Front matter (continued 3)

LESSON XXXIII.

KIAM AS A RELATIVE ADVERB.

155. The interrogative temporal adverb kiam (123) is also used as a relative temporal adverb, with tiam or an equivalent word or phrase for its antecedent. (It may not be omitted as in English "at the time he came"):

Mi suspektis lin je la tempo kiam li venis, I suspected him at the time when he came (the time that he came). Li defendis sin tiam, kiam oni atakis lin, he defended himself then, when he was attacked. Mi ankoraŭ sidos tie ĝis kiam vi venos, I shall still sit there until when you come (until you come). Post kiam li tiel laŭte kriis, li komencis plori, after he shouted so loudly, he began to cry.

KIEL AS A RELATIVE ADVERB.

156. The interrogative adverb kiel (134) is also used as a relative adverb of manner and degree, with tiel, or same, or an equivalent adverb or phrase for its antecedent. It may often be translated "as:"

Mi defendis min tiel, kiel li defendis sin, I defended myself in that way in which (way) he defended himself. Vi ne estas tiel kruela kiel li, you are not so cruel as he (is). Ili batis lin same kiel vi, they beat him in the same way as you (did). Ili batis lin same kiel vin, they beat him the same as (they did) you. Kiel mi diris al li, mi estas feliĉa, as I told him, I am happy (antecedent not expressed). Li parolis tiel mallaŭte kiel antaŭe, he spoke as softly as before. Ŝi estas tiel bona kiel ŝi estas bela, she is as good as she is fair.

NUMERAL NOUNS AND ADVERBS.

157. Nouns may be formed from the cardinals by addition of the ending -o. After such nouns the preposition da or de is used:

dekduo, a dozen. dudeko, a score. deko, a ten, half a score. cento, a hundred. milo, a thousand. unuo, a unit. kvaro, a four, a quartette. trio, a three, a trio.

158. Adverbs may be formed from the cardinals by addition of the ending -e:

unue, firstly, at first. due, secondly, in the second place. kvine, fifthly, in the fifth place. deke, tenthly. sesdeke, sixtiethly. okdek-kvare, eighty-fourthly.

WORD DERIVATION FROM PREPOSITIONS.

159. Adjectives, verbs and nouns, as well as adverbs (120), may be derived from prepositions by addition of the formative endings (116), with sometimes a special suffix also:

anstataŭi, to replace, to take the place of. anstataŭulo, a substitute. antaŭa, previous, preceding. apuda, near, contiguous, adjacent. ĉirkaŭi, to surround, to encircle. ĉirkaŭo, a circuit, a circumference. kontraŭa, adverse, opposite, contrary. kontraŭulo, adversary, opponent. kunulo, comrade, companion. superi, to surpass, to exceed, to be above. superege, surpassingly, exceedingly.

Vocabulary.

adiaŭ, farewell, goodbye. akcept-i, to accept, to receive. elekt-i, to choose, to select. fest-i, to celebrate, to entertain. gant-o, glove. ĝentil-a, courteous. invit-i, to invite. ĵus, just, at the moment. kuz-o, cousin. malgraŭ, notwithstanding. par-o, pair. pend-i, to hang. prez-o, price. renkont-i, to meet. ŝu-o, shoe. uz-i, to use.

LA INVITO.

Hieraŭ matene mia kuzo vizitis ĉe ni, kaj invitis min al malgranda festo kiu okazos morgaŭ vespere. Tiam li festos la lastan tagon de la jaro. Li diris ke la gastoj sidos ĉirkaŭ la fajrejo kaj rakontos rakontojn ĝis malfrua horo. Mi akceptis lian ĝentilan inviton, kaj diris ke mi certe venos. Mia kuzo loĝas en la sama urbo kie nia familio loĝas, sed en alia parto. Lia hejmo estas preskaŭ du mejlojn de la nia. Tamen, ni estas bonaj kunuloj, kaj ofte promenas kune. Ĵus kiam li estis elironta el la pordo hieraŭ, mi uzis la okazon (opportunity) por proponi mallongan promenon. Li respondis ke li ĝoje promenos kun mi, malgraŭ la neĝa vetero. Tial ni formarŝis tien, kie la stratoj estis malplej kotaj. La kuzo havas dek ok jarojn, sed mi estas preskaŭ tiel alta kiel li. Mi estas certa ke mi estas ankaŭ tiel forta kiel li. Ni parolis pri multaj interesaj aferoj, kaj bonege nin amuzis, ĝis kiam estis necese hejmen iri. La kuzo diris "adiaŭ," kaj iris rekte hejmen, sed mi iris al granda butiko. Unue, mi volis aĉeti paron da novaj gantoj, por anstataŭi la malnovajn gantojn kiujn mi ankoraŭ estis portanta, kvankam mi aĉetis ilin antaŭ tri monatoj. Due, mi bezonis paron da novaj ŝuoj. Mi iris en la butikon kie pendis tiaj gantoj, kiajn mi ŝatas, kaj oni tuj venis por renkonti min, kaj demandis "Kiajn vestojn vi volas aĉeti?" Oni montris al mi preskaŭ dudekon da paroj da gantoj. Mi elektis tre bonan paron, kaj estis ĵus aĉetonta ilin, malgraŭ la tro granda prezo, kiam mi vidis alian pli belan paron. Tial mi aĉetis ĉi tiun, kaj poste mi rigardis la ŝuojn. Mi trovis rimarkinde bonan paron, ĉar estas centoj da ŝuoj en tiu butiko. Mi tuj aĉetis tiun paron, kaj tiam hejmen iris.

SENTENCES FOR TRANSLATION.

1. My friend likes to live in the city, but his wife prefers to live in their little wooden house in the country. 2. There she can see and smell the flowers, and can take (fari) long walks in the adjacent fields and forest. 3. There are often hundreds of persons in a village, but there are thousands of persons in a city. 4. The larger a city is, the larger and better its stores are. 5. In the second place, one can buy better bread, vegetables and cake in the city. 6. Thirdly, one can also find better gloves, hats and shoes there, and the price is often less. 7. Therefore I make use of the opportunity when I go to the city, and usually buy a pair of new gloves. 8. I am still wearing a pair of gloves which the rain spoiled. 9. Notwithstanding their ugly color, they are still thick and good. 10. But soon I shall buy such a pair as (150) is hanging in the window of that store. 11. The price is low, and I need a new pair now, for my cousin has invited me to a small party (festo) at his house. 12. I accepted his invitation courteously, and said that I would gladly be his guest. 13. We are good comrades, although he is younger than I am. 14. My (girl) cousin, his sister, is older than he is, but he is as tall as she. 15. I was just about to send a letter to him at the minute that (155) he knocked on our door. 16. His visit will take the place of (159) my letter. 17. Just as (just when) he was going away, I said goodbye to him, and said that I would meet him in the park tomorrow. 18. I think that we shall have a pleasant walk, although the weather is still remarkably cold, the same as (156) it was two or three months ago.

LESSON XXXIV.

PREPOSITIONS AS PREFIXES.

160. Any preposition may be used as a prefix to a verb, provided the resulting compound is intelligible. A few prepositional compounds are given below, only verbs being shown, although nouns, adjectives and adverbs may be formed from these (116):

alveni, to arrive. aldoni, to add. antaŭdiri, to predict. ĉirkaŭpreni, to embrace. ĉeesti, to be present. dependi, to hang from, to depend. demeti, to lay aside. depreni, to subtract. enhavi, to contain. eliri, to go out. interparoli, to converse. kontraŭdiri, to contradict. kunlabori, to collaborate. kunveni, to assemble. priskribi, to describe. subteni, to support. surmeti, to put on. traguti, to percolate. travidi, to see through transiri, to cross.

THE SUFFIX -EBL-.

161. The suffix -ebl- is used to form adjectives, adverbs, etc., expressing the likelihood or possibility of that which is indicated by the root. It may be used as a root, to form ebla, possible, etc.

eltrovebla, discoverable. legebla, legible. manĝebla, edible. rompebla, breakable. videbla, visible. travidebla, transparent.

EXPRESSION OF THE HIGHEST DEGREE POSSIBLE.

162. The adverb plej, most (74), modified by kiel eble (as possible), is used to express the highest degree possible:

Ĝi estas kiel eble plej bona, it is the best possible. Ni estos kiel eble plej saĝaj, we shall be as wise as possible. Li uzis kiel eble plej malmulte, he used the least possible. Mi skribis kiel eble plej legeble, I wrote as legibly as possible.

TITLES AND TERMS OF ADDRESS.

163. The words sinjoro, gentleman, sinjorino, lady, fraŭlino, miss, are used like English Mr., Mrs., Miss, before proper names, and are also used as terms of address, without being followed by the name: Adiaŭ, Sinjoro. Adiaŭ, Sinjorino, Goodbye (Sir). Goodbye, Madam.

Fraŭlino B——, ĉu vi konas tiun sinjoron kun Sinjorino C——? Miss B——, do you know that gentleman with Mrs. C——? Mi ne konas tiun fraŭlinon, I do not know that young lady. Kien vi volas iri, Fraŭlino? Where do you wish to go (Miss)? Sinjoro A—— estas tre afabla, Mr. A—— is very amiable.

Vocabulary.

atent-a, attentive. aŭskult-i, to listen. babil-i, to chatter. doktor-o, doctor. fraŭl-o, bachelor. gaj-a, merry, gay. grup-o, group. onkl-o, uncle. san-a, in good health. sent-i, to feel. sinjor-o, gentleman. ŝtup-o, step (of stairs). tas-o, cup. vojaĝ-o, voyage, journey.

ĈE LA FESTO.

Hieraŭ vespere mi iris al la hejmo de mia kuzo, kiu estis invitinta min al malgranda festo ĉe li. Ĉar mi deziris alveni kiel eble plej frue, mi foriris de mia loĝejo kiel eble plej baldaŭ, malgraŭ la neĝa vetero. Mi estis surmetinta paron da dikaj gantoj, kaj mi portis dikajn ŝuojn. Mi ankaŭ havis mian ombrelon, kvankam pro la vento mi ne povis uzi tiun. Tuj kiam mi supreniris la ŝtuparon ĉe la hejmo de la kuzo, li aŭdis min, kaj venis por malfermi la pordon kaj akcepti min. "Bonan vesperon, kia estas via sano?" li diris. Mi respondis "Mi sanas bonege, dankon," kaj eniris la domon kun li. Ni supren iris per granda ŝtuparo al ĉambro kie mi lasis la ĉapelon, gantojn kaj ombrelon, tiam ni malsupren venis kaj eniris la salonon. Mi salutis la onklinon, kiu afable parolis al mi, kaj ankaŭ la du kuzinojn. Unu kuzino estis ĵus priskribonta interesan libron, kiun ŝi antaŭ ne longe tralegis, kiam la aliaj gastoj komencis alveni. Sinjoro B—— ĉeestis, kaj Doktoro C——, kun sia filino Fraŭlino Mario, kaj multe da aliaj sinjoroj kaj sinjorinoj. La gastoj sidis aŭ staris en malgrandaj grupoj, kaj interparolis kun videbla plezuro. Unu rakontis pri vojaĝo, kaj tiam oni komencis priparoli la prezojn de aferoj en aliaj landoj. Mi atente aŭskultis kelkajn minutojn, kaj tiam foriris al alia grupo, kie oni gaje babilis pri estontaj (future) promenoj kaj festoj. Post unu aŭ du horoj, la servistinoj alportis al ni bonan malgrandan manĝon, kune kun tasoj da bonega kafo. Fine, je malfrua horo ni ĝentile dankis la familion de mia kuzo, kaj diris adiaŭ. Tiam ni foriris hejmen, kun sentoj da granda plezuro pro la agrabla festo.

SENTENCES FOR TRANSLATION.

1. There are dozens of edible fruits, but the fruits of hundreds of trees are not at all (tute ne estas) edible. 2. The transparent cup and plate upon the table are very breakable. 3. I predict that you will break them as soon as you seize them. 4. That letter is worth reading. 5. But it is difficult to read it, for it is not very legible. 6. It is from my uncle, who wishes to arrive at-our-house as early as possible. 7. He is still in the city, but soon he will be here, and will go up the steps (ŝtuparon) of our porch and knock on the door. 8. There are very few persons who contradict his opinions. 9. His opinions, however, are worthy of attention (154) and usually I listen courteously while he is talking. 10. Now, however, I prefer to listen to the group of ladies in the adjacent room. 11. They are chattering gaily, and listening to the young lady who is about to sing. 12. Madam, do you feel the wind? I notice that it is blowing the curtains which hang before that window. 13. I will close the window, because I am not very well (sana) today. 14. Is that gentleman across the room a bachelor? 15. Yes. He is describing a voyage and the people whom he met.

LESSON XXXV.

KIOM AS A RELATIVE ADVERB.

164. The interrogative adverb kiom (140) is used as a relative adverb of quantity, with tiom or some equivalent word or phrase for its antecedent. In this use it is commonly translated "as":

La taso enhavis tiom da kafo, kiom mi povis trinki, the cup contained as much coffee as I could drink. Mi havos tiom da tempo, kiom mi bezonos, I shall have as much time as I shall need. Li sendis tiom, kiom vi volis, he sent as much as you wished.

THE PRESENT PASSIVE PARTICIPLE.

165. The present passive participle (for the present active participle see 108), expressing that which is undergone by the person or thing indicated by the word modified, ends in -ata, as vidata, being seen:

La laŭdata knabo estas feliĉa, the boy being praised is happy. Mi serĉos la deziratan libron, I shall look for the desired book. La vestoj farataj por vi estas belaj, the clothes being made for you are beautiful.

FRACTIONS.

166. Fractions are formed from the cardinals by the use of the suffix -on- followed by the ending -o. Adjectives and adverbs may be derived from these by use of the endings -a or -e:

La duono de ses estas tri, the half of six is three. Li estis nur duone atenta, he was only half attentive. La triona parto de ses estas du, the third part of six is two. Dek unu dekduonoj, eleven twelfths. Mi dudekone finis la laboron, I one-twentieth finished the work.

DESCRIPTIVE COMPOUNDS.

167. A compound word whose first element modifies the second in an adjectival or adverbial relation is called a descriptive compound. The final -a or -e of the first element may be omitted, unless the resulting combination would be ambiguous or harsh-sounding.

a. When the first element is adverbial (an adverb or preposition), the second element may be either an adverb or adjective:

multekosta, expensive. duonkolere, half angrily. nevidebla, invisible. nevole, involuntarily. ruĝflava (ruĝeflava), reddish yellow. survoje, on the way, en route. antaŭhieraŭ, day before yesterday. postmorgaŭ, day after tomorrow.

b. An adjective may be used for the first element, if the second is an adverb or adjective derived from a noun-root:

samtempa, contemporaneous. unufoje, once, one time. trifoje, thrice, three times. unutaga, one day's, of one day. unuataga, the first day's. frutempe, at an early time.

c. A noun may be used for the second element, if the resulting word has not merely unity of form, but also unity of meaning with a slightly different sense from that expressed by the noun and adjective uncombined:

bonveno, a welcome (not "bona veno", a good coming). libertempo, a vacation, leisure (not "libera tempo", free time). superjaro, leap-year (not "super jaro", above a year). bondeziroj, good wishes, felicitations (not "bonaj deziroj", good desires). plimulto, a majority (adverb and noun combined).

Vocabulary.

ĥin-o, Chinaman. jam, already. kler-a, enlightened, learned. komerc-o, trade, commerce. lanc-o, spear, lance. liber-a, free. metod-o, method, way. naci-o, nation. paĝ-o, page. pres-i, to print. pulv-o, gunpowder. ŝanĝ-i, to change. te-o, tea. ted-a, tiresome, tedious.

LA ĤINOJ.

Antaŭ miloj da jaroj la ĥinoj estis la plej klera nacio en la mondo. Dum aliaj nacioj ankoraŭ ne konis metodojn por presi librojn, kaj ankoraŭ faris ilin skribe, la samtempaj ĥinoj jam estis forlasintaj tiun multekostan kaj tedan metodon. Ili jam estis presantaj la paĝojn de miloj da libroj. Aliaj nacioj tiam estis batalantaj kiel eble plej kruele, per sago kaj pafarko, kaj per lanco. Sed ili ankoraŭ ne havis pafilojn, ĉar pulvo estis tute nekonata al ili. Tamen la ĥinoj jam bone konis metodojn por fari kaj por uzi pulvon, kaj faris tiajn amuzajn flavruĝajn fajrojn, kiajn ni ankoraŭ hodiaŭ aĉetas de ili, por uzi je festaj tagoj. Sed la ĥinoj ne multe ŝatis la komercon, kaj ne deziris aĉeti aŭ lerni de aliaj nacioj. Ili ankoraŭ nun havas la samajn metodojn por presi librojn kaj por fari pulvon, kiajn ili havis antaŭ mil jaroj. Ili malofte ŝanĝas siajn kutimojn. Tial la aliaj nacioj, kiuj antaŭe ne estis tiel kleraj, antaŭeniras pli rapide ol la ĥinoj. La lando de la ĥinoj enhavas tiom da personoj, kiom tri aŭ kvar aliaj nacioj. Granda parto de tiu lando estas ankoraŭ nekonata al okcidentaj nacioj, kvankam plej multe da nia teo elvenas el la ĥina lando. Oni diras ke la parolata lingvo kaj la skribata lingvo de la ĥinoj estas du tre malsamaj aferoj. La lingvo estas almenaŭ treege malfacila, kaj post kiam oni estas longe studinta ĝin, oni tamen estas nur duone lerninta ĝin. Mi ĝojas tial ke la lingvoj studataj en la lernejoj de nia lando ne estas tiel malfacilaj kiel la ĥina lingvo. La latina kaj germana lingvoj estas sufiĉe malfacilaj, kvankam ili estas tre interesaj kaj ankaŭ konataj de la kleruloj en multaj landoj. La latina lingvo jam ne estas parolata lingvo.

SENTENCES FOR TRANSLATION.

1. Why are the persons in that merry group laughing and chattering instead of listening to Mr. B——? 2. I think that the doctor is telling stories about a bachelor who was once a good friend of his. 3. The gentleman being talked about (160, 165) will visit us this evening, possibly. 4. My aunt and cousin will come down stairs and converse with him. 5. We shall drink as many cups of tea or of coffee as we wish. 6. He will say "How is your health, Madam?" My aunt will reply half-angrily that she is seldom ill. 7. We shall sit on the veranda, for the sun is still shining, although it is already setting. 8. That young lady who came with Mrs. C—— relates the best possible stories. 9. She says that the Chinese were already an enlightened nation hundreds of years ago, while other nations were still cruelly fighting. 10. A method for printing the pages of books, instead of writing them, was a discovery of the Chinese. They printed books in their printing-shops, a thousand years ago. 12. They also were-acquainted-with gunpowder, which they made and used for such fires as we use on national days of-celebration, when we have leisure and wish to enjoy (to amuse) ourselves. 13. But the Chinese have not changed these methods. 14. Their ways of commerce, work and pleasure are the same as they were long ago. 15. Such a nation does not progress rapidly, even though its life is very long.

LESSON XXXVI.

THE PRESENT PASSIVE TENSE.

168. The compound tense formed by combining the present passive participle with the present tense of the auxiliary verb esti expresses an act or condition as being undergone by the subject of the verb, and is called the present passive tense. The conjugation of vidi in this tense is as follows:

mi estas vidata, I am (being) seen. vi estas vidata, you are (being) seen. li (ŝi, ĝi) estas vidata, he (she, it) is (being) seen. ni estas vidataj, we are (being) seen. vi estas vidataj, you are (being) seen. ili estas vidataj, they are (being) seen.

THE USE OF DE TO EXPRESS AGENCY.

169. The person by whom (or the thing by which) an act, indicated by a passive verb or participle, is performed is called the agent of the passive voice, and is expressed by a substantive preceded by de:

La lanco estas portata de mi, the spear is carried by me. La libroj estas jam presataj de li, the books are already being printed by him. La vojoj estas kovrataj de neĝo, the roads are being covered by snow. Ŝi estas laŭdata de la sinjoro, she is being praised by the gentleman.

THE GENERAL MEANING OF DE.

170. The preposition de conveys the general idea of separation from a source or starting point, in space (literal or figurative), or in time (89, 131). This meaning develops into that of the source from which connection or ownership arises (49), and also into that of the agency from which an act is done or a condition caused (169). The prepositional phrase containing de must be so placed as to avoid ambiguity in its meaning, or must be reinforced by an adverb or other word:

La arbo estas malproksima de la domo, the tree is far from the house. Ĝi estas proksima de la ĝardeno, it is near to (from) the garden. Mi prenas la libron for de la knabo, I take the book away from the boy. Mi prenas la libron de la knabo, I take the book of the boy. La afero dependas de vi, the matter depends upon (from) you.

WORD DERIVATION FROM PRIMARY ADVERBS.

171. Adjectives, verbs, and nouns may be derived from primary adverbs (66), as well as from prepositions (120, 159):

La nunaj metodoj, the present methods (methods of-now). Mi adiaŭis lin per adiaŭa saluto, I bade farewell to him by a farewell salute (see also 273). Ni faris tujan interŝanĝon, we made an immediate exchange. Ĉu li skribis jesan aŭ nean respondon? Did he write an affirmative or a negative answer? Anstataŭ nei, li respondis jese, instead of denying, he answered affirmatively. La morgaŭa festo estos pli agrabla ol la hieraŭa, tomorrow's (the morrow's) celebration will be more pleasant than that of yesterday. La tiamaj personoj estis liaj samtempuloj, the persons of-that-time were his contemporaries.

THE SUFFIX -IST-.

172. The suffix -ist- is added to roots to express the profession, trade or occupation connected with the idea in the root:

floristo, florist. komercisto, trader, merchant. servisto, servant. okulisto, oculist. presisto, printer. ŝtelisto, thief.

Vocabulary.

administr-i, to manage. antikv-a, ancient Eŭrop-o, Europe. grav-a, important, serious. ital-a, Italian. kvadrat-a, square. mont-o, mountain. nom-o, name. proksim-a, near. reprezent-i, to represent. respublik-o, republic. tiran-o, tyrant.

ANTIKVA RESPUBLIKO.

La plej antikva respubliko en Eŭropo kuŝas en la norda parto de la bela itala lando, inter la maro kaj la rivero, proksime de la montoj. Ĝia nomo estas San Marino, kaj ĝi estas respubliko de antaŭ mil kvarcent jaroj. Kvankam la ĉirkaŭaj landoj kaj nacioj apartenis en antikva tempo al la tiamaj reĝoj, San Marino jam estis libera. Ĝiaj aferoj estas ankoraŭ administrataj tiel, kiel la anoj (145) volas, ne kiel unu aŭ alia reĝo aŭ tirano deziras. Dufoje en la jaro la anoj elektas personojn, kiuj administros la gravajn aferojn de la respubliko dum la sekvontaj ses monatoj. Kvardek ses el tiuj personoj reprezentas la anojn, kaj unu alia estas reĝo tiun duonon da jaro. Per tia metodo, la anoj estas bone reprezentataj, kaj la aferoj estas administrataj kiel eble plej saĝe. La tuta respubliko enhavas nur dudek du kvadratajn mejlojn da tero. En la respubliko kaj la tiea (171) urbo kiu havas la saman nomon, ne estas tiom da personoj kiom en multaj italaj urboj. Tamen ĉi tiu respubliko estas pli granda ol multaj antikvaj grekaj respublikoj. La grekaj respublikoj estis bonekonataj, kaj enhavis multe da kleruloj inter siaj anoj. Sed en la nuna tempo la grekoj havas reĝon. Oni ne trovas tre klerajn personojn en San Marino, tamen la laboristoj estas energiaj, kaj laboras kiel eble plej multe. La rikoltistoj plej ofte havas bonajn rikoltojn, kaj la plimulto da personoj estas treege kontenta kaj feliĉa. Oni ne pensas pri komerco aŭ eksterlandaj (167, a) aferoj kaj ne volas vojaĝi malproksimen de la bone amata hejmo. Oni preferas gaje amuzi sin ĉehejme (167, a), en la libertempo inter la rikoltoj, kaj la vivo tute ne ŝajnas malfacila aŭ teda.

SENTENCES FOR TRANSLATION.

1. The serious affairs of a republic are managed by persons representing the persons who live there. 2. The inhabitants are well represented, and as free as possible. 3. Enlightened persons often prefer to live in a republic. 4. Persons who have a good king are very happy, but those who have a bad king are as unhappy as possible. 5. Nowadays (nuntempe) there are very few tyrants. 6. The majority of the kings of Europe are praiseworthy. 7. That nation which was most enlightened a thousand years ago was the Chinese nation. 8. The Chinese of-that-time already had good printers among them. 9. It is said (54) that the Chinese drink as much tea as two or three contemporary nations. 10. The oldest republic in Europe is named San Marino. 11. It is near the mountains, in the northern part of the much praised Italian land. 12. It contains only twenty-two square miles, and is therefore one of the smallest republics in the world. 13. Fourteen hundred years ago it was already a republic, and it is still that same republic. 14. The inhabitants are energetic and patient, and have as much to eat as they need. 15. There are bakers and shopkeepers (172) and many laborers among them. 16. They do not think about commerce, or greatly (multe) change their customs. 17. They seldom take (faras) tiresome journeys, but remain peacefully (pace) at home.

LESSON XXXVII.

THE DISTRIBUTIVE PRONOUN.

173. The distributive pronoun (and pronominal adjective) is ĉiu, each (one), every (one). Sometimes it is equivalent to English any, as in "Any one who studies can learn," etc. The plural is ĉiuj, every, all. The article is never interposed between ĉiuj and the noun modified (as in English "all the men"), and is used only if ĉiuj is pronominal and followed by el:

Ĉiu, kiu studos, lernos, every one who studies will learn. Mi vidis ĉiun el ili, kaj parolis al ĉiu knabo, I saw each of them, and talked to every boy. Mi dankas vin ĉiujn, I thank you all (I thank all of you). Ni ĉiuj estas reprezentataj, we are all (all of us are) represented. Ĉiuj el la maristoj alvenis, all (every one) of the sailors arrived.

174. The distributive pronoun has a possessive or genitive form ĉies, every-one's, every-body's:

Li konas ĉies nomon, he knows every-one's name. Ĉies opinio estis diversa, every-body's opinion was different. Kies voĉojn mi aŭdas? Ĉies, whose voices do I hear? Everybody's.

THE PREPOSITION PO.

175. The preposition po, at the rate of, at, is used chiefly before cardinals and has a distributive sense:

Li marŝas po kvar mejloj ĉiutage, he walks at the rate of four miles daily (every-day). Mi aĉetis kafon po malalta prezo, I bought coffee at a low price. Mi aĉetis viandon po kvarono da dolaro por funto, I bought meat at a quarter of a dollar for (per) pound. La ĉapelisto aĉetas ĉapelojn pogrande, the hatter buys hats wholesale.

DEPENDENT COMPOUNDS.

176. A compound word whose first element is a substantive, dependent upon the second element in some prepositional relation, is called a dependent compound. (If the two words were not united into one, the first element would be preceded by a preposition, or would be in the accusative case.) The ending -o may be omitted from the first element of a dependent compound:

jarcento, century (cento da jaroj). manĝoĉambro, dining-room (ĉambro por manĝoj). noktomezo, midnight (mezo de la nokto). paperfaristo, papermaker (faristo de papero). sunbrilo, sunshine (brilo de la suno). tagmezo, noon (mezo de la tago). vespermanĝo, supper (manĝo je la vespero). ventoflago, weathercock (flago por la vento).

Vocabulary.

ĉies, every body's (174). ĉiu, every-body (173). decid-i, to decide. dev-o, duty. fleks-i, to bend. genu-o, knee. intenc-i, to intend. juĝ-i, to judge. lag-o, lake. po, at the rate of (175). sever-a, severe. stang-o, pole. svis-o, Swiss. vend-i, to sell. Vilhelm-o, William. vort-o, word.

LA ĈAPELO SUR LA STANGO.

Antaŭ ol Svislando estis tiel libera kiel la nuna svisa respubliko, ĝiaj aferoj estis administrataj de personoj kiuj reprezentis aliajn naciojn. Ofte tiuj personoj estis kiel eble plej severaj juĝistoj al la svisoj. Unufoje plej kruela tirano estis administranta aferojn svisajn. Li elpensis rimarkindan metodon por montri sian povon (power), kaj por esti malagrabla al la svisoj. Li decidis meti sian ĉapelon sur altan stangon en la vendejo (market-place), en malgranda vilaĝo apud bela lago inter la altaj montoj. Li diris ke de nun tiu ĉapelo reprezentas lin, kaj portos lian nomon. Saluti la ĉapelon estos la grava devo de ĉiu persono en la vilaĝo. Estos ĉies devo ne nur saluti la ĉapelon, sed ankaŭ genufleksi (kneel) antaŭ la stango. La tirano diris ke li forprenos la domon, la kampojn kaj tiom da mono, kiom li povos, de ĉiu vilaĝano aŭ kamparano kiu forgesos genufleksi. "Mi intencas sendi gardistojn," li diris, "kiuj rimarkos ĉu vi ĉiuj genufleksos kiam vi estas proksimaj de la stango." Je tagmezo alvenis gardistoj, por rimarki ĉu la necesaj salutoj estos farataj de ĉiuj, kaj por kapti ĉiujn svisojn kiuj ne genufleksis. Baldaŭ la kamparanoj komencis eniri la vendejon, por vendi legomojn po kiel eble altaj prezoj, kaj por aĉeti vestojn kaj aliajn aferojn po treege plej malaltaj prezoj. Ĉiu, kiu iris proksimen de la stango, zorge genufleksis antaŭ la ĉapelo de la malamata tirano, pro timo pri la hejmoj kaj la familioj. Fine, kamparano, kies nomo estis Vilhelmo Tell, eniris la vendejon, kaj staris du aŭ tri minutojn proksime de la stango, dum li diris kelkajn vortojn al amiko. Sed anstataŭ fari tujan saluton, aŭ genufleksi, li tute ne rigardis la stangon.

SENTENCES FOR TRANSLATION.

1. The day before yesterday my youngest cousin was sitting on my knee, and I told him that a rainbow (ĉielarko) is made by the sunshine and the rain. 2. My cousin goes to school every day, after he has breakfast in the dining-room. 3. A new school is being built, not far from the home of the judge. 4. It is my cousin's duty to study those books at the rate of ten pages a day. 5. My cousin and I decided last night (93) to buy new hats for ourselves. 6. We intend to go to the hatter's early tomorrow morning. 7. I think that all clothes are being sold at a low price at-the-present-time. 8. During a visit at a friend's, I read an interesting book about ancient Europe. 9. It relates that several centuries ago a severe and cruel tyrant was managing affairs in Switzerland. 10. Once he put his hat on a pole in the market-place, and said that it was the duty of-every-one to kneel before it. 11. This serious affair happened in a village one or two miles square, on (ĉe) the lake not far from the mountains through which one goes on the way (167, a) to the Italian land. 12. William Tell did not kneel or even look at the hat representing the tyrant.

LESSON XXXVIII.

THE DISTRIBUTIVE ADJECTIVE.

177. The distributive adjective related to the distributive pronoun ĉiu, giving a comprehensive idea of the quality of some person or thing, is ĉia, every kind of, every sort of:

Oni vendas ĉiajn fruktojn tie, they sell every sort of fruit there. Estas ĉiaj personoj en la mondo, there are all sorts of persons in the world.

THE IMPERFECT PASSIVE TENSE.

178. The compound tense formed by combining the present passive participle with the past tense of the auxiliary verb esti expresses an act or condition as being undergone by the subject of the verb at some time in the past. It is called the imperfect passive tense. The conjugation of vidi in this tense is as follows:

mi estis vidata, I was (being) seen. vi estis vidata, you were (being) seen. li (ŝi, ĝi) estis vidata, he (she, it) was (being) seen. ni estis vidataj, we were (being) seen. vi estis vidataj, you were (being) seen. ili estis vidataj, they were (being) seen.

COMPOUND TENSES OF IMPERSONAL VERBS.

179. When impersonal verbs, or other verbs used impersonally, are in compound tenses, the participial element is given the ending -e, like other modifiers of impersonally used verbs (141):

Estis pluvante antaŭ unu minuto, it was raining a minute ago. Estis multe neĝinte, it had snowed a great deal. Estis vidate ke ĉiu ploras, it was seen that every one wept.

RECIPROCAL EXPRESSIONS.

180. To give a reciprocal sense, when there are two or more subjects and the action goes from one to the other (expressed in English by "each other," "one another," "mutually," "reciprocally"), the phrases unu la alian, unu al la alia, etc., or the adverb reciproke, is used:

Estas nia devo helpi unu la alian, it is our duty to help one another. Ili parolas unu al la alia, they are talking to each other. La viroj reciproke uzis siajn pafilojn, the men used each other's guns. Ili falis unu sur la alian, they fell upon each other.

THE SUFFIX -UJ-.

181. The suffix -uj- may be used to form words indicating that which contains, bears, or is a receptacle for, some number or quantity of that which is expressed by the root. It may be used instead of -lando to form the name of a region containing any one race or tribe, and instead of -arbo to form the names of fruit trees:

ujo, a receptacle. monujo, purse. supujo, soup-tureen. leterujo, letter-case. patrujo (patrolando), fatherland. sukerujo, sugar-bowl. pomujo (pomarbo), apple-tree. sagujo, quiver.

Vocabulary.

ag-i, to act. ceter-a, remaining. ĉia, of every kind (177). fier-a, proud. imag-i, to imagine. konduk-i, to lead. kor-o, heart. mort-i, to die. pet-i, to plead, to request. prepar-i, to prepare. pun-i, to punish. reciprok-a, reciprocal, mutual. simil-a, like, similar. tuŝ-i, to touch.

VILHELMO TELL KAJ LA POMO.

Tuj kiam la gardistoj rimarkis ke la ĉapelo sur la stango ne estis salutata de Vilhelmo Tell, ili kaptis lin, kaj kondukis lin al la tirano, por esti juĝata. La tirano demandis de Tell kial li ne genufleksis antaŭ la ĉapelo, simile al la aliaj vilaĝanoj. Tell respondis fiere ke li ne sciis pri la ĉiutagaj genufleksoj de la aliaj personoj. Li diris ke li tute ne intencis agi kontraŭ la deziroj de la juĝistoj. Sed la tirano malamis la altan fortan svison, tial li decidis puni lin per severa puno, kaj demandis "Kiun el viaj infanoj vi plej amas?" Vilhelmo Tell ne povis imagi kial la demando estas farata al li, kaj respondis "Mi amas ĉiujn el ili, sinjoro." La tirano diris "Nu, estas rakontate inter la vilaĝanoj ke vi estas rimarkinda arkpafisto (archer). Ni eltrovos kia arkpafisto vi estas. Ni vidos ĉu vi povos forpafi pomon de sur la kapo de via plej juna filo. Aldone (in addition), estos via devo forpafi la pomon per la unua sago, alie (otherwise) mi punos vin kaj vian filon per tuja morto." Tell diris ke li estas preta por ricevi ĉian alian punon, anstataŭ tia puno, sed malgraŭ ĉies petoj la tirano estis jam elektanta pomon de apuda pomarbo. Li kondukis la knabon malproksimen de la ceteraj personoj, kaj metis la pomon sur lian kapon. Tell kaj la filo reciproke rigardis sin, dum la patro diris ke li ne tuŝos haron de lia kapo. Tiam li elprenis sagon el la sagujo, faris la necesajn preparojn, kaj rapide pafis. Tuj la pomo forfalis de la kapo de la infano, kaj ĉiu havis feliĉan koron. Dum Tell ĉirkaŭprenis la filon, la tirano demandis "Kial vi havas tiun ceteran sagon en la mano." Tell laŭte respondis "Por mortpafi vin, tuj post la infano, ĉar mi treege timis pro la vivo de mia kara filo."

SENTENCES FOR TRANSLATION.

1. William Tell had a strong flexible (161) bow. 2. He could shoot-with-a-bow (arkpafi) excellently, therefore he was a well-known archer. 3. He put six or eight arrows into his quiver, and went with his sons to the village. 4. Possibly he saw the hat upon the pole, but he did not kneel before it. 5. It was being noticed already in the village that Tell hated the tyrant very much. 6. When the guards seized him for that act, and led him before the tyrant, who was also the judge, Tell said "I did not know about this new duty, and could not imagine why the hat was on the pole there." 7. The tyrant replied with (per) angry words, for he hated the proud Swiss whom every one else loved. 8. He said severely "It is said that you are a praiseworthy archer. 9. Therefore I was wondering whether you could shoot an apple from your son's head. 10. Now we shall see whether you can shoot off the apple, or whether you will touch the child's head." 11. Amid the pleadings of all, Tell successfully shot off the apple. 12. A similar second arrow was ready in his hand. 13. The tyrant saw the remaining arrow, and prepared to punish Tell by death. 14. But he escaped, and the Swiss congratulated each other heartily (kore). 15. After some time they followed him, at the rate of six miles an hour.

LESSON XXXIX.

THE DISTRIBUTIVE ADVERB OF PLACE.

182. The distributive adverb of place, related to the distributive pronoun ĉiu, is ĉie, everywhere. The ending -n may be added to ĉie to show direction of motion (121):

Oni trovas tiajn virojn ĉie, such men are found everywhere. Li iris ĉien, kie mi estis estinta, he went everywhere where I had been. Mi vidas lin ĉie, kien mi iras, I see him everywhere I go.

THE FUTURE PASSIVE TENSE.

183. The compound tense formed by combining the present passive participle with the future tense of esti indicates that an act or condition will be undergone by the subject of the verb. It is called the future passive tense. The conjugation of vidi in this tense is as follows:

mi estos vidata, I shall be seen. vi estos vidata, you will be seen. li (ŝi, ĝi) estos vidata, he (she, it) will be seen. ni estos vidataj, we shall be seen. vi estos vidataj, you will be seen. ili estos vidataj, they will be seen.

POSSESSIVE COMPOUNDS.

184. Compound adjectives may be formed with an adjectival root for the first element, and a noun-root for the second element. Such adjectives have the meaning "possessed of" that which is indicated in the compound. (Similar adjectives are formed in English, with -ed as the final syllable):

belbrova, beautiful-browed. bonintenca, good-intentioned. dumana, two-handed. longnaza, long-nosed. kvarpieda, four-footed. ruĝhara, red-haired.

THE TIME OF DAY.

185. The ordinals are used in expressing the hour of the day, with horo expressed or understood. The minutes are expressed by the cardinals. In questions the adjective kioma (from kiom, how much) is used:

Kioma horo estas? What hour (what o'clock, what time) is it? Je kioma horo vi venos? At what time (what o'clock) will you come? Estas la dua horo, it is two o'clock (it is the second hour). Estas la tria kaj kvin minutoj, it is five minutes past three. Ni iris je la sesa kaj duono, we went at half past six. Estas la oka kaj kvardek kvin (or: estas unu kvarono antaŭ la naŭa), it is eight forty-five (a quarter of nine).

THE SUFFIX -OBL-.

186. The suffix -obl- is used to form multiples indicating how many fold, as "two fold," "double," "triple," etc.:

duoblo, a double. duobla, double. duoble, doubly. kvarobla, quadruple. kvindekobla, fifty-fold. multobla, manifold. Trioble du estas ses, three times two is six.

Vocabulary.

bilet-o, ticket. cend-o, cent. ĉie, everywhere (182). esprim-o, expression. giĉet-o, wicket, ticket-window. horloĝ-o, clock. pag-i, to pay. preter, beyond, past. staci-o, station. telefon-i, to telephone. vagon-o, car. valiz-o, valise.

EN LA STACIDOMO.

Du bonkoraj (184) amikoj miaj loĝas en la urbo B——. Ni reciproke konas nin de antaŭ ses jaroj. Mi estis duoble ĝoja hieraŭ kiam mi ricevis leteron de ili, ĉar en tiu ili petis de mi baldaŭan viziton. Tial mi telefonis hieraŭ posttagmeze al la stacidomo, por demandi je kioma horo foriros la vagonaro (train) al B——. Oni respondis per la telefono ke la vagonaro foriros je la tria kaj tridek kvin. Tuj poste mi enmetis kelkajn vestojn en mian jam preskaŭ eluzitan valizon, kaj faris ĉiujn preparojn por la mallonga vojaĝo. Je la dua horo, tuj post la tagmanĝo (midday meal), mi marŝis stacidomon. Survoje mi eniris butikon kaj aĉetis paron da novaj gantoj. Kiam mi eniris la stacidomon, mi kuris preter la aliaj personoj al la giĉeto kie biletoj estas vendataj. Mi diris al la sinjoro ĉe la giĉeto "Mi deziras bileton al B——. Kiom estos necese pagi?" La brunokula sinjoro respondis "Tia bileto kostos dolaron dudek cendojn." Mi puŝis tiom da mono tra la giĉeto, kaj tuj ricevis la bileton, kiun la sinjoro jam havis en la mano. Tiam mi iris proksimen de la pordego tra kiu oni estos enlasata al la vagonaro. "Kiom da tempo antaŭ la foriro de la vagonaro al B——?" mi demandis al la gardisto. Li laŭtvoĉe respondis "Nur sep minutojn. Ĉu vi ne vidas tiun horloĝon?" Mi ne estis rimarkinta la horloĝon, tial mi almetis la montrilojn de mia poŝhorloĝo (watch) por montri la saman horon. Mi estis multe tuŝata de ĉiaj bonintencaj personoj kurantaj ĉien preter mi, kaj puŝantaj unu la alian. Fine oni malfermis la pordegon. Mi kaj la ceteraj personoj rapidis al la vagonaro kaj kiel eble plej baldaŭ eniris ĝin.

SENTENCES FOR TRANSLATION.

1. Because of the request of my friend whose brother died recently, I went last (la antaŭan) week to visit him. 2. The remaining persons of his family were not at home. 3. I telephoned to find out at what time the train would depart. 4. I was told (54) that it would leave at four twenty-seven. 5. I put enough money into my purse, and carried along (kunportis) a valise into which I had put some clothes. 6. When I entered the station, I hurried past the other people to the wicket, and asked for (petis) a ticket to B——. 7. The ticket seller said "Two dollars and forty cents." 8. I could not imagine why it was necessary to pay so much, but I at once pushed that much money through the window, and received the ticket. 9. Then I looked at my watch and went near the gate, but the yellowhaired guard who conducts persons to the trains said "Persons who go through that gate before the train arrives will be severely punished." 10. So all of us stood near the double gate. 11. The trains are much like each other, and it is better to act as the guards request, and not express impatience.

LESSON XL.

THE DISTRIBUTIVE TEMPORAL ADVERB.

187. The distributive adverb of time, related to the distributive pronoun ĉiu, is ĉiam, always, at all times:

Vi ĉiam pagas tro multe, you always pay too much. Mi estas ĉiam preta por helpi vin, I am always ready to help you.

THE DISTRIBUTIVE ADVERB ĈIAL.

188. The distributive adverb of motive or reason, related to the pronoun ĉiu, is ĉial, for every reason, for all reasons:

Ĉial li estas feliĉa hodiaŭ, for every reason he is happy today. La mia ĉial estas la plej bona, mine is for all reasons the best.

THE PAST PASSIVE PARTICIPLE.

189. The past passive participle expresses an act or condition as having been undergone by the person or thing indicated by the word modified. This participle ends in -ita, as vidita, having been seen:

La prezo pagita de vi estis tro granda, the price paid by you was too great. La punita infano ploras, the (having-been) punished child is crying. Mi aĉetos bonefaritajn gantojn, I shall buy well-made gloves. Li serĉis la forgesitan bileton, he looked for the forgotten ticket.

THE PERFECT PASSIVE TENSE.

190. The compound tense formed by combining the past passive participle with the present tense of the verb esti expresses an act or condition which has been undergone by the subject of the verb. It is called the perfect passive tense. The conjugation of the verb vidi in this tense is as follows:

mi estas vidita, I have been seen (I am having-been-seen). vi estas vidita, you have been seen. li (ŝi, ĝi) estas vidita, he (she, it) has been seen. ni estas viditaj, we have been seen. vi estas viditaj, you have been seen. ili estas viditaj, they have been seen.

THE PREPOSITION LAŬ.

191. In expressing that in accordance with which something is done, takes place, moves, etc., the preposition laŭ is used:

Li agis laŭ sia opinio, he acted in accordance with his own opinion. Mi faros ĝin laŭ bona metodo, I shall do it according to a good method. Laŭ kia maniero li agis? In what manner did he act? Mi marŝis laŭ la strato, I walked down (or up) the street. Li iris laŭ la rivero per tiu vojo, he went along the river by that road. Nuboj nigraj kuris laŭ la ĉielo, black clouds raced along the sky. Ĝi kuŝas laŭlonge de la domo, it lies lengthwise of the house.

THE SUFFIX -EM-.

192. The suffix -em- indicates a tendency or inclination toward that which is expressed in the root:

agema, active. mallaborema, lazy. pacema, peaceful, pacific. pensema, pensive, thoughtful.

Vocabulary.

atend-i, to wait (for), to expect. ĉial, for every reason (188). ĉiam, always (187). gazet-o, magazine, gazette. ĵurnal-o, journal, paper. kompat-i, to pity. larm-o, tear. laŭ, according to (191). manier-o, manner, way. mov-i, to move (transitive) okup-i, to occupy. pal-a, pale. polic-o, police. trankvil-a, calm, tranquil.

LA PERDITA INFANO.

Dum mi estis atendanta hieraŭ posttagmeze en la stacidomo, mi subite rimarkis palan sinjorinon kun larmoj en ŝiaj okuloj. Ŝi rigardis ĉien kun esprimo de nekaŝebla timo, kaj estis videble maltrankvila. Ŝi serĉis du aŭ tri minutojn inter la personoj ĉirkaŭ si, kaj fine ŝi vidis bluevestitan policanon, kiu estis parolanta al unu el la gardistoj. Ŝi rapide diris kelkajn vortojn al li, kaj tuj li ankaŭ komencis serĉi cie. Mi tre kompatis la ploreman sinjorinon, kaj kiam la policano preteriris, mi demandis ĉu mi ne povas helpi. Mi diris ke mi ne estos okupata (busy) ĝis la alveno de la vagonaro. Li respondis ke la filo de tiu virino estas perdita, kaj li donis al mi la sekvantan priskribon de la infano, laŭ la vortoj de la patrino: la knabo estas agema brunhara sesjarulo, kun bluaj okuloj, kaj li estas ruĝe vestita (dressed in red). Lia patrino estis ĵus aĉetinta sian bileton ĉe la giĉeto, kaj post kiam ŝi pagis la naŭdek cendojn por ĝi, subite ŝi rimarkis ke la infano ne estis kun ŝi. Kvankam ŝi jam serĉis ĉie, la filo ŝajnas ankoraŭ netrovebla. Ŝi multe timas pro li, kvankam li ĉiam estas bona knabo. Mi tuj komencis marŝi ĉien inter la personoj ĉirkaŭ mi, kaj fine eniris malgrandan ĉambron apud la horloĝo ĉe la fino de la stacidomo, kie estas vendataj tagĵurnaloj (newspapers), gazetoj kaj libroj. Tie antaŭ nemovebla tablo kovrita de brile koloritaj ĵurnaloj staris malgranda ruĝevestita knabo. Mi diris al li "Mia studema juna amiko, oni ne vojaĝas laŭ tiu metodo. Via patrino jam de longe atendas vin. Mi montros al vi kie ŝi estas." Li venis kun mi, kaj proksime de la pordo kie mi estis lasinta mian valizon staris la sinjorino. Ŝi estis ĉial ĝoja kiam ŝi vidis nin, kaj dankeme ĉirkaŭprenis la infanon.

SENTENCES FOR TRANSLATION.

1. The poor (to-be-pitied) lady whose little boy (son) was lost in the station yesterday afternoon was very uneasy about him for every reason. 2. She was pale and tearful (

plorema

) when I saw her, and looked in every direction in a most impatient manner. 3. There was an expression of fear upon her face and she went as quickly as possible to a nearby policeman, and said a few (

kelkajn

) words to him. 4. I heard the last words, and at once said to myself "It is now only ten minutes past two. 5. My train will leave (

foriros

) at half-past two, so I have time to help." 6. I said to the blue-garbed policeman "During the next (

sekvontajn

) twenty minutes I shall not be busy. Do you desire my help?" 7. He answered "Yes, you are very kind (

ĝentila

). The son of that lady has been lost. 8. According to her description, he is a yellow-haired blue-eyed five-year-old, and apparently (

ŝajne

) too restless (

movema

). 9. I shall find him as soon as possible, nevertheless I shall gladly accept your help. 10. The child is dressed in white and wears a red hat." 11. As (

ĉar

) I am not at all lazy (

mallaborema

), I went along the stationary (

nemoveblaj

) tables as-far-as the end of the station, and there I saw that-sort-of child, looking at the magazines and newspapers. 12. I led him to the lady, who with tears in her eyes was just going to telephone to her husband.

LESSON XLI.

THE DISTRIBUTIVE ADVERB ĈIEL.

193. The distributive adverb of manner, related to the distributive pronoun ĉiu, is ĉiel, in every way, in every manner:

Li povas ĉiel prepari ĝin, he can prepare it in every manner. Li estos ĉiel helpata, he will be helped in every way.

THE DISTRIBUTIVE ADVERB ĈIOM.

194. The distributive adverb of quantity, related to the distributive pronoun ĉiu, is ĉiom, every quantity, the whole, all:

Li prenis multe da sukero, sed ne ĉiom da ĝi, he took a great deal of sugar, but not all of it. Li elprenis ĉiom de la teo el la teujo, he took all of the tea out of the tea caddy.

THE PLUPERFECT PASSIVE TENSE.

195. The compound tense made by combining the past passive participle with the past tense of the verb esti expresses an act or condition which had been undergone by the subject of the verb at some point in past time. It is called the pluperfect passive tense. The conjugation of vidi in this tense is as follows:

mi estis vidita, I had been seen (I was having-been-seen). vi estis vidita, you had been seen. li (ŝi, ĝi) estis vidita, he (she, it) had been seen. ni estis viditaj, we had been seen. vi estis viditaj, you had been seen. ili estis viditaj, they had been seen.

THE FUTURE PERFECT PASSIVE TENSE.

196. The compound tense made by combining the past passive participle with the future tense of the verb esti expresses an act or condition which will have been undergone by the subject of the verb at some point in future time. It is called the future perfect passive tense. The conjugation of vidi in this tense is as follows:

mi estos vidita, I shall have been seen (shall be having-been-seen). vi estos vidita, you will have been seen. li (ŝi, ĝi) estos vidita, he (she, it) will have been seen. ni estos viditaj, we shall have been seen. vi estos viditaj, you will have been seen. ili estos viditaj, they will have been seen.

THE EXPRESSION OF MATERIAL.

197. The material out of which something is made or constructed is expressed by use of the preposition el. As in English, an adjective may be used instead of the prepositional phrase unless a verb or participle lays stress upon the fact of construction:

La tablo estas farita el ligno, the table is made out of wood. La tablo estas ligna (el ligno), the table is wooden (of wood). La infanoj konstruis domon el neĝo, the children built a house of (out of) snow. Oni faras supon el asparago, they make soup out of asparagus.

THE SUFFIX -ET-.

198. The suffix -et- indicates diminution of degree in that which is expressed by the root. It is thus in contrast to the augmentative suffix -eg- (122). Sometimes an affectionate significance is given:

beleta, pretty. dormeti, to doze. floreto, floweret, floret. lageto, pond, small lake. libreto, booklet. monteto, hill. rideti, to smile. vojeto, path.

Vocabulary.

best-o, animal. ĉiel, in every way (193). ĉiom, the whole, all (194). donac-o, gift, present. drap-o, cloth. hund-o, dog. konsist-i, to consist. leon-o, lion. lud-i, to play. material-o, material. posed-i, to own, to possess. pup-o, doll. rost-i, to roast. verŝ-i, to pour.

LA DONACO.

Mi volas doni beletan donacon al mia plej juna fratino morgaŭ, sed ju pli mi pensas pri ĝi, des pli malfacile estas decidi pri la afero. Estas duoble malfacile, ĉar ŝi jam posedas ĉiun ludilon (toy) kiun oni povas imagi. Ĉiu el ŝiaj amikoj ĝoje donacas (make presents) al tiel afabla knabino. Tamen mi iris hieraŭ matene al ludilobutiko, kaj rigardis la ludilojn tie. Multaj konsistis el diversaj pupoj, grandaj kaj malgrandaj, kaj belege vestitaj. Sed mi estas certa ke la fratineto jam posedas sufiĉe da pupoj—tial mi ne aĉetis tian ludilon, kvankam ili estas ĉiam interesaj al knabinetoj. Sur unu tablo kuŝis ĉiaj malgrandaj bestoj, faritaj el ligno, drapo, kaj diversaj materialoj. Estis ĉevaletoj, hundetoj, katetoj, kaj flavaj leonetoj. Proksime de tiuj staris malgrandaj brile koloritaj vagonaroj, kiujn oni povis rapide movi, laŭ la maniero de grandaj vagonaroj. Etaj policanoj staris apude, kaj estis ĉial malfacile elekti la plej interesan el tiom da interesaj ludiloj. Baldaŭ mi rimarkis knabineton apud mi. Ĉiel ŝi tre similis al mia fratino, kaj tial mi decidis elekti tian ludilon, kia estos elektita plej frue de la nekonata knabineto. Mi atendis trankvile, kaj eĉ legis unu aŭ du paĝojn de miaj ĵus aĉetitaj gazetoj kaj tagĵurnaloj. Fine la beleta infano estis rigardinta preskaŭ ĉiom de la ludiloj kiuj okupis la tablojn, dum la kompatinda servistino lace ŝin sekvis. Tiam la knabineto kriis "Ho, kiel beleta pupodomo! Estas litoj en la dormoĉambroj; legomoj kaj rostita viando, faritaj el papero, kuŝas sur la tablo en la manĝo-ĉambro; kaj mi vidas tie pupon, kiu certe ĵus faris la teon, kaj estas elverŝonta ĝin en tiujn tasetojn!" Tuj mi faris decidon laŭ la plezuro de la knabineto, kaj baldaŭ la pupodomo estis aĉetita por mia fratineto.

SENTENCES FOR TRANSLATION.

1. My pale delicate (malsanema) little sister is always happy when she has a new toy. 2. Her dolls were made out of cloth when she was a very little girl, because otherwise she could too easily break them. 3. But yesterday my grandmother made a present of a doll (presented a doll) to her, and since that moment she has been as happy as possible. 4. I have not seen tears in her eyes, or heard a cross (koleretan) word. 5. This new doll is made out of cloth, and its dress consists of very pretty material. 6. My sister decided that she likes it better than her other playthings, and I think that those poor (kompatindaj) other dolls will soon have been forgotten. 7. The doll seems in every way more interesting than the little animals made out of cloth or wood, which are on the table with her dolls. 8. She possesses a little dog and a little cat, and a little lion, and until yesterday she had a wooden pony. 9. The pony is already broken, and has been given away to a poor (malriĉa) child, the daughter of our laundress (lavistino). 10. My sister possesses a small train of cars which she can move everywhere, and she is very fond of (ametas) this toy. 11. There are small sacks of sand in the cars, and usually she is happy when she is pouring the sand out of one of these into another, or putting all of the sand into a box, by means of a small spoon. 12. For every reason I am doubly glad today that she is busied in this manner (tiamaniere). 13. I wish to take a walk along that pleasant path toward the hill, instead of waiting for my little sister. 14. I must buy the meat to roast for supper, before I come home from my walk.

LESSON XLII.

THE FUTURE PASSIVE PARTICIPLE.

199. The future passive participle, expressing that which will be or is about to be undergone by the person or thing indicated by the word modified, ends in -ota, as vidota, about to be seen:

La punota infano mallaŭte ploretas, the child about to be punished whimpers softly. La formovota tablo estas peza, the table about to be moved away is heavy. La domo konstruota de li estos bela, the house going to be built by him will be beautiful.

THE PASSIVE PERIPHRASTIC FUTURE TENSES.

200. The compound tenses formed by combining the future passive participle with each of the three aoristic tenses of esti represent an act or condition as about to be undergone in the present, past, or future, respectively. These are called passive periphrastic future tenses. Except when great accuracy is desired, these tenses, like those of the active voice (153) are not often used. A synopsis of vidi in the first person singular of these tenses is as follows:

Present Periphrastic Future.

mi estas vidota, I am about to be (going to be) seen.

Past Periphrastic Future.

mi estis vidota, I was about to be (going to be) seen.

Future Periphrastic Future.

mi estos vidota, I shall be about to be (going to be) seen.

THE GENERIC ARTICLE.

201. The article is placed before nouns used in a comprehensive or universal sense, indicating a whole class, kind, substance, or abstract quality. In such use it is called the generic article:

La pacienco estas laŭdinda, patience is praiseworthy. La vivo surtera estas nur parto de la vivo ĉiama, life on earth is merely a part of the life eternal. La viro estas pli forta ol la virino, man is stronger than woman.

THE SUFFIX -EC-.

202. The suffix -ec- is used to form words indicating the abstract quality of that which is expressed in the root, or formation, to which it is attached:

amikeco, friendship. ofteco, frequency. indeco, worthiness. dankemeco, thankfulness. fleksebleco, flexibility. patreco, fatherhood. patrineco, motherhood. maltrankvileco, uneasiness.

Vocabulary.

bord-o, bank, shore. brak-o, arm. fabrik-i, to manufacture. krut-a, steep. lan-o, wool. mebl-o, piece of furniture. pas-i, to pass (intrans.). pitoresk-a, picturesque. pont-o, bridge. sonor-i, to ring (intrans.). surtut-o, overcoat. sving-i, to swing, to brandish. ŝip-o, ship. ŝton-o, stone. vapor-o, steam. vetur-i, to travel (in a vehicle).

SUR LA VAPORŜIPO.

Unu el la plezuroj de la kampara vivo konsistas el la multenombraj (numerous) okazoj por veturi ĉien, kien oni volas iri, per kvietaj pitoreskaj vojoj. Ni havas ankoraŭ unu (still one, yet another) okazon por plezuro en nia vilaĝo, ĉar ni povas veturi per vaporŝipo sur la bela lago ĉe kies bordo kuŝas la vilaĝo. Hieraŭ du kuzinoj venis por viziti ĉe ni, kaj tuj post la tagmanĝo ni decidis promeni laŭ tiu pitoreska vojeto al la lago. Kiam ni alvenis al la lago, ni rimarkis ke beleta vaporŝipeto estis ĵus forironta. Tial mi aĉetis tri biletojn, kaj kiel eble plej rapide ni suriris la ŝipeton. La sonoriloj (bells) estis jam sonorintaj, kaj tuj post kiam ni transmarŝis la ponteton, de la tero al la planko de la ŝipeto, oni forprenis la ponteton. Kelkaj personoj kiuj estis ankoraŭ sur la tero kuris kun granda rapideco al la ponteto. Ili svingis la brakojn kaj la ombrelojn tre energie, sed la ŝipeto ne atendis eĉ unu minuton. La personoj ŝajnis tre koleraj pro sia malfrueco, kaj ankoraŭ pli koleraj pro la trankvila foriro de la ŝipeto. Ĉiu sur la ŝipeto ridetis, ĉar la koleremo (irascibility) estas ĉiam amuza. Tiam ĉiu komencis sin amuzi tiel, kiel li deziris. Mi estis kunportinta dikan lanan surtuton, sed pro la varmeco de la vetero mi ne bezonis ĝin, kaj lasis ĝin sur apuda seĝo. Ni atendis kun plezuro por vidi la krutajn montetojn kiuj estos videblaj tuj kiam la ŝipeto estos pasinta preter malgranda arbaro. La pitoreskeco de la belaj montetoj estas difektota, ĉar grandaj fabrikejoj estas jam konstruataj ĉe la montpiedoj. La ŝtonoj por la muroj jam kuŝas pretaj apude, kune kun grandaj stangoj kaj aliaj pecoj da ligno. Tie oni fabrikos tablojn, seĝojn, kaj aliajn meblojn el zorge elektita ligno.

SENTENCES FOR TRANSLATION.

1. It is difficult in every way to select a present for a child who already possesses enough toys. 2. In a toy-shop yesterday I examined the dolls made out of woolen cloth and other material, and also looked at the various little animals. 3. There were ponies, little dogs and little lions and camels. 4. There were also little sets of furniture (126), which consisted of tables, sofas and chairs. 5. On the tables were small plates containing vegetables, fruits and roast (189) meat, entirely made out of colored paper. 6. There were also little cups and tumblers of thin glass, into which one could pour water or milk. 7. As (ĉar) one dollar was all (194) of the money which I had in my purse, I left the shop. 8. I walked along a stony picturesque path toward the lake, swinging my overcoat on my arm, while I thought over (pripensis) the difficulty, and tried to decide what sort of present to choose. 9. The steamboat to B—— was just leaving, so I went across the footbridge (ponteto) on to the pretty little ship, while its bells were ringing, and rode an hour in the open (libera) air. 10. The shore which we passed is very picturesque, but its beauty is about to be spoiled, for a large furniture factory is going to be built between that steep hill and the lake. 11. Its proximity to the water is necessary, for water-power (akvoforto) will be used.

LESSON XLIII.

THE INDEFINITE PRONOUN.

203. The indefinite pronoun (and pronominal adjective) iu, any one, a certain one, presents the idea of some person or thing, without definitely characterizing it:

Mi parolas pri iu, kiun vi konas, I am talking about a certain one whom you know. Mi vizitis iujn el viaj amikoj, I visited some of your friends. Mi havas kelkajn pomojn, sed iuj ne estas bonaj, I have several apples, but certain ones are not good. Iuj pontoj estas bone faritaj, some bridges are well made.

204. The indefinite pronoun iu has a possessive or genitive form ies, somebody's, someone's, a certain one's:

Mi tuŝis ies brakon, I touched someone's arm. Ĉu ies surtuto kuŝas sur la tablo? Is anybody's overcoat lying on the table? Ies ludiloj estas rompitaj, someone's playthings are broken.

PARTICIPIAL NOUNS.

205. Nouns may be formed from participles, by substituting the noun ending -o for the adjectival ending -a. Such participial nouns indicate persons temporarily or non-professionally performing or undergoing that which is expressed by the root:

helpanto, one who is helping, an assistant. elpensinto, one who has thought out something, an inventor. legonto, one who is about to read. vidato, one (being) seen. sendito, one (having been) sent, an envoy. la juĝoto, the one about to be judged, the accused.

THE PREFIX EK-.

206. Sudden or momentary action, or the beginning of an action or state, is indicated by the prefix ek-:

ekdormi, to fall asleep. ekkanti, to burst into song. ekiri, to set out, to start. ekridi, to burst into a laugh ekrigardi, to glance at.

THE SUFFIX -ID-.

207. Words indicating the young of, the child of, the descendant of, are formed by use of the suffix -id-:

ĉevalido, colt (from ĉevalo, horse). hundido, puppy (from hundo, dog). katido, kitten (from kato, cat). leonido, a lion's whelp (from leono, lion). reĝidino, a king's daughter, a princess (from reĝo, king).

Vocabulary.

amas-o, heap, throng. daŭr-i, to continue. hirund-o, swallow. (bird). hom-o, human being. humor-o, temper, humor. ies, some one's (204). iu, some one (203). kugl-o, bullet. milit-i, to fight, to make war. ost-o, bone. renvers-i, to upset, to overturn. sign-o, sign, mark. tend-o, tent. tru-o, hole.

LA NESTO SUR LA TENDO.

Unufoje iu reĝo estis farinta militon kontraŭ la homoj de lando ĉe la bordo de pitoreska rivero. La soldatoj ne venis tien per vaporŝipoj, sed estis konstruintaj ponton trans la rivero, por la veturiloj (vehicles). Estis necese resti kelkan tempon apud urbo kiun la reĝo volis ekataki, kaj li havis grandan tendaron (encampment) antaŭ tiu urbo. Unu tagon en la daŭro (course) de la milito, iuj el la soldatoj pasis preter la tendo de la reĝo, laŭ la ŝtona vojeto laŭ kiu ili ĉiutage marŝis por gardi la tendaron. Unu el ĉi tiuj ekrimarkis ke hirundo estas konstruinta sian neston sur la reĝa tendo. Sur la nesto, kiu estis bone konstruita el koto, sidis trankvile la hirundo. Dum la soldatoj svingis la brakojn kaj ekridis unu post la alia, pri la kuraĝa birdo, la reĝo aŭdis ies voĉon. Li elvenis el sia tendo por eltrovi kial la parolantoj faras tiom da bruo, kaj kial ili tiel ekkriis kaj ekridis. Kiam la viroj montris al li la birdon, li diris kun bonhumora rideto, "Tiu hirundo estos mia gasto. Ĉiuj el la militistoj certe zorgos de nun pri la hirundo kaj la hirundidoj." Tial la nesto restis netuŝata en la daŭro de ĉiu batalo. Kelkaj kugloj pasis preter ĝi, sed la trankvileco de la birdo daŭris same kiel antaŭe. Fine la reĝo venkis, per kruelega batalo. Tuj la venkintoj forportis la tendojn, kune kun multaj militkaptitoj (prisoners of war). Nur la tendon de la reĝo oni lasis tie, ĉar la reĝo diris ke ĝi nun apartenas al la hirundo. Ĝi jam estis malnova kaj eluzita, tra kiu la pluvo eniris per multe da truoj. Sed ĝi ankoraŭ staris, ĝis iu tago somera kiam la hirundidoj povis jam bone flugi. Tiam la vento subite renversis ĝin, kaj ĝi ekfalis, kaj kuŝis, amaso da ĉifonoj, inter multe da kugloj, homaj ostoj, kaj la ceteraj malgajaj postsignoj (traces) de ies venko sur la batalejo.

SENTENCES FOR TRANSLATION.

1. There is a pretty story about a swallow which built its nest for its young (idoj) on the king's tent. 2. The soldiers who were walking along the steep path past the tent glanced at it, and caught sight of (206) the bird. 3. Some of them burst into a laugh, and gestured (svingis la brakon) toward the bird, to point it out to their comrades. 4. The good-humored king put on a thick woolen overcoat, and came out of his tent, to inquire why his soldiers were conversing so noisily there. 5. The tent was an expensive one, and contained handsome furniture, as well as (kaj ankau) a bell which always rang as soon as (tuj kiam) one touched it. 6. The king immediately noticed the swallow's nest, and said with an amiable smile "Surely such a courageous bird is a worthy (154) guest for a king." 7. The warriors (172) cared for the swallow as much as possible during the course of the war. 8. When the victors departed, they left that tent there. 9. Finally the wind upset it, and it fell to the ground. 10. The young swallows already could fly, by (je) that time. 11. The battleground is covered with bullets, piles of human bones, and similar melancholy signs of war. 12. War (201) is wicked and shameful (154). 13. Why do kings and princes wish to make war upon each other (180)? 14. When their sons have gone away to (make) war, the mothers of the soldiers are very uneasy. 15. Perhaps those sons will be prisoners of war.

LESSON XLIV.

THE INDEFINITE ADJECTIVE.

208. The indefinite adjective, related to the indefinite pronoun iu, is ia, of any kind, some kind of, a certain kind of, expressing indefinitely the quality of a person or thing:

Estas ia birdo sur tiu arbo, there is a bird of some sort on that tree. Mi vidis iajn ostojn sur la tero, I saw some kind of bones on the ground. Estas ia homo en tiu tendo, there is some sort of human being in that tent.

THE INDEFINITE ADVERB OF PLACE.

209. The indefinite adverb of place, related to the indefinite pronoun iu, is ie, anywhere, somewhere, in (at) a certain place. If the verb in the sentence expresses motion toward the place indicated by ie, the ending -n is added (121):

Ie en tiu arbaro estas leono, somewhere in that forest is a lion. Ie malantaŭ la soldatoj vi trovos amason da kugloj, somewhere behind the soldiers you will find a heap of bullets. La hirundo flugis ien, the swallow flew somewhere (in some direction). Mi iros ien, sed mi ankoraŭ ne scias kien, I am going somewhere, but I do not yet know where.

PREDICATE NOMINATIVES.

210. An adjective may stand in predicate relation to the direct object of a transitive verb, as well as to the subject of an intransitive verb (19). Such a predicate adjective, agreeing in number (21) with the object of the verb, but remaining in the nominative case, indicates the result produced by the verb upon the object, or the condition, quality or temporary state in which this object is found:

Li faris la mondon feliĉa, he made the world happy (made-happy the world). Mi lasis la knabon trankvila, I left the boy calm (undisturbed). Mi trovis la truon jam farita, I found the hole already made. Mi lasis ilin bone punitaj, I left them well punished.

211. A noun may be used similarly in predicate relation after a transitive verb, as well as after an intransitive verb (20):

Ŝi nomis sian filinon Mario, she named her daughter Mary. Oni elektis tiun reprezentanto, they elected that one representative. Mi vidos lin venkinto, I shall see him a conqueror. Mi trovis lin ŝtelisto, I found him a thief.

Vocabulary.

anonc-i, to announce. ia, some kind of (208). ie, somewhere (209). just-a, upright, just. klar-a, distinct, clear. kresk-i, to grow. oportun-a, convenient. paŝt-i, to feed (flocks, etc.). plend-i, to complain. proces-o, legal process. rajt-o, right, privilege. ripar-i, to mend, to repair. sufer-i, to suffer. ŝnur-o, string.

LA ĈEVALO KAJ LA SONORILO.

Unufoje en malgranda urbeto (town) en Italujo, la reĝo, kiun oni estis nominta Johano, metis grandan sonorilon en la vendejon. Li anoncis ke ĉiu plendanto pri maljusteco havos la rajton alvoki (to summon) juĝiston per tiu sonorilo. Tiam la juĝisto faros proceson en la juĝejo pro tiaj plendantoj. Oni multe uzis la sonorilon, laŭ la anonco de la reĝo, kaj multe da plendantoj ricevis justecon. Sammaniere, granda nombro da maljustuloj estis punata per ĝia helpo. Kiam okazis ke iu homo montris sin maljusta al alia, ĉi tiu anoncis la aferon per la oportuna sonorilo. Kiam iu faris la edzinon malfeliĉa, la sonorilo tuj sonoris por anonci ŝiajn suferojn, kaj por alvoki la juĝiston. Fine, oni tiom uzis la sonorilon justecan, ke la ŝnurego (rope) estis tute eluzita, kaj ĝia lasta uzinto okaze forrompis ĝin. Sed iu preterpasinto vidis la duonon de la ŝnurego kuŝanta sur la tero, kaj riparis ĝin per kelkaj branĉetoj de apuda arbo. Li pensis en si "Iu plendonto nun trovos ĝin preta por esti uzata." Rimarkinde, la branĉetoj ne velkis, sed restis verdaj, kaj kreskis kiel antaŭe.

En la sama urbo loĝis riĉulo kiu estis forvendinta preskaŭ ĉiom de siaj domoj, ĉevaloj, ĉevaletoj, ĉevalidoj, hundoj kaj multekostaj vestoj, ĉar en sia maljuneco li amis nur la monon, kaj tiun li amegis. Li ankoraŭ posedis nur unu maljunan ĉevalon, kaj fine li forsendis eĉ tiun, por sin paŝti laŭ la vojo. En la daŭro de la tago, la ĉevalo ekrimarkis la branĉetojn kreskantajn sur la ŝnurego de la sonorilo. Tuj ĝi kaptis la branĉetojn, por manĝi ilin, kaj tuj la juĝisto aŭdis la sonorilon klare sonoranta. Li rapidis al la vendejo, kaj laŭte ekridis kiam li vidis ies ĉevalon tie. Li decidis puni la riĉulon ĉar tiu ĉi ne donis sufiĉe por manĝi al la maljuna militĉevalo.

SENTENCES FOR TRANSLATION.

1. The horse caught sight of the twigs with which a passer-by had mended the bellrope. 2. Because it wished to eat the green leaves, it seized the rope, and the bell immediately rang loudly and clearly. 3. The horse almost upset the poles which supported (160) the roof over the bell of-justice. 4. Any one (173) had the right to use this bell, to announce any kind of injustice. 5. The judge burst into a laugh as soon as he saw that sort of plaintiff standing there. 6. More often he saw human beings as plaintiffs, instead of animals. 7. When a laborer showed himself unkind to his wife and children, they could announce their sufferings by means of the convenient bell. 8. People called it the bell of justice. 9. According to everyone's opinion, it is the duty of a just judge to punish evildoers and unjust persons. 10. He decided that he would institute proceedings (faros proceson) against the owner (205) of the horse. 11. The man had driven away the horse, and it was grazing (sin paŝtanta) along the road. 12. It was some one's duty to give some sort of home to his horse. 13. The judge said, "I will find out whose horse that poor beast is, and will put a mark opposite the name of that man. I will not leave him alone (trankvila), but will show myself very severe."

LESSON XLV.

THE INDEFINITE TEMPORAL ADVERB.

212. The indefinite temporal adverb, related to the indefinite pronoun iu, is iam, sometime, any time, ever, once upon a time:

Iam mi rakontos la aferon al vi, sometime I will tell you the affair. Reĝo iam loĝis tie, a king once (upon a time) dwelt there. Ĉu vi iam faris proceson kontraŭ li? Did you ever go to law against him?

THE INDEFINITE ADVERB IAL.

213. The indefinite adverb of motive or reason, related to the indefinite pronoun iu, is ial, for any reason, for some reason, for certain reasons:

Ial li ne riparis la tendon, for some reason he did not repair the tent. Ĉu vi opinias ke ial li maljuste suferas? Do you think that for any reason he is suffering unjustly?

CAUSATIVE VERBS.

214. The suffix -ig- is used to form verbs indicating the causing, rendering or bringing about of that which is expressed in the root or formation to which it is attached. Verbs containing the suffix -ig- are called causative verbs and are always transitive (22).

a. Causative verbs from adjectival roots indicate that the quality or condition expressed in the root is produced in the object of the verb:

dolĉigi, to sweeten, to assuage (from dolĉa, sweet). moligi, to soften (from mola, soft). plilongigi, to lengthen, to make longer (from pli longa, longer). faciligi, to facilitate (from facila, easy). beligi, to beautify (from bela, beautiful).

b. Causative verbs from verbal roots indicate that the action expressed in the root is made to take place:

dormigi, to put to sleep (from dormi, to sleep). konigi, to make acquainted with (from koni, to know). mirigi, to astonish (from miri, to wonder). mortigi, to kill (from morti, to die).

c. Causative verbs may be formed from noun-roots, prepositions, adverbs, prefixes and suffixes whose meaning permits:

amasigi, to amass, to heap up (from amaso, pile). kunigi, to unite, to bring together (from kun, with). forigi, to do away with (from for, away). ebligi, to render possible (-ebl-, 161).

EMPHASIS BY MEANS OF JA.

215. The emphatic form of the verb, expressed in English by "do", "did", as in "I do study", "I did find it", "Do tell me", and by adverbs such as "certainly", "indeed", etc., is expressed in Esperanto by placing the adverb ja, indeed, before the verb:

Vi ja mirigas min! You do astonish me! Li ja estas justa juĝisto, he is indeed an upright judge. Li ja havis tiun rajton, he did have that right.

Vocabulary.

akompan-i, to accompany. danĝer-o, danger. gvid-i, to guide. ial, for some reason (213). iam, sometimes (212). indiferent-a, indifferent. ja, indeed (215). kred-i, to believe. salt-i, to leap, to jump. tir-i, to draw, to pull.

ĈE LA MALNOVA PONTO.

Iam loĝis en nia urbeto junulo kiu havis afablan pli junan fratinon. Unu tagon en la daŭro de la bela printempa vetero la junulo invitis la fratinon veturi ien en veturilo tirata de du ĉevaloj. La invito ĝojigis la knabinon, kaj ŝi respondis ke ŝi kun plezuro akompanos la fraton. Tuj ŝi pretigis sin por iri, kaj ili ekveturis. Ili pasis preter pitoreskaj kampoj kaj arbaretoj, kaj fine alvenis al ponto trans la rivero. Ili kredis ĝin malnova kaj ne tre forta, kaj ial la junulino estis treege timigita (frightened). "Ho, kara frato," ŝi ekkriis, kun eksalteto pro timo, "tiu ponto ja estas danĝera! Mi deziras marŝi trans ĝin, ĉar iam la pezeco de unu persono estos tiom tro multe por veturilo sur malforta ponto!" Sed la timemaj petoj de lia fratino ŝajne kolerigis la junulon, kaj li respondis malafable, "Nu, vi ja mirigas min! Vi montras vin tre malsaĝa, ĉar la konstruintoj de tiu ponto certe faris ĝin sufiĉe forta por tia veturilo kia la nia. Ne estos necese eksalti de ĝi, kaj piede transiri la ponton." Tiamaniere li penis trankviligi la kompatindan knabinon, sed tiaj vortoj nur silentigis ŝin, kaj ŝi komencis mallaŭte ploreti. Tamen la frato montris sin indiferenta al ŝiaj timemaj sentoj, kaj tute malatentis ŝiajn larmojn. Li gvidis la ĉevalojn rekte trans la ponton, dum la fratino atendis la bruegon de rompigita ligno, kaj imagis ke ŝi estas tuj mortigota. Tamen, la ponto estis tiel forta kiel la junulo estis klariginta, kaj tute ne estis danĝera. Sed pro la malafableco de la frato al la fratino, ili tute ne agrable pasigis la ceterajn horojn de la posttagmezo, malgraŭ la beleco de la vetero kaj de la kamparo.

SENTENCES FOR TRANSLATION.

1. Somewhere in that same town, there lived another youth, who also had an amiable sister. 2. One convenient day, she accompanied him for a ride in a vehicle drawn by a fast horse. 3. When they reached (alvenis al) the bridge, this girl also was frightened for some reason, the same as the girl in the other story. 4. She said "I do not intend to complain, but the carriage will certainly be too heavy while we are in it. I am afraid that that bridge is dangerous, so I will jump out and walk. I will also pick (kolektos) some sort of flowers, among the flowers growing there, near where someone's horses are grazing. I will not delay (atendigi) you long." He replied, "That bridge is entirely safe (nedanĝera) but instead of explaining (making-clear) to you about it, I will lead the horse across the bridge, while you walk across, for I am not indifferent to your fear." Then he helped his sister get out (eliri) of the carriage, and guided the horse across. Then he said with a pleasant smile, "It was not necessary to cross on foot." She replied, "No, but you showed yourself a courteous brother, and were very patient." Then they rode on (antaŭen), and talked to each other very amiably.

LESSON XLVI.

THE INDEFINITE ADVERB IEL.

216. The indefinite adverb of manner, related to the indefinite pronoun iu, is iel, somehow, in any way, in some (any) manner:

Mi penis vin iel gvidi tien, I tried somehow to guide you thither. Iel ni anoncos la decidon, we shall announce the decision in some way.

THE INDEFINITE ADVERB IOM.

217. The indefinite adverb of quantity, related to the indefinite pronoun iu, is iom, some, any quantity, a certain amount:

Ĉu vi havas iom da tempo? Have you some time? Ŝi varmigos iom da akvo, she will heat some water. Tiu metodo estas iomete danĝera, that way is a little dangerous (198). La ŝnuro estas iom tro longa, the string is somewhat too long.

THE SUFFIX -AD-.

218. The suffix -ad- is used to form words indicating that the action expressed in the root is continuous, habitual or repeated.

a. Verbs formed with the suffix -ad- are called frequentative verbs, and may often be translated by the root meaning, preceded by "keep (on)", "used to", etc.:

frapadi, to keep knocking, to knock repeatedly. rigardadi, to keep on looking, to gaze. vizitadi, to keep visiting, visit repeatedly, frequent, haunt. Antaŭ du jaroj ŝi tre dolĉe kantadis, two years ago she used to sing very sweetly.

b. Nouns formed with the suffix -ad- are often equivalent to English verbal nouns ending in -ing, and (with the generic article, 201) may replace the infinitive as subject (130) and sometimes as object (29):

kriado, crying, shouting (from krio, cry, shout). movado, motion, movement in general (from movo, a movement). pafado, shooting, fusillade (from pafo, a shot). parolado, a speech, address (from parolo, a word spoken). pensado, thought, contemplation (from penso, a thought). La promenado donas plezuron, the taking of walks gives pleasure. Mi preferas la legadon de tiaj libroj, I prefer the reading of (to read) such books.

THE USE OF MEM.

219. The invariable pronoun mem, self, selves, is intensive, and lays stress upon the substantive which immediately precedes it, or which it obviously modifies. (The combination of mem with personal pronouns must not be confused with reflexive pronouns, 39, 40):

Mi mem akompanos vin, I myself shall accompany you. La gvidisto mem perdis la vojon, the guide himself lost the way. Mi kredos al la viro mem, I shall give credence to the man himself. La viroj mem defendis sin, the men themselves defended themselves. Ĝi pendas sur la muro mem, it hangs on the very wall (the wall itself). Ŝi venis mem por vidi vin, she came herself to see you. Mi ekvidis la ŝteliston mem, I caught a glimpse of the thief himself.

Vocabulary.

Arĥimed-o, Archimedes. ban-i, to bathe (trans.). fals-i, to debase, to forge. Hieron-o, Hiero. honest-a, honest. ide-o, idea. iel, somehow (216). iom, some (217). ĵet-i, to throw, to cast. kompren-i, to understand. kron-o, crown. lev-i, to lift, to raise. lok-o, place. mem, self, selves (219). or-o, gold. Sikeli-o, Sicily.

ARĤIMEDO KAJ LA KRONOJ.

Iam bonekonata reĝo, nomita Hierono, vivadis en granda urbo en Sikelio, kiu estas sudokcidenta de Italujo. Li suspektis ke iam la kronfaristoj, kiuj fabrikadis kronojn por li, ne uzis ĉiom de la oro donita al ili de la reĝo, sed falsadis ĝin per la uzado de iu alia materialo. Tamen, Hierono ne povis per si mem eltrovi ĉu oni falsadas la oron. Tial li venigis grekan klerulon, kies nomo estis Arĥimedo, kaj rakontis al li sian timon pri la falsita oro. Arĥimedo certigis lin ke iel li ja eltrovos pri la falsado, kaj helpos la reĝon kontraŭ la falsintoj, kiuj estis tiel indiferentaj al la honesteco. Ĉiutage li multe pensadis pri la afero, sed ju pli longe li pensadis, des malpli sukcesaj estis liaj penoj, ĝis iu tago, kiam li okaze faris interesan eltrovon. Li estis ĵus baninta sin, kaj subite ekrimarkis ke dum li mem restis en la akvo, ial ŝajnis esti iomete pli multe da akvo en la banujo ol antaŭe. Tuj li komprenis ke lia korpo estas forpuŝinta iom de la akvo el ĝia loko. Li komprenis ke tiom da akvo estas elpuŝita, kiom antaŭe estis en tiu loko kie li mem estas. Tia levado de la akvo per lia korpo donis al li saĝan ideon, kaj li prenis en la mano du aŭ tri orajn kronojn. Li ĵetis ilin unu post la alia en la banujon, kaj zorge rimarkis al kiu alteco ĉiu el ili levis la akvon. Tiam li eltiris ilin, kaj enmetis la kronon pri kiu Hierono estis plej suspektema. Li rimarkis ke ĉi tiu ne tiel alten levis la akvon, tial li estis certa ke la oro en ĝi estas multe falsita. Oni diras ke kiam li eltrovis ĉi tiun metodon por montri la falsadon de la malhonestaj kronfaristoj, li eksaltetis pro ĝojo kaj ekkriis "eŭreka," kiu estas la greka vorto por "mi estas trovinta." Tiun saman vorton oni ankoraŭ nun uzadas en la angla lingvo.

SENTENCES FOR TRANSLATION.

1. Several centuries ago, a rich and powerful (multepova) king, named Hiero, lived in Sicily. 2. Sometimes he was suspicious about the crown-makers who wrought (faris) crowns for him, out of the gold which he himself gave them. 3. He wondered whether these men were honest. 4. He suspected that perhaps (eble) they did not use all of the gold which was given them, but kept some of it for themselves. 5. He could not of himself (per si mem) discover whether they were debasing the gold in his crowns, so he summoned a wise man from (el) Greece. 6. To this well-informed man, whose name was Archimedes, he made clear his fears. 7. Archimedes assured the king that he would find out somehow about the matter. 8. He meditated several hours every day, and tried to discover a satisfactory (kontentiga) method, but for some reason he did not succeed. 9. One day, however, when he was bathing (himself), he noticed that there seemed to be a little more water in the bathtub when he himself was in it, than before. 10. The rising of the water gave him an idea. 11. He threw the crowns one after another into the water, and noticed how much water each displaced. 12. In this manner (tiamaniere) he understood how much each had been alloyed by the local (lokaj) crown-makers, whom Hiero soon threw into prison (la malliberejon).

LESSON XLVII.

THE NEGATIVE PRONOUN.

220. The negative pronoun (and pronominal adjective) is neniu, no one, nobody, no (formed of ne and iu, with a medial n inserted for the sake of euphony):

Neniu el vi komprenas min, no one of you understands me. Mi trovis neniun preta por iri, I found nobody ready to go. Li havis neniun honestan serviston, he had no honest servant.

221. The negative pronoun neniu has a possessive or genitive form, nenies, nobody's, no one's:

Ĉies afero estas nenies afero, everybody's affair is nobody's affair. Li laŭdos nenies ideojn, he will praise no one's ideas.

THE ADVERBIAL PARTICIPLE.

222. A participle may be equivalent not only to a clause describing or determining the substantive modified, as in la parolanta viro, the man who-is-talking, la sendota knabo, the boy who-will-be-sent, but also to an adverbial clause.

Such a participle has for its subject the subject of the verb in the sentence (though not in attributive or predicate relation with it), and indicates some relation of time, cause, manner, situation, etc., between the action of the participle and that of the main verb in the sentence. An adverbial participle is given the ending -e:

Ĝojante, mi ridis, rejoicing, I laughed. Forironte, ni adiaŭis lin, being about to depart, we bade him farewell. Baninte la infaneton, ŝi dormigis ĝin, after bathing (having bathed) the baby, she put it to sleep. Estante ruzaj, ili falsis la oron, being sly, they debased the gold. Tiel helpate de vi, mi sukcesos, thus helped by you, I shall succeed. Silentigite de li, ili ne plendis, (having been) silenced by him, they did not complain. Punote, li ekkriis, being about to be punished, he gave a cry. Ne parolinte, li foriris, without speaking (not having spoken), he left. Li venis, ne vokite, he came without being (came not-having-been) called.

THE PREFIX RE-.

223. The prefix re- indicates the repetition of an action or state, or the return of a person or thing to its original place or state. (Cf. English prefix re-; meaning either "again" or "back.")

rekapti, to recapture. renovigi, to renew. rekoni, to recognize. ĝis la revido, au revoir. ree, again, anew. rebrili, to shine back, to reflect. reteni, to hold back, to retain. reveni, to come back, to return. reiri, to go back, to return. reĵeti, to throw back, to reject.

Vocabulary.

brul-i, to be in flames, to burn. cilindr-o, cylinder. detru-i, to destroy. fam-a, famous. filozof-o, philosopher. fizik-o, physics. insul-o, island. maŝin-o, machine. nenies, nobody's (221). neniu, no one (220). problem-o, problem. Sirakuz-o, Syracuse. spegul-o, mirror. ŝraŭb-o, screw.

LA FILOZOFO ARĤIMEDO.

Eble neniu greka klerulo estis pli fama ol la filozofo Arĥimedo. Longe studadinte la problemojn de la geometrio kaj de la fiziko, li faris multe da eltrovoj. Li tiel multe komprenis pri la uzado de la levilo (lever) ke oni rakontas la sekvantan rakonteton pri li: Li diris al la reĝo Hierono "Kiam oni donos al mi lokon sur kiu mi povos stari, mi mem ekmovos la mondon per mia levilo!" Zorge ekzameninte la ecojn (202) de la ŝraŭbo kaj de la cilindro, li elpensis diversajn maŝinojn en kiuj ŝraŭboj kaj cilindroj estas iamaniere kunigitaj. Uzante unu el tiuj maŝinoj, oni povis facile puŝi al la akvo la ŝipojn (necese konstruitajn sur la tero); kiujn antaŭe la viroj mem enpuŝis en la akvon, kun multe da laboro, aŭ tiris tien per ĉevaloj. Uzante alian maŝinon elpensitan de tiu greko, oni povis levi akvon de unu loko al alia. Ankoraŭ nun oni nomas tian maŝinon la "ŝraŭbo de Arĥimedo." En la daŭro de granda militado kontraŭ la urbo Sirakuzo, sur la insulo Sikelio, Arĥimedo elpensis diversajn maŝinojn por helpi la Sirakuzanojn. Vidinte ke la sunlumo rebrilas de spegulo, li faris el speguloj maŝinon per kiu li ekbruligis (set on fire) la ŝipojn de la malamikoj. Ĉi tiuj, ne komprenante kiamaniere la ŝipoj ekbrulis, estis multe timigitaj. Sed eĉ helpite de Arĥimedo la Sirakuzanoj ne venkis. Post iom da tempo, la malamikoj kaptis kaj tute detruis la urbon Sirakuzon. Nenies domo restis netuŝita, kaj centoj da personoj estis mortigataj. Oni ne scias per kia morto Arĥimedo mortis, sed eble la malamikoj, iel rekoninte la elpensinton de la spegulmaŝino, ĵetis lin en la maron aŭ alimaniere lin mortigis.

SENTENCES FOR TRANSLATION.

1. The Greek philosopher Archimedes was not only famous long ago, among his contemporaries (167, b, 132), but even today his name is well known everywhere. 2. No one's knowledge about the problems of geometry and physics was greater. 3. No one understood better the properties of the cylinder and the screw. 4. Having studied these properties a long time, and having meditated a great deal about them, he understood them a little (217) better than any one else (iu alia). 5. The story about the debasing of the gold crowns has already been told. 6. There is another anecdote, namely (nome), that he remarked to Hiero, king of Syracuse, that with a lever he would move the world, as soon as he had a place on which he himself could stand. 7. Having discovered how (kiamaniere) the sunlight is reflected by a mirror, and heats the wood upon which it shines, he invented a machine made out of mirrors. 8. Aided by this machine, the Syracusans were able to set on fire the wooden ships of the enemy. 9. The enemy, however, were not repulsed from the island, but at once rebuilt and repaired their ships, and sent them back to attack the city again. 10. Finally, having captured the city, they destroyed it, and killed a large number of the inhabitants (loĝantoj), also Archimedes himself.

LESSON XLVIII.

THE NEGATIVE ADJECTIVE.

224. The negative adjective, related to the negative pronoun neniu, is nenia, no kind of, no sort of, expressing a negative idea concerning the quality of a person or thing:

Mi havas nenian spegulon, I have no sort of mirror. Nenia problemo estas tro malfacila por li, no sort of problem is too difficult for him.

THE NEGATIVE ADVERB OF PLACE.

225. The negative adverb of place is nenie, nowhere. The ending -n may be added, as to other adverbs (121), to indicate direction:

Nenie estas pli bona maŝino, nowhere is there a better machine. Mi iros nenien morgaŭ, I shall go nowhere tomorrow.

THE NEGATIVE TEMPORAL ADVERB.

226. The negative adverb of time is neniam, never, at no time:

Neniam vivis pli fama filozofo, there never lived a more famous philosopher. Vi neniam trovos tiajn ŝraŭbojn aŭ cilindrojn, you will never find that kind of screws or cylinders.

THE SUFFIX -AĴ-.

227. The suffix -aĵ- is used to form concrete words. It is thus in contrast to the abstract-forming suffix -ec- (202).

a. A word formed from a verbal root by means of the suffix -aĵ- expresses a concrete example of a thing which undergoes (or, in the case of intransitives, results from) the action indicated in the root:

konstruaĵo, a building. sendaĵo, consignment, thing sent. manĝaĵo, food. kreskaĵo, a plant, a growth. rebrilaĵo, a reflection. restaĵo, remainder.

b. A word formed from an adjectival root or formation by means of the suffix -aĵ- indicates a thing characterized by or possessing the quality expressed in the root or formation to which it is attached:

belaĵo, a thing of beauty. maljustaĵo, an injustice. mirindaĵo, a marvel. okazintaĵo, an occurrence.

c. A word formed from a noun-root by means of the suffix -aĵ- indicates a thing made or derived from that which is expressed in the root:

sukeraĵo, a sweet, confection. ovaĵo, an omelet. oraĵo, a gold object. araneaĵo, a spider-web.

THE ADVERB JEN.

228. The adverb jen, behold, here, there, is used to point out or call attention to something:

Jen estas la problemo! There is the problem! Jen la filozofo! Behold the philosopher! Jen ŝi ludas, jen ŝi studas, now she plays, now she studies. Mi faris ĝin jene, I did it as follows. Mi agis laŭ la jena metodo, I acted in the following way. Li diris la jenajn vortojn, he spoke the following words.

Vocabulary.

aranĝ-i, to arrange. art-o, art. ber-o, berry. jen, there, behold (228). ĵaluz-a, jealous. konkurs-o, competition. lert-a, skilled, clever. nenia, no kind of (224). neniam, never (226). nenie, nowhere (225). pentr-i, to paint. postul-i, to demand. precip-a, principal, chief. regul-o, rule. tromp-i, to deceive. vin-o, wine.

DU ARTKONKURSOJ.

Vivadis en Grekujo antaŭ multaj jarcentoj du lertaj famaj pentristoj. Ili estis reciproke ĵaluzaj, kaj neniam povis interparoli paceme. Ne povinte decidi la problemon, kaj eltrovi kiu el ili estas la plej lerta, ili fine aranĝis konkurson pri la pentrado. Laŭ ĝiaj reguloj, ĉiu el ili pentris pentraĵon, por montri sian lertecon. Unu pentris teleron da vinberoj (grapes). Ĝi estis tiel mirinde kolorigita ke eĉ la birdoj venis kaj penis ĝin manĝi, pensinte ĝin ne nur pentraĵo, sed la vinberoj mem. "Nenia pentraĵo povos superi la mian," ĝojege ekkriis la pentristo, "jen, la birdoj mem rekonas mian lertecon!" Tiam li diris al la alia artisto, "Nu, kial vi ne fortiras tiun kurtenon? Mi volas rigardi vian pentraĵon." La dua pentristo respondis kun rideto, "Jen estas mia pentraĵo. Nenie apud vi estas kurteno, sed vi vidas nur pentraĵon de kurteno antaŭ tiu konstruaĵo." Tre mirigite, la pentrinto de la vinberoj diris "Vi ja superas min en la pentrado. Mi trompis la birdojn per mia pentraĵo, sed vi trompas eĉ aliajn artistojn! Tia lerteco estas ja mirindaĵo!"

Oni rakontas similan okazintaĵon pri fama artisto kiu pentris multe da pentraĵoj por Aleksandro Granda. Malgajninte en konkurso kontraŭ iuj aliaj artistoj, li opiniis ke la juĝintoj estas maljustaj al li, precipe pro la ĵaluzeco. Li ekkriis "Ĉar niaj pentraĵoj estas bildoj de ĉevaloj, ili certe postulas ĉevalajn juĝantojn!" Tial oni enkondukis du aŭ tri ĉevalojn. La ĉevaloj, tute ne rigardinte la pentraĵojn de la aliaj artistoj, kuris rekte al tiu de la plendinta artisto, kaj klare montris sian rekonadon de la tie pentritaj ĉevaloj. Surprizite, oni diris "Jen estas justaj juĝantoj!" Tuj oni laŭdis la pentriston kaj severe punis la malhonestajn homajn juĝintojn.

SENTENCES FOR TRANSLATION

1. Syracuse was the largest city on the island of Sicily. 2. The famous philosopher and physicist Archimedes lost his life when that city was destroyed and entirely burned. 3. At least, no sort of trace of him seems to have been found after that occurrence. 4. Never, perhaps, was there a more learned man in Syracuse. 5. Greece was also famous for its skilled painters, and there are many anecdotes about them. 6. A painter who failed in a certain competition believed that none of the judges had been just to him. 7. He exclaimed "Behold this iniquity (injustice)! Nowhere can I find a human being who is not jealous. 8. Since the paintings are chiefly of horses, do they not require horses for judges?" 9. His proposal was accepted (54), and some horses were led in. 10. Without noticing (222) the other paintings, the horses walked at once to the picture of the unsuccessful artist, and showed immediate recognition of the horses painted there. 11. This act showed which competitor (konkursinto) was the most skilful. 12. The painter, having deceived the horses, as another artist had once deceived birds by a picture of grapes, said "Animals decide not by rules, but by feelings."

LESSON XLIX.

THE NEGATIVE ADVERBS NENIAL, NENIEL, NENIOM.

229. The negative adverb of motive or reason, related to the negative pronoun neniu, is nenial, for no reason: