkin, om sy werk daar weer aan te vat.

Marcel vra:

—En is Louise gewillig met hom meegegaan na die verre land?

—Louise is net so dapper as wat sy kalm is. Ag dae na hul huwelik is hulle weg. Nou het hulle ’n seuntjie, wat ek nie ken nie, maar wat ek liefhet.

Paula voeg daarby:

—Dit was ’n hele opskudding in Chamberie toe Louise getrou het. Al die vrouens het Louise haar ma bekla: hoe kon sy tog haar dogter so vér weg laat gaan? Hulle het haar beskuldig van onvergeeflike koudhartigheid. Maar mevrou Saudet het gesien dat Louise gelukkig was, en dit was vir haar genoeg. Al dié wat so baie gepraat het, dink net aan hulself en aan hul eie gemoedsrus. Meneer Delourens sê ook altyd: Voor alles moet ’n mens rustig wees.

Dit lyk somtyds of ’n losweg uitgesproke naam diegene aanbring wat die naam dra. Sulke heeltemal toevallige gebeurtenisse het selfs ’n spreekwoord laat ontstaan. Voor die ope hek, in die laning van kastaiingbome, hou ’n rytuig stil, en Paula sien dat dit die rytuig is van die famielie Delourens.

—Hulle het al heeltemal nie meer na ons toe gekom nie, sê mevrou Kibert, en haar gesig word rooi. Sy is ’n heldin in die lewe, maar bangerig voor die mense.

—A, dis omdat ons ’n held hier het, sê Paula, om haar broer te pla. Hul staan aldrie op en gaan die besoekers tegemoet. Mevrou Delourens het die eerste afgeklim, en haar eerste woorde doel al op die kaptein, want die eerste wat sy aan mevrou Kibert sê is:

—O, mevrou, hoe trots moet u tog wees op so ’n seun!

Mevrou Delourens is van adellike geboorte en vergeet dit nooit nie; daardeur dink sy dat al sulke bemoeiinge, van haar kant, uit hoë genade geskied, en selfs ’n soort van welwillende beskerming is van alle verdienste en heldedade, wat eintlik alleen die voorreg van die adel behoort te wees, maar waarvan die adel darem die eer kan bemagtig deur daar maar baie lawaai oor te maak.

Heeltemal agter sy vrou verdwene, maak meneer Delourens ’n bevestigende buiging sonder opgemerk te word. Van kop tot teen, van hoed tot skoene, is hy in ’n grys pak gekleed. Instinkmatig het hy ontdek dat so ’n kleur by iemand pas wat op die agtergrond staan. Hy het ’n vreesagtige bewondering vir sy vrou, wat met hom getroud is ondanks sy burgerlike afkoms, omdat hy ryk was; maar deur haar houding teenoor hom laat sy hom altyddeur voel wat ’n opoffering dit van haar kant was. Hy dank sy ydelheid en sy politieke opienies aan hierdie huwelik, wat hom met diepe eerbied vervul vir die adellike stand, waarvan hy ’n persoonlike voorstelling sien in sy mooi vrou, groot en swaar van liggaam, met ferm, gebiedende gelaatstrekke en ’n gesagvoerende, selfs knorrige stem.

Alida is die laaste van almal van die rytuig afgestap. Sy dra ’n ligblou rok, bekoorlik soos die fyn kleur wat die see smôrens vertoon; die tint pas goed by haar gelaatskleur en verhoog nog die sagte skoonheid daarvan. Sy kom nader met ’n bangerige bevalligheid, wat aan haar skoonheid ’n aansien van swakkerigheid gee. Dadelik kyk Marcel na niemand meer as na die jongnooi. Sonder dat dit hom plesier doen, bedank hy vir die komplimentjies wat almal hom maak; sy nederigheid en militêre eergevoel maak dit vir hom ondraaglik.

Sonder enige twyfel is hierdie besoek op hom gemunt—hy is daarvan die beweegrede en doel. Die adellike mevrou Delourens betoon wel enige beleefdheid, en selfs lieftalligheid, aan mevrou Kibert en Paula, maar dis ’n hooghartige beleefdheid en ’n neerbuigende lieftalligheid, wat deur die moeder nie raak gesien word nie, dog wat nie ontsnap aan haar dogter nie, wat fyner sien en die ou wêreld beter ken. Maar onophoudelik draai mevrou Delourens haar na Marcel se kant toe, net of sy die jonge beroemdheid somaar wil steel en wegneem in haar rytuig.

—Nou wel, jonkman, sê sy aan die end brutaalweg, u is nou al ’n paar dae terug, maar ’n mens sien u nêrens nie. ’n Mens sou sê u kruip weg. Dis tog nie u gewoonte nie. Die vyande weet dit wel goed.

Meneer Delourens het baie bewondering vir mense wat werkkrag en moed besit, en wil die woorde van sy vrou krag bysit:

—O, maar dit was ’n swaar veldtog . . . . U het seker nie dikwels rus gehad nie?

Paula bars amper uit van die lag. Almal is al so gewend aan meneer Delourens se praatjie oor rus, dat hy al die bynaam het van die Rustige Ridder—’n gelukkig gekose naam wat sy adellike neiginge en sy liefde vir vreedsaamheid mooi saamvat.

Mevrou Delourens neem nou weer die woord:

—Al ons vriende wil graag met u kennis maak. My huis is vir u oop, as u maar net wil kom.

En, net of sy meteens vir Paula sien, sê sy daarby:

—Natuurlik, met u suster.

Die suster moet ook maar by, omdat dit nie anders kan nie—dis duidelik.

En dis Paula wat antwoord gee:

—Dank u, mevrou; maar ons is nog in die rou.

—Halwe rou. Na agtien maande mag jongmense al uitgaan, veral agtermiddags.

En sy sê aan die jong offisier:

—Ons gaan Maandag na die stad om deel te neem aan die blommefees. Gaan nou met ons saam. In die aand eet ons almal saam. U sal daar vriende ontmoet: graaf Marthenay, luitenant Berlier, u vriend van lank al. U weet sy huwelik met die mooie Isabella Orlandi word nou bekend gemaak.

Sy vertel die leuen, so op die oomblik bedag, om die trotse Paula te tref, wat haar planne so dwarsboom. Vrouens het ’n voorgevoel (niemand weet hoe nie), wat ingegee word deur ’n begeerte om te behaag sowel as om seer te maak—’n voorgevoel van die geneëntheid wat daar bestaan tussen geeste en harte wat mekaar soek en uitkies. Is daar nie vrouens wat tog so goed weet hoe om ’n sukses te maak van ’n eetmaal, deur mense naas mekaar te plaas aan tafel van wie hul veronderstel dat hul goed met mekaar sal klaarkom nie? So gee hul selfs dikwels aanleiding tot toenadering.

Paula laat niks merk nie, dit sy dat sy betyds klaar was om haar te beheers, dit sy dat die nuus haar heeltemal onverskillig is.

—Ons kan dus op u reken, nie waar nie? hou mevrou Delourens aan, net of sy van Marcel self antwoord wil hê.

Alida kyk die jong offisier vriendelik aan met haar ligblou oë. Paula het ook haar oog op hom. Hy lyk somber. Hy het goed gevat dat mevrou Delourens hom wil aftrek van sy suster, en, gelei deur die famieliegees wat dr. Kibert aan al sy kinders ingeprent het, weier Marcel:

—Dank u, mevrou, my terugkoms lê nog te na aan ons droewige herinneringe; ek wil liewer op Maupas bly.

Daar straal blydskap uit Paula haar swart oë, terwyl die lang oogwimpers neerval oor die half geslote blou oë van Alida.

—Hy moet rus hê, sê mevrou Kibert.

Alida, nog altyd met haar oë op die grond gerig, bloos ’n bietjie, terwyl sy sê:

—Dis u vader, meneer, wat my gesond gemaak het. Vroeër het u ons dikwels opgesoek. Paula was my beste vriendin. Ons moenie van mekaar vervreem nie.

As sy eindelik haar hemelblou oë opslaan, ontmoet sy die blik van Marcel, en sy glimlag. Dan bloos sy weer: haar bloed volg die geheime roeringe van haar hart.

—Seker sal hulle u kom sien, juffrou, sê mevrou Kibert, ’n bietjie verwonderd oor Paula se teenstribbeling.

—Waarom juffrou gesê? U het my vroeër altyd Alida genoem.

—Dis lank gelede: u was toe nog klein.

—Ag, ek is nog maar ’n bietjie klein.

Mevrou Delourens kan dit nie reg verkrop dat sy so uit die veld geslaan is nie. Sy dink aan die naam wat sy met haar partytjies sal maak. As sy hierdie held van Madagaskar kan beetkry, dan kan sy haar teenstander, barones Vittos, ’n mooi vlieg afvang, want laasgenoemde spog nou met ’n ontdekkingsreisiger wat sy in die hande gekry het.

Ja, sy het Jan Berlier goed verstaan; die jong kaptein het ’n skitterende verlede. Aan sy vasberadenheid en moed is dit grotendeels te danke dat die oorlog in Madagaskar ’n sukses was. Aldag word nog van hom gepraat. Hy het die erekruis ontvang en nog meer erkenningstekens van sy verdienste. Hy is dus net uitgeknip om tot pronk van die ydelheid te dien. En ’n strydlustige vrou soos mevrou Delourens het aan so ’n held meer as aan ’n letterkundige of wetenskaplike beroemdheid. En daarby is die teenwoordigheid van die jong kaptein by haar huis nodig om graaf Marthenay ’n bietjie bang te maak, want hy is tog alte stadig om Alida ten huwelik te vra.

—Ek glo nog nie dat u weier nie, sê sy aan die jonkman, terwyl sy klaarmaak om te vertrek, ons verwag u in die stad by die blommefees. Sy verander werktuiglik haar manier van praat toe sy mevrou Kibert groet, en sê, op ’n soet-salwende toon wat heeltemal in stryd is met haar aard:

—Ag, al die moeders beny u, mevrou!

Alida is oordadig vriendelik by haar afskeid van Paula, wat haar nog maar ewe koel hou. Die rytuig is al lank die hek uit toe Marcel nog altyd na die ope hek staan en kyk. Hy is so in gedagtes verlore dat hy nie merk hoe sy suster hom staan en aankyk met liefderyke droefgeestigheid nie.

—Waaraan dink jy tog? vra sy.

Hy keer hom na haar kant toe met ’n half swaarmoedige glimlaggie, net of hy hom skuldig voel aan ’n swakheid.

—Ons gaan tog eendag by hulle kuier, nie waar nie?

Hy is ’n bietjie verwonderd oor die uitwerking van sy vraag, want Paula haar gesig betrek en haar oë is neergeslae:

—Jy het alreeds nie genoeg aan ons nie, sê sy saggies.

Oombliklik oorwin sy haar, en sê met vaster stem:

—Wat my betref, ek gaan nie. Hulle het my nie gevra nie.

—Maar seker, sê Marcel.

—Ja, ja, soos ’n handjievol op die koop toe! Mevrou Delourens het my dit goed laat voel.

—Paula, ou sus, jy weet ek gaan nie sonder jou nie.

—Nou kom, ons gaan glad nie. Laat ons hier bly. Ma en ek is so bly dat jy hier is by ons; ons wil jou vir ons hou. Die huis was so lank stil en onder ’n wolk. Maar jou aankoms het ’n sonnetjie daarin gebring.

—Ja, my kind, sê mevrou Kibert, bly tog maar by ons.

Marcel se voorhoof lyk somber. Hy hou daar nie van dat sy vryheid aan bande gelê word nie, en hy verdra dit sleg selfs van dié wat hy die liefste het. Bowenal is hy ontevrede met homself. Hy het teruggekom met die vaste besluit om hom in Maupas af te sonder, om die lug van sy ou tuis in te asem tot hy daar genoeg van sou hê, om te lewe in die herinnering van dié wat oorlede is, en om ook sy moeder en suster ’n bietjie op te vrolik—en kyk, die besoek van daardie noointjie was genoeg om al sy planne te bederwe, om sy trots en sy wil te breek.

Ondanks hul mooi-praat bly hy stil. Paula kan die somber stemming van haar broer nie lank verdra nie:

—Nou kyk, sê sy, jy gaan alleen daarnatoe; ek kan nie gaan nie; ek het nie klere nie.

Sy antwoord is maar alte gou klaar en toon aan hoe erg hy op die besoek gesteld is:

—Ek sal vir jou ’n rok bestel, ou sus: ek het nog geld.

—Jy het ons reeds gehelp, sê mevrou Kibert, en liefderyk kyk sy haar seun aan, net of sy nog nie heeltemal gewend is om hom so naby haar te sien nie.

Laat in die aand, terwyl mevrou Kibert met stadige stappies rondgaan om, soos al dae, te kyk of die huis goed toe is, sien Paula vir Marcel weer in gedagtes verlore staan, in die voorkamer; sy nader hom en lê haar hand saggies op sy skouer:

—Jy staan nou te dink aan mooi Alida? Sy sê dit op so ’n vriendelike manier, dat hy glimlag:

—Nee, sê hy, en verloën so sy swakheid. Maar dadelik erken hy dit deur te sê:

—Maar sy is darem regtig mooi. Hou jy van haar?

—Ons het saam skoolgegaan, soos jy weet. Sy is ’n bietjie ouer as ek; sy het my altyd liefgehad soos ’n ouer suster, want sy is sagaardig, onderdanig, bangerig: sy laat liewer iemand anders voorgaan as dat sy dit self doen.

—Vir ’n vrou is dit mooi, sê hy.

Paula lê haar hand op haar broer se voorhoof en sê:

—Alida is nie ’n vrou vir jou nie.

Sy antwoord is vinnig:

—Ek het daar nog nooit aan gedink om met haar te trou nie.

Maar Paula ken sy gedagtes:

—Sy het geen moed nie. En dan, sy behoort nie tot ons kring nie.

—Nie tot ons kring nie? Omdat die famielie Delourens meer geld het as ons? Gelukkig bepaal die rykdom hier nog nie ’n mens se maatskaplike standpunt nie!

Paula het spyt dat sy hom ’n bietjie kwaad gemaak het.

—Dit wou ek ook nie sê nie. Dié mense neem die lewe anders op as ons. Hulle maak daar ’n vertoning van en verwar bogterige dinge met sake van belang. Ek kan my nie duidelik maak nie, maar dit was nie my plan om jou kwaad te maak nie.

—Jy wil vir my preek oor die wêreld; voordat jy dit self ken, wil jy daaroor oordeel!

Geraak deur die kwetsende toon van sy stem, draai Paula haar om, en stort nou al die bitterheid uit wat in haar jong hart is.

—Dink jy waarlik dat ek nie onderskeid kan sien tussen ’n gryns en ’n glimlag, en leuentaal nie kan onderskei nie? Daardie mense verafsku ons en sou ons éénkant wil laat lê. Maar hulle haal jou aan om hul ydelheid te voed; en vir ma en my stoot hul opsy, omdat ons maar arme vroumense is. Alida is toegewys aan ’n seker graaf Marthenay en is nie vir jou bestemd nie.

As die laaste woorde nie gespreek was nie, sou Paula se uitstorting, so vol verontwaardiging, seker uitwerking gehad het. Wat Paula so ronduit gesê het, voel Marcel self al, hoewel minder duidelik. Sy trots en die liefde wat hy voel vir sy moeder en suster, sou hom teruggehou het. Maar Paula se laaste woorde het alles oorstem wat sy die eerste gesê het. Die gedagte alleen dat hierdie voorkamer-offisiertjie in sy pad gegooi word as ’n teenstander, seker van oorwinning, wakker meteens sy veglus aan, sy behoefte om baas te wees en te heers. Hy is al jaloers voordat hy bemin.

III. DIE BLOMMEFEES.

—Daar kom hulle! Daar kom hulle! sê Jan Berlier, en hy wys na die bo-end van die baan.

—Daar kom hulle, sê ook Isabella Orlandi, en sy klap haar hande.

Die rytuie, met blomme opgemaak, kom aan om verby te gaan voor die tribunes wat beset is met ’n skaar van mooi aangeklede mense. Die toeskouers trappel van geesdrif toe hul die rytuie sien aankom en maak meteen allerhande beweginge soos ’n klomp gekke of ’n werksame bye-swerm, neem die mandjies vol blomme aan van die blommeverkopers wat verbygaan en sit dit voor hulle neer; dis hul ammuniesie; en as inleiding op die komende slag, laat hul uitroepe van opgewondenheid hoor, soos soldate maak voor ’n aanval.

In die helder sonlig, van vér, lyk die naderende rytuie net soos opmekaarvolgende helder lig-vlekke, met oral tussenin uitskietende blitsies van die blinkende tuie en wiele. Hulle kom nader. Dit lyk soos ’n skitterend-ryke oosterse optog.

Voor op die groot tribune het die famielie Delourens en hul uitgenooide vriende plaasgeneem: Jan Berlier naas Isabella, Marcel Kibert tussen mevrou Delourens en Alida. Paula wou nie met haar broer meegekom het nie, en Marcel staan swygend voor die kleurryke skouspel en sien in sy verbeelding twee bedroefde vrouegesigte; hy verlang na die stille vrede van Maupas en begin die inwendige vernederinge te voel wat die liefde meebring.

Die musikante begin dansmusiek te speel. Op die ligte tone, verlore in uitroepe en gelag, begin die blommeslag.

Op die grasperke oorkant hardloop die mense toe wat wil deelneem en nie te laat wil kom nie, en dis daar ’n lewendige geharwar van kleurige rokke en sambreeltjies.

Die voorste van die optog is kinders, en die eerste bossies blomme word na hulle gegooi. Hulle is self bekoorlike blommetjies van die menslike lewe.

Met sierlik bedwonge gang volg die rytuie mekaar op, en langsaam verbygaande kry ieder sy beurt om deel te neem aan die aangename stryd. Die bevalligste wat die aarde besit, is in die rytuie aanwesig; vroueskoonheid en blommegeur. Die siel van die beroofde blomtuine leef nog in hierdie bewegende tuine. Rytuie van allerhande soort en fatsoen verdwyn onder ’n blommereën van duisende helder kleure. En die jongnooiens in die rytuie glimlag vol vertroue, wetende dat hulle die skoonste en verleidelikste blomme van almal is.

—Ere aan die blomme! Ere aan die blomme! roep al die mense vol geesdrif.

Isabella Orlandi en Jan Berlier het in uitgelate vrolikheid met hul blomme gegooi tot hul mandjies leeg is.

Alida Delourens het ’n pers rok aan, opgemaak met wit kant—dit verhoog nog haar dromerige bevalligheid. Naas haar voel Marcel Kibert hoe sy standvastigheid langsamerhand padgee en sy droefgeestigheid verdwyn. So baie kleure en geure oorrompel en bedwelm hom. Hy sien nog net blomme op sy toekomstige lewensweg. Nou en dan kom daar herinneringe in hom op aan skooltonele uit sy kindsheid, en tot sy spyt moet hy ondervind dat sy gehegtheid daaraan hom ontval, hoe hy ook al teenstribbel. Maar hoe kan hy nog by die verlede stilstaan as die teenwoordige so veel aantrekliks het? Met die gevoel van triestigheid wat die ontluikende liefde kenmerk, kyk hy na die blanke hals van die jongmeisie, wat vooroor buie om te kan sien of haar sleggemikte blombossies hul doel tref.

Alida kyk nou om na hom: sy spraakloosheid druk haar; en net een opslag van haar hemelblou oë is genoeg om sy gedagtes te verhelder. Sy wys hom, met haar fyn handjie, op die mandjie wat al leeg begin te word.

—Daar is nog blomme. Waarom gooi jy nie?

Sy bloos by die eenvoudige woorde, en die oordrewe verleëntheid maak haar nog mooier.

Daar kom ’n rytuig aan met offisiere in uniform. Luitenant Marthenay—’n bietjie dikkerig van postuur, omdat sy eerste jeug al verby is—is die enigste wat regop staan in die rytuig. In sy hand hou hy ’n bossie duur en seldsame blomme. Dit lyk of hy na iemand soek op die tribunes. Hy sien nou vir Alida, en glimlaggend en langsaam mik hy sy gooi na haar toe. Die brutale manier om die aandag van almal op die jongnooi te vestig, is vir Marcel te veel: hy buk skielik na Alida haar mandjie, en met snelle beraad val hy die eerste aan op sy teenstander. Die doel was mooi berekend, maar nie die krag van die gooi nie. Hy raak die offisiertjie hard in die middel van sy glimlaggende gesig. Heeltemal uit die veld geslaan laat laasgenoemde die kosbare blomme somar op die grond val. Kwaadaardig kyk hy rond tussen die mense op die tribune, en sien net vir Isabella Orlandi, wat haar hande klap en uitroep:

—Goed geraak! Die skerpskutters bo!

Jan Berlier juig haar toe: die uitbundige vrolikheid is vir hom mooi. Luitenant Marthenay steur hom nie aan hulle spotterny nie. Naas Alida, ’n bietjie na agter toe, sien hy eindelik die baasagtige en minagtende gesig van Marcel Kibert. Hy is nog vol kwaadaardigheid en nyd as die rytuig met hom en die ander offisiere weer aanry en weggaan.

Elke keer as hy weer verbykom voor die famielie Delourens en hul geselskap, sien hy hoe Alida heeltemal vergeet om deel te neem aan die slag, en net staan en gesels met sy teenstander; en sy lyk heeltemal van gedaante verander, vol aandag, opgefleur. En elke keer het Isabella en haar vryer ’n ondeunde plesier daarin om hom in sy waarneming te steur deur hom aanhoudend met blomme te bombardeer.

Die mense begin nou genoeg van die fees te kry, en die geveg verflou.

Die aand begin al te daal op die vlakte. Tere tinte, ’n mengeling van rose kleur, violet, pers en goud, verdof die gesigseinder soos ’n ontasbare stofwaas. En die rotskranse van die berge behou nog net vir hulle alleen die glans van die reeds ondergegane son; ’n gloeiende rooi, wat so ’n volheid van lewe uitstraal, dat dit lyk of die kranse tintel in ’n opbruising van blydskap te midde van die ligbad.

Agter Alida wil Marcel net die tribune afstap, maar hy bly staan as hy die pragvertoning van die natuur gewaar. Die jongnooi draai om, om hom te roep, en is verwonderd om te sien wat ’n uitdrukking van geluk daar op sy gelaat lê. En hy gewaar ook in sy binneste ’n ooreenkomstige opwakkering van al sy lewenskragte.

Die famielie Delourens en hul gaste ry na die stad, daar naby. Die tuine is vol eethuise en op die grasperke daarby staan ’n menigte klein tafeltjies; die lampe daarop het kappe van allerhande kleure, wat lyk soos groot vuurvliegies tussen die bome.

Luitenant Marthenay was deur mevrou Delourens gevra om by hulle te eet en kom nou by die geselskap. Hy is in ’n slegte bui. Hy kan dit maar nie verkrop dat sake hom die middag so teëgeloop het nie. So gou as hy Marcel Kibert sien, loop hy sonder nadink somar op hom toe, en sê:

—Meneer, u weet nie om onderskeid te maak tussen speletjies en geveg nie.

Marcel trek hom in sy volle lengte orent—hy is baie langer as Marthenay—,kyk hom permantig aan, en antwoord:

—Ja, maar u het nie geweet wat die onderskeid was tussen respek en hoflikheid nie.

Die toon van die gesprek laat mevrou Delourens vrees vir onweer; sy kom nader. In haar gedagte weeg sy die tietel van die een teen die roem van die ander: haar ydelheid het albei nodig.

Marthenay kan nie sien dat hy iets onbehoorliks gedoen het nie, en soek nou rusie. Daar waai Isabella Orlandi meteens soos ’n warrelwind aan, en los die gespanne verhouding op.

—Jan, kom kyk, hier is hy!

En aangesien sy as bedorwe en sleg-opgevoede kind nooit geleer het om haar luim te beteuel nie, laat sy daar onmiddellik op volg:

—Wys ons jou gesig.

—Maar, mejuffrou!... protesteer die luitenant, en word bleek.

—’n Oomblikkie, net maar ’n oomblikkie! sê sy.

Sy maak of sy sy gesig bekyk en sê, asof sy almal opmerksaam wil maak:

—Maar dis snaaks, hy makeer niks.

—Maar wat wil u tog van my? vra Marthenay met nadruk.

Die meisie bars uit van die lag en sê nog spottend daarby:

—Jy kan nie stry nie, die kêreltjies wat in die kolonies was, weet darem hoe om goed te mik. Julle klop hulle in die danssaal; maar in die oorlog—daar moet jul vir hulle oppas!

—Maar ek begryp nie . . . sê Marthenay. . . .

—O, ja! u begryp my baie goed. Meneer Kibert, hier, het jou lekker uitgeklop. Ons juig hom toe. Hy is ons held. As jou uniform ’n bietjie nat gereën het, praat jy ’n hele week groot oor jou heldedade.

Vir ’n man van die wêreld is daar niks so moeilik nie as om met fatsoen los te kom uit die verleëntheid waarin ’n mooi jong meisie hom dring deur hom so te laat deurloop onder haar kwinkslae. Luitenant Marthenay is nie fluks genoeg daarvoor nie. Hy draai weer na Marcel toe:

—Die meisies neem u in beskerming, meneer.

Isabella Orlandi laat hom nog nie los nie, en sy gee antwoord in plaas van Marcel:

—O, om ’n aanval te maak het hy nie beskerming nodig nie.

Mevrou Delourens kom nou tussenin:

—Isabella, jy is onredelik.

Op ’n komieke manier gooi die nooi haar arms omhoog:

—O, so ’n offisiertjie van die dragonders mag ’n mens nie raak nie, selfs nie met ’n bossie blomme nie.

Dis haar plesier om hierdie jonkman te verneder. Voordat die lewe haarself verneder—want sy is vooraf beslote om alles, ook die liefde, prys te gee aan haar begeerte om te skitter—gee sy haar heeltemal oor aan die plesier van mooi en behaagsiek en vermetel te wees.

Gedurende die toneeltjie het Alida sku en stil gebly.

Almal gaan nou aan tafel sit, en die voorvalletjie word vergeet in die onderlinge hartlikheid wat so vanself kom as mense so ’n heel dag saam pret gemaak het in die ope lug. Isabella het opgehou met haar geplaag en kry dit selfs reg om haar vyand weer op te vrolik. Alida sit tussen Marcel Kibert en luitenant Marthenay, en hoewel sy agterhoudend is, soos altyd, probeer sy tog om dit vir albei ewe aangenaam te maak. As almal opstaan van tafel, vergeet sy naas haar bord die bossie blomme wat sy die hele middag op haar bors gedra het. Marcel tel dit op en sy merk dit.

—U wil dit tog wel aan my gee, nie waar nie, juffrou? vra hy; so ’n smeektoon val hom swaar, en hy voeg daarby:

—U gee daar so min om, dat u dit laat lê het—en die blommetjies is al verlep.

Sy antwoord nie, dog bloos, en die glimlag is vir hom ’n teken van haar voorkeur.

Marcel vertrek vroeg met die trein terug na Chamberie; hy wil vroeg tuis wees om sy moeder nie ongerus te laat voel nie. Dis so ’n heerlike aand, dat hy, by aankoms op Chamberie, besluit om huis-toe te loop van die stasie af. Dis tienuur. Hy moet drie myl loop deur die veld, onder lanings van plataanbome deur, en dan deur ’n bos.

Hy stap haastig aan, en ruik nou en dan die skerpgeurende blomme. Die donker van die nag is onder die bome nog eens so swaar—hy kan maar ’n paar sterre deur die blare sien. Met volle teue asem hy die balsemgeurige aandlug in. Hy het ’n gevoel van ’n heerlike vernuwing en opheffing van sy hele wese.

Het hy haar lief? Hy weet nog nie reg nie. Maar die teenwoordigheid van die nooi was voldoende gewees om sy jong bloed in onstuimige beroering te bring.

Meteens kry hy gedagte aan iets wat hom eenkeer in Algiers oorkom het, ’n paar jaar gelede. Dit was so ’n onvergeetlike oosterse nag, swaardonker, met so ’n lui, lou windjie. Hy was te perd, alleen, op ’n stap deur die bossies. Meteens het sy perd stil gestaan. Rondom het hy niks anders gesien nie as die donker kolle van die naaste bossies. Hy het die perd met die spore gesteek en gepaai, maar vooruit wou hy nie, en hy het gebewe oor sy hele lyf. Was daar iets lewends in die donker naby hulle?

In die groot stilte, drukkend op die donker en verlate vlakte, het die perd iets geruik. Maar Marcel het nie bang gevoel in teenwoordigheid van die geheimsinnige gevaar nie—vrees was vir hom iets onbekends. Nee, hy was alleen bewus van al sy vasberadenheid en van al sy krag.

Met geweld het hy die perd toe gedwing, en die dier het op galop die duisternis ingehol. Hy het nooit agtergekom of dit ’n denkbeeldige vrees van die perd was nie, dan wel of hulle werklik naby die dood verbygegaan het . . . .

Waarom moet hy op hierdie oomblik nou aan dié geval terugdink? Hy het dieselfde wonderlike gevoel van daardie nag. Soos toe, voel hy nou ook dat daar gevaar naby is: hy weet nie wat vir ’n toekoms van vreugde of verdriet hy tegemoet gaan nie. Maar, net soos toe, voel hy nou ook sterk. Hy druk sy hand op sy bors: daar is ’n béwerige gevoel in, terwyl hy met ’n diep haal die aandlug inasem. Hy trek sy lyf orent, om nog groter te wees, en hy verheug homself in sy jonkheid. In ’n bedwelming van hoop en fierheid begin hy te hardloop. Hy hou weer op; maar die gevaar sonder oorsaak, wat hy voorgevoel het, is nog nie weg nie: dit bly in hom.

In die bos sug die luggie droefgeestig deur die blare . . . .

Naderhand sou Marcel nog terugdink aan hierdie aand, toe hy in die donker gehardloop het na iets bedwelmends en gedugs, wat niks anders was as die liefde nie.

IV. ’N AGTERMIDDAG OP CHENÉE.

—Ek kom u kinders wegneem, sê Jan Berlier aan mevrou Kibert, nadat hy haar gegroet het.

Die ou vrou se sagte antwoord is:

—O, ek smeek u, gun hulle aan my.

Haar glimlag is fyn en teer. Die jonkman het haar verras by haar werk; sy sit in die skaduwee van die kastaiingbome, voor die huis. Sy het haar bril op, om die steke beter te kan sien van die handwerkie waar sy aan besig is. Dadelik roep sy vir Marcel en Paula; hulle is ’n entjie daarvandaan, in die tuin. Terwyl hulle stadig nader kom, vra sy byna bangerig:

—Gaan julle na Chenée, na die famielie Delourens?

—Ja, sê Jan, om krokee en tennis te speel. En net of hy spyt het dat hy dit gesê het, laat hy daarop volg:

—As u wil, mevrou, sal ek hulle daar niks van sê nie.

—O Ja! Marcel het ’n bietjie afleiding en beweging nodig. Hy is gewend aan baie beweging. En my arme Paula het alte lank met ’n ou vrou, soos ek, alleen gebly.

Sy dink nie aan haarself en aan haar eensaamheid nie.

Mevrou Kibert behandel Jan Berlier amper soos ’n moeder haar kind. As klein kind het sy hom dikwels op Maupas sien speel, saam met haar eie kinders. Hy is die enigste seun van ’n advokaat wat die hof van Chamberie eer aangedaan het en in die krag van sy lewe gesterwe het. Te vroeg ’n wees geword, is Jan opgevoed deur ’n oom wat ’n bietjie snaaks en afgetrokke van maniere is en hom maar baie min oor Jan bekommer. Hy is ’n liefhebber van rose; sy huisie is amper daaronder begrawe. Hy verlies Jan heeltemal uit sy gedagte as Jan weg is op diens in die kolonie. En as Jan op verlof tuiskom, vertel hy hom van die nuwe roos-soorte wat hy gekweek het, en dink dat hy hom daarmee baie liefde bewys.

Marcel en Paula is nou ook by, en Jan vertel hulle dat hulle op Chenée verwag word. Hy sê aan Marcel:

—Jy skuld bowendien ’n besoek aan mevrou Delourens, na die blommefees; as jy nou vanmiddag gaan krokee speel, dan doen jy tegelyk die besoek af.

—Dit is so, sê Marcel.

—En u gaat seker saam, juffrou Paula?

Maar Paula weier.

Marcel kyk haar neerslagtig aan, en Jan met simpatieke nuuskierigheid. Jan onthou nog hoe hy vroeër op hierdie selfde plek gespeel het met ’n uitbundig vrolike kind, nog wilder as ’n jongetjie. En in haar plek sien hy nou ’n jongnooi, teruggetrokke en fier, selfs teenoor haar vroeëre speelmaat. Hy kan darem nie help om haar slank, bevallige postuur te bewonder nie, haar flinkheid daarby, en haar somber oë, wat lyk of hulle lig uitstraal. Hy sou wel die vriendskap van sy ou kameraadjie weer wil win, maar voor hierdie Paula, so mooi en so moeilik te nader, voel hy ’n verleëntheid en bangerigheid waarvan hy homself die oorsaak maar nie wil vra nie.

—Jan, ek moet jou knor, sê mevrou Kibert meteens.

—O nee, asseblief nie! antwoord Jan, en trek ’n gemaak-kwaai gesig. Sy goeie humeur is spreekwoordelik, en sodra hy êrens gesien word, neem alle gesigte ’n vrolike plooi aan.

—Ons is jou oudste vriende, sê mevrou Kibert, en tog moet ons van mevrou Delourens hoor van die groot gebeurtenis in jou lewe.

—Watter groot gebeurtenis? sê Jan, met gemaakte verbasing.

Paula staan op en loop haastig na die huis se kant toe, net of sy daar iets belangriks te doen het, terwyl mevrou Kibert aan Jan antwoord:

—Jou huwelik.

—My huwelik! Grote goedheid! en met wie nog al?

—Met Isabella Orlandi.

Mevrou Kibert self sê nooit iets sonder dat sy dit meen nie—daarom het sy ook geglo wat mevrou Delourens vertel het. Jan Berlier bars uit in ’n lag.

—Sy is my „flirt,” het mevrou Delourens gemeen. Maar ek glo dat u die betekenis van die Engelse woord nie ken nie.

Paula klim langsaam die treedjies op. Eers hou sy haar hand op haar bors, net of sy met moeite asemhaal; maar dan stap sy weer makliker. Voor die spieël in die voorkamer bly sy ’n oomblik staan, en is self verwonderd dat sy so mooi lyk. Sy glimlag droefgeestig teen haar spieëlbeeld, en die laggie sê soveel as: Wat help dit? Wat help skoonheid vir dié wat geen huweliksgeld het nie, en die teerheid en toewyding wat in ’n leë hart tog maar brand soos ’n lampie wat in ’n kamer vergeet is? Maar onwillekeurig vind sy darem nog troos by die aanskouing van haar nuttelose bekoorlikheid.

Jan hou homself baie geleerd terwyl hy aan mevrou Kibert uitlê:

—„Flirt” is eintlik ’n vryery na ’n nooi met wie ’n mens juis nie wil trou nie.

—Speletjies dus, sê mevrou Kibert. Jan, dis nie mooi van jou nie. Kyk, ek is ’n ou vrou, luister na my: jonkmans en meisies staan nie gelyk in die spel nie; jongmeisies verwag altyd om te kan trou. Julle jonkmans bedrieg ’n hoop wat by hulle heeltemal wettig is, en vir jul plesier versteur julle die vrede van hul harte en die opregtheid van hul gevoelens.

Die jonkman hoor die sedeles aan met ’n eerbiedige glimlaggie.

—Ek hoor u graag so praat; maar ek merk wel dat u die jongmeisies van ons dae nie ken nie.

—Ek ken hulle ook nie, sê Marcel. Gaan jy dikwels na Chenée?

—Ja, vir my oom en sy roosplantjies is ek te woelig. Hy is altyd bang dat ek hulle sal trap. As hy my sien weggaan, gee hy ’n sug van verligting. Die mense op Chenée is so belangwekkend.

—So? sê Marcel, en hy doen baie moeite om te laat sien dat die mense hom eintlik maar min aangaan.

—Ja, sê Jan, hulle het duisende middeltjies om die tyd—hul ergste vyand—dood te maak—En, ondanks alles, smaak hulle nou en dan die verveling van niks-doen. Mevrou Delourens roer en woel, skryf uitnodiginge, stel spyskaarte op, skrywe vir die koerante verslae van haar partytjies. Meneer Delourens, bangerig en gedwonge, rangskik sy boeke, waarvan niemand tog ooit die goeie orde versteur nie, begroet die mense wat sy vrou uitnooi, keur die minste woordjie van sy vrou goed, en hou homself so nederig, dat dit lyk of hy altyd maar aan so ’n deur-en-deur aristokratiese vroumens verskoning vra vir sy burgerlike bloed. Haar seun, Clement, ry honde dood met sy motorkar.

—En Alida? vra mevrou Kibert, onskuldigweg.

Die jonkman antwoord versigtig:

—Juffrou Alida wag af wat met haar sal gebeur; dit kan nie anders wees as aangenaam nie. Die hemel het haar met skoonheid geseën.

—Maar gaan jy net na Chenée om die famielie Delourens te sien? vra Marcel.

—Daar is nog hul gaste, mevrou Orlandi, by voorbeeld. Sy het teruggekom na haar geboorteplek om haar verlore skoonheid te beween—meer as haar man. So lank as sy nog mooi was, het sy in Florence gewoon. Dog na haar jeug verby is, het sy Italië verlaat. Haar verminderde fortuin het dit noodsaaklik gemaak. Maar sy wou haar agteruitgang nie laat sien op die plek waar sy so geskitter het nie. Sy het alle spieëls uit haar kamer verban; ek hoor hulle is nou almal na die kamer van haar dogter verhuis. Sy hou net mooi, fris kamermeisies, en takel haarself op met juwele—die getuie van haar vroeëre triomfe pak sy heeldag in en uit. Maar sy het darem nog tyd genoeg om haarself heeldag besig te hou met ’n afskuwelik lelike mopshondjie, waar sy meer van hou as van haar dogter Isabella.

—Daar het ons haar eindelik, na ’n lang ompad, sê Marcel.

—Juffrou Isabella is bekoorlik. Sy weet dat haar skoonheid haar die vrou sal maak van ’n miljoenêr. Sy sal dié plig wel nakom; haar ma en ek moedig haar aan daartoe.

—Foei! sê mevrou Kibert, en hou op met haar werk.

—Sy het nie aanmoediging nodig nie, sê Jan. Die Italiane is baie prakties. Eindelik is daar nog juffrou Sonjon, met haar maer gesig van ’n adellike ou-jongjuffrou; sy is nog nie die mins wonderlike van die klomp nie.

—Ek ken haar, sê mevrou Kibert, sy is ’n heilige. Sy doen so baie aan liefdadigheid en bring haar lewe deur met bywoon van vrome byeenkomste, en sy reis daarvoor baie rond.

—Ja, sy hou baie van rondtrek en heers. Sy order en gaan van plek tot plek, en sy maak of sy godsdienstig is, terwyl sy net haar eie luste dien. Die mense sê dat sy soos ’n Jood haar skuldenaars uitsuig om haar God soveel te meer volgens die mode te kan dien.

Mevrou Kibert het hom belet om verder te praat:

—Jan, my liewe Jan, wat vertel jy daar? Jy sal ons laat dink dat jy ’n ondeug is.

—Dis maar kwaadsprekendheid, sê Jan. Kyk, ek het vryuit gepraat, soos ek in eie famieliekring sou gedaan het, as ek een gehad het. Ek voel my hier op my gemak. As kind was ek al hier. Maar moenie vir my vertel van die ou-jongjuffrou Sonjon nie. Sy ’n heilige? Nee, maar u is een, mevrou.

Ondanks haar leeftyd bloos mevrou Kibert as sy so geprys word. Sy is alleen inwendig dapper.

—Jan, wat sê jy daar? God het my bederwe deur sy goedheid—dis al.

Die jonkman kyk met verbasing na die ou vrou in haar rouklere, met haar gesig deur droefheid verlep, met haar oë altyd vol trane, en die Heer dankend vir haar beproewinge. Sy sien sy blik op haar en sê:

—Ja, God het my oorlade met Sy seëninge, voordat Hy dié weer van my weggeneem het. Maar nou nog, as ek lewe vir my kinders wat oral versprei is, vir hierdie een, Marcel, wat deur so baie gevare gegaan het, hoe sou ek dan nie tegelykertyd ook trots voel op hul moed, op hul werk nie? Is hul lewe nie my lewe nie?

Jan is bewoë; hy staan op, neem mevrou Kibert haar hand en soen dit.

—U is ’n heilige, soos ek gesê het. As ek u sien, word ek self beter en voel ek nie meer lus om my lewe te laat verstrooi deur die vier winde nie: ek voel lus om mannewerk te doen, soos u seuns. Maar ek, ek het nie ’n moeder nie.

Hy sien Paula die treedjies weer afkom. Sy het haar hoed op, en haar gelaat het ’n nuwe uitdrukking van frisheid.

—A, juffrou Paula, so het u darem tog besluit om mee te gaan?

—Ja, sê sy, dis sulke mooi weer en Marcel is vererg as ek tuisbly.

Sy soen haar ma, en sy stap saam na Chenée, tussen die twee jonkmans, en sonder moeite hou sy hul snelle looppas by.

Hulle kom aan voor die poort van Chenée. ’n Laning van plataanbome lei na die huis, wat ruim en elegant is. Tussen die grasperke voor die huis is tennis- en krokeegronde. Agter die huis is ’n bos van eeueoue eikebome, waar in die somer baie koel en afgeslote hoekies is.

Die famielie Delourens weet hoe om dit vir hul gaste gemaklik te maak, en hulle groot verskeidenheid van afleiding aan te bied. Op die oomblik dat Paula met Marcel en Jan daar aankom, het die krokeeparty net opgehou, en almal staan om Isabella Orlandi, wat baie hard praat en baie beweging maak met haar hande:

—En dan is sy naam nog Landeau, sê sy.

—Wie is dit? vra Jan, terwyl hy by die kring van toehoorders kom.

—My aanstaande! En sy bars uit in ’n harde, byna oorverskeurende skaterlag. Sy gee haar hand aan Jan:

—Dag Jan.

Sy noem hom by sy voornaam, want, sê sy, sy het hom eenmaal as kind gesien.

Die krokeespel gaan weer aan; en terwyl sy en Jan by ’n afgeleë hoepel staan, maak sy van die geleentheid gebruik om met hom te praat:

—Ja, sê sy, terwyl hy merk dat sy bleek is, ek moet jou bekend maak dat ek gaan trou met ’n fabrikant van die stad Lyon—’n besigheidshuwelik.

—Veels geluk, sê Jan.

—Dankie. Hy is meer as miljoenêr, en is baas van verskeie welvarende fabrieke. Hy het groot beloftes gemaak aan my notaris. Jy begryp, dan kom dit daar ook maar min op aan dat hy lelik is, dat hy veertig jaar oud is, en opgeskeep met ’n belaglike naam.

—Dit spreek vanself.

—Nie waar nie?

Hul meespelers roep hulle om te speel. Maar hul lus om te speel is weg, en deur hul skuld verloor hul kant die spel.

Toe die spel uit is, gaan almal na binne om iets te gebruik. Hulle twee sorg dat hulle draai tot hulle die laaste van almal is. Meteens vra sy aan Jan:

—Begryp jy dit nou, Jan, dat ’n mens trou, terwyl daar reeds liefde in jou hart is?

—Liefde vir jou man, nie waar nie?

—Loop, jy maak grappies.

Dis werklik skerts van sy hart, want hy wil haar nie begryp nie. Maar as hy op dieselfde oomblik ’n vieslike slak sien kruip op ’n roos, in die tuin, dan voel hy tog alte jammer dat Isabella haar skoonheid so ten offer moet bring.

—Dis beter om voor die tyd iemand anders lief te hê as daarna, sê hy.

—O, as ’n mens vantevore liefhet, dan het jy daarna nog lief, antwoord sy.

Hy gee ’n ander wending aan die gesprek, want hy weet dat hy te stry het teen ’n hartstogtelike aandoening. Nog nooit het hy soveel plesier gehad in die mooi gesig, die onbeskaamde oë, die rooi, sinlike lippe, die glinsterende tande, die volle buigsame bevalligheid van haar hele wese.

—Is ek nie ’n goeie profeet nie? sê hy. In die trein het ek jou ’n tyd gelede so ’n huwelik voorspel.

—Ja. My ma het my al baiemaal gesê: „My liewe kind, na ’n week is al die mans maar eners. Geld en jeug is verbygaande dinge, maar die eerste alleen maak die twede van waarde.”

—Ja, jou ma is wel skerpsinnig.

—In Italië is al die mense so. Digterlikheid is goed as dit by woorde bly.

Meteens, op die skielike manier wat haar grootste aantreklikheid is en haar in onverwagte vervoering bring, begin sy te ween. En terwyl hy haar nog verwonderd daaroor aankyk en nog geen woord van medelye kan kry nie, sê sy:

—Waarom trou jy nie met my nie, jy?

Sy antwoord kom hakkelend, maar darem gou:

—Ek kan jou nie meeneem na die kolonies nie.

—Jy kan ’n handelsbesigheid begin. Dit lewer geld genoeg op. Meneer Landeau sal jou help.

En by die gedagte aan die wonderlike rol wat sy meneer Landeau (haar aanstaande) wil laat speel, bars sy uit in ’n lagbui, of sy mal is; die jonkman word daar ook deur aangesteek. Hulle stap nou aan deur die laning van plataanbome. Sy neem die kans waar in die donker skaduwee van ’n groot boom:

—Gee my ’n soen, om my te troos.

Die fris wang se smaak proe hy nog as sy reeds te kenne gegee het dat haar keus gedaan is:

—Dis tog jammer, maar waarom is jy nie ’n miljoenêr nie?

—Ja, dit vra ek ook, sê Jan . . . .

Mevrou Delourens sien Jan en Isabella in die verte, en sê aan haar gaste, terwyl sy na haar wys:

—Ek neem dit haar nou glad nie kwalik dat sy so ’n huwelik doen nie; nee, ek keur dit goed. Haar huwelik met meneer Landeau bewys dat sy groot geeskrag besit. Fortuin besit sy nie.

Haar skatryk gaste sê almal dat sy gelyk het. So aangemoedig, gaan sy aan, nadat sy eers agtertoe gekyk het of Paula vér genoeg is.

—Kyk nou inteendeel na so ’n meisie as Paula Kibert. Dis nie sy wat met meneer Landeau sal trou nie. Sy besit geen stuiwer nie en is nog vol aanstellings daarby! Hoe op aarde kry sy ooit ’n man?

—Ja maar, sê een van die dames, haar vader het al sy besittings opgeoffer om sy broer te red—dis tog baie mooi.

—Ag, dit was net om die naam van die Kiberts te red! Hy sou veel beter gedoen het as hy sy geld gehou het; wie weet vandag nog van die opofferinge?

’n Spreuksprekende meneer sê:

—Vergetelheid kom gouer as die dood.

—Dié Paula! gaan mevrou Delourens aan. Op ’n dansparty wat ek twee jaar gelede gegee het, het luitenant Sinard sin in haar gekry. Dit was nog voor die dood van haar pa, die dokter. Hy het daar regtig ernstig aan gedink om met haar te trou. Maar toe het hy erfgenaam geword van die driehonderd-duisend pond; wel, julle begryp, toe kon hy hoër kyk.

—O, natuurlik! sê almal, toe kon hy tog aan haar nie meer dink nie . . . .

Onder die strenge blik van juffrou Sonjon, kom die swaarlywige mevrou Orlandi aangestap. Sy is uitasem, en wil ook ’n goeie uitleg gee van die keus van haar dogter.

—My dogter het moeite gehad om tot ’n beslissing te kom. Maar haar aanstaande is ’n man van beginsel en, wat ook glad nie iets verkeerds is nie, hy besit ’n groot fortuin.

Die woord beginsel was bestemd om die vroom ou-juffrou Sonjon te behaag. En sy vra:

—Werk hy nog?

—Seker, hy werk nog. Hy is direkteur. Hy bestuur duisende werkmense. Hy gee bevele, net soos ’n generaal.

Maar die ou-juffrou brom drogies.

—In my dae sou ons, onder ons klas mense, nooit getrou het met ’n man wat werk nie.

Jan Berlier en Isabella het hul wandelinkie klaar gemaak en kom nou aangestap. Die jonkman het daar plesier in om juffrou Sonjon te terg; wat sy daar gesê het, gee hom net ’n mooi handvatsel.

—Alles is nou anders, juffrou. Dis die tyd wat so snaaks is. In die ou dae het adel daarin bestaan dat ’n mens niks doen nie: vandag kom dit uit arbeid voort—arbeid, wat nog meer ’n moréle verpligting is as ’n liggaamlike noodsaaklikheid. Die wêreld is heeltemal omgedraai: dis nou die vabonde wat nie werk nie.

Maar die vroom presidente van die Rooi Kruis en van verskillende liefdadigheidsgestigte bekyk hom permantig van hoof tot voete, en antwoord vinnig:

—Die wat op aarde varke opgepas het, sal hulle in die hemel ook nog oppas.

Jan lag, en vra:

—Is dit ’n woord uit die Bybel?

Alida het ’n bietjie agtergebly met Paula en Marcel; sy loop maar langsaam.

—Is u moeg? vra Marcel. Hier is ’n bank: gaan sit ’n bietjie.

—Nee, dankie, ek makeer niks nie. Laat ons maar huis-toe gaan. En met haar glimlaggie van ingebeelde sieke, voeg sy nog daarby:

—Dis die warmte van die lang somerdae wat so druk. Voel u dit ook nie?

Marcel kyk verwonderd:

—Daar het ek nog glad nie aan gedink nie. Ek hou van die son: dis hy wat die teken tot lewe gee. Ek hou van die lang dae: dit lyk of hulle ons bestaan verleng.

Paula is stil; sy kyk na die huis, en sien iemand klop aan die voordeur:

—Daar is meneer Marthenay, sê sy.

Daar gaan ’n skaduwee oor die helder oë van Alida, en die rose verdwyn van haar wange. Sy sak neer op die bank, waar sy eers nie op wou gaan sit het nie, en wink vir Paula om naas haar te sit, terwyl sy sê:

—Kom ons sit maar ’n bietjie hier.

En terwyl sy vir Marcel aankyk, sê sy met bevallige teerheid:

—Daar is nie plek vir u nie, maar ek is seker dat u nie moeg voel nie.

—Werklik nie, sê hy, en laat daarop volg, ken u die belaglike Arabiese spreuk wat sê: „Sit is beter as staan, lê beter as sit, en dood weer beter as lê?”

Nee, ek het dit nog nooit gehoor nie, maar dit geval my.

’n Sware neerslagtigheid, abnormaal soos die wanhoop van ’n kind, is te lees op haar jong gelaatstrekke—nog so aantreklik en so sag. Sy draai na die spraaklose Paula:

—Ek beny jou tog so, Paula. Jy is sterk en dapper. Ek is so swak. As jy tog kon besef hoe swak ek is! Ek het glad geen moed nie.

En sy laat haar skone, wanhopige oë op Marcel rus, net of sy hom aanspreek en van hom uitredding vra. Waarom bekla sy haarself so? En waarom ontvlug sy meneer Marthenay? so dink Marcel en hy sê:

—Op u leeftyd wanhoop ’n mens nog nie aan toekoms of geluk nie.

In plaas van dié alledaagse woorde uit te spreek, sou hy haar wil ondersteun met sy eie krag. En Paula, self ook wetend op die oomblik wat twyfel en teleurstelling beteken, bly nog maar stil; verwonderd, en met sekere geringagting, sien sy neer op haar vriendin, wat haar beny, en wat tog deur die lewe vry gelaat word om haar lot na eie keus voor te berei.

Die son het ondergegaan agter die berg, maar voor hulle het die aandlug ’n goue sluier omgehang. Die toppe van die berge gloei nog in die aandson, die hoogste toppe hou die daglig nog die langste vas. En die vlakte lê breed uitgestrek onder ’n blou, rose waas wat op alles neerdaal soos ’n blomreën, en lyne en afstande vervaag.

—Kyk tog, sê Paula; en wys na die horison.

Die twee meisies staan gelyk op om te kyk. Marcel het net oog vir Alida; in haar wit rok lyk sy soos ’n slank, buigsame lelie; en die suiwere lyn van haar sy-gesig teken hom teen die goud van die aandlug—’n stralekrans makeer nog net daaraan om dit as ’n engelekop te laat kyk. Sy draai langsaam om na Marcel; sy knip haar oë waar die lig te helder inskyn, en sê met ’n vriendelike glimlag:

—Ek kan nie meer sien nie. Die weerskyn van die son is genoeg om my oë pyn aan te doen.

Paula dink terug aan die tyd toe sy en haar broers daar plesier in gehad het om in die son self te kyk, sonder hul oë toe te maak.

Marcel voel jammer, ondanks homself, vir so ’n tengerige skoonheid; hy voel sy hart klop in sy bors, hy voel die begeerte tot opoffering wat ’n kenmerk is van ontluikende liefde.

—Alida, roep mevrou Delourens, dis alte koud om buite te bly.

’n Bietjie later neem Marcel en Paula afskeid. Hulle gaan huis-toe langs ’n voetpaadjie deur die veld. Deur die blare van die bome sien hul die pers, rose lug—’n kleur wat geluk voorspel. Hul loop ingedagte en sê niks.

—Jy het jou tog nie verveel nie, sus? sê hy eindelik.

—Ek? Nee—ek het saamgegaan om jou plesier te doen. Voel jy tevrede?

Hy antwoord nie dadelik nie. Hy is so met homself besig dat hy Paula nie aankyk en ook nie merk dat sy bedroef is nie. In die donkerte van die bos openbaar hy sy geheim:

—As ek haar nou vra om met my te trou, wat sou jy sê?

Sy het dit verwag, maar tog voel sy ’n rilling deur haar lyf. Haar oë is swaarmoedig neergeslaan op die voetpaadjie, wat vol dor blare lê van vroeëre somers. Byna afstotend sê sy:

—Haar ouers sal weier.

—Waarom? vra hy, en nou roer die trots hom, na die liefde.

—Omdat jy nie ’n adellike tietel het nie.

—Maar hulle het ook nie. En bowendien, wat beteken so iets nog in ons dae?

—O, hulle is almal vol vooroordeel.

—Maar as sy self nou wil?

—Sy het geen wil nie.

—En as sy my nou liefhet?

—Sy sal maar net huil.

Haar eie wanhoop, waar niemand iets van weet nie, wat sy doodsmoor in stilte en misterie, lê haar dié growwe antwoorde in die mond.

Marcel voel geraak, en in homself geslote, stap hy haastiger aan; teen die hoogtetjie uit hou hy sy lyf nog reg-orent soos ’n jong eikeboom.

Eindelik, haarself vergetende, nader sy hom en neem sy hand om hom te laat stilstaan; sy is bewoë:

—Ek het netnou nie mooi met jou gepraat nie. Ek was in ’n slegte bui; vergeef my, ek moet maar seker verkeerd wees. Ek het goed gemerk vanmiddag dat sy van jou hou; en haar moeder oorlaai jou met gunsbewyse.

Hy hoor haar aan, maar sy gesig bly somber. Paula gaan aan:

—Jy moet weet, vandat pa dood is, het ek so baie mense gesien wat hul rug aan ons toegedraai het, dat ek ongetwyfeld bitter geword het. Ek kan nie mense verdra wat met geringagting neersien op wat ons vereer, en spot met wat ons ontroer nie. Daardie Isabella Orlandi het jy tog al gehoor. Maar as Alida jou vrou word, sal sy tog baie gou verander. Sy is so goed, so sag en fyn. En sy is so mooi.

—Ja, sê hy swaarmoedig, sy is mooi.

Dit word àl donkerder in die bos. Die skaduwee van die bossies word al swart om die boomstamme. Maar buite die bos vind die broer en suster die somerse aandskemering terug waarvan die halflig nie wil wyk vir die nag nie.

As hul Maupas al in die oog kry, bly hy meteens staan:

—Nee, jy was nie verkeerd nie. Maar praat met Alida. Vertel haar van my verlede, my toekoms, waar ek eer op stel, wat ek my fortuin noem. Ek sal haar saamneem na Algiers, in Afrika, dis ’n pragtige stad.

Sy verstaan nou en kyk haar broer aan met teerheid, met ontroering:

—O, as jy haar liefhet dan is dit anders. Ek sal doen wat jy wil hê.

Hy druk haar op:

—Praat môre met haar. Ons sal op Chenée gaan eet, saam met die verloofde van mejuffrou Orlandi.

—Môre al? sê sy eenvoudig. Die uitnodiging was nie aan haar gerig nie, maar daaraan dink sy nie as sy nog daarby sê:

—Is dit nie beter dat ma met haar ouers praat nie?

—Nee! antwoord hy beslis, ek wil nie hê dat ma miskien verniet moet gaan nie.

As hul die huisdeur ingaan, fluister sy:

—Ek wil jou tog so graag gelukkig sien.

Hy glimlag vol vertroue, en sê:

—Moet nog niks aan ma vertel nie: sy hou nie van die mense nie, en ek ook nie. Maar ek het haar lief, haar.

En met die laaste woorde erken hy dat hy oorwonne is.

V. DIE GEHEIM VAN ALIDA.

’n Huwelik tussen ’n man van die burgerlike stand en ’n adellike vrou word daar ’n halfbloed-huwelik genoem, en vir minderwaardig gereken. En hul word uitgelag as die een toelaat dat die ander, om sy of haar vernedering te dek, altyd maar weer die adellike afkoms ophaal, tot selfs op die visietekaartjies.

Meneer Delourens het ook kennis gemaak met die mag van die adellike vooroordeel. Hy het baie verering vir die opienie van sy vrou en, deur haar, ook vir alle koninge en prinse. Hy is uitermate koningsgesind. Alle tietels verafgood hy, selfs dié wat met goud gekoop kan word, en wat hy nie durf koop nie, omdat hy te agteraf voel. Die toegewende houding van haar man versoen mevrou Delourens nie heeltemal met die huwelik benede haar stand nie; maar dit streel darem tog haar baasagtige neiginge.

Soos sy haar man en haar huis regeer, so regeer sy ook haar kinders, vernaamlik Alida. Sy is een van die moeders wat die geluk van ’n dogter met hul eie geluk verwar, en wat regtig dink dat die geluk van die dogter versekerd is as sy (die moeder) maar haar eie geluk najaag. Haar felle moederhartstog is die uiting van ’n groot liefde wat in haar natuur lê, dog in haar huwelik geen bevrediging gevind het nie.

Sy maak vanmôre met sorg haar planne klaar vir Alida se toekoms; vir die vorm het sy haar dogter vertel dat meneer Marthenay haar ten huwelik gevra het. Maar sy het veral haar hande vol met ’n maaltyd wat sy gaan gee ter ere van Isabella Orlandi haar verlowing. Af en toe staan sy haastig op om orders te gee, en let nie baie op Alida nie, en versuim ook om te vra of sy toestem. Sy maak soos die veroweraars wat nie dink aan struikelblokke nie. Sy behandel so ’n ernstige saak selfs met sekere onagsaamheid, omdat sy daar al so lank aan gedink het en dit reeds beskou het as een van die famieliesakies wat heeltemal natuurlik is en, so te sê, onvermydelik.

Sy kom nou vir die derde maal uit die kombuis terug en som nog ’n keer al die voordele op van so ’n huwelik:

—Hy is van baie ou en egte adel. Goeie konneksies. ’n Middelmatige fortuin, dis waar, maar ons adellike here is nie somar winkeliers nie. Hy is so ’n mooi jonkman ook. En dan, liefste, bly jy altyd naby my; jy begryp, daarop het ek aangedring, as hy met jou trou, is dit ’n eerste voorwaarde waarin hy moet toestem. Hy het my beloof nooit verder as Chamberie te gaan woon nie. Word hy eendag êrens anders aangestel, dan bedank hy—dis net al. So sal ons nooit van mekaar af hoef te gaan nie. Ons kan tog nie van mekaar skei nie.

Eindelik kyk sy haar dogter aan, want haar spraakloosheid begin haar te verbaas. Alida is doodsbleek en kyk na die vloer. Sy slaan haar oë op en kyk in haar ma haar gesig. Sy kan nie meer nie, en bars in trane uit. Mevrou Delourens neem haar in haar arms.

—Wat makeer, liefste?

—Ag, ek weet nie. Waarom moet ek nou al trou? Ek is so tevrede hier. Hou my tog nog maar by ma.

Haar ma liefkoos haar, op haar wang en op haar hare, soos in die dae toe sy nog ’n kind was:

—Maar my kind, ek het jou mos uitgelê dat jy nie weggaan van my nie.

En, half onrustig darem, voeg sy daar glimlaggend by:

—Wat ’n mooi gravin Marthenay sal u uitmaak, mejuffrou! En hou u baie van die graaf?

—Ag, ek weet nie.

Dis haar gewone bangerige manier om iets te weier. Mevrou Delourens het dit verwag.

—Jy mag self die huweliksdag bepaal.

Dié uitdrukking laat onmiddellik die gevreesde gebeurtenis as werklikheid sien. Alida beef oor haar hele liggaam, en skree met luide stem:

—Nee, ma, ek wil nie, ek wil nie!

Mevrou Delourens is verstomd, sy voel geraak in haar liefde vir haar dogter sowel as in haar begeerte. Maar, as vrou van die wêreld, wat aan die teenwoordige dink, vind sy dat dit nou nie die tyd vir ’n uitleg is nie. Sy sê:

—Bedaar, liefste. Ek kan jou ontroering begryp. Alles sal reg kom. Dis nou naby etenstyd. Ons gaste sal haas aankom. Veeg gou jou oë af. Vertrou op jou ma.

Alida kalmeer haarself. ’n Bediende kom sê dat mevrou Orlandi en haar dogter in die voorkamer is.—Terwyl mevrou Delourens na die voorkamer stap, dink sy by haarself dat sy maar nie alte ongerus sal wees oor die wonderlike weiering van Alida nie: dis maar niks anders nie as ’n jongmeisiesnuk, wat die oorsaak daarvan is, en beskuldig haarself:

—Dis ekself, sê sy ingedagte, wat daardie kaptein Kibert hiernatoe gelok het. Dis my skuld. En nou het ek hom waarlik gevra om nog vandag hier te kom eet ook!

En in haar toorn teen die jonkman, in wie sy reeds ’n teenstander sien van haar planne, beskou sy haarself byna as sy weldoenster, wat hom op ondankbaarheid betrap; want sy beskou haar uitnodiginge as voortreflike middele om iemand in aansien te bring by die wêreld.

Na die maaltyd voel mevrou Delourens nogmaals ongerus as sy deur die raam van die voorkamer sien—want sy hou haar dogter altyd in die oog—hoe Alida, aan die arm van Paula Kibert, na die eikebos wandel. En solank as sy in die voorkamer met mevrou Orlandi en mejuffrou Sonjon gesels en lag, sê sy by haarself: