6. Reformationsfest Fr. Bardey, Pastor in Wismar.

Römer 1, 16-17. Ick schäm mi nich wegen dat Evangelium von Christus, denn dat is ’ne Kraft von Gott, dei selig makt all, dei doran glöwen, de Juden vörut un ok dei Griechen. Wil dorin apenbort ward de Gerechtigkeit, dei vor Gott gellt, wecke kümmt ut Glowen in Glowen, as denn schrewen steiht: De Gerechte ward dörch sinen Glowen lewen.

De Reformation föll in ’ne grote Tid, dei de Welt un uns’ Volk vel Gaudes bröcht hett. Amerika würd entdeckt, un dat hett de Welt ’n Ruck vörwarts bröcht; dat Bäukerdrucken würd erfunnen, un wenn dat upstunns ok Bäuker giwwt, dei höchstens taum Anbeuten dägen, wil dat sei de Seelen vergiften, so is doch Guttenbarg sin Erfinnung in’n Ganzen taum Segen worden. Allein wat hadd süs ut de Biwel, de Martin Luther mit so vel Mäuh in ’t Dütsch äwersett hett, warden süllt? Äwer dat best an de Reformationstid is doch de Reformation sülwst, un dat best an de Reformation sülwst is das Evangelium von Christus, nämlich up de Ort, dat dat nu wedder predigt un justement so predigt würd as in de irsten Johrhunnerten, wo ’t sonne Lüd as den Papst und Tetzel, un wo ’t all de verkihrten Lihren, gegen dei Luther strieden müßt, noch gor nich gewen ded. »Wi bruken kein Evangelium!« schrigen hüt Dusende. Grad bruken wi ’t un am meisten von allen, vel mir noch as Sülver un Gold, vel mihr noch as Roggen un Weiten, vel mihr noch as Licht un Fürung. Un dorüm will ick hüt reden äwer dat Evangelium von Christus:

1) wat för ne Kraft dat in sick hett,

2) woans wi uns dortau stellen möten.

I.

En Kraft von Gott nennt de Apostel dat Evangelium, un dat bedüd ’t, dat dat Evangelium wat vel Beteres und Schöneres un Högeres is, as wat süs in de Welt red’t un lihrt un schrewen ward, dusendmal nödiger as alle Minschenwisheit un Gelihrtenklaukheit, dusendmal wichtiger as alle politsche un sociale Reden tausamen. Nich, as ob de Lihren und Gedanken, dei ut den bloten Minschenverstand geburen sünd, tau verachten wiren. Nich in’n Geringsten. Äwer dat Evangelium möt, wenn’t nah’n rechten gahn sall, mang all de Minschengedanken un Minschenreden un Minschenbäuker den bäwelsten Platz heww’n. Denn so gewis, as Christus nich von de Ird, sonnern von’n Himmel west is, so gewis de heilige Geist nich ut en Minschenkopp un en Minschenhart, sonnern ut Gott sülwen stammt, so gewis dat Himmelrik kein Weltrik, sonnern en Rik von den Himmel is, so gewis is dat Evangelium kein Minschenkraft, sonnern ’ne Gottskraft.

Des’ Kraft von Gott nu hett tau ehren Zweck nicks anners, as de Minschen selig tau maken. In de Natur giwwt dat Millionen von Kräfte, äwer so ’ne Kraft as in’t Evangelium is dor nich mang. In de Natur sünd Kräfte, dei, wenn sei anfangen tau towen, uns angst un bang maken, ja, dei hunnerte von Minschen in en einzig Sekund verstümmeln un döden känen, as uns dat Unglück von Oppau dat noch vör korten wist hett. Äwer dat Evangelium enthölt luder gaude un schöne Kräfte, dei de Minschen taum besten bestimmt sünd. — In de Natur giwwt dat Kräfte, dei uns för uns’ Nohrung nödig sünd un den Liw satt maken. Wat för en wunderbore Kraft steckt doch in de Ird, dat sei uns in Feld un Gorden so herrliche Früchte dräggt. Äwer dat Evangelium bringt uns de rechte Nohrung för de Seel, för unsern Geist, dat lebennige Brot von’n Himmel, un dat will mihr seggen, denn de Liw, kümmt tauletzt nah den Kirchhof, äwer de Seel geiht in de Ewigkeit. — Wat för en Segenskraft is de leiwe Sünn, dei dat hell un warm üm uns her makt un ahn dei wi in Küll un Düsternis ümkamen müßten. Äwer ’ne noch vel schöner und heller un warmer Sünn is de Heiland, dei in de Krüww tau Bethlehem leg un an’t Krüz up Golgatha hüng, denn hei makt uns’ inwennig Ogen hell, dat wie den Weg taum Himmel seihn känen, un sei makt uns dat Hart warm von Gott sin Leiw. — In de Natur wassen Planten un Krüder, worut de Apteiker Medzin un Druppen herstellt, dei de Kranken gesund maken. Äwer dat Evangelium ist de Medzin, womit Christus uns de kranke Seel heilt, indem dat hei uns de Sünn vergiwwt un heilt all uns’ Gebreken. — In de Natur sünd vele Kräfte, dei den Minschen, wenn hei er tau bruken versteiht, grot un kräftig maken, taum Beispill de Dampkraft, de Elektricität un de Magnetismus. Hüt känen twei Minschen sick in en por Minuten miteinanner verstännigen, ok wenn de Atlantisch Ocean twischen ehr liggt; hüt känen de Minschen höger fleigen as de Hawk un de Wulken, so mächtig un herrlich sünd sei. Äwer in den Himmel dröggt uns kein Zeppelin; dor känen wi blot rin kamen dörch dat Evangelium, dat heit dörch Gott sinen Sähn un Gott sin Lamm, unsern Herrn Jesus Christus. Dat ick’t noch einmal segg! Obschonst in de Natur neben de legen ok vele nützliche un gaude Kräfte wirken, dei uns satt un warm, gesund un mächtig maken: dei Kraft selig tau maken is nich dorin. Un dorüm: Wat helpt uns dat all, wenn de Hauptsak fehlt?

Liksterwelt as in de Natur is dat in de Minschenwelt, in de Geschicht un Kultur. Dor sünd slimme un gefährliche Kräfte, dei nicks as Undäg anstellen un de Minschen noch schlechter maken, as sei all sünd. Nich henkiken mag en, wat ut uns’ süs so brav un ihrlich un tru Volk worden is. Dat so vel Leigen un Bedreigen, so vel Lichtsinn un Liderlichkeit, so vel Laster un Verbreken äwerhaupt mäglich bi uns wir, wer hadd dat woll glöwt? Wenn ick ’t ok nich seggen sall, ick segg’t doch: all de Kräfte un Mächte un Minschen, dei doran schuld sünd, dei sünd von’n Düwel, den bösen Geist, dei ümmer sin Lust doran hett hett, de Seelen tau verdarwen, un dei nu mit sin grot Macht un vel List äwer uns’ dütsch Volk her is un dat noch hunnertmal leger mit uns makt as de Franzmann un de Engelsmann. Wer süs nich an den Düwel glöwen will, dei kann’t hüt lir’n. Äwer dat Evangelium hett noch kenen Minschen leg un lasterhaft, sonnern blot gaud un irnst, rein un edel makt.

Ok in de Minschenwelt un ehr Kultur giwwt dat just as in de Natur nich blot böse, sonnern ok gaude un schöne un nützliche Kräfte. Dortau reken ick de Kunst un Wissenschaft. Wer an en Volkshochschaulkursus deilnimmt, dei deiht gaud, denn de Bildung is up keinen Fall tau verachten. Wer de Musik oder Maleri oder Dichtkunst leiw hett, kann sick männig schöne Stun’n verschaffen, dei em upmuntert. De Wissenschaft, wenn sei echt is, un de Kunst, wenn sei rein is, in alle Ihren! Dat sünd herrliche Kräfte. Äwer gegen dat Evangelium kamen sei all beid nich an. Wen von Leid dat Hart swor is, as leg en Stein dorup, wer sick de Ogen ut den Kopp weint, wil hei an’t Glück verzagt, den helpt dat dickste un kläukste Bauk nich. Äwer dat Evangelium kann em helpen, denn dat seggt em: »Dörch Christus büst du Gott sin Kind un dorin kann kein Unglück stür’n. Wat wist du di grämen, as haddst du keinen Vadder in’n Himmel?« Wer up den Dod liggt, den tröst’t ok de säutste Melodi un dat schönste Bild nich, äwer Christus kann em trösten, denn hei seggt: »Hüt noch sast du mit mi in’t Paradis wesen.« Un dorüm segg ick noch einmal: Ok in de Kulturwelt is de Kraft selig tau maken, narends tau finnen, dei is blot in’t Evangelium. »Äwer ick will gornich selig warden,« hür ick dor einen bi sick seggen, dei hüt blot ut Niglichkeit kamen is un süs deiht as stünn in ganz Wismar nich en einzig Kirch. Du wist nich selig warden? Ja, denn lat ’t doch bliwen. Meinst du, dat du mit dinen gottlosen Sinn beter in de Höll paßt as in den Himmel, du magst dat jo sülwen am besten weiten. Äwer wenn di tauletzt man nich noch anners tau Sinn ward! Dat Starwen is för keinen Minschen licht, am wenigsten äwer vör de Gottlosen. Männigein is dat Klauksnacken vergahn, wenn hei markte: nu kümmt din letzte Stun’n, un kein Doktor un Apteiker kann di mihr redden. Tau din eigen Gauden mücht ick di doch raden, dat du dinen Sinn so bald as möglich ännerst. Un dormit bün ick nu all bi de tweite Frag: Woans möten wi uns tau dat Evangelium von Christus stellen?

II.

Paulus schriwwt: Ick schäm’ mi wegen dat Evangelium von Christus nich. Hüt schämen sick en ganz Deil för dat Evangelium. Allerdings de Legsten sünd des’ Ort Lüd noch lang nich. Vel leeger sünd de Glikgültigen, dei dat Evangelium behanneln, as wir ’t äwerhaupt nich in de Welt, wenigstens nich in Wismar, oder as wir dat blot för den lütten Mann oder blot för de Hogen. Wenn Hagenbeck mit sin Löwen un Tigers un Isborn kamen is, steiht up ’n Markt all en Stun’n, ihre noch de Kass upmakt ward, en lang Reig von Lüd. Wenn de Landwirte en Turnier veranstalten, löppt ganz Wismar rut, un up de Koppel un an den Weg bilden sick dicke Minschenmuern. Jeder will dorbi sin. Äwer handelt sick dat üm dat Evangelium un de Kirch, denn is kein Tid, denn is kein Kraft in de Bein, den Minschen tau drägen, denn sünd de Nerven tau swack för de Kirchenluft, denn sünd so vel Utreden as in de Harwsttid Stoppel up dat Feld, man blot dat all des’ Utreden ebenso wenig wat dägen as de Stoppel. Oft is dat mit des’ Glickgiltigen so: sei sünd tau klauk för dat Evangelium von Christus, un wil sei tau klauk sünd dorför, sünd sei tau dumm dorför, un wil sei tau dumm dorför sünd, kann sülwst de leiwe Gott nicks mit ehr anfangen. Wenn sei in ’t Sarg liggen, krigen sei vel Kränz’ un villicht ok vier Pird un de Klocken von alle drei Kirchen, äwer wo de Seel afbliwwt in de Ewigkeit, dorför kann einen grugen, denn för de Glickgiltigen is de Himmel noch tau kein Tid apen west. — Am allerlegsten sünd de apenboren Gegner gegen dat Evangelium, un is dat ok nich en so grot Reig as de Glikgiltigen, so sünd dat doch ein ganz Deil, ok in Wismar. Wat de Religion un de Kirch un de Pasturen anlangt, so känen sei nicks as schellen un schimpen. Dat Evangelium, för dat sei sick tau Apostels maken, weit nicks von Gott un Himmelriek un Erlöser. Ne, ehr Evangelium lud’t: Lat’t uns eten un drinken, denn morgen sünd wi dod. Sei lopen de Lüd mit Zettels in ’t Hus dat sei ut de Kirch uttreden sallen un führen Lästerwürd up ehr Lippen, dat en Christenminschen dat kolt äwer den ganzen Liw löppt. Tau helpen is ehr nich, wenn ’t einen ok leed deit, dat sei so stiwnackig up de Höll losstüren. — Äwer sünd dei, dei sick för dat Evangelium schämen, nich de Legsten un irst recht nich de Allerlegsten, so sünd sei doch lang nich, as sei wesen müßten. Dat ick ’t gradut segg, sei sünd de Bangbüxen unner de Christen. Obschonst sei recht gaud weiten, wo herrlich dat Evangelium von Christus is, un obschonst sei in ’n Stilln ok sülwen dornah verlangen, so hewwen sei doch nich den Maud, sick apen tau den Herrn Christus tau hollen un för sin Riek un Kirch intautreden. So drist un frech de Spötter sünd, so bang un ängstlich sünd sei. Wenn sei mit dat Gesangbauk in de Hand seihn würden, wenn sei up de Arbeitsstäd sick mit en Wurd för de Kirch inleggen würden, sei künnen jo utlacht un schabernackt warden! Oder wenn sei in en vörnehm Gesellschaft ehren Christenglowen bekennten, dat künnen ehr jo all de hogen Herrschaften mit den groten Geldbütel un mit de grot Bildung äwel nehmen. Du leiwe Gott, wenn de Christen in de grugligen Verfolgungstiden ebenso bang west wiren! Denn geww ’t kein Kirch un kein Evangelium mihr, un de Düwel hadd noch mihr Gewalt, as hei hüt all hett. Un wenn Doktor Martin Luther so bang west wir, denn wir dat mit de Reformation ebenso flink wedder utwest, as dat anfungen hadd. Denn hadd hei up den Riksdag tau Worms för Kaiser un Rik gewis seggt: »Hir stah ick un nehm alles trügg, wat ick gegen Papst un Ablaß seggt un schrewen heww, wenn ji mi blot nicks tau leden dauht. Hir stah ick un bidd juch von Himmel bet tau’r Ird, lat’t mi blot wedder heil ut de Dör. Verbrennt min Schriften ein nah de anner, man blot nich mi sülwen. Mag ut dat Evangelium von Christus warden, wat will, ick will dormit nicks mihr tau dauhn hewwen, un bün froh, wenn ick min Brot in Freden eten kann.« Äwer wat säd Luther? »Hir stah ick, ick kann nich anners, Gott help mi. Amen.« Nich blot as en rechten dütschen Mann stünn hei dor, nich blot as en gewaltigen Helden, stark as en Eikbom un höger as uns’ Nikolai-Torm, sondern hei stünn ok dor as en echten Christenminschen un Jesusjünger, dei dörch sinen Glowen lewt. Un dorüm hett em Gott den Sieg schenkt un wi hewwen de Reformation un dat Evangelium un all de Herrlichkeiten, dei dormit tausamenhängen.

Un somit is denn de Frag beantwurt’t: woans wi uns tau dat Evangelium stellen möten? Nich as de Glikgiltigen, dei sick wat schämen süllen; nich as de Gegners, dei sick irst recht wat schämen süllen; ok nich as de Bangbüxen, dei sick schämen süllen, dat sei sick för dat Evangelium schämen, sondern as Luther un Paulus un all dei, wecke von Harten an dat Evangelium glöwt un mit Wurd un Wark ehren Glowen bekennt hewwen. »Ick schäm’ mi wegen dat Evangelium von Christus nich,« so sall dat hüt un alle Dag bi uns heiten, denn ward dat Evangelium ebenso gaud, as dat de glöwigen Juden un Griechen selig makt hett, ok uns Meckelbörger un Wismeraner selig maken. Un wer dormit inverstahn is, dei segg in sin Hart mit mi:

»Amen«.