EMILIO JACINTO

Si Emilio Jacinto, ang̃ kanang̃ kamay ni Gat Bonifacio ay sumilang̃ sa maliwanag, niyaóng̃ 1879, sa bayan ng̃ Trozo, sakop ng̃ Maynilà; anák dukhâ at waláng̃ karang̃alan kundî ang̃ likás na pagkatao, kayá't musmós pa'y nákita na sa kanyáng̃ paligid ang̃ pagkakátuwás ng̃ mg̃a palad.

Nagáral na mag-isá sa pamamagitan ng̃ mg̃a magulang̃ na nagturò sa kanyáng̃ kumilala ng̃ mg̃a titik at sa pamamagitan ng̃ katipiran at pagsasakit ay napapag-áral din ang̃ batang̃ si Emilio Jacinto hang̃gang̃ sa makasapit sa dambanà ng̃ karunung̃an sa «Universidad de Sto. Tomás».

Gáanong̃ pagsasakit ang̃ ginawâ ng̃ kanyáng̃ mg̃a magulang̃ upáng̃ ang̃ kanyáng̃ isip ay mámulat sa malawak na tahakin ng̃ karunung̃an.

Sa «Universidad» ay nagíng̃ kapanahón ni Emilio si G. Juan Sumulong, isá sa nagíng̃ mataás na tao at dalubhasang̃ nagtagláy ng̃ lalong̃ matataás na katung̃kulan sa Pámahalaán. Kápuwâ silá palibhasà anák dukhâ, kayá't ang̃ kaniláng̃ mg̃a simulaín ay nagkakátulad, at ang̃ pagmamalas sa mg̃a matataás na ang̃káng̃ kaniláng̃ nákasama sa pagáaral ay nakakilitî sa kaniláng̃ dalawá, kayá't pinasikap niláng̃ silá'y mápalayô sa kalipunan ng̃ mg̃a yaón, na kaniláng̃ kinasúsuklamán mandín.

Dahilán sa maagang̃ hiyáw ng̃ Hímagsikan na kanyáng̃ inaniban pagdaka ay dî nakatapos si Emilio Jacinto ng̃ kanyáng̃ pang̃áaral, baga mang̃ nagiwan siyá ng̃ isáng̃ mabutíng̃ tálaan ng̃ kanyáng̃ pag-áaral sa «Universidad de Santo Tomás».

Lagi siyáng̃ matigás at dî karakarakang̃ nagbabago sa bisà ng̃ mg̃a tagubilin; tuwî na'y ipinagtang̃gol niyá ng̃ ubos kaya ang̃ ináakalà niyáng̃ katuwiran. Ganito ang̃ kanyáng̃ pamamalakad sa sarili sa boóng̃ panahóng̃ siyá'y nabuhay.

Niyaóng̃ taóng̃ 1896, si Emilio Jacinto at nang̃una sa isáng̃ lupon na itinatag ni Gat Bonifacio upáng̃ makipagkita sa Kinalawan ng̃ Bayang̃ Hapón dito sa Pilipinas, upáng̃ pasapitin sa Emperador ng̃ Hapón ang̃ isáng̃ Pahayag. Isá sa mg̃a bahagi ng̃ Pahayag ay itóng̃ sumúsunód:

«Ang̃ mg̃a sinag ng̃ liwanag na lumaganáp sa Bansáng̃ Hapón ay nakarating̃ din dito sa Pilipnas. Dapat kaming̃ makinabang̃ sa liwanag»:

Nang̃ taón ding̃ yaón ay nagsuót insík siyá upáng̃ makipagkita kay Dr. Rizal at yakagin itóng̃ makiisá sa kilusán sa paghihimagsík, ng̃uni't sa pagkakákilala ni Doctor Rizal, na nang̃ panahóng̃ yaón ay salát na salát tayo sa paghahandâ at malayò sa pananagumpáy ang̃ hímagsíkan, ay tinugón siyáng̃ «ang̃ gayó'y hindî pa dapat». At nang̃ simulán na ang̃ pakikibaka buhat sa Balintawák, at ang̃ kasarinlan ng̃ Pilipinas ay ipinahayag na sa pamamagitan ng̃ sandata, ay ginawang̃ Henerál si Emilio Jacinto, at ang̃ kanyáng̃ sakop ay ang̃ ng̃ayó'y lalawigan ng̃ Rizal dating̃ Morong̃, ang̃ Laguna, Bulakán at Bagong̃ Ecija.

Si Emilio Jacinto ay siyáng̃ unang̃ kasang̃guni ni Bonifacio, hang̃gá sa itó'y pinatáy ng̃ isáng̃ salang̃gapáng̃ niyaóng̃ 1897.

Sa isáng̃ tagpuan sa bayang̃ Mahayhay, Laguna, sa isáng̃ malaking̃ pulutóng̃ ng̃ Hukbóng̃ kastilà, si Emilio Jacinto ay nasugatan, at nábihag ng̃ mg̃a kaaway; ng̃uni't hindî naglaón sa kamay ng̃ mg̃a kastilà at niyaóng̃ Abril ng̃ 1899 ay binawian ng̃ buhay ang̃ dakilang̃ Henerál.

Ang̃ kanyáng̃ sagisag na isinatuntunin ng̃ katipunan ay itóng̃ mg̃a sumusunód:

(Liwanag at Ning̃ning̃; Kalayaan; Pagibig; Ang̃ Pámahalaán at bayan; Malíng̃ Pagsampalataya; Paggawâ;)

«Liwanag at Ningning: Ang̃ ning̃níng̃ ay nakasisirà ng̃ matá samantalang̃ ang̃ Liwanag ay tumatang̃law».

«Kalayaan: Ang̃ kalayaan ay ipinagkaloób sa lahát ng̃ tao buhat sa pagkápang̃anák at siyá'y dapat gamitin kailan man, hindî upáng̃ puminsalà sa kahit sino. Ang̃ kalayaan ay buhat sa lang̃it at hindî kaloób ng̃ anó mang̃ kapang̃yarihan sa ibabaw ng̃ lupà».

«Pagibig: Sa mg̃a karamdamang̃ tinátang̃láy ng̃ tao ay waláng̃ napakadakilà gaya ng̃ «Pagibig.» Kundî sa pagibig ang̃ mg̃a bayan ay napawi sa ibabaw ng̃ lupà, ang̃ mg̃a kapisanan ng̃ mg̃a tao ay nátulad disin sa lagás na dahon ng̃ kahoy na ipinagliliparan ng̃ isáng̃ buhawi, ng̃uni't dahil sa pagibig ay malalakíng̃ bagay ang̃ nayayarì».

«Ang Pamahalaan at Bayan: Ang̃ pagkasulong̃ ng̃ mg̃a Bayan ay nagbubuhat sa mg̃a mámamayán at ito'y isáng̃ dakilang̃ kapang̃yarihan».

«Maling Pagsampalataya: Kung̃ sino yaóng̃ nagsasabing̃ anák ng̃ Dios, ay dapat tumulad kay Kristo, marálità, mairugín at masintahin sa kawagasán.

«Paggawa: Ang̃ paggawâ ay hindî Sumpâ ng̃ Dios na gaya ng̃ paniwalà ng̃ ilán».

Sa mg̃a banhay na itó ng̃ mg̃a kaisipán, ay makikilala si Emilio Jacinto na isáng̃ dakilang̃ tao, may matataás na símulain sa buhay, may matayog na pananampalataya, may paniwalang̃ hubog sa dakilang̃ gawî at karapatdapat na pasimunò sa alin mang̃ kilusán. Siyá ay isáng̃ tunay na Bayani, tilansik ng̃ diwà ng̃ mg̃a wagás na tao buhat sa Lang̃it.

Balak na Bantayog kay Dr. Rizal na nagtamo ng unang ganting pala at nahirang sa lahat ng ihinarap sa Timpalak.