I.

Ligging.—Bevolking.—Luchtgestel en gezondheidstoestand.—Handel en fabriekwezen.—Voorkomen, kleeding en karakter van den Venetiaan.

Venetië ligt, aan het noordelijke uiteinde eener naar die stad genoemde golf, in eene lagune: eene soort van binnenmeer, dat van de Adriatische zee gescheiden is door strooken laag land, lidi geheeten. Om deze lidi tegen den golfslag te beveiligen, heeft men onder anderen een reusachtigen dam (murazzi) gebouwd, die eene lengte van 11,350 voet heeft en, evenals al de bouwwerken te Venetië, op eiken paalwerk rust; dat zeventig voet breed is, terwijl de wal, die daarop omhoog rijst, negen voet boven middelbaren waterstand uitsteekt.

De stad, die ruim twee uren in omvang heeft, telde in 1857 eene bevolking van 118,172 zielen, die echter sedert, ten gevolge van een sterk uitwijken der ingezetenen, waarschijnlijk eene niet onbelangrijke vermindering heeft ondergaan; eene bevolking, onder welke zich nauwelijks 140 Protestanten en 7000 Joden bevinden, en die overigens schier uitsluitend roomsch-katholiek is. Daarentegen waren onder dit cijfer begrepen 12,250 Duitschers, vermoedelijk voor een groot deel manschappen der bezetting en beambten. In den bloeitijd der republiek beliep de bevolking der hoofdstad ongeveer 200,000 zielen.

De stand van den thermometer is er, gemiddeld, over het geheele jaar 55°, des winters 38° en des zomers 73° F. In en rondom de hoofdstad is de winter zeer zacht, en reeds in 't laatst van Februari kondigt de lente hare terugkomst aan. Dit neemt echter niet weg dat de lagunen dikwijls bevriezen. Meestal valt er in het wintergetijde veel regen. In Juni en Juli wordt de hitte reeds des morgens regelmatig door den noordewind getemperd; terwijl des avonds een warme zuidoostewind (sirocco) waait, die hier echter zelden drukkend of bedwelmend is. De streek is zeer gezond, en de ziekten die er voorkomen, hebben in den regel een goedaardig karakter.

Ofschoon de venetiaansche handel niet meer dan een schaduw is van wat hij in vroeger eeuwen was, zoo heeft er in de hoofdstad betrekkelijk nog een aanmerkelijk vertier plaats. In 1863 bedroeg de invoer ongeveer 50 en de uitvoer omtreeks 30 mill. florijnen; terwijl de eerste te Triëst over hetzelfde tijdvak ruim 85 beliep, en de laatste ruim 83 mill. florijnen. Er vielen in 1863 te Venetië 3292 schepen en stoombooten binnen, te zamen 312,275 ton metende. De koopvaardijvloot bestond in het genoemde jaar uit 1546 vaartuigen, nagenoeg 38,000 ton metende en met 5515 koppen bemand.

Het fabriekswezen van Venetië breidde zich in de laatste jaren uit. In de middeleeuwen bezat de republiek den alleenhandel vooral in spiegels en glaswerk; thans vindt men er vele fabrieken van goud- en zilverstof, fluweel, zijde, kousen, kant, vernis, kralen en kunstparelen, spiegels, bijouteriën, waskaarsen en zeep.

Wat lichaamsbouw betreft, doet de Venetiaan niet voor zijne italiaansche naburen onder. Vooral de vrouwen onderscheiden zich door eene rijzige, welgevormde gestalte, door schoone oogen en tanden, en meerendeels ook door fraaie, regelmatige gelaatstrekken. De vrouwelijke bevolking der hoofdstad munt nog boven die van de overige deelen der voormalige republiek uit door fijnheid van trekken en blankheid van vel, door een bevalligen tred en innemende manieren.

De vroegere karakteristieke volksdracht, tot zelfs Bladzijde 27de mantel, is ook hier geheel verdwenen en door de gewone europeesche modes vervangen. De venetiaansche schoonen hebben evenwel den korten, zwart kanten sluier als hoofddeksel nog niet laten varen, en droegen dien in 1865 nog bij wijze van nationale leus, zelfs algemeener dan ooit. De wijze waarop zij zich daarmede tooien is dikwijls zeer schilderachtig. Mutsen zijn niet onder de vrouwen in zwang, en ook de bedaagde matronen laten het vergrijsde hoofdhaar onbedekt, 't geen haar voorkomen, over 't geheel genomen, niet behaaglijker maakt.

De geaardheid van den Venetiaan is vroolijk, soms tot in het luidruchtige, niet vrij van moedwilligheid, zorgeloos en zeer tot zinnelijke genietingen overhellende. Hij behelpt zich te huis, om buitenshuis te kunnen schitteren. Overigens is hij goedhartig, voorkomend en minzaam in den omgang, vooral omtrent vreemdelingen; wel buigzaam en lijdzaam, maar getergd of tot het uiterste gebracht, ook onverzettelijk en tot alles in staat. De aristokratische trots, waardoor voorheen de hoogere standen zich kenmerkten, is, ten gevolge van den val der oude staatsregeling, grootendeels gebroken.