TUNTUNIN
Reading edition
Kabanata Tudlíng
Paunawà 7
Simulâ 17
UNANG BAHAGI Pagbigkás ó Prosodia
I.—Ang Pagbigkás at ang kaniyáng sakláw 19
II.—Abakadáng tagalog 20
III.—Pagbigkás ng̃ mg̃a ting̃ig (ó vocal) 21
IV.—Pagbigkás ng̃ mg̃a pangtinig (ó consonante) 23
V.—Tungkól sa mg̃a pantíg (ó sílaba) 26
VI.—Hinggíl sa mg̃a diptongo 27
VII.—Sa mg̃a pang̃ung̃usap ó salitâ 29
VIII.—Ukol sa diín (ó acento prosódico) 30
IX.—Tungkól sa paglilihim (ó sinalefa) 35
X.—Hinggíl sa mg̃a pang-anib (ó ligazón) 36
IKALAWÁNG BAHAGI Pagkilala ó Analogía
I.—Ang Pagkilala at ang kaniyáng sakláw 39
II.—Salitâng Pang-akbáy (ó Artículo) 43 Pang-akbáy sa mg̃a ng̃alan ng̃ tao 44 Pang-akbáy sa mg̃a ng̃alan ng̃ bagay 47
III.—Salitâng Pangdiwà (ó Sustantivo) 50 Ukol sa iláng bahagi ng̃ pangdiwà 53 Pangdiwàng pangwatas (ó verbal) 56 Pangdiwàng malimit (ó frecuentativo) 57 Pangdiwàng karamihan (ó colectivo) 58
IV.—Salitâng Pangturing (ó Adjetivo) 59 Ukol sa bilang na dalawá ó marami 63 Sa mg̃a salitâng pangtulad (ó comparativo) 65 Sa mg̃a salitâng pangtaás (ó superlativo) 68 Sa mg̃a salitâng panglakí (ó aumentativo) 69 Sa mg̃a salitâng pangliít (ó diminutivo) 70 Sa ibá pang bahagi ng̃ salitâng pangturing 71
V.—Salitâng Pangtayô (ó Pronombre) 72 Pangtayô sa ng̃alan ng̃ tao (ó personal) 73 Pangtayô sa pagtuturò (ó demostrativo) 79 Pangtayô sa pag-áarì (ó posesivo) 81 Pangtayô sa pagtatanóng (ó interrogativo) 83 Pangtayô sa pagbabalak (ó indeterminado) 85 Sa mg̃a anyông isinásama sa mg̃a pangtayô 85
VI.—Salitâng Pangwatas (ó Verbo) 86 Sa mg̃a pang̃ulong bahagi ng̃ mg̃a anyô 89
VII.—Ukol sa pagbabaybáy (ó conjugación) 93 Sa mg̃a ayos ng̃ pangwatas 93 Sa mg̃a panahón ng̃ pangwatas 94 Sa mg̃a bilang at sa mg̃a katawán 97
VIII.—Ang pangbalak na anyông “um” 98 Mg̃a tuntunin sa pagbabaybáy 99 Kágamitán ng̃ anyông “um” 103
IX.—Ang pangbalak na anyông “mag” 106 Mg̃a panuto sa pagbabaybáy 106 Kágamitán ng̃ anyông “mag” 108
X.—Ang pangtiyák na anyông “in” 113 Hugis ng̃ “in” at ang kanyáng mg̃a tuntunin sa pagbabaybáy 115 Kágamitán ng̃ anyông “in” 119
XI.—Ang pangtiyák na anyông “i” 124 Mg̃a pátakarán sa pagbabaybáy 124 Kágamitán ng̃ anyông “i” 127
XII.—Ang pangtiyák na anyông “an” 129 Mg̃a panuto sa pagbabaybáy 131 Kágamitán ng̃ anyông “an” 133
XIII.—Pangtiyák ng̃ anyông “um” 135
XIV.—Pangtiyák ng̃ anyông “mag” 137
XV.—Ang pangbalak na anyông “mang” 143 Mg̃a tuntunin sa pagbabaybáy 144 Pangtiyák ng̃ anyông “mang” 145 Kágamitán nitóng anyông “mang” 148
XVI.—Ang pangbalak na anyông “ma” 151 Mg̃a pátakarán sa pagbabaybáy 151 Pangtiyák ng̃ anyông “ma” 152 Kágamitán nitóng anyông “ma” 154
XVII.—Pagbabaybáy sa mg̃a anyông pangbalak 156 Huwaran ng̃ unang pagbabaybáy 157 Huwaran ng̃ ikalawáng pagbabaybáy 162 Huwaran ng̃ ikatlóng pagbabaybáy 164 Huwaran ng̃ ikapat na pagbabaybáy 166
XVIII.—Pagbabaybáy sa mg̃a anyông pangtiyák 168 Huwaran sa unang pangtiyák ng̃ “um” 169 Huwaran sa ikalawáng pangtiyák ng̃ “um” 171 Huwaran sa ikatlóng pangtiyák ng̃ “um” 173 Huwaran sa unang pangtiyák ng̃ “mag” 175 Huwaran sa ikalawáng pangtiyák ng̃ “mag” 177 Huwaran sa ikatlóng pangtiyák ng̃ “mag” 179 Huwaran sa unang pangtiyák ng̃ “mang” 181 Huwaran sa ikalawáng pangtiyák ng̃ “mang” 183 Huwaran sa ikatlóng pangtiyák ng̃ “mang” 185 Huwaran sa unang pangtiyák ng̃ “ma” 187 Huwaran sa ikalawáng pangtiyák ng̃ “ma” 189
XIX.—Sa mg̃a pangtulong na anyô ng̃ pangwatas 191
XX.—Ukol sa anyông “maká” 193 Ang kanyáng pangtiyák 195 Kágamitán ng̃ náturang anyô 197
XXI.—Hinggíl sa anyông “magpa” 200 Ang kanyáng pangtiyák 201 Kágamitán ng̃ násabing anyô 203
XXII.—Tungkól sa anyông “pa” 206 Ang kanyáng pangtiyák 207 Kágamitán ng̃ anyông nábanggít 209
XXIII.—Ukol sa anyông “magpaka” 211 Ang kanyáng pangtiyák 212 Kágamitán ng̃ náturang anyô 215
XXIV.—Hinggíl sa anyông “makí” 217 Ang kanyáng pangtiyák 218 Kágamitán ng̃ násabing anyô 219
XXV.—Tungkól sa anyông “magká” 221 Ang kanyáng pangtiyák 222 Kágamitán ng̃ anyông nábanggít 223
XXVI.—Ukol sa anyông “magíng” 224
XXVII.—Hinggíl sa anyông “magsí” 227
XXVIII.—Tungkól sa anyông “magpatí” 229
XXIX.—Ukol sa anyông “manghí” 231
XXX.—Hinggíl sa anyông “magkáng” 234
XXXI.—Tungkól sa anyông “magsa” 236
XXXII.—Salitâng Pangbago (ó Adverbio) 238 Sa ibá’t ibáng bahagi ng̃ pangbago 240
XXXIII.—Salitâng Pang-ukol (ó Preposición) 242
XXXIV.—Salitâng Pangbigkís (ó Conjunción) 245 Pangbigkís sa pag-íisá 245 Pangbigkís sa paghihiwaláy 248 Pangbigkís sa pagsubalì 249 Ukol sa ibáng pangbigkís 250
XXXV.—Salitâng Pangdamdám (ó Interjección) 252
XXXVI.—Ukol sa Pagbabawas (ó Síncopa) 254
XXXVII.—Hinggíl sa Pangdulo (ó Desinencia) 256
IKATLÓNG BAHAGI Paglalakip ó Sintaxis
I.—Ang Paglalakip at ang kaniyáng sakláw 258
II.—Ukol sa pagkakaayon (ó concordancia) 259
III.—Hinggíl sa paghaharì (ó régimen) 261
IV.—Tungkól sa pagbubuô (ó construcción) 266
V.—Ukol sa mg̃a kaisipán (ó oración) 269
VI.—Sa mg̃a kaisipáng dalisay (ó simple) 272
VII.—Sa mg̃a kaisipáng mayhalò (ó compuesta) 274
VIII.—Paglalakip na likhâ (ó Sintaxis figurada) 275
IX.—Mg̃a kamalìán ng̃ salitâ (ó vicios de dicción) 278
IKAAPAT NA BAHAGI Pagsulat ó Ortografía
I.—Ang Pagsulat at ang kanyáng sakláw 282
II.—Hinggíl sa malalakíng titik 283
III.—Paggamit ng̃ iláng titik ayon sa kanyáng tunóg 285 Hinggíl sa E at I 285 Hinggíl sa O at U 286 Hinggíl sa B at P 288 Hinggíl sa K at G 289 Hinggíl sa D at T 291 Hinggíl sa I at Y 292 Hinggíl sa U at W 293
IV.—Tungkól sa kudlít (ó acento ortográfico) 294
V.—Mg̃a tuntunin sa pagkukudlít 295
VI.—Sa mg̃a pang̃ulong tandâ ng̃ pagsulat 301 Ang pangtigil (ó coma) 302 Ang tuldók at pangtigil (ó punto y coma) 303 Ang dalawáng tuldók (ó dos puntos) 305 Ang tuldók (ó punto final) 306 Ang pangsugpông tuldók (ó puntos suspensivos) 306 Ang pangtanóng (ó interrogación) 307 Ang pangtaká (ó admiración) 308
VII.—Sa mg̃a pangtulong na tandâ ng̃ pagsulat 309
VIII.—Ang panghatì at ang paraán ng̃ pagkakabahábahagi ng̃ mg̃a pantíg 311
IX.—Ukol sa pagsulat ng̃ iláng salitâ 313
X.—Tungkól sa mg̃a salitâng hirám 317
XI.—Kung paano ang pagpapalít sa Wikàng Tagalog ng̃ mg̃a titik na walâ sa kanyá 319 Ukol sa c 320 Hinggíl sa ch 320 Tungkól sa f 320 Ukol sa j 321 Hinggíl sa ll 321 Tungkól sa ñ 321 Ukol sa q 321 Hinggíl sa rr 321 Tungkól sa v 322 Ukol sa x 322 Hinggíl sa z 322
XII.—Mg̃a salitâng daglî na malimit gamitin sa Wikàng Tagalog 322
Balarilang Tagalog.