Tabel tot het bepalen der zwammen, die voorkomen op hout (stammen, stronken, takken enz.)
Reading edition
(Hierbij ook Ascomyceten).
1. De zwam vormt een hoed, zittend of gesteeld, van onderen voorzien van plaatjes: Zie tabel, blz. 219, (fig. 61 of 65).
Een hoed, zittend of gesteeld, van onderen met gaatjes of doolhofachtige gangen: Zie tabel, blz. 235, (fig. 69 of 80).
[N.B. Hiertoe behooren óók eenige zeer harde, houtige zwammen, met zeer fijne gaatjes.]
Geen hoeden met gaatjes of plaatjes 2
2. Weeke, geleiachtige, dikwijls gekroesde of geplooide, doch ook wel droppel- of knoopvormige zwammen, geel, bruin, wit of zwart: Trilzwammen. Zie tabel, blz. 257. (fig. 82).
Niet week-geleiachtig 3
3. Gewei- of koraalachtig vertakt 4
Niet gewei- of koraalachtig vertakt 5
4. Heldergeel of oranje, kleverig Calócera viscósa. No. 189 (fig. 83).
Bleekgeel tot bruinachtig, sterk vertakt, niet kleverig: Clavária strícta. No. 188.
Zwart, wit gepunt: Xylária hypóxylon. No. 16. (fig. 44).
5. Zwart, van binnen wit, knotsvormig: Xylária polymórpha. No. 17.
Niet zwart 6
6. Kleine bolletjes (1 à 2 mM.), stervormig openspringend. Sphaeróbolus stellátus. No. 191.
Bekertjes, waarin kleine, ronde schijfjes: Crúcifulum vulgáre. No. 192. (fig. 84).
Korstvormig, geheel aangegroeid of met omgebogen rand, waardoor hoedjes ontstaan 7
7. Oranje, stralig geplooid en geaderd, fluweelig: Phlébia aurantíaca. No. 190.
Wit, paars, geel-grijs of bruin, niet str. geplooid. Stéreum. No. 183–187.
Tabel tot het bepalen der plaatzwammensoorten, die voorkomen op hout, boomstammen, stronken, palen, losse takken, enz.
1. H. zittend, steel ontbrekend of uiterst kort 2
H. duidelijk gesteeld, kort of lang 5
2. H. week-vleezig, bijna geleiachtig, pl. later kaneelkleurig: Crepidótus móllis No. 131. (Plaat 4, fig. 22).
H. niet week-vleezig 3
3. H. teer en klein, wit; op losse takjes, pl. meest naar boven gekeerd: Claudópus variábilis No. 130 (fig. 65).
H. niet teer, taai, vleezig of kurkachtig, stijf 4
4. H. taai, kurkachtig, vrij hard en stijf: Lenzítes No. 143 en 144 (fig. 66).
H. vleezig, glad, grijs of bruinachtig blauw: Pleurótus ostreátus No. 123.
[Zie ook Panus stýpticus, met korten steel en Lentínus cochleátus].
5. H. en st. beide met sparrige afstaande schubben: Pholióta squarrósa No. 133 (Plaat 4, fig. 19).
H. honingbruin met harige afstaande schubjes, steel glad met afstaanden ring, plaatjes later gevlekt, melig: Armillária méllea No. 113. (Plaat 2, fig. III en fig. 60).
H. glad, zonder schubjes; òf met aangedrukte schubjes, die in kleur van de hoed verschillen 6
6. H. met aangedrukte, soms ietwat harige schubjes 7
H. zonder schubjes, glad, rimpelig of vezelig 11
7. St. zijdelings, h. wit of bleekgrijs met bruine schubjes: Pleurótus drýinus No. 124.
St. middenstandig of eenigszins excentrisch 8
8. St. zonder ring; pl. afloopend, getand of ingescheurd 9
St. met ring; pl. niet afloopend. 10
9. H. dunvleezig tot lederachtig, met harige bruinzwarte schubjes: Lentínus tigrínus No. 126. (Plaat 4, fig. 14).
H. dik, taaivleezig, later hard, met bruine vlek-schubben: Lentínus squamósus No. 125 (fig. 62).
[H. steenrood-geelbruin, aan den rand met gele vlekken]: Hypholóma sublaterítium No. 138.
10. [H. geel- of blauwgroen, kleverig, soms met witte schubjes: Stropharia aeruginosa].
H. goudgeel-bruin met donkerder schubjes: Pholióta aurivélla No. 134.
11. St. met ring, H. groenachtig: Strophária aeruginósa No. 222. (Plaat 5, fig. 32).
St. met ring, H. anders gekleurd 24
St. zonder ring 12
12. H. ingerold bruinrood (zie fig. 63); anijsgeur: Lentínus cochleátus No. 127 (fig. 63).
H. niet ingerold, geen anijsgeur 13
13. St. zijdelings, kort en verbreed; zwammetjes in toefen: Pánus stýpticus No. 128 (fig. 64).
St. niet zijdelings, hoogstens excentrisch. 14
14. Ledergele tot bruine paddenstoeltjes, met wit donzig voetje op losse takjes of plantenafval: Tubária furfurácea No. 135. (Plaat 4, fig. 24).
Op boomen of stronken, geen donzig voetje 15
15. Paddenst. eenzaam of slechts weinige dicht bijeen 16
Paddenst. in bossen of talrijke troepjes bijeen 21
16. Taai en dikvleezig, st. excentrisch, op boomen: Pleurótus ulmárius No. 122 (Plaat 3, fig. 9).
Niet taai; aan den voet der boomen of in de aarde daarbij 17
17. Pl. helder geel, geel-roodachtig Tricholóma rútilans No. 114.
Pl. geelachtig, later bruin; St. zwart-bruin viltig: Paxíllus atrotomentósus No. 136.
Pl. wit of rose 18
18. St. spoelvormig verdikt, vaak gevoord: Collýbia fúsipes No. 116.
St. niet zeer slank, gedraaid, wit met zwarte vezeltjes: Plúteus cervínus No. 129. (Pl. 4, fig. 16).
St. zeer slank, glad, lichtgrijs of bruin 19
19. St. met fijne evenwijdige groeven, grijs-blauw: Mycéna polygrámma No. 121. (Plaat 3, fig. 7).
St. zonder groeven en anders gekleurd 20
20. St. naar onderen verdikt en in een wortel uitloopend; H. 5 à 10 cM.: Collýbia radicáta No. 115.
St. gelijk dik, bleekgrijs met behaarden scheeven wortel. H. 2 à 3 cM.: Mycéna rugósa No. 120.
[Zie ook Mycena galericulata, die soms eenzaam voorkomt].
21. Teere paddenstoel. H. tot 2 cM. in groepjes 22
Grooter; meer in bossen of zoden 23
22. Pl. spoedig grauw-zwart, op stronken, oude stammen, enz.: Psathyrélla dissemináta No. 141. (Plaat 5, fig. 36).
Pl. bleek blijvend; op bemoste stammen: Mycéna cortícola No. 118.
23. [St. excentrisch, h. taai en dik-vleezig, zie Pleurotus ulmarius].
St. middenstandig 24
24. St. met ring, h. wit, kleverig, meest op beuk: Armillária múcida No. 112 (fig. 59).
St. met ring; daaronder sparrig schubbig. H. bruin: Pholióta mutábilis No. 132.
St. zonder ring, hoogstens met gordijnresten 25
25. St. spoelvormig verdikt, vaak gevoord: Collýbia fúsipes No. 116.
St. niet aldus 26
26. St. met fijne evenwijdige groeven: Mycéna polygrámma No. 121.
St. niet aldus 27
27. St. bruin tot zwart, fluweelig: Collýbia velútipes No. 117 (fig. 61).
St. kaal 28
28. St. glad, witachtig of grijs 29
St. geel, geelbruin of bruin, pl. geel- of groenachtig, later grauw of paars-zwart wordend: Hypholóma No. 138–140. (Plaat 5, fig. 30).
29. Pl. wit of lichtrose blijvend. H. klokvormig: Mycéna galericuláta No. 119. (Plaat 3, fig. 7).
Pl. bruin of zwart wordend door de sporen 30
30. H. kegel-klokvormig, geelbruin gestreept, pl. zwart wordend: Coprínus micáceus No. 142. (Pl. 5, fig. 34).
H. aanv. bol, later uitgespreid, pl. bruin wordend: Bolbítius (Hypholóma) hydróphilus No. 137.
No. 112. Armillária múcida. Porceleinzwam (fig. 59).
H. wit, soms lichtgrijs of bruinachtig, slijmerig, rimpelig, 3–12 cM. St. wit met witten gestreepten R. Vooral op beuken, die er soms van onder tot boven mee begroeid zijn. Aug.–Oct. vr. a.
No. 113. Armillária méllea. Honingzwam, “Hallimasch” (fig. 60 en Plaat 2, fig. III).
H. geel-honingbruin, met harige, meest donkerder schubjes en gestreepten rand, 5 à 18 cM., met afstaanden vlokkigen R. St. bleek rood- of bruinachtig. Pl. later rood of bruinachtig gevlekt, ± afloopend a. a. e.
No. 114. Tricholóma rútilans. Purperroode houtzwam.
Fig. 59. Armillária múcida (Porceleinzwam).
H. geelachtig met purperrood vilt bedekt, dat later in schubjes afscheurt; eerst klokvormig, dan uitgespreid en bolrond, 6–10 cM. Vleesch geel. Pl. goudgeel, eerst aan de snede verdikt, dan gezaagd. St. krachtig, gevuld 5–8 cM. hoog, licht geel met purperroode vezels. In troepjes bijéén op of aan den voet van boomstronken. Zomer-herfst. a.
Fig. 60. Honingzwam, Armillária méllea.
No. 115. Collýbia radicáta. Wortelcollybia.
H. dunvleezig, grauwbruin tot olijfkleurig, rimpelig, geaderd, 6–12 cM. Pl. breed, wijd uit elkaar, fraai wit. St. slank, meest naar onderen verdikt, en met een stevigen wortel in den grond bevestigd. Aan den voet van boomen, vooral beuken. Zomer-herfst. vr. a.
No. 116. Collýbia fúsipes. Spoelvoet (Collybia).
H. roodbruin of okerkleurig, soms ook bleeker, 6–10 cM. Lamellen breed, wijd uiteen, bleek rose of licht roodbruin. Kenmerkend is vooral de steel: verdikt-gezwollen, naar onderen spoelvormig verdund, gestreept of gegroefd, vaak verdraaid, bruin, bruin-rood. Aan den voet van oude boomen. Zomer-herfst. vr. a.
No. 117. Collýbia velútipes. Fluweelpootje.—Winterzwammetje (fig. 61).
H. geel, goud-geel, bruinachtig, vochtig, kleverig, 2–8 cM., de rand vaak gestreept. St. bruin tot zwartbruin, fluweelig. Pl. geelachtig, ver uiteen. In zoden, aan stronken van hakhout, aan boomstammen, ook in de steden, van Sept.–Maart. a. a. e.
No. 118. Mycéna cortícola. Schorsmycena.
H. grijs of licht-bruin rose, gevoord, 2–6 mM. St. licht-grijs of bruinachtig, berijpt. Pl. bleek, breed.
In troepjes op bemoste boomstammen. Oct.–Feb. a.
No. 119. Mycéna galericuláta. Helm mycena. (Plaat 3, fig. 7).
H. kegel- of klokvormig, 2–4 cM. in vele tinten van grijs, geel-grauw, bleek-bruin; droog en kaal, vaak wat rimpelig gestreept. Pl. wit tot bleek-rose, met een tand afloopend. St. glad en glanzend, grauw of grijs-bruin, vaak wortelachtig verlengd en dun behaard. Op of dicht bij stronken en stammen, vele bijeen. Zomer-herfst. a. a.
Fig. 61. Collýbia velútipes (Fluweelpootje of Winterzwammetje).
No. 120. Mycéna rugósa. Rimpelige mycena.
Deze gelijkt veel op de vorige, doch onderscheidt zich, door een meer rimpeligen, grauwen hoed, een wat taaier substantie (vooral de grijze steel). Pl. bleekgrijs. Ze komt meer eenzaam of slechts weinige bij elkaar voor. Stronken enz. Herfst. a.
No. 121. Mycéna polygrámma. Streepsteel-mycena.
H. kegel-klokvormig. Zwak bultig, in vele tinten van grijs-grauw- of bruinachtig, 2–4 cM. Pl. wit of bijna wit. St. over zijne geheele lengte met fijne groeven, grijs, blauwgrijs, meestal wortelend en van onderen behaard. Aan stammen en stronken, tusschen dorre bladeren, enz. Zomer-herfst. vr. a.
No. 122. Pleurótus ulmárius. Iepenzwam. (Plaat 3, fig. 9).
H. taai-vleezig, vast, geelachtig, okerkleurig, soms wat grijzig, vaak gevlekt of in veldjes gebarsten, 8–20 cM. St. stevig, excentrisch, vast, kleur als hoed of wat bleeker. Pl. wit, breed. Aan boomstammen, vooral iepen, vaak in groepjes bijeen; soms zeer hoog. Herfst. vr. a.
No. 123. Pleurótus ostreátus. Oesterzwam.
H. vleezig, schelpvormig, grauw, grijs, blauw, bruinachtig, later soms geelachtig verbleekend, 5 à 15 cM.; rand aanv. ingerold. St. kort of bijna ontbrekend, wit, onderaan wit-behaard. Pl. wit, geel- of grijsachtig. Meestal vele boven elkaar aan boomstammen. Sept.–Nov. vr. a.
No. 124. Pleurótus drýinus. Grijze zadelzwam.
H. taai, witachtig of bleek-grijs, met bruine schubjes, 4–9 cM. Pl. afloopend, wit of geelachtig. St. zijdelings, kort (± 2 cM.), wit, fijn-schubbig, met vergankelijken ring. Aan eikestammen, zieke ooftboomen en dergelijke. Herfst. vr. a.
No. 125. Lentínus squamósus (lepideus.) Geschubde houtzwam. (fig. 62).
Fig. 62. Ingescheurd-getande pl. van Lent. squamosus. (Geschubde houtzwam).
H. dik- en taaivleezig, later hard en droog, 8–15 cM.; wit of bleek okerkleurig, met donkere, aangedrukte schubben. Pl. afloopend, wit of geel-bruinachtig, getand, vaak ingescheurd en dwarsgestreept. St. gevuld, vast, fijn schubbig. Reuk aangenaam zoetig; op dennestompen en vooral op bewerkt hout: balken, palen, trapjes, vr. a.
Deze zwam kan soms zeer afwijkende, monstreuse vormen aannemen, vooral in het duister.
No. 126. Lentínus tigrínus. Getijgerde houtzwam. (Plaat 4, fig. 14).
Kleiner dan de voorafgaande, dunner en slapper; meer trechtervormig met neergebogen rand. Wit of grijs-geelachtig met zwarte harige schubjes. Pl., wit of lichtgeel, fijn getand. Vindplaats als de vorige Zomer-herfst. vr. a.
No. 127. Lentínus cochleátus. Bruine anijszwam (fig. 63).
Vormt dichte toefen van ± slakkenhuisvormige ingerolde hoeden, licht roodbruin, en heeft een sterken anijsgeur. In 1912 op verscheidene plaatsen waargenomen, aan stronken. Herfst. e.
Fig. 63. Lentínus cochleátus (Bruine anijszwam).
Photo H. A. A. v. d. Lek.
No. 128. Pánus stýpticus. Scherpe schelpjeszwam (fig. 64).
Fig. 64. Pánus stýpticus. (Scherpe schelpjeszwam).
Deze vormt zoden van meest zeer talrijke exemplaren: kleine leder- tot okerkleurige hoedjes met een zijdelingsch, kort steeltje dat naar boven verbreed is. De okerkleurige plaatjes zijn door fijne aderen verbonden. Het vleesch smaakt zeer scherp.
Aan stronken en stammen, het geheele jaar a. a.
No. 129. Plúteus cervínus. Hertenzwam. (Plaat 4, fig. 16).
H. 6–9 cM., dunvl. klokvormig, later uitgespreid, glad, ietwat zijdeachtig, kaal of fijn-schubbig, in verschillende tinten: bruinachtig, grauw-bruin. Pl. spoedig bleekrose, breed. Sporen rose. St. 5 à 9 cM. hoog, wit met fijne zwarte vezeltjes, vaak wat gedraaid. Aan den voet van boomstammen, op stronken, enz. eenzaam of in groepjes. Aug.–Oct. vr. a.
No. 130. Cláudopus variábilis. Witte schelpjeszw. (fig. 65).
Kleine, vleezige, ongesteelde hoedjes, 1–2 cM., wit, fijn viltig; hoed vaak teruggeslagen, met de plaatjes naar boven; deze zijn eerst wit, later rose of bruin. Sporen roodachtig. Op takjes, enz. Aug.–Nov. vr. a.
Fig. 65. Cláúdopus variábilis. (Witte schelpjeszwam).
Photo B. E. Bouman.
No. 131. Crepidótus móllis. Weeke schelpzwam. (Plaat 4 fig. 22.)
H. geleiachtig-vleezig, slap, ei- of niervormig, vaak gegolfd-gelobd, wit-geelachtig, bruin. St. ontbrekend of zeer kort. Pl. van het aanhechtingspunt uitstralend; wit, later kaneelkleurig. Sporen bruin. Op oude stammen en stronken, vooral populieren. Zomer-herfst. vr. a.
No. 132. Pholióta mutábilis. Gladde pholiota.
H. bruin, kleverig of vochtig, eerst bol en bultig met ingerolden rand, later vlak, 3–6 cM. Pl. aangegroeid, soms wat afloopend, eerst bleek, dan geelbruin of kaneelkleurig. Sporen bruin. St. 3–6 cM. hoog, later hol, met dun-vliezigen ring; daaronder bruin en ± sparrig-schubbig, er boven bleeker en glad. (Ring en schubben worden vaak slechts onduidelijk zichtbaar). In bossen op stronken, vooral van beuken en elzen. Herfst, vooral in ’t Z. en O. a. e.
N.B. Deze niet te verwarren met de zwavelkopjes, met groenig-gele plaatjes, die paarszwart worden!
No. 133. Pholióta squarrósa. Schubbige pholiota. (Plaat 4, fig. 19 en 20).
Gemakkelijk kenbaar aan de sparrige omgebogen schubben op den hoed en den steel. Alleen boven den vlokkigen vergankelijken ring glad. H. 4–6 cM. Geheel goudgeel tot roestbruin. Pl. eerst bleek olijfkleurig, dan bruin. Sporen bruin. In bossen aan den voet van boomen, vooral beuken. Oct.–Nov. vr. a.
No. 134. Pholióta aurivélla. Goudvlieszwam.
H. eerst bol, dan vlak gewelfd, 6–10 cM., goudgeel-bruin met aangedrukte bruinachtige schubjes; vochtig kleverig, droog glanzend. Pl. eerst witachtig, dan geel, later bruin. Sporen bruin. St. dik, hol, geel met wat afstaanden ring; daaronder vlokkig-schubbig. Aan loofboomen. Herfst. vr. a.
No. 135. Tubária furfurácea. Donsvoetje. (Pl. 4, fig. 24).
H. ledergeel bij droogte; vochtig donkerder, bruin; eerst bol of vlak, later verdiept, ± trompetvormig, bedekt met kleine zemelachtige schubjes. Pl. okerkleurig tot kaneelkleurig, eenigszins afloopend. Sporen bruin. St. van onderen meestal met een wit dons bedekt. Op takjes, bladeren, plantenafval, enz. Herfst-winter. a. a.
No. 136. Paxíllus atrotomentósus. Zwartvoet.
Zeer kenbaar aan den korten dikken steel, die met een donkerbruin tot zwart fluweelig vilt is bedekt. H. 7–15 cM., bruin, oppervlak als zeemleer, breed-trechtervormig, doch vaak scheef, met excentrischen steel. Sporen bruin. Op of bij oude naaldboomen of stronken daarvan. Herfst. vr. a.
No. 137. Bolbítius (Hypholóma) hydróphilus. Grijze vochtzwam.
H. eerst bol, met neergebogen rand, later uitgespreid, hygrophaan, bleek kastanjebruin. Plaatjes bruin. Sporen bruin. Kenmerkend vooral de witachtige golvende steel (vooral bij jonge exemplaren) Op stronken enz. meest in groote bossen. Herfst. a.
Hypholóma. Zwavelkopjes.
De zwavelkopjes zijn de gele of geelbruine, zoo algemeene stronkbewoners, waarvan de plaatjes paars-zwart of grauw worden door de sporen, en waarbij gewoonlijk op hoed of steel duidelijk resten van het gordijn zichtbaar zijn; bij jonge exemplaren is het vaak heel mooi te zien; zij smaken bitter.
No. 138. Hypholóma sublaterítium, met ± steenroode hoeden, 4–10 cM. die aan den rand vaalgele vlokken of vlekken vertoonen (gordijnresten), en een steel, die naar onderen versmald is en roestbruin. Pl. aanv. licht grijsgroen. Vleesch geelwit. a. v.
No. 139. Hypholóma fasciculáre, kleiner, 2–6 cM. meer geelbruin, zonder randvlekken, steel ± overal even dik en geler. Pl. aanv. zwavelgeel. Vleesch geler. Beide aan stronken en boomen. a. a. v.
Voorts vindt men op dennenstronken en in de buurt daarvan, vooral in ’t Oosten:
No. 140. Hypholóma epixánthum, meer bleekgeel van kleur, met geelwitachtige plaatjes, die grauw worden. Oct.–Dec. vr. a.
Voor hypholóma Candolleánum zie blz. 278.
No. 141. Psathyrélla dissemináta. Grijze klokjes. (Plaat 5, fig. 36).
H. eerst ei- dan klokvormig, 1 à 1½ cM.; wit, grijs of licht okerkleurig., gevoord-gestreept, aanv. zeer fijn bestoven. Pl. eerst wit, dan grauw en zwart door de sporen. St. wit. Teere paddenstoeltjes in grooten getale bijeen aan den voet van boomen, op stronken, uit vloeren en plafonds van huizen, op bladaarde, enz. Voorjaar-herfst a.
No. 142. Coprínus micáceus. Glimmerinktzwam. (Plaat 5, fig. 34)
Fig. 66. Lenzítes betulína (Berken plaatjeshoutzwam).
H. eerst ei- dan klokvormig, 3 à 5 cM. geelbruin gestreept, met fijne glinsterende korreltjes bezet, die echter spoedig verdwijnen. Pl. wit, bruin dan zwart door de sporen. St. wit, een weinig zijachtig, glad hol. In grooten getale bijeen op stronken en boomen; ook op de aarde. Voor- en najaar a. a.
Lenzítes. Dit geslacht vormt in menig opzicht een overgang tusschen plaat- en buisjeszwammen. Jong vertoonen zij gaatjes, maar bij uitgroeiing vormen zich duidelijke plaatjes, die echter stijf en kurkachtig zijn. De geheele hoed is trouwens zoo; hierdoor en door hun voorkomen en groeiwijze gelijken zij veel op sommige Polyporaceën; vooral als men ze alleen van boven beschouwt, kan men ze licht daarmede verwarren. De plaatjes zijn vaak vertakt en zijdelings verbonden, waardoor soms gaatjes ontstaan, die dan echter altijd veel grover zijn, dan bij de echte buisjeszwammen. Soms vertoonen zij dicht bij hun aanhechtingspunt gaatjes en meer naar den rand toe plaatjes. De meest voorkomende zijn:
No. 143. Lenzítes betulína. Berken-plaatjeshoutzwam. (fig. 66).
H. 2–10 cM. breed, ± met banden geteekend, viltig-harig, fluweelig, grauw-bleekbruin (dikwijls ook groenig). Pl. wit tot lichtgrijs-bruin. Vaak vele bijeen, dakpansgewijs. Op stronken van berken, esschen, eiken e.a. ’t geheele jaar a.
No. 144. Lenzítes saepiária. Bruine plaatjeshoutzwam.
H. 2–12 cM., borstelig viltig, fluweelig, aanv. geel, later van uit ’t midden bruin wordend, bruin met oranje-gele rand, ten slotte geheel donkerbruin. Pl. oranje-geel, vaak vertakt en verbonden. Op oude stronken van naaldhout, en op balken, schutting, enz., daaruit vervaardigd, ’t geheele jaar vr. a.
N.B. De Nos. 112–128 en 143, 144 hebben witte sporen. Bij de andere is het afzonderlijk vermeld.
Tabel tot het bepalen der meest voorkomende geslachten der Polyporaceën of Buisjeszwammen.
1. Vleezige gesteelde aardpaddenstoelen, waarbij de buisjeslaag zich gemakkelijk van het vruchtvleesch laat afscheiden: Bolétus. Zie tabel blz. 207 (Plaat 2 fig. IX).
Hout- of boomzwammen of anders gevormde aardpaddenstoelen 2
2. Weeke, sappige, roode of roodbruine boomzwammen: Fistulína. No. 170 (fig. 79).
Niet tegelijk week-sappig en rood 3
3. Aan de onderzijde doolhofachtige gangen of plaatjes (zie fig. 80) 4
Geen plaatjes of doolhofachtige gangen (of indien er iets van dien aard te zien is, dan zéér veel fijner dan de figuur vertoont); gaatjes of netvorm. plooien 5
4. Doolhofachtige gangen (fig. 80), zwam dik-kurkachtig: Daedálea quercína. No. 176 (fig. 80).
Plaatjes, (soms hier en daar overgaande in gaatjes). Zie Lenzítes. (blz. 234).
5. Geen echte gaatjes, maar plooien en netvormige aderen: Merúlius. No. 171–173
Echte gaatjes, grof of fijn, soms alleen met een loupe of op doorsnede zichtbaar (bv. bij Fomes) 6
6. Taai-kurkachtige tot hard-houtige zwammen, waarbij de buisjes gewoonlijk in meerdere lagen boven elkaar geplaatst zijn: Fómes. Zie tabel blz. 248. (Plaat 2 fig. X b en fig. 74–79).
(N.B. Dit kenmerk is alleen op breuk of doorsnede te zien.)
Harde, niet te snijden zwammen, die zich slechts met groote moeite zouden laten breken of doorzagen, zoeke men onder Fomes.
Buisjes slechts in één laag, vliezige, vleezige, leder- of kurkachtige zwammen; (sommige wel later verhardend, maar niet hard-houtig) 7
7. Op doorsnede is de buisjes-laag niet door een scherp lijntje van het vleesch gescheiden (fig. 81); het vleesch is wit, kurkachtig tot zacht houtig: Tramétes. No. 174 en 175.
Wel een scherp lijntje tusschen buizen-laag en vleesch: Polýporus. Zie tabel blz. 237. (Pl. 2 fig. Xa en fig. 69–73).
Tabel tot het bepalen der Polýporus-soorten.
1. Een vrijwel rond hoedje op een middenst. of wat excentrisch steeltje: 2
Andere vorm, geen of zijdelingsche steel: 3
2. Op den grond (zandgrond) groeiend: Pol. perénnis. No. 145.
Op takken of stammen groeiend: Pol. brumális. No. 146.
3. Poriën fraai paars (bij oude exemplaren bruin-paars). Pol. abietínus. No. 159.
Poriën hier en daar mooi oranje: Pol. auréolus. (amórphus). No. 158.
Poriën zwavelgeel, hoed geel, oranje of bruinachtig. Pol. sulphúreus. No. 150.
Poriën fraai zilver-grijs: Pol. adústus. No. 156.
Poriën anders gekleurd, wit, bleek-geel, groenig of bruinachtig: 4
4. Vleesch ìn-bruin, rood-of geelbruin: 5
Vleesch wit of bleek geel-grijs of bruinachtig. 7
5. H. meest kleiner dan 6 cM., meerdere bijeen, gewoonlijk boven elkaar geplaatst, bruin, met stralig geplaatste rimpels: Pol. radiátus. No. 157.
H. grooter dan 6 cM., 10 tot 30 cM. en meer: 6
6. Dik consôle- tot kussenvormige hoeden aan boomstammen, aanv. geelbruin en week, later verhardend en roest-bruin, zwart wordend: Pol. híspidus. No. 153.
Meestal ongeveer tol- of trechtervormig, op of bij coniferenstompen: Pol. Schweinítzii. No. 154.
(Zie ook Fomes conchatus en Fomes pomaceus (vruchtboomen!))
7. H. zadelv. geelbruin, met donkere schubben: Pol. squamósus. No. 147.
H. fraai met banden geteekend, meest vele bijeen op stronken, Pol. versícolor. No. 160 en 161. (Plaat 2 fig. X a en fig. 73).
Niet met schubben, noch met banden: 8
8. Talrijke hoeden, gelobd en ingesneden, vormen één geheel. (Zie fig. 72). 9
Enkelv. hoeden, afzonderlijk of vele bijeen. 10
9. H. fraai lichtbruin, met korreltjes, later schubbig: Pol. gigánteus. No. 151 (fig. 70 en 71).
H. grauw, of grijs-bruin, niet schubbig: Pol. frondósus. No. 152 (fig. 72).
(Zie ook Pol. sulphúreus, die soms met witte poriën voorkomt.)
10. Met duidelijken steel, van onderen zwart: Pol. pícipes. No. 148.
Zittend of met zeer korten steel, kussenvormig (op berk!) zie fig. 69 Pol. betulínus. No. 149.
Vuil-witte of grauw bruine, ± taai vleezige zwammen, meestal vele bijeen en ± samenvloeiend. Pol. fumósus. No. 155.
No. 145. Polýporus (Polystíctus) perénnis. Tolzwammetje.
H. 2–8 cM., dun, leerachtig, rond, bruin, rand dun, scherp. Poriën eerst wit berijpt, later bruin. St. middenstandig, lichtbruin en fluweelig. Dikwijls vertoonen de hoeden fraai geteekende banden; men vindt ook veelal eenige exemplaren min of meer met elkaar vergroeid. Zandgrond. Nazomer-herfst. vr. a.
No. 146. Polýporus brumális. Winterhoutzwam.
H. 3–8 cM. ± vleezig, dan taai-leerachtig, grijs-bruin, zonder bandv. teekening, eerst behaard, later meestal eenigszins schubbig. Poriën wit, geelachtig. Steel ± O.5 cM. dik, fijn schubbig of harig. Op doode takken en stammen, vooral van eiken. Najaar-voorjaar. vr. a.
Fig. 67. Polýporus squamósus (Zadelzwam).
No. 147. Polýporus squamósus. Zadelzwam. (fig. 67 en fig. 68).
H. tot 40 cM., taai vleezig, geelbruin met donkere schubben. Poriën aanv. klein, later vrij groot en hoekig, wit tot lichtbruin. Steel kort, zijdelingsch of excentrisch, van onderen zwart. Loofboomen, en stronken. Voor- en najaar. a.
No. 148. Polýporus pícipes. Peksteel.
Fig. 68. Polýporus squamósus (Zadelzwam).
H. tot 8 cM., taai-vleezig, later hard, bruin, glad. St. sterk excentrisch, geheel zwart tot aan de afloopende poriën, deze zijn wit tot bleekbruin, klein, op stronken meest van wilgen. Najaar. vr. a.
No. 149. Polýporus betulínus. Berkenzwam. (fig. 69).
H. 6 à 20 cM., vleezig tot kurkachtig, ± rond of niervormig, zittend of met zeer korten steel aangehecht, kaal, glad, bruingrijs; vleesch zuiver wit, buisjes kort, poriën wit. Uitsluitend op berken. Het geheele jaar. vr. a.
No. 150. Polýporus sulphúreus. Zwavelzwam.
Fig. 69. Polýporus betulínus (Berkenzwam).
(Photo Dr. Garjeanne.)
H. meestal vele tot groote complexen vergroeid, zwavelgeel met oranje. Poriën geel. Vleesch wit of geelachtig, aanv. week kaasachtig, later hard, als brosse kaakjes. Op loofboomen, soms zeer hoog; schadelijke parasiet! vr. a.
No. 151. Polýporus gigánteus. Reuzenzwam. (fig. 70 en fig. 71).
Deze vormt aan den voet van oude boomstammen groote zoden, die meer dan 1 M. breed kunnen worden, mooi lichtbruin met korreltjes en schubjes geteekend (vooral later); de bleeke poriën kleuren zich bij druk zwartig. Vooral aan den voet van beuken. Augustus–October. vr. a.
Fig. 70. Polýporus gigánteus (Reuzenzwam) ½ nat. grootte.
Photo H. A. A. v. d. Lek.
No. 152. Polýporus frondósus, “De eikhaas” (fig. 72), onderscheidt zich van de vorige door zijn meer grauwe of grijsbruine kleur; ook is hij meer ingesneden tot kleinere, meer rondachtige lappen. Aan den voet van oude boomen, vooral eiken. n. a. e.
No. 153. Polýporus híspidus. Ruige boomzwam.
H. 10–30 cM. dik, consôle- tot kussenvormig, aanv. geel-bruin en vrij week, later hard, bruin en zwart. Van boven ruig-harig. Poriën aanv. bleek groenig geel, fijn gewimperd, later bruinachtig. Aan stammen van levende boomen. Juli-winter. vr. a.
Fig. 71. Polýporus gigánteus (Reuzenzwam), aan den voet van een beuk.
Photo H. A. A. v. d. Lek.
N.B. Deze zwam is éénjarig; gedurende den geheelen winter kan men de harde bruinzwarte (doode) zwammen vinden.
Fig. 72. Polýporus frondósus (Eikhaas).
No. 154. Polýporus Schweinítzii. Sparrehoutzwam.
Deze zwam, uitsluitend in naaldbosschen, op of bij stompen te vinden, is aan de fraai-bruine, ruw-viltige bovenkant, en de groen-gelige (later bruine) poriën te kennen. De h., 6–25 cM., zijn ± tol- of trechtervormig, alleenstaand of eenige ± vergroeid. Herfst. In ’t Z. en O. vr. a.
Polýporus fumósus en adústus.
Bijna alle vuil-witte, grijze of grauw-bruine zwammen, niet met banden geteekend, die men in groote getale bijeen, zodevormend of dakpansgewijze op stammen of stronken aantreft, behooren tot een van deze soorten.
No. 155. P. fumósus, de rookzwam, is gew. dikker, vleeziger, vertoont op doorsnede zônen in ’t vleesch, heeft vuil-witte of bruinachtige poriën, die door wrijving zich donkerder kleuren. a.
No. 156. P. adústus, de grijze gaatjeszwam, is dunvleezig, zonder zônen, en heeft mooi zilvergrauwe poriën; ook zijn hier de hoedjes meest meer half-cirkelvormig en fijnviltig. Herfst-winter. a. a.
No. 157. Polýporus radiátus. Elzenzwam.
H. 4–6 cM., meest vele bijeen ± dakpansgewijs; bruin met stralige rimpels, aanv. fluweelig-glanzend. Poriën aanv. met zilverachtigen weerschijn. Vooral goed te kennen aan het geel-bruine, stralig-vezelige vleesch. Bij voorkeur op elzen, doch ook op beuken, berken, e. a. Het geheele jaar. vr. a.
No. 158. Polýporus auréolus (= amórphus). Oranje dennezwammetje.
Witte, ± vleezige, zijdeachtige zwammetjes, vele bijeen, dakpansgewijs of onregelmatig uitgespreid, met oranje of oranje-rose poriën. Op dennenstronken. Najaar. a.
No. 159. Polýporus (Polystíctus) abietínus. Paarse dennenzwam.
Fig. 73. Polýporus versícolor (Elfenbankjes), onderaan rechts eenige Mycena’s.
Vindt men op naaldhout zwammetjes met fraai paarse poriën, dan is het deze. Overigens is de vorm zeer veranderlijk en wisselt tusschen breed-uitgespreide korsten en wit-grijze, harige hoedjes, onduidelijk met banden geteekend. De poriën zijn ook onregelmatig in tandjes uiteengescheurd en kunnen door verbleeking bruin-paars tot bruin worden. Niet te verwarren met Stéreum purpúreum (geen poriën!). Zie blz. 56. Zomer-herfst. a.
No. 160. Polýporus (Polystíctus) versícolor. Veelkleurige zwam. Elfenbankjes. (fig. 73).
De meest algemeene zwam op allerlei stammen en stronken is wel deze: kenbaar aan zijn fraai met banden geteekende hoed, die zijïg-glanzend en glad is, en waarvan men er meestal vele bijeen vindt. Men vindt ze in allerlei kleuren, witachtig, bruin, blauwachtig tot zwart. De poriën zijn aanv. wit, later worden ze bruinachtig.
N.B. De eenige zwam die hiermede soms wel verward wordt is Lenzítes betulína (blz. 234), doch deze is aan de onderzijde direct te kennen.
No. 161. [Als Polýporus (Polystíctus) zonátus worden onderscheiden de vormen, die zachtfluweelig, dikker, meestal grauw bruin en onduidelijk gezôneerd zijn met dikkere, vaak witte rand; hierbij zijn de hoeden gewoon met een breede, ineenvloeiende basis vastgehecht.] Beide vormen op stronken enz. ’t geheele jaar. a. a.
Tabel tot het bepalen der Fómes-soorten.
1. Vleesch wit of licht geelachtig 2
Vleesch bruin of bruingeel 3
2. Zwam geheel wit of lichtgrijs, ook de bovenzijde van den hoed; meest op popel: Fómes connátus. No. 168.
Bovenzijde bruin, op den wortel of den boomvoet, meest van coniferen: Fómes annósus. No. 167 (fig. 74–77).
3. Zwam korst- of schelpvormig met dunnen rand, poriën helder geelbruin: Fómes conchátus. No. 169 (fig. 77 en 78).
Zwam knobbel-, hoef-, of consôlevormig 4
4. Zwam dik, hoef- of kussenvormig, van boven grijs, grauw tot zwart; poriën grijs berijpt of licht kaneelkleurig 5
Zwam meer afgeplat, consôlevormig, van boven bruin bruinzwart; poriën wit, bij druk bruin: Fómes applanátus. No. 165.
5. Zwamweefsel hard, houtig, donker roestbruin, naar boven geleidelijk in de zeer harde buitenlaag overgaande; deze is (vooral bij oudere exemplaren) voorzien van groeven en barsten: Fómes igniárius. No. 162–154. (Plaat 2 fig. X b).
(In hoofdzaak hiermede overeenstemmend, doch met lichter goudbruin weefsel is Fomes robustus, op eik.)
Zwamweefsel zachter, kurkig-zwammig, van boven begrensd door een harde buitenlaag, van onderen door de zeer lange buisjes. Hoed bruinachtig, grauw of grijs: Fómes fomentárius. No. 166.
No. 162. Fómes igniárius. Vuurzwam. (Pl. 2 fig. X b.)
Aanv. bol-knobbelvormig, licht bruin-grijs berijpt. Later beginnen zich boven- en onderzijde te onderscheiden; de zwam wordt hoefvormig, de bovenzijde bruin-grijs-zwart, zeer hard (vaak wat groenig), met concentrische groeven en barsten; de poriën zeer fijn (als speldeprikken), licht grijs tot kaneelkleurig. Het “vleesch,” dat hard en roestbruin is, bestaat bijna geheel uit de lagen van buisjes. De vuurzwam, die men meest op abelen en wilgen vindt, kan soms zeer oud worden en wel ± 30 cM. breed; de groei, door dat er telkens een nieuwe laag tegen de onderzijde wordt aangezet, is er fraai aan waar te nemen. Het geheele jaar. a.
[Deze zwam is ongeschikt om tonder van te maken, maar wordt, waar ze veel voorkomt, veel als brandstof gebruikt vndr. de naam.]
Nauw verwant aan deze zijn:
No. 163. Fómes robústus, veel op eiken, met meer goudbruin vleesch en meestal geelbruinen rand en
No. 164. Fómes pomáceus, de Boomgaardzwam, veel op vruchtboomen te vinden; meestal kleiner, meer scherp gerand en vaak aangegroeide plakken vormend, met meestal wijdere poriën.
No. 165. Fómes applanátus. Platte tonderzwam.
Deze is meer afgeplat, consôlevormig; van boven bruin, meestal onregelmatig-bobbelig en rimpelig. De poriën zijn wit of geel-wit, bij druk bruin verkleurend. Op doorsnede of breuk kan men gewoonlijk het fluweelige bruine zwamweefsel en de lange buisjes goed onderscheiden. Op verschillende boomsoorten. Het geheele jaar. a.
Fig. 74. Fómes annósus (dennenmoorder) op wortels; (overeind geplaatst) om de onderzijde te toonen.
Fig. 75. Fómes annósus (dennenmoorder) doorsnede.
No. 166. Fómes fomentárius, de echte Tonderzwam, die hoef- tot kussenvormig is, meestal bruinachtig grauw, van binnen zwammig-kurkachtig, met stompen rand, en poriën, die eerst grijs berijpt, later bruinachtig zijn, schijnt bij ons te lande zeldzaam te zijn.
No. 167. Fómes annósus, (Trametes radiciperda.)
Fig. 76. Fómes annósus (dennenmoorder). Bovenkant op wortel.
Dennenmoorder (fig. 74 tot 76). Zeer veranderlijk van vorm, korstvormig of gedeeltelijk afstaand, soms vrij groote hoeden vormend, en dan meestal vele vergroeid, van boven helder bruin en rimpelig; poriën wit of licht okerkleurig. De zwam is nog ’t best te kennen aan het taai-kurkachtige vleesch, op doorsnede wit of licht geelachtig en met meerdere lagen van buisjes. Op de wortels en aan den voet van boomen, vooral coniferen. Zeer schadelijk. ’t Geheele jaar. (zie blz. 23). a.
No. 168. Fómes connátus. Witte populierzwam.
Geheel wit of wit-grijs, ook het vleesch wit en op doorsnede duidelijk meerdere lagen van buisjes toonend. Meestal meerdere hoedjes boven elkaar met breede basis vergroeid. (De bovenzijde is dikwijls met mos en algen begroeid.) Meest op populieren. a.
No. 169. Fómes conchátus. Bruine houtzwam (fig. 77 en fig. 78).
Fig. 77. Fómes conchátus (bruine houtzwam). × ¼. Groot, oud ex.
Photo H. A. A. v. d. Lek.
Fig. 78. Fómes conchátus (bruine houtzwam). Klein ex. op wilg.
Zeer verschillend van vorm, van kleine aangegroeide korsten tot schelpvormige, meest dakpansgewijs geplaatste hoeden. Het best te kennen aan de poriën, die mooi-bruin zijn, ongeveer als Brusselsche aarde. Goed uitgegroeide hoeden zijn van boven zwart; voorzien van concentrische groeven. Op wilgen, populieren, enz. vr. a.
No. 170. Fistulína hepática. Biefstukzwam. (fig. 79).
Groote, vleezige, bruine- of bloedroode, sappige zwam (10 à 20 cM.); zittend of met korten steel. Vleesch week, rood met lichtere stralen; buisjes ± los van elkander; poriën roomkleurig, later rose of bruinachtig. Op eiken, in holten, aan den voet, of een weinig hooger. Zomer-herfst. vr. a.
Fig. 79. Fistulína hepática (Biefstukzwam) in een boom-holte.
Photo Dr. W. G. N. v. d. Sleen.
No. 171. Merúlius córium (papyrínus). Papierzwammetje. Zeer dunvleezig, door droogte spoedig ± papierachtig, wit, bijna geheel vlak uitgespreid of, door terugbuiging van den rand, met kleine hoedjes. Deze zijn van boven wit en fijn vlokkig-viltig. De onderzijde der h. en de naar buiten gekeerde kant der aangegroeide korst is met vlakke, netvormige plooien voorzien en wit of licht oker- of vleeschkleurig. Op stronken enz. Herfst en winter. vr. a.
No. 172. Merúlius tremellósus. Weeke aderzwam. Zeer week-vleezig, meest met boven elkaar geplaatste “hoeden”; deze zijn van boven grof-viltig wit of grijs en met stralig getanden rand; de onderzijde met gekroesde aderige plooien, ± poriën vormend, wit, oranje- of roodachtig. Soms op den grond groeiend. Herfst. vr. a.
No. 173. Merúlius lácrymans. Huiszwam. Volwassen vormt de huiszwam groote, zwammig-vleezige gele of bruine lappen, meestal met witten verdikten rand en met dikke, gewonden, aderige plooien, vaak ook met uitstekende tanden. In dit stadium zweet de zwam vochtdruppels uit, vndr. “lacrymans”, d. i. de weenende. Hieraan vooraf gaat echter een stadium, waarin de zwam alleen bestaat uit witte, weeke zwamvlokmassa’s; opgedroogd vindt men deze wel als glanzende, grauwe vliezen op ’t hout. Op oud, vochtig hout, hoofdzakelijk in slecht geventileerde ruimten, b.v. onder vloeren.
No. 174. Tramétes suavéolens. Witte anijszwam. Zittend, 5–10 cM., kurkachtig, van buiten en van binnen wit, van boven vlokkig-viltig, gaatjes vrij groot met stompen rand, wit, sterken anijsgeur. Op oude wilgen. Herfst-winter. n. a.
No. 175. Tramétes gibbósa. Witte bultzwam (fig. 81). Onderscheidt zich van de vorige vooral door ’t gemis van geur en door de smallere, kort-lijnvormige poriën. Aan oude stammen en stompen. Herfst-winter. vr. a.
Fig. 80. Daedálea quercína (Doolhofzwam) onderzijde.
No. 176. Daedálea quercína. Doolhofzwam (fig. 80). Volgroeide exemplaren zijn door de doolhofachtige gangen (zie fig. 80), en door de kurkachtige, bleek-bruine substantie gekenmerkt. Zij zijn dik-kussenvormig of knollig en van boven ongelijk-bobbelig. Behalve deze vindt men vaak andere vormen: onregelmatige stroken of plakken als lichtbruine kurkaangroeisels, eerst dicht, later met gaatjes, die zich tot de typische gangen verwijden. Aan oude eiken, ook wel op eikenhout. Het geheele jaar. vr. a.
Fig. 81. Doorsnede van een Trametes.
Tabel tot het bepalen der Trilzwammen-soorten.
1. P. wit, melkachtig, later lichtbruin: Exídia álbida No. 181.
P. geel, oranje of lichtbruin 2
P. zwart, grauw of bruinzwart 3
2. P. klein, 3–5 mM., geel tot oranje: Dacryomýces stillátus No. 180.
P. grooter, 2–5 cM., geel of licht oranje, sterk geplooid: Tremélla mesentérica No. 178.
P. 2–8 cM., sterk gekroesd, lichtbruin, bij opdrogen vuilbruin: Tremélla foliácea No. 179.
3. P. vrijwel rond, knoopvormig, zie Bulgária ínquinans No. 9.
P. dun, schelp- of oorvormig, bruinachtig of grauw-grijs, aderig geplooid: Hirnéola Aurícula Júdae No. 177 (fig. 82).
P. dik, week, gezwollen, zwart: Exídia glandulósa No. 182.
No. 177. Hirnéola Aurícula Júdae. Judas-oor (fig. 82).
3–10 cM., schelp- of oorvormig, zittend, aderig geplooid, grauw-bruin tot zwart, van buiten fijn behaard; binnenzijde meer groenig of violetgrauw (jong lichtgrijs); taai-geleiachtig, bij uitdroging hoornachtig. Meest op oude vlierstammen, vaak in groepjes. Herfst-winter. vr. a.
Fig. 82. Hirnéola Aurícula Júdae (Judasoor).
No. 178. Tremélla mesentérica. Gele trilzwam.
2–5 cM., week, geleiachtig, geplooid en gewonden, helder geel tot oranje, later wit berijpt, vervloeiend. Op oude palen en takken, voornamelijk van eiken. Herfst-winter vr. a.
No. 179. Tremélla foliácea. Bruine trilzwam.
2–8 cM., eveneens sterk gekroesd en gewonden, lichtbruin en doorschijnend, opgedroogd bruinzwart, door vocht sterk opzwellend. Aan stammen, takken en palen. Herfst-winter vr. a.
No. 180. Dacryomýces stillátus. Oranjedropzwam.
Bijna rond, 3–5 mM., aanv. geel; later oranje, geplooid; week-geleiachtig. Het geheele jaar door op takken, stronken, houtwerk. a. a.
No. 181. Exídia álbida. Stijfselzwam.
2–3 cM., rondachtig, vaak meerdere versmeltend, wit, melk- of glasachtig, later bruinachtig; aanv. glad, later met ondiepe groeven. Op losse, rottende takken. Herfst-voorjaar a.
No. 182. Exídia glandulósa. Zwarte trilzwam.
3–10 cM., grauw-zwart, week-gezwollen, meest met dunnen voet en naar boven verbreed, vaak bochtig geplooid. Bovenzijde eerst glad, later wrattig, onderzijde meest wat viltig. Bij ’t opdrogen wordt het een dun glinsterend zwart korstje. Op half doode en losse rottende takken van eiken. Herfst-winter a.
Niet te verwarren met Bulgária ínquinans, zie No. 9.
Behalve de voorafgaande houtzwammen treft men nog een aantal andere aan. Zeer veelvuldig vooral eenige, die behooren tot het geslacht:
Stéreum. (fig. 9). Typische korstzwammen, hoofdzakelijk bestaande uit aangegroeide korsten. De naar buiten gekeerde zijde is vrijwel glad en draagt het kiemvlies. Bij sommige blijft ’t hierbij; bij andere buigen de randen zich om, zoodat kleine vrije hoedjes ontstaan, waarbij nu het kiemvlies van onderen komt te liggen, terwijl de zijde van de korst, die tegen ’t hout aangegroeid is tot de vrije bovenzijde van den h. wordt. (Zie fig. 9 blz. 54). Deze is meestal ± harig. Bij sommige soorten wordt het kiemvlies bloedrood als men het wrijft; dit zijn de 3 volgende:
No. 183. Stéreum sanguinoléntum. Bloedende korstzwam.
Dunne, lederachtige korsten, met wit tot lichtgrauwe bruine kiemvlieszijde (fig. o.z.); rand scherp, een weinig teruggebogen; b-zijde wit, aangedrukt, zijig. Hymeniun sterk bloedend, alleen op dennen, vaak groote korsten vormend. Najaar vr. a.
No. 184. Stéreum rugósum. Ruwe korstzwam. Dik-korstvormig, geheel aangegroeid of met weinig teruggebogen rand. Kiemvlieszijde (o.z.), veelal ruw bobbelig, berijpt, geelbruin of ook grijsachtig, bloedend. Op stammen en takken vooral van beuken. Najaar a. a.
Fig. 83. Calócera viscósa (kleverig koraalzwammetje).
No. 185. Stéreum spadíceum. Bruine korstzwam. Onderscheidt zich van de vorige, doordat hij dunner is, met bruiner niet berijpte kiemvlieszijde, meer omgebogen randen, waardoor meestal kleine h. ontstaan, 2–3 cM., afstaande, vaak dakpansgewijs bijéén; ze zijn van boven behaard, roestbruin, veelal met witten rand. Op oude stammen en stompen, voornamelijk van eiken. Najaar a. a.
Van de niet-bloedende korstzwammen vindt men meest:
No. 186. Stéreum purpúreum, de Purper-korstzwam en
No. 187. Stéreum hirsútum, de Gele korstzwam.
De eerste steeds te kennen aan het purper of wijn-roode hymenium (alleen bij oudere ex. wat bleek of bruin wordend) de tweede aan het gele hymenium (helder-, bleek- of grijsgeel). Beide hebben meestal goed ontwikkelde hoedjes (met witachtige of grijze harige bovenzijde) en worden daardoor wel verward met sommige gaatjeszwammen, die een dergelijke groeiwijze hebben. Ze onderscheiden zich daarvan door de gladde kiemvlieskant, zonder gaatjes. Beide op boomen, stronken, takken, het geheele jaar door. a. a.
No. 188. Clavária strícta. Houtkoraalzwam.
Tot 8 cM. hoog, rijk vertakt, bleekgeel, later bruinachtig, ook door wrijving. Takjes dun rond en stijf, in vorksgewijs vertakte bruinachtige puntjes eindigend. Op boomstompen, takken en dergelijken. Najaar vr. a.
No. 189. Calócera viscósa. Kleverig koraalzwammetje (fig. 83).
Tot 6 cM. hoog, rijk vertakt, goudgeel tot oranje; bij vocht zeer kleverig; takken naar boven veelal verbreed en vorksgewijs vertakt. Op oude wortels en vermolmde stronken van dennen. Juli–Nov. vr. a.
No. 190. Phlébia aurantíaca (radiáta). Oranje aderzwam.
Deze vormt fluweelige ± wasachtig-vleezige korsten, met plooien en aderen bedekt, meest fraai oranje met bleekere licht-paarse partijen, vooral naar den stralig-vezeligen rand. Op levende boomen kan zij groote, dikke plakkaten vormen, schitterend oranje; op losse, doode takken vindt men zwakkere, dunnere en bleekere exemplaren. Op oude, zieke boomen, takken en dergelijke. Sept.–Dec. vr. a.
No. 191. Sphaeróbolus stellátus. Kleine kogelwerper.
1,5–2 mM., kogelvormig oranjegeel, in 5–8 slipjes, stervormig openspringend. Binnenste peridium wit, half-kogelvormig op de puntjes van het buitenste zich verheffend. Sporenkogeltjes bruin. Op rottend hout, takjes, enz. Herfst vr. a.
No. 192. Crucíbulum vulgáre. Vogelnestjeszwam (fig. 84).
Fig. 84. Crucíbulum vulgáre. (Vogelnestjeszwam).
Tot 1 cM. hoog en breed, eerst kogelrond dan klokvormig, lederachtig; van buiten eerst geel en donzig, later lichtbruin, kaal; van binnen steeds kaal glanzend, witachtig, schijfjes wit. Zomer-winter vr. a.
Paddenstoelen voorkomende in GEMENGDE BOSSCHEN, d.w.z. bosschen, waarin velerlei of eenige boomsoorten doorééngroeien.
In deze bosschen worden de meeste soorten gevonden.
Basidiomyceten. Steeltjeszwammen.
Agáricaceën. Plaatzwammen.
Leucosporeën. Witsporigen.
Amaníta (Zie tabel blz. 175)
Amaníta phalloídes, groenachtig.
Amaníta citrína (var. máppa), lichtgeel of wit.
Amaníta panterína, bruin.
Amaníta muscária, vuurrood of oranjerood.
Amaníta rubéscens, vleeschkleurig of roodbruin.
Amaníta vagináta, bruinrood of grijs.
Lepióta No. 193. Lepióta procéra. Parasolzwam. (Pl. 2, fig. II en fig. 85).
H. tot 30 cM. breed, roomkleurig, met dikke, bruine schubben bedekt. Plaatjes breed en crême, vrij. Steel tot 40 cM. hoog, in een knol uitloopend, met bruine schubjes en dikken, verschuifbaren ring. Voorzomer-herfst. a. e.
No. 194. Lepióta rhacódes. Knol-parasolzwam. (fig. 86).
Veel gelijkende op de vorige soort; daarvan onderscheiden door: schubben op den hoed donkerder, dikker en platter; hoed kleiner; steel korter en dikker, niet getijgerd; knol dikker; ring niet zoo gemakkelijk verschuifbaar; alle deelen bij verwonding roodwordend. Voorzomer-herfst. vr. a. e.
Fig. 85. Lepióta procéra (Parasolzwam). Jonge en volwassen exemplaren.
Fig. 86 Lepióta rhacódes. (Knol-parasolzwam).
No. 195. Lepióta clypeolária. Kleine parasolzwam.
H. 4–7 cM. breed; wit zijdeachtig, met lichtbruine schubjes bedekt; plaatjes wit. Steel 5–8 cM. hoog, onderaan verdikt, met kleine, vlokkige, bruine schubjes, ring teer, vergankelijk. Reuk soms scherp. Zomer-herfst. vr. a.
No. 196. Lepióta granulósa (amianthina). Geel-okerzwammetje.
H. 3–5 cM. breed, okerkleurig, met zemelige schubjes, welke ook den hoedrand als met een franje omgeven. Plaatjes wit-lichtgeel, dicht, aangehecht. Steel dun tot 6 cM. hoog, vlokkig-schubbig; ring teer, vergankelijk. Zomer-herfst. a.
Tricholóma. (Zie tabel blz. 180).
Tr. sulfúreum, geel (sterken reuk).
Tr. equéstre, geel.
Tr. columbétta, wit.
Tr. núdum, paars.
Tr. sórdidum, bruinachtig paars.
Tr. térreum, muisgrijs.
Tr. melaléúcum, grijs-grauw-zwartachtig.
Tr. gambósum (Georgii), wit of geelachtig (voorjaar).
Clitócybe. (Zie tabel blz. 184).
Cl. fláccida, roodbruin.
Cl. infundibulifórmis, ledergeel.
Cl. suavéolens, beige (anijsgeur).
Cl. dealbáta, wit of grijsachtig.
Cl. clávipes, h. bruin, st. knotsvormig.
Cl. nebuláris, grijs of bruinachtig.
Cl. odóra, groen of grijsgroen (anijsgeur).
Laccária. No. 197. Laccária laccáta. Gewone fopzwam (fig. 87 en 28).
Deze zeer algemeene p. wisselt sterk, zoowel in vorm als in kleur. De soort is geheel bruinachtig, roodbruin of rose, de variëteit (No. 198. Laccária laccáta var. amethystina, Roodekoolzwam) geheel fraai paars violet.
Aan de grove, weinig talrijke plaatjes, aan het zemelige, fijnschubbige oppervlak van den h. en aan het waterige vleesch is ze te herkennen. Ook heeft ze meestal een eigenaardigen, onaangenamen reuk. H. 3–6 cM., dunvleezig, eerst gewelfd, dan vlak, vaak in ’t midden verdiept en met gegolfden of onregelmatig verbogen rand. Pl. dik, wijd uiteen, slechts met een tandje afloopend, later wit bestoven. St. 3–8 cM. hoog, rolrond, vaak verbogen, vezelig. Zomer-winter a. a. e.
Fig. 87. Laccária laccáta. (Gewone fopzwam).
Photo Marie Bijl.
Collýbia. No. 199. Collýbia butyrácea. Boter-collybia (Pl. 3, fig. 6).
H. zeer verschillend van kleur, meest grauw-loodkleurig met geel in ’t midden, ook donker of roodbruin of okerkleurig, meest vettig aanvoelend en week-vleezig, 4–8 cM. breed, eerst bol en bultig, dan uitgespreid; pl. wit, talrijk, bijna vrij. Karakteristiek is vooral de st. die bovenaan afgeplat, van onderen verdikt en donzig en spoedig hol is, 5–10 cM. hoog, kleur als van h., gestreept. Op rottende bladeren, meestal in groepjes. Najaar-winter. a. e.
No. 200. Collýbia dryóphila. Eiken-collybia.
H. zeer verschillend van kleur, geel of roodachtig, in ’t midden donkerder, ook witachtig, aardkleurig, zwart- of kastanjebruin, dunvleezig, vlak, in ’t midden ingedrukt, 2–6 cM. breed; plaatjes witachtig, talrijk, smal, bijna vrij, soms iets afloopend. St. pijpachtig, glad, kleur als van hoed. Tusschen bladeren en mos eenzaam of in groepen. Zomer-winter. a.
No. 201. Collýbia platyphýlla. Breedplaat-collybia.
H. bruin, aschgrauw, later witachtig en scheurend, eerst bol dan vlak, vezelig gestreept, waterig, 8–11 cM. breed; kenmerkend zijn de breede, fraai witte, wijd uiteenstaande plaatjes. St. 8–13 cM., gestreept, wit of geelachtig, van boven smal, aan den voet met witte strengen wortelend. In de nabijheid van boomstronken. Zomer-herfst. vr. a.
Collýbia radicáta. H. bruin-grauw. No. 117.
Mycéna. No. 202. Mycéna epipterýgia. Grasmycena.
H. verschillend van kleur, meest grijs-geelachtig, 1–3 cM. breed, aanv. klokvormig, dan uitgespreid, gestreept, met een gemakkelijk af te scheiden kleverig huidje. Kenmerkend is de 8–11 cM. hooge, kleverige, gele steel. Tusschen mos op dorre bladeren en in ’t gras. Zomer-winter. a.
No. 203. Mycéna galópoda. Melksteel.
H. aschgrauw of zwart, in ’t midden bruinachtig met gestreepten rand, 1–3 cM., altijd klokvormig, vliezig. Kenmerkend is, dat de 6–8 cM. hooge, bruine steel bij ’t doorbreken een wit melksap laat uitvloeien. Tusschen mos. Zomer-herfst. a.
No. 204. Mycéna púra. Rose mycena.
H. meest zuiver rose (zelden lichtpaars, witachtig, grijs of geel), eerst klokvormig dan uitgespreid, met gestreepten rand, 2–5 cM., vleeziger dan de vorige soorten. Plaatjes wit of rose, breed. St. 4–11 cM. hoog, bleeker van kleur dan de h., naar boven versmald. Herfst. vr. a. v.
Omphália. No. 205. Omphália fíbula. Teere omphalia. (Pl. 3, fig. 8).
H. kaneelkleurig, parasolachtig, met in ’t midden een kuiltje, 1 cM. breed met gestreepten rand en dun huidje; waterig. Plaatjes geel of wit, lang afloopend. St. dun, kleur als h. 3–4 cM. hoog. Tusschen ’t mos, ’t geheele jaar door. a.
Hygrophorus. (zie tab. blz. 180).
H. limacínus, bruingeel, slijmerig.
H. ebúrneus, wit, kleverig.
Lactárius. (zie tabel blz. 191).
L. deliciósus, oranjegeel met gordels,
L. torminósus, licht of oranjerood, rand dicht behaard.
L. theiógalus, geelachtig rose met gordels.
L. viétus, grauwgroen met rozeroode tint.
L. blénnius, grauwgroen.
L. túrpis, donkerbruin, zwartachtig.
L. piperátus, wit.
L. velléreus, wit.
L. rúfus, kaneelbruin.
L. aurantíacus, oranje.
L. glyciósmus, grijsachtig-rood.
L. subdúlcis, roodbruin.
Rússula. (zie tab. blz. 196).
R. nígricans, eerst vuilwit bruinachtig, dan zwart.
R. délica, wit of geelachtig.
R. lépida, rood of paars.
R. rúbra, vuurrood (smaak scherp).
R. fóétens, geel-bruin (scherpen reuk).
R. cyanoxántha, grijs met blauw of violet.
R. heterophýlla, groen.
R. emética, rood, paars of bruin, steel bont (smaak scherp).
R. pectináta, bruinachtig; hoedrand sterk gestreept.
R. ochroléúca, geel (smaak scherp).
R. frágilis, roodachtig of wit, bros (smaak scherp).
R. íntegra, rood of bruin.
R. alutácea, donker purperrood.
R. ochrácea, rood of violet.
R. depállens, vuil-roodbruin of roodachtig.
R. furcáta, groen of geel-groen (smaak scherp).
R. citrína, citroengeel.
Cantharellus No. 206. C. cibárius. Dooierzwam, hanekam (Pfefferling) (fig. 19).
H. leder-, dooier- of bleek-geel, vleezig, glad, eerst bol dan trechtervormig met gelobden rand, 3–8 cM. breed, plaatjes wijd uiteen, dik, meest lichter van kleur dan de h., ± netvormig. St. vleezig, onderaan dunner. Reuk naar abrikozen. Juni-herfst. a. e.
No. 207. C. aurantíacus. Valsche dooierzwam.
Deze paddenstoel, die meestal tusschen de vorige soort doch ook afzonderlijk in groepjes groeit, gelijkt oogenschijnlijk veel op de vorige, doch heeft inderdaad zeer kenmerkende verschillen. De h. is nooit vleezig, doch altijd zeemleerachtig, slap; de plaatjes staan dicht bijéén en zijn altijd donkerder gekleurd dan de hoed en vliezig. De h. is zelden gelobd, meer regelmatiger dan C. cib. Hij verschijnt later dan
C. cib., van af Aug. en gold altijd voor giftig, wat niet ’t geval is. Neemt men als regel aan om bij ’t inzamelen van cantharellen, de slappe exemplaren te laten staan, dan kan men ze steeds met gerustheid toebereiden en eten.
Fig. 88. Cantharéllus infundibulifórmis (Trechtertje).
No. 208. C. infundibulifórmis. Trechtertje (fig. 88).
H. bruinachtig, grauw-geel, verbleekend, 2½–6 cM. breed, trechtervormig met middenin een ronde opening, waardoor men tot onderaan in den hollen steel kan zien. Plaatjes dik, wijd uiteen, geel of grauw, berijpt. St. kleur als van de plaatjes, tot 8 cM. hoog. Herfst. n. a.
Nýctalis. N. asteróphora (zie Russ. nigr. No. 68).
Marásmius. Groote soorten. (Plaat 4, fig. 13).
No. 209. M. cónfluens. (Collybia confl.). Ringsteel.
H. bij vocht rose of roodachtig beige met gestreepten rand, bij droogte geheel verbleekend, slap, meestal bolvormig, 1–4 cM. breed. Plaatjes zeer dicht bijeen (collybiaachtig), wit of licht rose. St. rosachtig, dicht witharig, pijpachtig, vaak afgeplat, 7–12 cM. hoog. Kenmerkend voor deze soort is dat zij in dichte bosjes van verscheidene exemplaren bijéén op rottende bladeren groeit, vaak in fraaie heksenkringen. Zomer-herfst. a.
No. 210. M. úrens. Scherpe marasmius.
H. bruin-rossig, bij droogte verbleekend, 3–6 cM. breed, eerst glad, dan gerimpeld of gevoord, eenigszins glanzend; eerst bol, dan uitgespreid. Plaatjes lang niet zoo dicht opéén als bij de vorige soort, toch vrij talrijk, eerst crême dan bruinachtig, smal aangegroeid. St. wit bestoven, 10–14 cM. hoog, van onderen wollig, wit of rossig. Kenmerkend voor deze soort is de branderige smaak van het vleesch. Zomer-herfst, ook in groepjes doch niet in dichte bosjes groeiend. a. v.
No. 211. M. oréades. Weide-kringzwam (fig. 89 en 25).
Fig. 89. Marásmius oréades. (Weide-kringzwam).
H. jong en bij vochtig weer bruin-rood, kegelvormig, vleezig, vochtig; later verdrogend, ledergeel, uitgespreid, eenigszins bultig met gestreepten rand. 1–6 cM. breed. Plaatjes wijd uiteen, vrij, witachtig. Geur aangenaam kruiig, vooral bij ’t drogen. St. taai, geelachtig, 5–8 cM. hoog. Voorjaar-herfst. a. a. e.
N.B. Deze zoo algemeen voorkomende soort, de bekende Suppenpilz der Duitschers, levert een zeer smakelijk gerecht op. Daar zij geen op haar gelijkende giftige tegenhangster heeft, is het verzamelen en eten van deze soort een ieder zeer aan te raden; vooral van weilanden, parken en grasvelden waar zij veel groeit en waar de soort, waarmede ze nog verward kon worden, n.l. M. urens niet voorkomt. Deze heeft echter dicht bijeenstaande, rossige plaatjes. M. oreades heeft ze wijd uitéén en wit en haar steel is veel korter en niet vlokkig. Daar M. oréades en blauwzuur bevat, mag deze soort nooit ongekookt gegeten worden; bij koken verdwijnt ’t blauwzuur.
Kleine soorten.
No. 212. M. rótula. Wieltjes-marasmius.
Fig. 90. Marásmius rótula (Wieltjes marasmius.)
H. wit met donker putje, 2–10 mM. breed, vliezig, eerst parasolvormig dan plat, geplooid gevoord. Kenmerkend voor deze soort is de hoornachtige, zwarte steel, waarbij de witte wijd uiteenstaande plaatjes aan eenen den steel omgevenden ring verbonden zijn. Op plantenafval, stengels, takjes, enz. Voorjaar-herfst. a.
No. 213. M. scorodónius. Knoflook-marasmius.
Reuk sterk naar knoflook. H. rossig, later verbleekend, dunvleezig, 1–2 cM. breed, eerst glad, dan rimpelig, gestreept met ingeschrompelden rand. Pl. witachtig, gekroesd, wijd uiteen. St. hoornachtig bruin of zwartachtig. 2–4 cM. hoog. Groeiplaats als vorige; wordt gebruikt als kruiderij. Herfst. a. e.
No. 214. M. androsáceus. Dennennaald-marasmius.
Gelijkt op de vorige soort, echter zonder knoflookreuk. H. kleiner, 3–12 mM. en lichter. Pl. niet gekroesd. St. altijd zwart, glanzend. Groeiplaats als vorige, ook veel op dennennaalden. Voorjaar-herfst. a.
Rhodosporeën. Rosesporigen.
Clytopílus. No. 215. Cl. orcélla. Echte mousseron. (Plaat 4, fig. 18).
H. zuiver-wit of grauw-wit, glanzend (als wit glacé-leer); eerst bol, in ’t midden ingedrukt, dan uitgespreid trechtervormig met gegolfden rand, 6–8 cM. breed, vleezig, bij vochtig weer iets kleverig. Het vleesch riekt naar versch meel. Pl. eerst wit, dan bleek-vleeschrood, lang afloopend, dicht bijeen. St. wit, dik, vaak wollig aan den voet. 2–6 cM. hoog. In groepjes. Zomer-herfst in ’t Z. en O. vr. a. e.
Nolánea páscua; grijs, glanzend. No. 260.
Ochrosporeën. Bruinsporigen.
Inócybe. No. 216. I. rimósa. Spleet-vezelkop.
H. vuil-bruingeel, pluis- of vezelachtig, eerst kegelvormig, dan uitgespreid en in fijne radiale, geelwitte spleten opengebarsten, dunvleezig, 2–6 cM. breed. Pl. eerst kleikleurig dan roestbruin, dicht bijeen, bochtig, vrij. St. witachtig of ± zooals de hoed, bovenaan meelachtig bestoven, onderaan knolvormig, 2–6 cM. hoog. Scherpen reuk. Zomer-herfst. a. v.
No. 217. I. geophýlla. Lila vezelkop.
H. jong wit of violet (later geelbruin), satijnachtig glanzend (vezelig zijdeharig), eerst kegelvormig dan vlak, puntig gebuld. Pl. talrijk, breed, eerst wit dan vuil en aardkleurig. St. wit, meest gekromd, 6 cM. hoog, fijn schubbig en bestoven, met vezelige cortina. In groepjes. Najaar. vr. a.
Hebelóma. No. 218. H. crustulinifórme. Radijszwam.
H. steenrood of isabelkleurig, in ’t midden gestippeld met dikwijls witten, meest naar boven omgekrulden gelobden rand, vleezig, vochtig, soms kleverig, 3–8 cM. breed. Pl. aangehecht, talrijk, dun, bleek-kaneelkleurig, droog gevlekt, bij vocht met aanhangende druppeltjes. St. iets knollig schubbig, vuil-wit, 3–8 cM. hoog. De p. riekt eenigszins naar radijs. (Vindt men een paddenst., beantwoordend aan deze beschrijving, doch eenigszins kleverig en sterk naar radijs riekend, dan heeft men waarschijnlijk met H. sinapízans te doen.)
Galéra. No. 219. G. hýpnorum. Mos-galera. (Pl. 4, fig. 21).
H. okerkleurig of roestbruin-oranjeachtig, klokvormig, gestreept, hygrophaan, 6–14 mM. breed. Pl. roestkleurig, wijd uiteen. St. kleur als h., dun, 2–3 cM. hoog. Tusschen mos, het geheele jaar door. a.
Tubária. T. furfurácea; kaneelkleurig. No. 135.
Paxíllus. No. 220. P. involútus. Krulzoom (fig. 91 en 92).
Fig. 91. Paxíllus involútus (Krulzoom).
Fig. 92. Doorsneé van krulzoom.
Kenmerkend voor dezen paddenstoel is ten eerste: de sterk ingerolde rand, maar ook de afloopende pl., die gemakkelijk met den nagel van het hoedvleesch af te scheiden zijn, terwijl het geelachtig witte vleesch daarbij niet beschadigd wordt. H. vuil bruin, soms geelachtig, roestkleurig, viltig, eerst bolvlak met ingerolden rand, dan uitgespreid, ingedrukt of trechtervormig, tot 12 cM. breed. Pl. eerst geelachtig bij druk bruin wordend, later kaneelkl., dicht bijéén. St. kleur als hoed, viltig, tot 8 cM. hoog, soms excentrisch. Eenzaam of in kleine groepjes bijéén. Zomer-najaar. a. a. e.
Cortinárius. (Zie tabel blz. 204).
C. collinítus; geelbruin, slijmerig, st. geschubd.
C. mucósus; geel roodbruin, slijmerig.
C. elátior; bruin-violet. stengel met paarsen kring.
C. albo-violáceus; lila, zijdeachtig.
C. armillátus; rood-bruin, st. met roode kringen.
C. hinnúleus; bruin met witten rand.
C. cinnabarínus; rood-bruin, pl. bloedrood.
C. cinnamómeus; kaneelbruin, pl. kaneelkleurig.
Melanosporeën. Zwartsporigen.
Psallióta. No. 221. Ps. sylvática. Bosch-kampernoelje.
H. grijs of vuilwit, bruin wordend, met bruinachtige vlokkige schubben, dunvleezig, bros, eerst klokv., dan plat, dikwijls gescheurd, 6–8 cM. breed. Pl. smal, eerst roodachtig dan dofbruin. St. hol, aan den voet gezwollen, witachtig, vezelig onder den dikken afstaanden ring, 7–12 cM. hoog. Kenmerkend zijn de schubben op den h. en het dunne, zwak-rood wordende vleesch. Voorzomer-winter. vr. a. e.
Strophária. No. 222. Str. aeruginósa. Kopergroenzwam.
H. blauw-groen, met dikke, verdwijnende slijmlaag bedekt, daaronder geelachtig; aan den rand met vlokkige overblijfselen van den ring; eerst kegelv. dan bol-vlak, bultig, 5–12 cM. breed. Pl. eerst bleek dan bruin-purper. St. blauwachtig, onder den ring vezelig-schubbig, meest gekromd, 3–7 cM. hoog. Eenzaam of in groepjes, meest op bladeren soms op hout groeiend. Zomer-winter. a.
Hypholóma. No. 223. H. Candolleánum. Witte hypholoma.
H. bij droogte vuilwit, in ’t midden geelachtig, bij vocht okerkleurig; eerst bol dan klokvormig uitgespreid, dikwijls bultig, 5–10 cM. breed. Pl. eerst violetachtig, dan kaneelbruin. St. wit, 5–8 cM. hoog, pijpachtig, vezelig. Meest in troepjes bijeen. Voorjaar-zomer. vr. a.
Psatýra. No. 224. Ps. corrúgis. Gerimpelde psatyra.
H. witachtig, met rose vermengd of rood-bruinachtig, bij droogte verbleekend, teêr, bijna vliezig, gestreept, rimpelig, klokvormig bultig, tot 4 cM. breed. Pl. aangehecht, violet-zwartachtig. Eenzaam of in groepjes. Najaar. a.
Coprínus.
C. comátus; h. wit, schubbig. No. 266.
C. atramentárius, h. grijs-wit, kaal. No. 267.
C. micáceus, geel-bruin. No. 142.
Panáéolus. P. campanulátus; grijs-bruin, kleverig. No. 270.
Gomphídius.
G. glutinósus; bruin-roodkl. of grijs-roodachtig. No. 245.
G. róseus; rozerood, slijmerig. No. 246.
G. víscidus; bruinrood, slijmerig. No. 244.
Polýporaceën. Gaatjes- of buisjeszwammen.
Bolétus. (zie tabel blz. 207).
B. bádius.
B. subtomentósus.
B. cálopus.
B. edúlis.
B. lúridus.
B. rúfus.
B. scáber.
B. félleus.
B. cyanéscens.
Hýdnaceën. Stekelzwammen.
Hýdnum.
H. repándum. Geel of witachtig. No. 248.
H. melaléúcum. Zwart met witten rand, fluweelig. No. 250.
Teléphoraceën. Korstzwammen.
Teléphora. No. 225. T. terréstris. Franjezwam. (Pl. 2, fig. XIII a).
H. fluweelachtig, donkerbruin of roestkleurig met vezeligen, franjeachtigen, eerst witten later zwarten rand, zittend en dakpansgewijs groeiend; onderkant aschgrauw, rimpelig-wrattig. Op den grond en op boomstammen; het geheele jaar. vr. a.
Claváriaceën. Koraalzwammen.
Clavária. No. 226. Cl. cristáta. Witte koraalzwam.
Takken eerst zuiver wit, later vuilwit, 3–7 cM. hoog; taai, glad, rijk vertakt; takken bovenaan verbreed en in dunne kammen met puntige tanden verdeeld. Zodevormend. Najaar. vr. a.
No. 227. Cl. botrýtis. Bloemkoolzwam (fig. 93).
Fig. 93. Clavária botrýtis. (Bloemkoolzwam).
Paddenstoel tot 10 cM. hoog en tot 14 cM. breed, met korten, dikken stam, wit, geelachtig of licht rose, zeer vleezig, naar boven verdeeld in korte, stompe, rose takjes. Najaar. vr. a. e.
No. 228. Cl. cinérea. Grijze koraalzwam.
Paddenstoel licht of donkergrijs, tot 7 cM. hoog, dicht en onregelmatig vertakt; stronk kort, weinig vleezig, takjes rimpelig. Zomer-herfst. vr. a. e.
No. 229. Cl. amethýstina. Paarse koraalzwam.
Paddenstoel violet, later bruin en zwartachtig, 5 cM. hoog, zeer bros, glad, kaal, sterkt vertakt. Zomer-herfst, niet a.
No. 230. Cl. formósa. Goud-gele koraalzwam (fig. 94).
Fig. 94. Clavária formósa. (Goud-gele koraalzwam.)
Paddenstoel goud- of oranjegeel (bij ouder worden grijs), meestal zeer groot, tot ¼ M. in omtrek wordend en tot 400 gram wegend; struik lichter van kleur dan de takken. Najaar. vr. a. e.
Cl. strícta, vuil-geel, No. 188.
Calócera viscósa; oranje, kleverig. No. 189.
Phalloideën. Stinkzwammen.
Phállus. No. 231. Ph. (Ithyphallus) impudícus. Groote stinkzwam (fig. 95–98).
Deze paddenst. begint onder of even boven den grond als een wit ei ter grootte van een kippen- of eendenei (“duivels-, heksenei”); snijdt men dit door dan vindt men daar den p. al kant en klaar in, wat den later zeer snellen groei verklaart. Het ei barst open en soms reeds in enkele uren groeit dan bij vochtig weer de poreuze, witte of geelachtige 10–25 cM. hooge steel met h. uit. Het ei blijft den voet als met een zak omgeven en aan den top hangt een met stinkend, groen sporenslijm bedekt, vingerhoedvormig hoedje, dat, als het slijm er is afgedropen, als een mazig, vuilwit kapje zitten blijft. Aasvliegen schijnen tot het sporenslijm aangelokt te worden en verspreiden zóó de sporen. Juni-winter. a. jong e.
Fig. 95. Rijp exemplaar van Stinkzwam (Phállus impudícus) en “Duivelsei” op doorsnede.
Fig. 96. Duivelsei (Phállus impudícus) nog gesloten.
Fig. 97. Idem, begint zich te openen.
Fig. 98. Kleine Stinkzwam (Phállus canínus) met ei op doorsnede.
No. 232. Ph. (Mutínus) canínus. Kleine stinkzwam. (fig. 98).
Ontwikkeling en vorm als bij de vorige soort, doch veel kleiner; ei ter groote van een duivenei of kleiner. St. 8–15 cM. hoog, h. over zijn geheele oppervlakte met den top van den st. vergroeid, eerst rood, dan olijfgroen, veel minder stinkend. Zomer-herfst. vr. a.
Fig. 99. Lycopérdon excipulifórme. (Hooge stuifzwam.)
Nídulariaceën. Nestzwammen.
Cyáthus. No. 233 en 234. C. striátus en ólla. Bekertjeszwam (Plaat 2, fig. 15).
P. in den vorm van een bekertje, dat eerst gesloten is door een dun wit vliesje; daarna geopend, vertoont zij vele ronde, platte schijfjes, zgn. peridiolen, die aan elkaar door draadjes verbonden zijn en waarin zich de bruine sporen bevinden. C. striatus is 1–2 cM. hoog, van buiten bruin, stijfharig, van binnen loodgrijs, gestreept; de schijfjes zijn wit. C. olla is van dezelfde grootte, van buiten bruinachtig grijs, viltig met gegolfden rand, van binnen loodgrijs of bruinachtig, niet gestreept; de schijfjes zijn bruin. Beide soorten groeien op aarde, op rottende plantendeelen, hout enz. Najaar. vr. a.
Lycopérdaceën. Stuifzwammen.
Fig. 100. Lycopérdon gemmátum (Paarlstuifzwam).
Photo Marie Bijl.
Lycopérdon. No. 235. L. excípulifórme. Hooge stuifzwam (fig. 99).
P. met duidelijken in den h. overgaanden steel. H. en st. bleek, bruinachtig of loodkleurig, eerst met wratten of bestoven, spoedig kaal, 10–20 cM. hoog. Opening eerst klein rond, dan onregelmatig, groot. Najaar. vr. a.
No. 236. L. gemmátum. Paarlstuifzwam (fig. 100).
P. gesteeld, 3–10 cM. hoog; jong wit of geelachtig, dicht met spitse wratjes bezet, later okerkleurig of vuilbruin. St. gedeelte dunner dan hoed, sporen olijfkleurig, bruin. In troepjes. Zomer-winter a. a.; e., doch niet smakelijk.
No. 237. L. echinátum. Stekelige stuifzwam.
Als vorige, doch met grooter, spitse stekels en donkerbruine sporen; bruin en kleiner van stuk.
No. 238. L. pyrifórme. Peervormige stuifzwam.
Fig. 101. Sclerodérma vulgáre met Bolétus parasíticus.
P. gesteeld, duidelijk peervormig, grijs of geelbruin, later kastanjebruin, bijna kaal, met weinige vergankelijke schubbetjes, 2–7 cM. hoog; de st. zit met lange, wortelvormige draden in den grond vast. In troepjes meestal bij de wortels van boomen. Najaar. vr. a.
No. 239. L. furfuráceum. Melige stuifzwam.
Fig. 102. Sclerodérma vulgáre (Aardappelbovist).
P. ongesteeld, rond of een weinig ingedrukt, 2–5 cM. hoog, met kleine, ronde opening; papierachtig, grijswit of grijsbruin, later groenbruin, nooit met wratten, slechts met meelachtige schubbetjes. In groepjes. Najaar. a.
Fig. 103. Rhizopógon lutéolus (Valsche truffel).
Bovísta.
B. nigréscens, klein, wit. No. 273.
Geáster.
G. tríplex. No. 255.
G. fimbriátus. No. 256.
Sclerodérma. No. 240. S. vulgáre. Aardappelbovist (fig. 101 en 102).
Paddenstoel ongesteeld, zittend, wortelend, rond, meest onregelmatig gevormd, tot 11 cM. breed; eerst hard vleezig-kurkachtig, later lederachtig, bleekgeel of witachtig, soms bruin- of roodachtig-geel, in vakjes gespleten, schubbig, met donkere wratjes; onregelmatig openscheurend, sporenmassa blauw-zwart. In troepjes. Zomer-najaar. a. a. g.
N.B. Uit deze zwam ziet men soms een klein boleetje groeien: Bol. parasiticus (fig. 101).
Hýmenogastraceën. Schijntruffels.
Rhizopógon. No. 241. Rh. lutéolus. Valsche truffel. (fig. 102).
Eerst onder den grond, witachtig; bij rijpheid boven den grond komend, geelachtig-bruin, lederachtig met wortelachtige draden omsponnen, tot 4 cM. groot, onregelmatig gevormd; later olijfgroen vervloeiend, stinkend; de sporenmassa (gleba) in kamertjes verdeeld. Najaar. vr. a.
Ascomyceten. Zakjeszwammen.
Pezízaceën. Bekerzwammen.
Pezíza.
P. bádia, bruin. No. 5.
P. fusíspora, rood, klein. No. 2.
Helvéllaceën. Helvellaächtigen.
Helvélla.
H. críspa, wit. No. 10.
H. lacunósa, zwart of donkergrijs. No. 11.
Morchélla.
M. esculénta, bruin, st. witachtig. No. 12.
Geoglóssum.
G. glábrum, zwart. No. 14.
Leótia.
L. lúbrica, geel-groen, kleverig. No. 15.
Pyrenomyceten. Kernzwammen.
Córdiceps.
C. militáris, op doode rups of cocon; oranje. No. 18.
Soorten voorkomende in naaldbosschen.
Basídiomyceten. Steeltjeszwammen.
Agáricaceën. Plaatzwammen.
Leúcosporeën. Witsporigen.
Amaníta. (zie tabel blz. 175).
A. phallóídes, groen.
A. citrína, lichtgeel of wit.
A. muscária, rood.
A. rubéscens, vleeschkleurig of roodbruin.
A. junquíllea, helder geel.
Lepióta.
L. rhacódes, roomkleurig met donkerbruine schubben. No. 194.
L. clypeolária, wit, glanzend met bruine schubjes. No. 195.
L. granulósa, geel-bruin met gele vlokjes. No. 196.
Armillária.
A. méllea, in bossen op dennenstronken, h. honingbruin, schubbig, meelig, bestoven. No. 113.
Tricholóma. (zie tabel blz. 180).
T. núdum, paars, steel met ring.
T. equéstre, geel.
T. sulphúreum, geel (sterken reuk).
T. térreum, grijs of aardkleurig met zwarte schubjes.
T. rútilans, op en bij dennenstronken, paars-rood (zie No. 114).
T. lúridum, groengeel.
T. saponáceum, geschubde steel.
T. portentósum, gelige steel.
Clitócybe. (zie tabel blz. 184).
C. fláccida, roodbruin.
C. suavéolens, beige (anijsgeur).
C. obbáta, blauw-zwartachtig of bruingrijs in troepjes.
C. clávipes, h. bruin, st. knotsvormig.
Laccária.
L. laccáta en amethýstina, bruin-rood en paars. No. 197 en 198.
Collýbia. No. 242. C. maculáta. Gevlekte collybia.
H. wit of vuilwit met roode vlekjes, later geheel roodachtig wordend; vleezig, bolrond, kaal, 4–10 cM. breed. Pl. vaak ook met eerst roode, later bruine vlekken. St. kleur als hoed rolrond, gekromd wortelend, 5–7 cM. hoog. Op vochtige plekken. Zomer-winter. vr. a.
No. 243. C. conígena. Kegelcollybia.
H. bruinrood, aschgrauw, loodgrijs of bruin geelachtig, plat, dunvleezig, kaal, 1–3 cM. breed. Pl. dicht bijeen, bleek. St. kleur als h. bepoederd, pijpachtig, 2–7 cM. hoog, met een langen, vezelachtigen behaarden wortel, waarmede hij meest op dennen- ook op sparrenkegels vastzit. Najaar. vr. a.
C. tuberosa. No. 88 (zie Russula nigricans, blz. 199).
Mycéna.
M. galópoda, h. bruin- of blauwachtig-zwart, st. melkgevend. No. 203.
M. epipterýgia, h. groenachtig-geel, st. geel, kleverig. No. 202.
Omphália.
O. fíbula, bruin of geel oranjeachtig. No. 205.
Hygróphorus. (zie tabel blz. 183).
H. hypothéjus, h. bruinachtig, slijmerig, pl. geel.
H. coccíneus, vuurrood.
H. miniátus, vuurrood.
H. cónicus, oranjerood, zwart wordend.
H. ebúrneus, ivoorkleurig.
Lactárius. (zie tabel blz. 191).
L. deliciósus, oranjegeel met gordels; groen gevlekt met oranje-melksap.
L. theiógalus, geelachtig rose met gordels; melksap spoedig geel, scherp.
L. túrpis, h. donkerbruin, zwartachtig.
L. rúfus, kaneelbruin.
L. glyciósmus, grauw of loodgrijs met paars; melksap zoet.
L. blénnius, grijs, melksap scherp.
L. aurantíacus, oranje.
Rússula. (zie tabel blz. 196).
R. rúbra, vuurrood (smaak scherp).
R. délica, wit groot.
R. Quelétii, paarsrood (smaak scherp).
R. frágilis, lichtrood, paarsachtig of wit (smaak scherp).
R. alutácea, rood of paarsrood.
R. furcáta, groenachtig (smaak scherp).
R. íntegra, roodbruin.
Cantharéllus.
C. cibárius, dooiergeel, vleezig No. 206.
C. aurantiácus, oranjegeel, dunvleezig, slap, No. 207.
Marásmius.
M. úrens, bruinrossig, verbleekend, smaak brandend No. 210.
M. rótula, h. wit, st. zwart, op bladeren, takjes, enz. No. 212.
M. androsáseus, h. bruinachtig, st. zwart op dennennaalden No. 214.
Ochrosporeën. Bruinsporigen.
Inócybe.
I. rimósa, zandkleurig, gebarsten No. 216.
I. geophýlla, wit of lila No. 217.
Hebelóma.
H. crustulinifórme, bruin met lichteren rand No. 218.
Galéra.
G. hypnórum, bruinrood, in mos No. 219.
Tubária.
T. furfurácea, bruingeel, op takjes; winter No. 135.
Paxíllus.
P. involútus, dofbruin, met ingerolden rand No. 220.
P. atrotomentósus, op stronken, steel bruin, zwart, viltig No. 136.
Cortinárius. (zie tabel blz. 204).
C. collinítus, h. zeer slijmerig, geelbruin, st. zeer schubbig.
C. mucósus, slijmerig, geel-roodbruin.
C. elátior, bruinpaars of geelbruin. St. met paarsen ring.
C. armillátus, h. bruinrood, st. met 2–4 roode ringen.
C. albo-violáceus, lila, zijdeachtig glanzend.
C. cinnabarínus, h. kaneelkleurig, pl. bloedrood.
C. cinnamómeus, h. en pl. kaneelkleurig.
C. hinnúleus, bruin met witten rand.
Melánosporeën. Zwartsporigen.
Psallióta.
Ps. arvénsis, wit, ring dubbel, pl. eerst wit, dan zwart No. 264.
Ps. sylvática, vuilwit met schubben No. 221.
Strophária.
Str. aeruginósa, blauwgroen, kleverig No. 222. Hypholóma.
H. epixánthum, geel, op dennenstronk No. 140. Gomphídius.
No. 244. Gomphídius víscidus. Gewone spijkerzwam.
H. rood- of kaneelbruin, kleverig, meest droog, eerst kegelvormig en met verdwijnende cortina, dan uitgespreid, plat met bult in ’t midden 5–8 cM. breed. Vleesch bruin-rood. Pl. lang afloopend, eerst bleek olijfkleurig, dan purper-bruin, ten slotte meestal groen door een op haar parasiteerende schimmel. St. kl. als hoed of lichter 5–10 cM. hoog. Zomer-winter. vr. a. jong e.
No. 245. G. glutinósus. Kleverige spijkerzwam.
H. bruin-loodkleurig of grijs-roodachtig, gevlekt, met dikke, taaie slijmlaag bedekt, eerst bol-stomp dan uitgespreid, 4–8 cM. breed. Pl. lang afloopend, weinig talrijk, eerst wit dan aschgrauw, ten slotte zwart. H. vleesch wit; cortina kleverig en als zwarten ring om den steel achterblijvend. St. kleverig, bovenaan wit, onderaan geel, 6–8 cM. hoog. Zomer-najaar in ’t Z. en O. van ons land. vr. a.
No. 246. G. róseus. Rozeroode spijkerzwam.
H. rozerood, slijmerig. St. wit. Pl. eerst witgroen dan aschgrauw. Deze soort is kleiner en veel minder algemeen dan de vorige soorten. Sommigen beschouwen haar als een var. van G. glutinosus. Zomer-najaar in ’t Z. en O. vr. a.
Polýporaceën. Gaatjes- of buisjeszwammen. Bolétus. (zie tabel blz. 207).
B. lúteus. B. granulátus. B. bádius. B. bóvinus. B. variegátus. B. subtomentósus. B. cálopus. B. lúridus. Polyporus. (zie tabel blz. 237).
P. Schwéínitzii. P. annósus. P. abietínus. P. auréolus.
Hýdnaceën. Stekelzwammen. Hýdnum.
No. 247. H. imbricátum. Geschubde stekelzwam.
H. omberbruin met groote, vleezige, bruine, later zwartachtige over elkaar liggende, opstaande schubben bedekt, 6–18 cM. breed, eerst ingerold, dan vlak, gelobd; vleesch vuilwit. Stekels vuilwit of aschgrauw, sterk afloopend op den dikken 2–5 cM. hoogen steel. Najaar in groepjes in ’t Z. en O. a. e.
No. 248. H. repándum. Gele stekelzwam (fig. 104).
H. lichtgeel, soms iets roseachtig, glad, vleezig, bol, onregelmatig gegolfd, 5–15 cM. breed, vleesch wit. Stekels witachtig-geel, zeer bros. St. dik, gevuld, meest excentrisch, 2–5 cM. hoog. Zomer-herfst in ’t O. en Z. vr. a. e.
No. 249. H. cyathifórme. Kommetjes-stekelzwam.
Dikwijls meerdere, korstvormig aangegroeide, kortgesteelde hoeden, licht aschgrauw of bruinachtig met duidelijke gordels, viltig, zijdeachtig glanzend, vlak, trechter- of komvormig, lederachtig, 1–5 cM. breed. St. en stekels wit of grijsachtig. Op afgevallen dennennaalden. Reuk, foenegriek-achtig, aangenaam. Najaar in ’t Z. en O. vr. a.
Fig. 104. Hýdnum repándum. (Gele stekelzwam).
No. 250. H. melaleúcum. Zwart-witte stekelzwam.
Fig. 105. Hýdnum auriscálpium. (Oorlepeltjeszwam).
(Photo B. E. Bouwman).
H. gewoonlijk met anderen samengegroeid, kortgest. zwart of paarsachtig, fluweelig met witten rand, deze gegolfd, leerachtig stijf, onregelmatig; tot 6 cM. breed. St. zwart, stekels wit, geen sterken reuk. Najaar. vr. a.
No. 251. H. gravéolens. Sterkriekende stekelzwam. Gelijkt op de vorige soort, doch is er v.n.l. van te onderscheiden door den sterken reuk naar foenegriek, is verder niet gegordeld, rand iets witachtig en vlakker, niet gegolfd, de St. en stekels zijn grijs. Najaar. vr. a.
No. 252. H. auriscálpium. Oorlepeltjeszwam (fig. 105). Op afgevallen dennenkegels. H. kastanjebruin, later zwartachtig, stijfharig, gehalveerd, 1–2 cM. breed. Stekels groot, eerst grijs, dan bruin. St. geheel excentrisch, 5–8 cM. hoog, kleur als h., stijfharig en met een wortelv. verlengsel op den kegel vastzittend. Zomer-winter. vr. a.
No. 253. H. ferrugíneum. Roestkleurige stekelzwam. (Plaat 2, fig. XIb).
Fig. 106. Sparássis críspa. (Sponswam). (Photo H. A. A. v.d. Lek).
H. eerst wit of grijsachtig, bloedroode druppels afscheidend, later roestkleurig, sponzig-kurkachtig, 6 à 7 cM. breed. St. kort en dik, bruin. Stekels roestkleurig. Najaar. vr. a.
Teléphoraceën. Korstzwammen. Teléphora.
T. terréstris, roestbruin No. 225.
Claváriaceën. Koraalzwammen. Calócera.
C. viscósa, op stronken: oranjegeel, kleverig No. 189. Sparássis.
No. 254. S. críspa. Sponszwam (fig. 106).
Wit of geelachtig, soms grijsachtig, later bruin wordend tot 35 cM. breed en 12 cM. hoog. Stronk zeer kort, vleezig, takken bladvormig, veeldeelig, door elkander gekronkeld, gekroesd, bros. Aan den voet van coniferen, in ’t Z. en O. Najaar. vr. z. e.
Phalloideën. Stinkzwammen. Phállus.
Ph. impudícus No. 231. Lycopérdon.
Lycopérdaceën. Stuifzwammen.
L. excípulifórme, langgest., loodkl., kaal No. 235. L. gemmátum, kortgest., wit met wratjes No. 236. L. furfuráceum, zittend, vuilwit, grauw No. 239.
Fig. 107. Geáster tríplex. (Gekraagde aardster) nog gesloten exemplaar (b). Volwassen exemplaar (a).
Geáster.
No. 255. G. tríplex. Gekraagde aardster (fig. 107–110).
Fig. 108. Geáster tríplex. Gesloten exempl. op doorsnede.
Fig. 109. Sporen van Geáster tríplex.
In verschen staat, grijsachtig wit met 4–8 vleezige breede slippen (onderkant bruin) (fig. d.) en met een vleezig (c) kraagje (afgescheurd van de slippen) om het binnenste, de sporen bevattende peridium, (f) dat een vlokkig kegelvormig mondje (g) heeft. Later is meestal het kraagje verdwenen en de geheele aardster bruin en leerachtig. Zij kan tot 15 cM. groot worden. Soms vindt men de nog gesloten, op tulpenbollen gelijkende exempl.
Najaar-winter. vr. a. Vindt men in de duinstreken een aardster, die in verschen staat kleiner, tot 6 cM. groot is en geen kraagje heeft, dan zal het de bijna even algemeene G. fimbriátus No. 256 zijn.
Fig. 110. Geáster hygrométricus (Hygrometrische aardster).
No. 257. G. hygrométricus. Hygrometrische aardster.
“Poor-man’s weather-glass” (fig. 110).
Platte aardster met een grijsbruin, bol binnenste peridium en met een in 7–20 roodbruine, dikke slippen scheurend buitenst peridium. Bij droog weer rollen zich de slippen over het binnenste peridium heen. Grootte tot 12 cM. Najaar-winter in ’t Z. en O. vr. a.
Sclerodérma.
S. vulgáre No. 240.
Áscomyceten. Zakjeszwammen.
Pezízaceën. Bekerzwammen.
Pezíza.
P. fusíspora, klein, rood, schotelvormig No. 2.
P. hemispháérica, bekertjesvorm., van buiten bruin, van binnen lichtgrijs No. 6.
Helvéllaceën. Helvella-achtigen.
Leótia.
L. lúbrica, geel-groen, kleverig No. 15.
Soorten voorkomende in eikenbosschen.
Basidiomyceten. Steeltjeszwammen.
Agáricaceën. Plaatzwammen.
Léucosporeën. Witsporigen.
Amaníta. (Zie tabel blz. 175).
A. phalloídes, groenachtig.
A. citrína, licht-geel of wit.
A. pantherína, bruin.
A. muscária, rood of oranjerood.
A. rubéscens, vleeschkleurig of bruinachtig.
A. vagináta, bruinrood of grijs, zonder ring, met zak.
Lepióta.
L. granulósa, geelachtig. No. 196.
Tricholóma. (Zie tabel blz. 180.).
T. sulphúreum, zwavel- of bruingeel, onaangenamen reuk.
T. equéstre, geel.
T. columbétta, wit.
T. núdum (personátum), paars.
T. rútilans, geel met purperroode schubjes. No. 114.
Clitócybe. (Zie tabel blz. 184).
C. fláccida, rossig-geelbruin. C. infundibulifórmis, ledergeel. C. odóra, groen (naar anijs riekend). C. suavéolens, beige (naar anijs riekend). C. clávipes, bruin, steel knotsvormig. C. nebuláris, grijs of aschgrauw. Laccária.
L. laccáta en amethýstina, rose, roodbruin of paars. No. 197 en 198. Collýbia.
C. butyrácea, grijs of bruin-geelachtig, vettig. No. 199. C. dryóphila, bleek-bruin-ledergeel. No. 200. Mycéna.
M. púra, rose, witachtig, licht-lila. No. 204. M. galópoda, donkerbruin of aschgrauw; st. melkgevend. No. 203. Omphália.
O. fíbula, bruin of geel-oranjeachtig. No. 205. Hygróphorus.
H. limacínus, lichtbruin, zeer slijmerig (zie tabel blz. 188). Lactárius. (Zie tabel blz. 191).
L. deliciósus, oranjegeel met gordels, melksap oranje. L. theiógalus, geelachtig-rose met gordels, melksap spoedig geel, scherp. L. torminósus, oranje-rood, rose of witachtig met sterk behaarden rand, melksap wit, scherp. L. velléreus en piperátus, wit. L. túrpis, bruin-zwart, groot, st. kort. L. viétus, grauw-groen met rozeroode tint, (scherp.) L. subdúlcis, rood-bruin. Rússula. (Zie tabel blz. 196).
R. nígricans, lichtbruin, later zwart, vleesch eerst rood, dan zwart wordend. R. citrína, citroengeel. R. ochroléúca, geel (smaak scherp). R. fóétens, bruingeel, (scherpen reuk). R. heterophýlla, groen. R. lépida, rood. R. emética, rood, paars of bruin (smaak scherp). R. frágilis, wit met rood, paars- of groen-bont, (smaak scherp). R. furcáta, groen of geel-groen (smaak scherp). Cantharéllus.
C. cibárius, geheele paddenst., dik-vleezig, dooier-geel. No. 206. C. aurantíacus, geheele paddenst., slap-vleezig, oranjegeel. No. 207. Nýctalis.
Zie Russ. nigr. No. 68. Marásmius.
M. úrens, bruin-rossig, verbleekend, (smaak brandend) No. 210. M. oréades, eerst bruin, later bruinachtig-beige. No. 211. M. rótula, h. wit, st. zwart; op bladeren, takjes enz. No. 212. M. androsáceus, bruinachtig, st. zwart, op bladeren, takjes enz. No. 214. M. scorodónius, bruin (reuk naar knoflook) No. 213. M. cónfluens, beige, versch. exempl. met elkaar vergroeid. No. 209.
Rhódosporeën. Rosesporigen. Clitopílus.
C. orcélla, wit. No. 215.
Óchrosporeën. Bruinsporigen. Inócybe.
I. rimósa, zandkl., gebarsten. No. 217. I. geophýlla, wit of lila. No. 216. Hebelóma.
H. crustulinifórme, bruin met lichteren rand. No. 216. Galéra.
G. hypnórum, bruinrood. No. 219. Tubária.
T. furfurácea, bruinrood. No. 135. Paxíllus.
P. involútus, bruin, met sterk ingerolden rand. No. 220 Cortinarius. (Zie tabel blz. 204).
C. elátior, bruin-paars, kleverig, st. met paarsen ring. C. albo-violáceus, lila, zijdeachtig. C. cinnamómeus, kaneelkleurig. C. cinnabarínus, h. kaneelkl., pl. bloedrood. C. armillátus, bruinrood, droog; st. met 2–4 roode ringen. C. hinnúleus, bruin met witten rand.
Melánosporeën. Zwartsporigen. Strophária.
S. aeruginósa, blauwgroen, zeer slijmerig. No. 222. Hypholóma.
H. Candolleánum, wit of geelwit. No. 223.
Polýporaceën. Gaatjes- of buisjeszwammen. Bolétus. (Zie tabel blz. 207).
B. lúteus. B. granulátus. B. bádius. B. subtomentósus. B. cálopus. B. edúlis. B. lúridus. B. versipéllis (rúfus). B. cyanéscens. B. félleus. Fistulína.
F. hepática. No. 170. Polýporus.
P. frondósus. No. 152. Hýdnum.
Hydnaceën. Stekelzwammen.
H. repándum, geelachtig-wit. No. 248.
Teléphoraceën. Korstzwammen.
Crateréllus. No. 258. C. cornucopioïdes. Hoorn van overvloed (fig. 111).
Fig. 111. Crateréllus cornucopioïdes (Hoorn van overvloed).
H. bruin of aschgrauw, (van binnen donkerder,) fluweelig, in den vorm van een trompet of hoorn van overvloed. 3–6 cM. hoog, vliezig, gerimpeld met gegolfden rand. St. hol, zwartachtig. In troepjes bijeen op kalkgrond. In ’t Z. en O. z. e.
Claváriaceën. Koraalzwammen. Clavária.
Cl. cinérea, licht of donkergrijs. No. 228.
Treméllaceën. Trilzwammen. Exídia.
E. glandulósa, zwart, op eiken takken. No. 182. Tremélla.
Tr. mesentérica, geel, op eiken takken. No. 178.
Phállaceën. Stinkzwammen. Phállus.
Ph. impudícus. No. 231. Ph. canínus. No. 232.
Lycopérdaceën. Stuifzwammen. Lycopérdon.
L. excipulifórme, lang gesteeld, bleekbruin of loodkleurig. No. 235. L. gemmátum, kort gest., wit met wratjes. No. 236. L. furfuráceum, ongest., grijsachtig-wit. No. 232. Sclerodérma.
S. vulgáre. No. 240.
Áscomyceten. Zakjeszwammen.
Pezizaceën. Beker zwammen. Pezíza.
P. onótica, geel. No. 7. P. vesiculósa, bruin. No. 4. P. haemispháérica, van buiten bruin, van binnen grijs. No. 6. P. fructigéna, op eikeldoppen. No. 8. Bulgária.
B. ínquinans, zwart, knoopvorm., op eiken takken of stam. No. 9.
Helvellaceën. Helvella-achtigen. Helvélla.
H. críspa, wit. No. 10. H. lacunósa, zwart of donkergrijs. No. 11. Morchélla.
M. esculénta, h. bruin, st. witachtig. No. 12. Leótia.
L. lúbrica, geel-groenachtig, kleverig. No. 15.
Pýrenomyceten. Kernzwammen. Córdiceps.
C. militáris, op doode rups of cocon, oranje. No. 18.
Soorten voorkomende in beukenbosschen.
Basidiomyceten. Steeltjeszwammen.
Agàriaceën. Plaatzwammen.
Léucosporeën. Witsporigen. Amaníta. (zie tabel blz. 175).
A. phalloídes, groenachtig. A. citrína, lichtgeel of wit. A. pantherína, bruin. A. muscária, vuur-rood of oranje-rood. A. rubéscens, vleeschkleurig of bruinachtig. Armillária.
Arm. múcida, wit, op beukenstam en takken. No. 112. Tricholóma. (zie tabel blz. 185).
Tr. gambósum (Geórgii), wit-of geelachtig (voorjaar). Tr. columbétta, wit. Laccária.
L. laccáta en amethýstina, rose, rood-bruin of paars. No. 197 en 198. Omphália.
O. fíbula, bruin of geel-oranjeachtig. No. 205. Hygróphorus
H. ebúrneus, wit (zie tabel blz. 188). Lactárius. (zie tabel blz. 191).
L. viétus, grijs-groen met roseroode tint. L. theiógalus, geelachtige rose met gordels (melksap spoedig geel, scherp). L. blénnius, grijs, (melksap scherp). L. túrpis, donker-bruin of zwart. L. velléreus en piperatus, groot wit (melksap scherp). L. subdúlcis, rood-bruin. Rússula. (zie tabel blz. 196).
R. nígricans, lichtbruin, later zwart, vleesch eerst rood dan zwart wordend. R. pectináta, bruin, gestreepten rand. R. ochroléúca, geel (smaak scherp). R. heterophýlla, groen. R. viréscens, groen of grijsgroen. R. cyanoxántha, grijs met blauw of oranje. R. lépida, rood. R. rúbra, rood (smaak scherp). R. émetica, rood, paars of bruin (smaak scherp). R. alutácea, paars of rood. R. frágilis, wit met rood of paars-bont (smaak scherp). R. furcáta, groen of geel-groen (smaak scherp). R. depállens, roodachtig op purper-violet, slap-vleezig. R. ochrácea, geel. Cantharéllus.
C. cibárius, dik-vleezig, dooiergeel No. 206. C. aurantíacus, slap-vleezig, oranje-geel No. 207. Nýctalis.
Zie Rúss. nigr. No. 68. Marásmius.
M. úrens, bruin-rossig, verbleekend (smaak brandend) No. 210. M. rótula, h. wit, st. zwart op bladeren, takjes enz. No. 212. M. androsáceus, h. bruinachtig, st. zwart op bladeren enz. No. 214. M. scorodónius, bruin (reuk naar knoflook) No. 213.
Rhódosporeën. Rosesporigen. Clitopílus.
C. orcélla, wit No. 215.
Ochrosporeën. Bruinsporigen. Pholióta.
Ph. squarrósa, uit- of aan den voet van beukenstammen, h. en st. schubbig No. 133. Galéra.
G. hypnórum, bruinrood No. 219. Paxíllus.
P. involútus, bruin met sterk ingerolden rand No. 220. Cortinárius. (zie tabel blz. 204).
C. albo-violáceus, lila, zijdeachtig C. cinnabarínus, h. kaneelkleurig, pl. bloedrood. C. cinnamómeus, kaneelkleurig. C. hinnúleus, licht-rood-bruin, gebarsten. C. armillátus, bruinrood, droog, st. met 2–4 roode ringen.
Polýporaceën. Gaatjes- of buisjeszwammen. Bolétus. (zie tabel blz. 207).
B. edúlis. B. félleus. B. subtomentósus. B. cyanéscens. B. lúridus. B. cálopus. Polýporus.
P. gigánteus, aan den voet van beuken, bruingeel of bruin No. 181. Fómes.
F. igniárius, op beukenstam, hoefvorm., donker bruin, hard No. 162.
Hydnaceën. Stekelzwammen. Hýdnum.
H. repándum, geelachtig-wit No. 248. H. gravéolens, bruinzwart met witachtigen rand, stekels grijs No. 251. H. ferrugíneum, roestkleurig.
Teléphoraceën. Korstzwammen. Teléphora.
T. terréstris, roestbruin No. 225.
Claváriaceën. Koraalzwammen. Clavária.
C. botrýtis, stam wit, takken rose. Zie blz. 285. C. formósa, stam en takken geel. C. cristáta, stam en takken wit. C. amethýstina, stam en takken paars. C. cinérea, stam en takken licht of donker grijs.
Phállaceën. Stinkzwammen. Phállus.
Ph. impudícus, No. 231.
Lycopérdaceën. Stuifzwammen. Lycopérdon.
L. gemmátum, kort gest., wit met wratjes No. 236. L. pyrifórme, aan voet van beukenstam, peervormig, witachtig No. 238. Sclerodérma.
S. vulgáre No. 240.
Ascomyceten. Zakjeszwammen.
Pezizaceën. Bekerzwammen. Pezíza.
P. vesiculósa, licht-bruin, No. 4. P. aurantíaca, rood, groot, No. 1. P. fusispóra, rood, klein, No. 2. P. scutelláta, klein-rood met zwart gewimperd randje, No. 3. P. bádia, donker-bruin, No. 5.
Helvéllaceën. Helvella-achtigen. Helvélla.
H. críspa, wit of geelachtig, No. 10. H. lacunósa, zwart of donkergrijs, No. 11. Morchélla.
M. esculénta, h. bruin, st. witachtig, No. 12. Geoglóssum.
G. glábrum, zwart, No. 14.
Soorten voorkomende in berkenbosschen.
Basídiomyceten. Steeltjeszwammen.
Agáricaceën. Plaatzwammen.
Léucosporeën. Witsporigen. Amaníta. (zie tabel blz. 175).
A. phalloídes, groenachtig. A. citrína, lichtgeel of wit. A. muscária, vuur-rood of oranje-rood. Clitócybe.
C. odóra, groen (sterke anijsgeur) (zie tabel blz. 184). Laccária.
L. laccáta en amethýstina, rose, roodbruin of paars No. 197 en 198. Collýbia.
C. butyrácea, bruin-geelachtig of grijs, No. 199. C. dryóphila, rood of geelachtig-rood, No. 200. Lactárius.
L. torminósus, oranje-rood, rose of witachtig met sterk behaarden rand, melksap wit, scherp (zie tabel blz. 191). L. túrpis, donker-bruin of zwart. Rússula.
R. nígricans, lichtbruin, later zwart, vleesch eerst rood later zwart wordend (zie tabel blz. 196). Marásmius.
M. rótula, h. wit, st. zwart; op bladeren, takjes enz. No. 212. Lenzítes.
L. betúlina, op berkenstronken, h. zittend, houtig, fluweelig, No. 143.
Óchrosporeën. Bruinsporigen. Inócybe.
I. rimósa, zandkleurig, gebarsten, No. 217. Paxíllus.
P. involútus, bruin, met sterk ingerolden rand. No. 220. Cortinárius.
C. albo-violáceus, lila, zijdeachtig (zie tabel blz. 204).
Polýporaceën. Gaatjes- of buisjeszwammen. Bolétus. (zie tabel blz. 207).
B. scáber. B. rúfus (= versipéllis). B. edúlis. B. félleus. B. cyanéscens. B. Sátanas. B. lúridus. B. bádius. Polýporus.
P. betúlinus, h. ongesteeld, van boven bruin, van onderen wit, vleezig, meest aan doode berkenstammen, No. 149. P. brumális, h. gest., van boven bruin, van onderen wit, No. 146.
Claváriaceën. Koraalzwammen. Clavária.
C. cinérea, licht of donker grijs, No. 228. C. amethýstina, paars, No. 229. C. cristáta, wit, No. 226.
Lycopérdaceën. Stuifzwammen. Lycopérdon.
L. gemmátum, kortgest., wit met wratjes, No. 226. Sclerodérma.
S. vulgáre, No. 240.
Áscomyceten. Zakjeszwammen.
Helvéllaceën. Helvella-achtigen. Helvélla.
H. críspa, wit of geelachtig, No. 10. H. lacunósa, zwart of donkergrijs, No. 11.
Soorten voorkomende in weilanden.
Basídiomyceten. Steeltjeszwammen.
Agáricaceën. Plaatzwammen.
Léucosporeën. Witsporigen. Amaníta. (zie tabel blz. 175).
A. phalloídes, groenachtig. A. vagináta, roodbruin of grijs. Lepióta.
L. procéra, crême, met dikke, bruine, opstaande schubben, No. 193. L. rhacódes, crême, met donkerbruine, platte schubben, No. 194. L. clypeolária, wit, glanzend met bruine schubjes. No. 195. Tricholóma. (zie tabel blz. 180).
T. sórdidum, bruin-paars. T. gambósum (Geórgii), wit of geelachtig. (Voorjaar). T. núdum, paars. Clitócybe.
Cl. dealbáta, wit of beige, dikwijls in heksenkringen. (zie tabel blz. 184). Collýbia.
C. butyrácea, grijs of geelachtig bruin. No. 199. Mycéna.
M. epipterýgia, h. grijs of groengeel, st. geel, kleverig. No. 202. M. púra, rose, wit of lila-achtig. No. 204. Hygróphorus. (zie tabel blz. 188).
H. níveus, wit, klein.
H. virgíneus, wit, grooter.
H. ebúrneus, wit, kleverig.
H. ceráceus, wasgeel.
H. coccíneus, scharlakenrood, kegelvormig.
H. cónicus, scharlakenrood, zwartwordend.
H. miniátus, vuurrood, plat.
H. psittacínus, bontgroen, geel of steenrood, slijmerig.
H. puníceus, rood.
Cantharéllus.
C. cibárius, dooier-geel, dik-vleezig. No. 206. C. aurantíacus, oranje, slap-vleezig. No. 207. Rússula.
R. depállens, roodachtig of purper-violet (zie tabel blz. 196). Marásmius.
M. oréades, jong bruin, kegelvormig, later geel-bruin of beige in groepjes, veel in heksenkringen. No. 211.
Rhódosporeën. Rosesporigen.
Volvária. No. 259 a. V. speciósa. Witte Volvaria. (Pl. 4, fig. 15).
H. wit (in ’t midden soms iets grijs), vleezig, zacht, kleverig, eerst klokvormig dan uitgespreid, 7–14 cM. breed. Pl. rose of vleeschkl., vrij. St. wit tot 20 cM. hoog, onderaan knolvormig verdikt en met een zak of beurs, die in slippen verdeeld is. Zomer-najaar. Ook bij vuilnishoopen. vr. z. d. g.
N.B. Haar gelijkenis (vooral door de rose plaatjes) met Psalliota camp. No. 263, heeft tot vergiftigingsgevallen aanleiding gegeven; de groote zak (goed uitgegraven) geeft echter een kenmerkend verschil.
No. 259 b. V. gloiocéphala. Grijze Volvaria.
Gelijkt in alles op de vorige soort, heeft echter een h., die eerst grijs, glanzend, later roestkleurig is. Najaar, nog minder algemeen dan V. speciósa z. d. g. Clitopílus.
C. orcélla, wit, glanzend. No. 215. Nolánea.
No. 260. N. páscua. Weide Nolanea. (Plaat 4, fig. 17).
H. glanzend, verschillend van kleur: grijs, zwartachtig-grijs of bruinachtig, dunvleezig, eerst kegelvormig dan uitgespreid met gestreepten rand, 3–5 cM. breed. Pl. dicht bijeen, breed, eerst grijs, later roodachtig-grijs. St. 5–8 cM. hoog, zijdeachtig, vezelig, gestreept, bruinzwart of grijs, zeer broos. Mei-winter. vr. a.
Óchrosporeën. Bruinsporigen. Pholióta.
No. 261. P. práecox. Voorjaars pholiota.
H., stroogeel, 4–8 cM. breed, in ’t midden donkerder, bij vocht iets kleverig, eerst bol dan uitgespreid, bultig. Ring wit, meestal spoedig verdwijnend. St. 5–8 cM. hoog met gezwollen voet, meelachtig donzig. Mei–Oct. vr. a. e. Hebelóma.
H. crustulinifórme, bruin met witten rand. No. 216. Naucória.
N. semiorbiculáris, geel-bruinachtig. No. 275. Bolbítius.
No. 262. B. vitellínus. Dooiergele mestzwam (Pl. 5, fig. 29).
H. jong, ei-vingerhoedvorm., dooiergeel, kleverig, later bruin, klokvormig of uitgespreid met gespleten rand, 2–5 c.m. breed. Pl. kleikleurig, okergeel. St. wit- of geelachtig, schubbig bepoederd, tot 8 c.m. hoog. Mei–Nov., op mest en op aarde. vr. a.
Melánosporeën. Zwartsporigen. Psallióta.
No. 263. Ps. campéstris. Weide-kampernoelje, Weide-Champignon (fig. 113 en fig. 17 en 18).
H. wit- of geelachtig, fijn schubbig of glad, eerst bol, jong met ingerolden rand, later plat, dik-vleezig tot 20 c.m. breed. Pl. bij jong exemplaar reeds rose, later koffiebruin, dan zwart en vochtig. St. met manchet, wit, dik gevuld, kort, 6–8 c.m., dikwijls aan den voet eenigszins knollig. Juni–Nov. Vooral op eenigszins vochtige weilanden waar paarden grazen. vr. a. e. (Zie vooral Amaníta phalloídes (fig. 16 en blz. 85)).
Van dezen paddenstoel komen nog de volgende variëteiten voor:
Ps. camp. var. vaporárius, H. bleek-bruin, schubbig, dunvleezig, steel dun; vr. a. e.
Fig. 112. Groene knolzwam, Amaníta phalloídes.
De steel is hol; wèl een zak.
Fig. 113. Kampernoelje (Echte Champignon), Psallióta campéstris.
De steel is gevuld; geen zak.
Ps. camp. var. pratícola. H. bruin of rood, schubbig, vleesch roodwordend, pl. smal. vr. a. e.
Ps. camp. var. bitórquus. H. wit, glanzend, vleesch iets roodwordend. St. kort, tolvormig, riekt naar jodoform. vr. a. e.
No. 264. Ps. arvénsis. Akker-kampernoelje, Akker-champignon (Plaat 2, fig. VII).
Gelijkt op en komt voor, tusschen Ps. camp. en op dezelfde weilanden, echter meestal op hooger gelegene, drogere plekken. Hij onderscheidt zich van Ps. camp., vnl. door dat de plaatjes zelden rose zijn, reeds bij jonge exemplaren grauw-wit (zie blz. 95 en Am. phall. No. 24), dat de ring uit 2 lagen bestaat, dikwijls bedekt met geel-bruine schubbetjes. De h. wordt zelden zoo groot en is dik-vleeziger en smakelijker dan van Ps. camp. De st. wordt altijd langer, meestal gekromd en minder dik. Hij verschijnt later dan Ps. camp. en komt ook in bosschen voor. vr. a. e. Strophária.
Str. aeruginósa, blauw-groen, kleverig. No. 222.
No. 265. Str. semiglobáta. Mest-stropharia.
H. bij vocht stroogeel, kleverig, bij droogte bruin en glimmend, alsof hij vernist is; half kogelvormig, dunvleezig, 2–3 c.m. breed; pl. breed aangegroeid, wijd uitéén, eerst aschgrauw, dan zwartachtig, st. geel kleverig, 6–10 cM. hoog, bovenaan zwart-gestippeld en soms met overblijfsel van ring; onderaan gezwollen. Op mest in groepjes. Najaar-winter. a.
Coprínus. No. 266. C. comátus. Geschubde inktzwam (pl. 2 fig. VIIIb en c en fig. 114).
Fig. 114. Coprínus comátus (Geschubde inktzwam).
H. wit, (vuil of rose-wit) met groote, vlokkige, afstaande schubben bedekt, aan den top vaak met bruine kale plek, eerst rolrond en met den ring vast om den steel verbonden, later ei- of klokvormig, uitgespreid rafelend, 7–20 c.m. hoog. Pl. breed, eerst wit of licht rose, spoedig zwartwordend en in inkt vervloeiend (fig. 15). St. wit, slank, 7–20 c.m. hoog, onderaan wortelend. Zodevormend. Voorzomer-herfst. a. jong (zonder steel) e.
No. 267. C. atramentárius. Kale inktzwam. (Plaat 2, fig. VIIIa).
Komt op dezelfde plaatsen en ook zodevormend voor, evenals C. comátus, is daarvan te onderscheiden doordat de h. kaal, wit-grijsachtig of loodkleurig, glanzend en gestreept of gevoord is (soms aan den top met kleine roodachtige of bruine schubjes). De h. rand is niet met den steel vergroeid. Voorjaar-winter. a. a. e. (zonder steel)
No. 268. C. níveus. Witte mestzwam.
H. teer, sneeuwwit, donzig, eerst ei- dan klokvormig en uitgespreid, 2–3 c.m. breed, pl. eerst wit dan zwart, st. slank, wit, donzig, tot 7 c.m. hoog. Op paardenmest. Zomer-herfst. vr. a.
No. 269. C. plicátilis. Gevoorde inktzwam.
H. zeer teer, waterig, eerst ovaal, spoedig plat en gespleten, in ’t midden geelachtig-rood, aan den rand grijs-blauwachtig, diep gevoord. Pl. tot een ring vereenigd. St. glad, bleek, tot 10 c.m. hoog. In groepjes. Zomer-herfst. a.
C. micáceus, eivormig, geel-roestkleurig met glinsterende korreltjes. No. 142.
Panáéolus.
No. 270. P. campanulátus. Klokvormige Panaeolus. (Plaat 5, fig. 35).
H. grauw, rookkleurig, naar ’t midden bruin of roodachtig, dunvleezig, droog en eenigszins glanzend, klokvormig, soms bultig, 2–3 c.m. breed. Pl. talrijk, aangehecht, zwart met grijs gevlekt, st. tot 10 c.m. hoog, gestreept, rossig, bovenaan zwart, bepoederd. In groepjes op mest en op de aarde. Voorjaar-herfst. vr. a.
Lycopérdaceën. Stuifzwammen.
Lycopérdon. No. 271. L. Bovísta. (Bovísta gigántea). Reuzenbovist. (fig. 116).
H. wit of geelachtig, kaal, eenigszins glanzend, zittend, ballonvormig, tot ½ m. in omvang wordend. Jong, massief met wit vleesch, bij ouderdom sponzig, van binnen en buiten bruin of groenachtig, onregelmatig openscheurend. Mei-winter. vr. a. jong e.
No. 272. L. caelátum. Ruitjes-bovist (fig. 115).
Fig. 115. Lycopérdon caelátum (Ruitjes-bovist).
Deze paddenstoel gelijkt op jong exemplaar van de vorige soort, doch is daar dadelijk van te onderscheiden door dat het bovengedeelte van de tot 12 c.m. breede bol, in geschubde (geciseleerde) vakjes verdeeld is en spoedig een grauwe kleur krijgt. Het bovenste gedeelte brokkelt bij rijpheid geheel af, het onderste blijft tijden lang als een beker in den grond zitten. Zomer-herfst. vr. a.
L. gemmátum kort gest., wit met wratjes, No. 236.
Bovísta. No. 273. B. nigréscens. Zwartwordende bovist. (Plaat 2, fig. XVIc).
Zittende, bolvormige paddenstoel, eerst wit en eenigszins vleezig, spoedig papierachtig en zwart-bruin wordend, tot 6 c.m. breed. Op dezelfde plaatsen als L. Bovista. Zomer-najaar. a.
No. 274. B. plúmbea. Loodgrijze bovist.
Als vorige doch loodgrijs glanzend, kleiner, tot 3 c.m. breed en bijna dadelijk papierachtig wordend. Zomer-najaar. vr. a.
Sclerodérma. S. vulgáre. No. 240.
Áscomyceten. Zakjeszwammen.
Pezizaceën. Bekerzwammen. Pezíza.
P. aurántia, rood, groot. No. 1.
Fig. 116. Reuzenbovist (Lycoperdon Bovista).
Soorten voorkomende aan wegranden (van bosschen en wegen).
Basídiomyceten. Steeltjeszwammen.
Agáricaceën. Plaatzwammen.
Leúcosporeën. Witsporigen. Amaníta. (zie tabel blz. 175).
A. phalloídes, groenachtig. A. citrína, lichtgeel of wit. A. muscária, vuur-rood of oranje-rood. A. rubéscens, vleeschkleurig of bruinachtig. A. vagináta, bruin-rood of grijs. Lepióta.
L. procéra, crême, met bruine, opstaande schubben, No. 193. L. rhacódes, crême, met bruine, platte schubben, No. 194. Tricholóma. (zie tabel blz. 180).
T. núdum, paars. T. sórdidum, bruin-paars. T. melaléúcum, roetgrauw tot zwart of bruinachtig. Clitócybe. (zie tabel blz. 184).
C. dealbáta, wit of beige. C. odóra, groen (sterke anijsgeur). C. nebuláris, grijs of aschkl., meelachtig bestoven, groot. Laccária.
L. laccáta en amethýstina, rose of roodbruin en paars, No. 197 en 198. Collýbia.
C. butyrácea, grijs of geelachtig bruin, vettig, No. 199. C. dryóphila, bleek-bruin, ledergeel, No. 200. Mycéna.
M. epipterýgia, h. grijs of groen-geel, st. geel, kleverig, No. 202. Omphália.
O. fíbula, bruin of geel-oranje, No. 205. Hygróphorus. (zie tabel blz. 188).
H. cónicus, geel-oranje-rood, zwart wordend. H. níveus, wit, doorzichtig. H. virgíneus, wit, vochtig-vettig. Rússula. (zie tabel blz. 196).
R. heterophýlla, groen met blauw of roodgetint. R. emética, bont of bruin-rood (scherp). R. frágilis, wit met rood of bont (scherp). R. depállens, roodachtig of purper-violet. Cantharéllus.
C. cibárius, dooiergeel, vleezig, No. 206. Marásmius.
M. oréades, geelbruin of beige, No. 207.
Rhódosporeën. Rosesporigen. Volvária.
V. speciósa, wit, kleverig, pl. rose, No. 259a. V. gloiocéphala, grijs, glanzend, pl. rose, No. 259b. Clitopílus.
C. orcélla, wit, glanzend, No. 215. Nolánea.
N. páscua, grijs of bruin, glanzend, No. 260.
Óchrosporeën. Bruinsporigen. Pholióta.
Ph. práécox, stroogeel, voorjaar, No. 261. Inócybe.
I. rimósa, zandkl., gespleten, No. 217. I. geophýlla, wit of lila, glanzend, No. 216. Hebelóma.
H. crustulinifórme, bruin met witten rand, No. 216. Naucória.
No. 275. N. semiorbiculáris. Halfcirkelronde Naucoria.
H. geelachtig-bruin, bij vocht een weinig kleverig, eerst bolrond, dan uitgespreid, 2½–6 cM. breed. Pl. breed, eerst bleek, dan roestkleurig. St. bleek roestkl., iets glimmend, pijpachtig 8–11 cM. hoog. In groepjes, voorjaar-winter. vr. a. Galéra.
G. hypnórum, bruinrood, No. 219. Paxíllus.
P. involútus, donkerbruin met ingerolden rand, No. 220. Cortinárius.
C. albo-violáceus, lila, zijdeachtig, (zie tabel blz. 204). Bolbítius.
B. vitellínus, geel of bruin, kleverig, No. 262.
Melánosporeën. Zwartsporigen. Psallióta.
Ps. arvénsis, wit of geelachtig, ring dubbel, No. 264.
Ps. campéstris, wit; ring enkel, No. 263. Ps. camp. var. bitórquus, wit, glanzend, st. tolvormig, vleesch roodachtig, No. 263. Ps. camp. var. pratícola, bruin of roodgeschubd, vleesch roodachtig, No. 263. Ps. sylvática, vuilwit, bruingeschubd, No. 221. Strophária.
Str. aeruginósa, blauw-groen, kleverig, No. 222. Str. semiglobáta, bolv., geel of bruin, kleverig, op mest, No. 265. Psathýra.
Ps. corrúgis, teer, vuil-wit met rood of bruin, No. 224. Coprínus.
C. comátus, wit met vlokkige schubben, No. 266. C. atromentárius, grijsachtig-wit, kaal, No. 267. C. níveus, wit, donzig, op mest, No. 268. C. micáceus, geel-bruin, No. 142. C. plicátilis, teer, grijs met blauw en rose, No. 269. Panáéolus.
P. campanulátus, grijs-bruin, No. 270. Psathyrélla.
Ps. dissemináta, grijs, of geelachtig, teer, No. 141.
Polýporaceën. Gaatjes of buisjeszwammen. Bolétus. (zie tabel blz. 207).
B. edúlis. B. félleus. B. rúfus (versipéllis). B. lúridus. B. cyanéscens.
Claváriaceën. Koraalzwammen. Clavária.
Cl. cristáta, wit, No. 226. Cl. formósa, goud-geel, No. 230. Cl. cinérea, grijs, No. 228.
Phállaceën. Stinkzwammen. Phállus.
Ph. impudícus, groot, st. wit, h. groen of wit, No. 231. Ph. canínus, klein, st. wit, h. rood of groen, No. 232.
Niduláriaceën. Nestzwammen. Cyáthus.
C. striátus en ólla, No. 233 en 234.
Lycopérdaceën. Stuifzwammen. Lycopérdon.
L. excipulifórme, lang gest., loodgrijs, No. 235. L. gemmátum, kort gest., wit met wratjes, No. 236. L. bovísta, zittend, wit, glad, No. 271. L. caelátum, zittend, wit met vakjes, No. 272. Bovísta.
B. nigréscens, eerst wit, later zwart-bruin, No. 273. B. plúmbea, loodgrijs, glanzend, No. 274. Sclerodérma.
Scl. vulgáre, No. 240.
Áscomyceten. Zakjeszwammen.
Pezízazeën. Bekerzwammen. Pezíza.
P. aurántia, rood, groot, No. 1. P. vesiculósa, licht-bruin, groot, No. 4. Helvélla.
Helvéllaceën. Helvella-achtigen.
H. críspa, wit of geelachtig, No. 10. H. lacunósa, zwart of donkergrijs, No. 11. Morchélla.
M. esculénta, h. bruin, st. wit, No. 12. Vérpa.
V. digitalifórmis, st. wit, h. vingerh. vorm., geel of rood-bruin, No. 13.
Soorten voorkomende in parken en tuinen, kweekerijen, enz.
Basídiomyceten. Steeltjeszwammen.
Agáricaceën. Plaatzwammen.
Leúcosporeën. Witsporigen. Amaníta. (zie tabel blz. 175).
A. phalloídes, groenachtig. A. citrína, licht geel of wit. A. pantherína, chocolade bruin. Lepióta.
L. procéra, crême, met bruine opstaande schubben, No. 193. L. rhacódes, crême, met donkerbruine platte schubben, No. 194. L. clypeolária, wit, zijdeachtig met bruine wratjes, No. 195. L. granulósa, ledergeel met gele vlokjes, No. 196.
No. 276. L. acutesquamósa (Áspera). Spitsschubbige Parasolzwam.
H. dicht bezet met eerst vlokkige dan opstaande en spitspuntige bruine schubben, onder de schubben witachtig; eerst kegelvormig dan uitgespreid bultig, tot 10 c.m. breed, ring vliezig, zijdeachtig, afhangend. St. roestkleurig met in spiralen loopende schubben, bovenaan berijpt, onderaan knollig, tot 10 cm. hoog. Scherpen onaangenamen reuk en bitteren smaak. In groepjes. Herfst. vr. a. v. Tricholóma. (zie tabel blz. 180).
T. núdum, paars. T. sórdidum, h. bruin-paars, st. dun. T. melaléúcum, roetgrauw of zwart-bruinachtig. Hygróphorus. (zie tabel blz. 188).
H. cónicus, scharlakenrood, zwartwordend. H. psittacínus, bont, groen, geel of steenrood, slijmerig. H. níveus, wit, klein, doorzichtig. Marásmius.
M. oréades, geel bruin of beige, in kringen of groepjes, No. 207.
Rhódosporeën. Rozesporigen. Volvária.
V. speciósa, wit, kleverig, pl. rose, No. 259a. V. gloiocéphala, grijs, glanzend, pl. rose, No. 259b. Clitopílus.
C. orcélla, wit, glanzend, No. 215. Nolánea.
N. páscua, grijs of bruin, glanzend, No. 260.
Óchrosporeën. Bruinsporigen. Pholióta.
Ph. práécox, stroogeel, No. 261. Inócybe.
I. rimósa, zandkleurig, gespleten, No. 217. Hebelóma.
H. crustulinifórme, bruin met witten rand, No. 216. Naucória.
N. semiorbiculáris, geel-achtig-bruin, No. 275. Galéra.
G. hypnórum, bruin-rood, No. 219. Bolbítius.
B. vitellínus, geel of bruin, kleverig, No. 262.
Melánosporeën. Zwartsporigen. Psallióta.
Ps. arvénsis, wit of geelachtig, ringdubbel, No. 264. Ps. campéstris var. bitórquus, h. witglanzend, vleesch roodachtig, st. tolvormig. Ps. camp. var. pratícola, bruin of rood geschubd, vleesch roodachtig. Ps. sylvática, vuilwit, bruin geschubt, No. 221. Strophária.
Str. semiglobáta, bolvormig, geel of bruin, kleverig, op mest, No. 265. Psathýra.
Ps. corrúgis, teer, vuilwit met rood of bruin, No. 224. Coprínus.
C. comátus, wit met vlokkige schubben, No. 266. C. atromentárius, grijsachtig-wit, kaal, No. 267. C. níveus, wit, donzig, op mest, No. 268. C. micáceus, geelbruin, No. 142. C. plicátilis, teer, grijs met blauw en rose, No. 269. Panáéolus.
P. campanulátus, grijs-bruin, No. 270. Psathyrélla.
Ps. dissemináta, grijs of geelachtig, teer, No. 141.
Phállaceën. Stinkzwammen. Phállus.
Ph. impudícus, No. 231.
Lycopérdaceën. Stuifzwammen. Lycopérdon.
L. Bovísta, zittend, wit, glad, No. 271. L. caelátum, zittend, wit of grauw met vakjes, No. 272. Bovísta.
B. nigréscens, eerst wit, later zwartbruin, No. 273. Sclerodérma.
Scl. vulgáre, No. 240.
Áscomyceten. Zakjeszwammen.
Pezízazeën. Bekerzwammen. Pezíza.
P. aurántia, rood, groot, No. 1. P. fusispóra, rood, klein, No. 2. P. vesiculósa, groot, bruin, No. 4.
Helvéllaceën. Helvella-achtigen. Morchélla.
M. esculénta, h. bruin, st. wit, No. 12.
Soorten voorkomende in vochtige huizen onder en uit vloeren, plafonds, kelders enz.
Basídiomyceten. Steeltjeszwammen.
Agáriacaceën. Plaatzwammen.
Leúcosporeën. Witsporigen. Armillária.
A. méllea, No. 113. Lentínus.
L. lépideus (squamósus), No. 125. L. tigrínus, No. 126.
Melánosporeën. Zwartsporigen. Hypholóma.
H. fasciculáre, No. 139. Coprínus.
C. micáceus, No. 142. Psathyrélla.
Ps. dissemináta, No. 141.
Polýporaceën. Gaatjes- of buisjeszwammen. Daedálea.
D. quercína, No. 176. Merúlius.
M. lácrymans, No. 173.
Soorten voorkomende in de duinen,
Niet in duinbosschen of pannen, zie hiervoor de verschillende bosch-rubrieken.
Basídiomyceten. Steeltjeszwammen.
Agáricaceën. Plaatzwammen.
Leúcosporeën. Witsporigen. Amaníta. (zie tabel blz. 175).
A. phalloídes, groenachtig. A. citrína, licht-geel of wit. Lepióta.
L. clypeolária, wit, zijdeachtig met bruine vlokjes, No. 195. L. granulósa, ledergeel met gele vlokjes, No. 196. Tricholóma.
T. núdum, paars, (zie tabel blz. 180). Clitócybe.
Cl. obbáta, grijs of bruinachtig, (zie tabel blz. 184). Laccária.
L. laccáta, roodbruin, No. 197. Marásmius.
M. oréades, geel-bruin of beige, No. 207.
Óchrosporeën. Bruinsporigen. Pholióta.
Ph. práécox, stroogeel, voorjaar, No. 261. Inócybe.
I. rimósa, zandkleurig, gespleten, No. 217. Hebelóma.
H. cristulinifórme, bruin met witten rand, No. 216. Galéra.
G. hypnórum, bruinrood, in mos, No. 219. Tubária.
T. furfurácea, op takjes, licht of donkerbruin, No. 135. Crepidótus.