P. MARIANO GOMEZ

Hindi maáaring̃ sulatin ang̃ kasaysayan ng̃ Pilipinas nang̃ dî mábabang̃gít ang̃ pinagpalang̃ pang̃alan ng̃ Paring̃ Tagalog na itó, yayamáng̃ sapól pa ng̃ hímagsikan tung̃kól sa mg̃a lupain niyaóng̃ taóng̃ 1822, ang̃ pang̃alan niyá ay sinambisambitlâ at nagíng̃ parang̃ ugat ng̃ sasakyáng̃ nagpápanuto sa mabuting̃ landasin.

Libingan ni G. Pascual H. Poblete, manunulat na walang pagal at talaisip na kahangahanga.

Sa kanyá utang̃ ang̃ pagkalutas ng̃ hímagsíkang̃ yaón na kaniláng̃ linagdaán ni Luis Parang̃, at ang̃ malakíng̃ usapin ng̃ mg̃a paring̃ Tagalog, na kanyáng̃ ipinagtang̃gól ng̃ ubos kaya at pinaggugulan ng̃ dî kákauntíng̃ salapî upáng̃ ipagtagumpáy sa Espanya, yáyamang̃ sa mg̃a Húkuman dito sa Pilipinas nang̃ mg̃a panahóng̃ yaón, ang̃ katuwiran ay isáng̃ balità lamang̃ na dî tinatamasa ng̃ mg̃a tubò sa sinawing̃ lupaín natin.

Tunay at ipinagtang̃gól niyá at ipinagtagumpáy sa Pang̃ulong̃ bayang̃ nakasásakop sa atin, ang̃ usapin ng̃ mg̃a paring̃ Tagalog; subalít gaya ng̃ lahát ng̃ tagumpáy ng̃ mg̃a bayang̃ nasásakupan, ay nagíng̃ tagumpáy na panandalian na dî man lamang̃ nasamantala, ang̃ panunumbalik ni Henerál García Camba at ni Matías Vizmanos, sapagká't sa loób lamang̃ ng̃ isáng̃ taón at kalahatì na itinigil dito sa Pilipinas ni Henerál Camba, ay nagawâ na ng̃ mg̃a kaaway ng̃ «Clero» na yaón ay palitán ni Henerál Ora, na may mg̃a símulaíng̃ tiwalî at dî makapagtútulot na ang̃ pagunlád ay manatili sa Pilipinas. Buhat noón magíng̃ si Vizmanos at magíng̃ si Parî Mariano Gómez, na pinagúukulan namin nitóng̃ ulat, ay nang̃apilitang̃ manumbalik sa pagpapahing̃á muna, yáyamang̃ ang̃ «lupà ay hindî handâ» sa mg̃a mithî ng̃ báyan.

Buhat sa isáng̃ mariwasáng̃ ang̃kán, si Parî Gómez ay kumita ng̃ unang̃ liwanag sa bayang̃ Sta Cruz, Maynilà, at umanó ay buhatan sa isáng̃ ang̃káng̃ Hapón na napilitang̃ pumanaw sa Pilipinas at dito ay naiwan ang̃ kaniláng̃ asaasawa at mg̃a anák niyaóng̃ dáanang̃ taóng̃ XVII.

Sa pagká Pari, si Gómez ay napabantóg ng̃ gayón na lamang̃ sa pagkámabuting̃ magpasunód, at anáng̃ mg̃a pinagsang̃gunian namin, umanó ay nang̃ siyá'y dakpin sa Bakoód at ilulan sa isáng̃ palang̃kin, ay ninasà ng̃ kanyáng̃ mg̃a kapanalig na siyá ay agawin sa mg̃a kawal, ng̃uni't nápakalaki ang̃ kanyáng̃ kapang̃yarihan sa kanyáng̃ mg̃a tao, kayá't sukat ang̃ kanyáng̃ pagkakasung̃aw sa sasakyán at sabihing̃ «Babalik akó agád sa inyóng̃ piling̃» ay mapayapang̃ nang̃agihimpil ang̃ talagáng̃ mang̃agsisiagaw sa kanyá sa kukó niyaóng̃ mg̃a ganid.

Sa imbakan ng̃ mg̃a mung̃kahi sa Katedral, ay naiing̃atan pa hang̃gá ng̃ayón ang̃ kanyáng̃ mg̃a bung̃ang̃ isip sa kanyáng̃ mg̃a pasyá, na pinakapuri ng̃ lubháng̃ maraming̃ dalubhasang̃ kapanahón at anáng̃ ibá, ay sa tatlóng̃ binitay niyaóng̃ Pebrero ng̃ 1872, ay si P. Gómez ang̃ pinaká pahám.

Tung̃kól sa katampalasanan ng̃ sa kanilá ay pagkakábitay ang̃ ating̃ Kahang̃ahang̃ang̃ Lumpó ay nagukol sa kanilá ng̃ gayaring̃ katagâ: «Ang̃ bayang̃ itó na náhimbing̃ na dáanang̃ taóng̃ at dî man lamang̃ nagpapamalay na may buhay, at lubháng̃ marami ang̃ naniwaláng̃ patáy na ng̃â, ay sinugatan ng̃ sugat na pampatáy; at sa pagdamdám ng̃ sugat na itó ay nágulang̃táng̃, nágising̃, at natahóng̃ siyá ay buháy pa palá ay may karamdaman. Bakit siyá buháy, paanó nabubuhay at sa anó nabubuhay?»

«Mg̃a súliraníng̃ hininóg at boóng̃ kataimtimáng̃ ginunamgunam nang̃ dî natiyak na tugunin, ng̃uni't ang̃ mg̃a bayan ay dî lumulutas ng̃ mg̃a súliranín nang̃ ágaran, at ang̃ sandalî ng̃ paglutas ay sumapit, ang̃ paghihímagsík ay sumuplíng̃; sapagká't ang̃ binhing̃ kaniláng̃ dinilíg ng̃ kaniláng̃ mahalagáng̃ dugô ay nahulog sa mabuting̃ lupà, ang̃ marubdób na pagsambá sa kalayaan ay mulíng̃ dinamdam ng̃ bayan natin».

Bilang̃ parang̃ál sa Tatlóng̃ Pareng̃ binitay niyaóng̃ 1872 ang̃ mg̃a Katipunan, niyaóng̃ 1896, sa kaniláng̃ pagpapákilalanan ay binábang̃gît ng̃ mg̃a tagá ikalawáng̃ hanáy ang̃ gayari: «Gom-Bur-Za», banal na pálitang̃ salitâ na nagpápaning̃as ng̃ pusò, na nagbabanság ng̃ mg̃a unang̃ pantig ng̃ tatlóng̃ dakilang̃ pang̃alan.

Isáng̃ Bantayog ang̃ nitóng̃ mg̃a huling̃ kilusán ay itinayô sa bayan ng̃ Bakoód, bilang̃ parang̃ál sa kanyáng̃ pang̃alang̃ dî nalilimot ng̃ kanyáng̃ mg̃a kababayan.

Magìng̃ diwà nawâ ng̃ bayan nating̃ pinagsusung̃îtán ng̃ palad ang̃ tilamsík ng̃ iyóng̃ diwá ¡oh dakilang̃ Martir ng̃ mg̃a usaping̃ bayan!

Tátapusin namin ang̃ ulat na itó sa iláng̃ katagâ ni Dr. Rizal sa «Filibusterismo» na anya:

«Ang̃ pananampalataya sa pagtang̃ging̃ kayó'y dustaín, ay naglagáy sa áling̃lang̃an ng̃ kabuhung̃áng̃ sa inyo'y ibinubuhat.»

«Ang̃ Pámahalaán sa pang̃sisikap na ligirin ng̃ himalâ ang̃ inyóng̃ usapín, ay nagpápatunay ng̃ anó mang̃ kamaliang̃ kaniláng̃ nágawâ sa usapíng̃ yaon sa mapang̃anib na sandalî, at ang̃ boóng̃ bayanang̃ Pilipinas, sa pagting̃kalâ sa inyóng̃ alaala at pagtawag sa inyóng̃ Martir, ay táhasang̃ dî naniniwalà na kayo'y may bahid mang̃ kasalanan.»