Akto III.
Achille Motteau translation
Sceno 1.—Antaŭ la ĉambreto de Prospero.
(Venas Ferdinando portanta ŝtipon).
Ferdinando.
Labora ludo havas ĉarmon agan;
Humila tasko rekompencon celas.
Mizera estus mia nuna stato,
Se la mastrino, kiun mi obeas,
Al koro mia ne redonus vivon;
Ŝi, dolĉulino, penon plezurigas.
Dekoble por mi estas ŝi pli bona
Ol ŝia patro maldolĉema ŝajnas:
Li min devigas, per kruela povo,
Alporti milojn da ŝtipegoj tie
Kaj altan mason per ĉi tiuj fari.
La karulino—kiam ŝi min vidas
Sub peza ŝarĝo pene laciĝantan
Plorege diras: Humilega tasko
“Faranton havis noblan pli, neniam.”
Forgesas mi: sed tiuj dolĉaj pensoj
Laboron ĉarmas kaj l’ animon mian
Pli okupadas, ol fortuzo korpon.
(Venas Mirando, kun Prospero malproksime).
Mirando.
Ho ve! mi petas, tiel ne penadu!
Ke Dio volu per la fulmofajro
Bruligi ŝtipojn ĉiujn kolektotajn!
Demetu tion; tie ĉi ripozu.
La ŝtipoj ploros kiam ili brulos,
Ĉar ili vin lacigis. Mia patro
Atente legas nun; mi petas, sidu:
Ne trudos li vin dum de nun tri horoj.
Ferdinando.
Mastrino kara! eĉ la sun’ subiros
Hodiaŭ, antaŭ ol mi povos fari
La taskon devigitan.
Mirando.
Se vi volas
Sidiĝi tie, mi la ŝtipojn portos.
Demetu tion kaj al mi tuj donu:
En mason ĝin mi lokos.
Ferdinando.
Ne, karega!
Preferus mi muskolojn miajn kraki,
Aŭ spinon rompi ol vin vidi tiel
Humile penadantan, dum mi sidus
Mallaboreme.
Mirando.
Al mi bone decus;
Ja, kiel al vi tiel:—pli facile . . .
Ĉar estus en l’ afero mia volo,
Sed ne la via.
Prospero (flanken).
Ina kreitaĵo!
Vin ankaŭ trafis nun, l’ aminfektado!
Mirando.
Vi ŝajnas laca.
Ferdinando.
Ne! mastrino nobla,
Por mi la nokto ŝajnas la mateno
Se staras vi proksime. Mi petegas—
Precipe ke preĝante mi ĝin povu
Esprimi—diru al mi vian nomon!
Mirando.
Mirando. (Flanken) Patro mia, mi forgesis:
Kaŝitan tion ĉi vi volus gardi.
Ferdinando.
Mirando! plej el ĉiuj admirinda!
Plej kara el plej karaj tra la mondo!
Multegajn sinjorinojn mi ekvidis:
Tre ofte eĉ belsona ina voĉo
Sklavigis tro atentan mian aŭdon;
Pro multaj ecoj mi virinojn ŝatis;
Neniam tamen trovis mi animon
Perfektan tiel, ke malbono ia
Ĉarmegan virton en ŝi ne malhelpis,
Aŭ ĝin surstrekis. Sed vi, ho! vi sole
Perfekta staras; senegalulino,
Vi el plej bona kreitaĵ’ devenas.
Mirando.
Neniun el la mia seks’ vidante,
Vizaĝon inan nun mi ne memoras
Krom mia, kiam vidas en spegulo.
El viroj, kiujn mi jam povus nomi,
Nur vi, amiko, kaj la patro kara
De mi konataj estas: eksterulojn
Neniam mi ekvidis por kompari
Al iu la alian—Modesteco
La plej ŝatita, for de mi, juvelo!—
Mi kunvivanton, krom vi, ne dezirus,
Nenian formon mi imagi povas
Ol via pli amindan. Iom vage
Mi babiladas, kaj la patran leĝon
Per tio mi forgesas.
Ferdinando.
Karulino!
Reĝido mi naskiĝis; Dio gardu,
Sed, mi nun eble eĉ jam Reĝo estas!
Mi do sklavecon tian ne elportus
Pli dolĉe ol la lipo tabanpikon . . .
Mirando! la animon mian aŭdu!
Tuj kiam vin mi vidis, mia koro
Eksaltis por vin servi, ĉe vi loĝas . . .
Kaj mi, la sklavo ĝia, pro vi, sole,
Ŝtipegojn portas nun.
Mirando.
Ĉu vi min amas?
Ferdinando.
Ĉielo! tero! estu atestantoj
Al mia diro, se ĝi estas vera:
Se ne sincera, en mi mem nuliĝu
Plej karaj la esperoj! Jes, Mirando,
Mi, super ĉiuj limoj de parolo
Vin amas, ŝatas, kaj honoras.
Mirando (plorante).
Tamen,
Je tio tiel bona mi ekploras.
Prospero (flanken).
Renkonto taŭga de du noblaj koroj!
Sur tion, kio inter ili venos,
Ĉielo, pluvu benon!
Ferdinando.
Kial plori?
Mirando.
Ĉar mi ne estas inda, . . . ne maltimas
Donaci kion mi oferi volus . . .
Eĉ malpli preni mian koran vivon!
Sensence tamen veron kaŝi estus:
Ju pli kaŝita, des pli ĝi montriĝas.
For de mi do, kaŝema honto, iru;
Instruu min, vi, sankta senkulpeco!
Edzino via estos mi bonvole,
Kun mi edziĝi kiam vi deziros,
Aŭ mortos mi nur via servistino.
Min kunegalan povus vi rifuzi,
Sed vin mi servos, laŭ aŭ kontraŭ volo.
Ferdinando.
Mastrino mia estus: mi vin servu!
Mirando.
Ĉu kiel edzo mia?
Ferdinando.
Jes! pli kore
Ol sklavo iam liberecon volis!
Jen mian manon!
Mirando.
Kaj vi, mian prenu
Kun koro en ĝi . . . Ĝis ne longa tempo,
Adiaŭ, nun!
Ferdinando.
Miloble mil adiaŭ!
(Ferdinando kaj Mirando foriras).
Prospero.
Min tio ne ĝojigas kiel ilin
Per amo ĵus kaptitajn—Sed pli ĝoja
Ĝi igas min ol ĉio ajn en vivo—
Nun mia libro devas min konsili:
Ankoraŭ mi por fari multon havas
Eĉ antaŭ vespermanĝo.
(Foriras).
Sceno 2.—En alia parto de l’ insulo.
(Venas Kalibano portante botelon, Stefano kaj Trinkulo).
Stefano.
Ne parolu tiel: kiam la barelo estos senenhava, ni trinkos akvon, sed nenian guton antaŭe; tial, staru kaj maltime marŝu. Servantmonstro, drinku al mi!
Trinkulo.
“Servantmonstro!” kia insula petoleco! Oni diras, ke nur kvin loĝantoj estas sur l’ insulo; ni estas tri el ili: se la du aliaj estas tiel cerbigitaj kiel ni, la ŝtato ŝanceliĝos.
Stefano.
Drinku, servantmonstro, kiam mi ordenas: viaj okuloj preskaŭ ŝajnas kiel se ili sidus en via kapo!
Trinkulo.
Nu, kie ili do estus, alie? Brava monstro estus ĝi, vere, se ĝi havus okulojn en ĝia vosto.
Stefano.
Mia monstro dronigis sian langon en kanarivino. Miavice, la maro ne povas min dronigi. Per tiu ĉi lumo! mi naĝis, antaŭ ol mi atingis la bordon, tridek-kvin mejlojn, kun intertempoj . . . Vi estos mia leŭtenanto, monstro, aŭ mia gardstaranto.
Trinkulo.
Via leŭtenanto, se vi volas; sed, certe, ĝi ne estas staranto.
Stefano.
Ni ne kuros, Monsieur Monstro.
Trinkulo.
Certe, kaj ankaŭ vi ne iros, sed enŝlimiĝos aŭ, kiel hundoj, ternestiĝos en kelka angulo.
Stefano.
Unuafoje en via vivo, parolu, malspritulo, se vi estas bona monstro.
Kalibano.
La ŝuon leku mi de Via Moŝto:
Lin[11] mi ne servos; li ne estas brava.
Trinkulo.
Vi mensogas, malklerega monstro; mi nun estas taŭga por policano. Kiel! vi, diboĉama fiŝo! Ĉu estis iam ia timemulo, kiu drinkis tiom da vino, kiom mi hodiaŭ? Ĉu monstran mensogon diras vi, kiu nur estas duonfiŝo kaj duonmonstro?
Kalibano.
Jen! kiel li mokas min! Ĉu vi permesas tion, landsinjoro?
Trinkulo.
“Landsinjoro!” ĝi diras; ke monstro povas esti tiel malsprita!
Kalibano.
Jen! jen! ankoraŭ! mordu lin morte, mi petas!
Stefano.
Trinkulo, detenu vian langon. Se vi fariĝos ribelanto, la proksima arbo . . . La honesta monstro estas mia subulo, kaj ĝin neniu insultu!
Kalibano.
Dankon al nobla mia mastro! Ĉu vi bonvolus min aŭdi denove, pri la peto kiun mi jam faris?
Stefano.
Certe, mi volas. Genufleksu, kaj ĝin rediru. Mi staros kune kun Trinkulo.
(Venas Arielo, nevidebla).
Kalibano.
Kiel mi antaŭe diris al vi, mi estas la subulo de tirano, sorĉisto, kiu magie ŝtelis de mi la insulon.
Arielo.
Vi mensogas.
Kalibano (al Trinkulo).
Simia mokemulo, vi mensogas!
Ke mia mastro volu vin mortigi!
Mi ne mensogas.
Stefano.
Trinkulo, se vi ankoraŭ tedos al ĝi, dum ĝia rakonto per tiu ĉi mia pugno! mi elrompos kelke da viaj dentoj!
Trinkulo.
Kion do? mi nenion diris.
Stefano.
Sufiĉe! silentu. (Al Kalibano) Daŭrigu!
Kalibano.
Mi diras, ke magie tiun ĉi insulon
Li de mi ŝtelis: se la Via Moŝto
Min volas venĝi, vi la povon havas . . .
Sed ne ĉi tiu timegulo.[12]
Stefano.
Certe.
Kalibano.
Vi estos insulestro: mi vin servos.
Stefano.
Nu! kiel tio fariĝos? Ĉu vi al la individuo povas min konduki?
Kalibano.
Jes, jes, sinjoro mia, lin dormantan
Liveros mi al vi, kiam vi povos
En lian kapon najlon martelumi.
Arielo.
Vi mensogas; vi ne povas.
Kalibano (al Trinkulo).
Skorbute makulkolorita besto!
Lin, mastro, multe batu, mi petegas!
Kaj de li prenu dian la botelon,
Por ke li poste nur marakvon trinku;
Ĉar la fontetojn al li mi ne montros.
Stefano.
Trinkulo, ne ludu kun danĝero plie: se unu vorto via ankoraŭ interrompos la monstron, per tiu ĉi mia mano! mi tuj forpelos malseverecon kaj gadon faros el vi.
Trinkulo.
Kial? Kion mi faris? Mi faris nenion. Mi pli malproksime tuj staros.
Stefano.
Ĉu vi ne ĵus diris, ke ĝi mensogas?
Arielo.
Vi mensogas!
Stefano (batas Trinkulo).
Ĉu mi ankaŭ mensogas? Prenu tion! Se vi tion amas, diru ree, ke mi mensogas.
Trinkulo.
Mi tion neniam diris. Vi estas frenezulo kaj ankaŭ surdulo.—Peston al via botelo! Tion vindrinkado povas kaŭzi!—Epidemion al via monstro, kaj la diablo forprenu viajn fingrojn!
Kalibano.
Ha! ha! ha!
Stefano.
Nun, daŭrigu vian rakonton. (Al Trinkulo) Mi petas, staru for de ni.
Kalibano.
Sufiĉe vi lin batu; post ne longe,
Mi, ankaŭ, tuj lin batos.
Stefano (al Trinkulo).
Nu, for staru.
(Al Kalibano) Daŭrigu.
Kalibano.
Kiel mi antaŭe diris,
Kutime li[13] en posttagmezo dormas:
De li preninte librojn, tuj vi povos
Lin sencerbigi; aŭ, per dika ŝtipo,
Premegi la kranion; aŭ elŝuti
Intestojn liajn, per borega vundo;
Aŭ, per tranĉilo, gorĝon lian tranĉi.
Memoru, tamen, ŝteli liajn librojn;
Sen tiuj kiel mi li malspritiĝos,
Kaj ne spiritojn povos li komandi:
Prosper’ de ĉiuj estas malamata
Simile de mi. Brulu do la librojn.
Li ankaŭ belajn havas bonajn ilojn,
Per kiuj domon povas li ornami:
Filinon tiel belan li posedas
Ke ŝin li nomas “senegalulino.”
Nur du virinojn jam ĝis nun mi vidis,
Ŝin, kaj patrinon mian Sikorakso.
Sed Sikorakson ŝi superas kiel
Bonego malbonegon.
Stefano.
Belulino!
Kalibano.
Jes, landsinjoro, taŭga kunulino
Por Via Moŝto, kaj idaron noblan
Ŝi naskos, kiam vi kun ŝi edziĝos.
Stefano.
Monstro, tiun ĉi viron mi mortigos. Lia filino, kune kun mi, estos Reĝo kaj Reĝino (Di’ savu nin!) Kaj Trinkulo kaj vi mem estos vicreĝoj.—Ĉu vi amas la konspiron, Trinkulo?
Trinkulo.
Bonege!
Stefano.
Donu al mi vian manon; mi bedaŭras, ke mi vin batis, sed, dum vi vivos, ĉiam posedu sobran langon en via buŝo.
Kalibano.
Post duonhoro dormos la tirano:
Ĉu vi detruos lin?
Stefano.
Jes, per honoro!
Arielo.
Mi tion diros tuj al mastro mia.
Kalibano.
Vi min gajigas, min plezur’ plenigas:
Ni ronde kantu, kaj petole dancu!
Stefano.
Kiel vi volos, monstro. Mi akceptas vian proponon. Venu, Trinkulo, ni kantu!
(Kantas) Moku, kaj pelu, remoku, repelu;
Liberaj ni!
Kalibano.
Tio ne estas la ario.
(Arielo ludas la arion per tambureto kaj ŝalmo).
Stefano.
Kio estas tio?
Trinkulo.
Tio estas la ario de mia rondkanteto, ludata per la pentraĵo de Neniu.
Stefano.
Se vi estas viro, aperu en via simileco; se vi diablo estas, faru kion vi volos.
Trinkulo.
Pardonu Di’ pekojn miajn!
Stefano.
Mortante, viro ĉiujn ŝuldojn pagas:
Mi vin maltimas . . . (Min pardonu Dio!)
Kalibano.
Ĉu timas vi?
Stefano.
Ne, monstro, mi ne timas.
Kalibano.
Ne timu: plena je bruadoj strangaj
L’ insulo estas; sonoj dolĉariaj,
Ĉarmegaj, kiuj ne malbonon faras.
Ho, foje, ventaj, kordaj muzikiloj
Milope ludas; dolĉaj voĉoj kantas, . . .
Dormantan min tuj vekas, . . . redormigas, . . .
Grandegaj sonĝoj malfermante nubojn,
Belecon montras pretiĝante fali
Sur min, . . . sed elreviĝo tuj revenas . . .
Kaj mi bedaŭre krias por resonĝi.
Stefano.
Tio fariĝos noblega reĝlando por mi, en kiu mi havos muzikon senpage.
Kalibano.
Kiam Prospero estos nuligita.
Stefano.
Tio estos post ne longe; mi memoras vian diron.
Trinkulo.
Nun la sono foriĝas: ni sekvu ĝin, kaj poste la aferon ni faru.
Stefano.
Konduku nin, monstro; ni sekvos.—Tiun ĉi tamburetiston mi tre dezirus vidi—Li laŭte ludas, ĉu ne?
Trinkulo.
Ĉu vi venas, Stefano? Mi tuj sekvos.
(Ili foriras).
Sceno 3.—En alia parto de l’ insulo.
(Venas Alonzo, Sebastiano, Antonio, Gonzalo, Adriano, Francisko, kaj aliaj).
Gonzalo.
Per Dipatrin’, ne povas mi plu marŝi,
Doloras tro maljunaj miaj ostoj:
Ne labirinto iam pli lacigis,
Ol niaj iroj kaj deiroj. Reĝo,
Per via pacienco, mi tuj restos.
Alonzo.
Sinjor’ maljuna, mi ne vin kulpigas,
Ĉar ankaŭ min atakas nun laciĝo,
Kaj senspritige super mi pezegas . . .
Sidiĝu, restu. Tie ĉi mi devas
Forlasi la esperon tiel flatan
Revidi filon mian. Ne, li dronis . . .
Kaj vane ni vagadis por lin trovi,
Dum maro mokas nian teriradon.
Ho ve! li mortis.
Antonio (flanken, al Sebastiano).
Mi tre ĝojas
Ke li plu ne esperas. Ne forlasu,
Pro malprospero, tiun entreprenon,
Pri kiu ni interligiĝis.
Sebastiano (flanken, al Antonio).
Bone:
Okazon proksimegan ni ekprenos.
Antonio (flanken, al Sebastiano).
Hodiaŭ ni, vespere, tion faros;
Ĉar ili tiam estos lacigitaj
Per siaj marŝoj tie ĉi kaj tie,
Kaj ili ne singardaj povos esti,
Dormante tiel . . .
Sebastiano (flanken, al Antonio).
Bone, . . . jes, . . . vespere.
(Solena kaj stranga muziko aŭdata).
Alonzo.
Ho, kia belsoneco! kareguloj, aŭdu!
(Venas Prospero, nevidebla, supre—Venas multaj strangegaj formoj kiuj alportas nutraĵon kaj festenilaron: ili dancas ĉirkaŭe kun ĝentilaj salutoj, invitas la Reĝon k.t.p. por manĝi, kaj tiam ili foriras).
Gonzalo.
Mirinde dolĉa sonas la muziko!
Alonzo.
Ĉielo gardanĝelojn al ni donu!
Strangegaj tiaj formoj kiaj estas?
Sebastiano.
Ridinda estas viva petolaĵo:
Nun kredos mi pri la unukornuloj,
Ke Arabujo naskas tronan arbon,
Sidejon de l’ Fenikso; ke la birdo
Nun reĝas tie.
Antonio.
Certe, mi mem kredos
Eĉ ion ajn,—se vi ne kredos ĉion—
Al mi do diru kion vi bonvolos,
Mi ĵuros ĝin kredinda—Ĉar neniam
Vojaĝemul’ mensogis—kvankam, dome,
Idiotuloj ridas.
Gonzalo.
Se mi dirus
En Neapolo ke ĉi tie loĝas
Kreitoj tiel formaj kiel tiuj,—
(Ĉar certe ili estas insulanoj)—
Kaj, kvankam monstroformaj, ilin notu:
Ilia ĝentileco eĉ superas
La nian, kaj aliajn.
Prospero (flanken).
Honestulo,
La veron diris vi: pli ol diabloj
Malbonaj kelkaj inter vi nun estas.
Alonzo.
Je tio mi ne povas tro miregi:
Esprimas formoj, gestoj, sonoj ĉion
(Parolon kvankam ili ne posedas)
Bonege, kion ili volas.
Prospero (flanken).
Laŭdo,
La malaperon sekvas.
(La strangaj formoj malaperas).
Francisko.
Stranga sveno!
Sebastiano.
Ne grave estas: ili nutron lasis,
Kaj ni malsatas. Kiu volas manĝi?
Alonzo.
Neniam mi.
Gonzalo.
Ne timu, nobla Reĝo.
Ĉu en knabtempo kredis ni, ke homoj
Ekzistas bovlaringon posedantaj
Kun viandpoŝ’ pendanta, aŭ aliaj
Kun kapo en la brusto? Nun, ni vidas,
Ke ĉiu revenanta rakontisto
Al ni la pruvon donos. Do, ne timu.
Alonzo.
Nu! staros mi por manĝi, spite ĉio:
Se por la lasta fojo, ne signifas . . .
Ĉar mi jam la plej bonan tempon perdis . . .
Vi, frato, kaj vi, Duko, nin imitu.
(Fulmotondro. Venas Arielo harpiforma, malfaldas flugilojn kaj per ili kovras la tablon: la festeno malaperas).
Arielo.
Vi, tri pekuloj estas, kiujn sorto
(La granda reĝo de l’ subluna mondo)
Igis la maron, ĉiam malsategan,
Vin vomi sur ĉi tiun landinsulon;
Vin, inter homoj, plej malindajn vivi!
Vi freneziĝas kaj blindiĝas kiel
Mempendigontoj aŭ memdronigontoj.
(Alonzo, Sebastiano, kaj Antonio eltiras siajn glavojn).
Ho, malsprituloj, mi kaj kunsekvantoj
Ministroj sortaj estas: elementoj,
El kiuj glavojn viajn homo faris,
Pli taŭge laŭtan venton povus vundi,
Mortigi la marakvon per ponardo,
Ol eĉ flugilplumeron—mian blovi!
Kaj estas el ni ĉiu nevundebla.
Eĉ se vi vundi povus, tiuj glavoj
Tro pezaj estas nun por brakoj viaj,
Kaj ne leviĝi volas. Sed memoru—
(Ĉar tio estas mia nunafero)—
Ke vi Prosperon el Milan’ forpelis,
En maro lin lasante, kun filino.
Nun, al vi tri, la maro venĝis ilin.
Se vian hontindaĵon la Povegoj
Prokrastis puni, ne forgesis ili:
Marondojn, teron ili kolerigis,
Ke ĉiu kreitaĵ’ vin kontraŭstaru.
Alonzo, vi, pro tio filon perdis, . . .
Kaj mi malbonon al vi tri anoncas
Ol morta kondamnego pli teruran;
Ĉar paŝo ĝi post paŝo vin renkontos
Sur tiu ĉi dezerta terinsulo:
De l’ venĝo vin nenio povas ŝirmi,
Krom via korĉagreno pro la krimo,
Kaj, de nun, vivo pura.
(Malaperas en fulmotondron; tiam kun dolĉa muziko aŭdata, denove venas spiritaj formoj, kiuj, moke grimacantaj, dancas ĉirkaŭe kaj forportas la tablon).
Prospero (flanken).
Ho, mia Arielo, vi bravege
Plenumis vian rolon de harpio,
El l’ instrukci’ forgesis vi nenion;
Eĉ vivaj ŝajnis gnomoj kaj koboldoj,
Fantomoj, kiuj servas min fidele!
Nun, kunligitaj, tiuj malamikoj
Senspritaj staras en la povo mia.
Mi iros tuj—lasante ilin tiel—
La bravan princon Ferdinandon vidi
Kaj ankaŭ de ni du la karulinon. (Foriras supren).
Gonzalo.
En nom’ de io sankta, Reĝo mia,
Vi kial staras tiel mirigita?
Alonzo.
Ho, monstra! monstra estas la apero!
Parolis al mi la teruraj ondoj!
Pri tio la blovado eĉ kantadis . . .
Al mi la tondro, de l’ ĉiel’ orgeno,
La nomon de Prospero elparolis,
Min surdigante per profunda baso,
Kaj kantotem’ nur mia krimo estis!
En mara ŝlimo, tial, filo kuŝas,
Kaj pli profunde ol sondilo iam
Fundiros mi kun li. (Foriras).
Sebastiano.
De malamikoj
Malkune mi legiojn batalados!
Antonio.
Vin helpi mi tuj iros!
(Foriras Sebastiano kaj Antonio).
Gonzalo.
Frenezuloj!
Ilia kulp’, veneno malrapida,
Post longe mordas kaj turmentas ilin.
Vi, kiuj povas kuri, mi petegas,
Junuloj, sekvu ilin kaj malhelpu
Malbonon ian kiun eble farus,
Triope, koleruloj.
Adriano.
Kun mi venu! (Ĉiuj foriras).
