Book 3 — GALÊNOU (continued 2)
Arthur John Brock translation
Enargê gar dê kai ta peri tôn hyderôn hamartêmata tê rhathymia tautê kata logon êkolouthêkota. to te gar tê stenochôria tôn hodôn kôlyesthai nomizein prosô tou hêpatos ienai to haima kai mêdepot' an allôs hyderon dynasthai systênai pôs ouk eschatên endeiknytai rhathymian? to te mê dia ton splêna mêde di' allo ti morion, all' aei dia ton en tô hêpati skirrhon hyderon oiesthai gignesthai teleôs argou tên dianoian anthrôpou kai mêdeni tôn hosêmerai gignomenôn parakolouthountos. epi men ge chroniais haimorrhoïsin epischetheisais ê dia kenôsin ametron eis psyxin eschatên agagousais ton anthrôpon ouch hapax oude dis alla pollakis êdê tetheametha systantas hyderous, hôsper ge kai gynaixin hê te tês eph' hekastô mêni katharseôs apôleia pantelês kai ametros kenôsis, hotan haimorrhagêsôsi poth' hai mêtrai sphodrôs, epekalesanto pol||110lakis hyderon kai tisin autôn kai ho gynaikeios onomazomenos rhous eis tout' eteleutêse to pathos, hina tous apo tôn keneônôn archomenous ê allou tinos tôn epikairôn moriôn hyderous paralipô, saphôs men kai autous exelenchontas tên Erasistrateion hypolêpsin, all' ouch houtôs enargôs hôs hoi dia katapsyxin sphodran tês holês hexeôs apoteloumenoi. prôtê gar hautê geneseôs hyderôn aitia dia tên apotychian tês haimatôseôs gignomenê tropon homoiotaton tais epi tê tôn sitiôn apepsia diarrhoiais. ou mên eskirrhôtai ge kata tous toioutous hyderous oud' allo ti splanchnon oude to hêpar.
All' Erasistratos ho sophos hyperidôn kai kataphronêsas, hôn outh' Hippokratês oute Dioklês oute Praxagoras oute Philistiôn all' oude tôn aristôn philosophôn oudeis katephronêsen oute Platôn out' Aristotelês oute Theophrastos, holas energeias hyperbainei kathaper ti smikron kai to tychon tês technês paralipôn meros oud' anteipein axiôsas, eit' orthôs eite kai mê || 111 sympantes houtoi thermô kai psychrô kai xêrô kai hygrô, tois men hôs drôsi, tois d' hôs paschousi, ta kata to sôma tôn zôôn hapantôn dioikeisthai phasi kai hôs to thermon en autois eis te tas allas energeias kai malist' eis tên tôn chymôn genesin to pleiston dynatai. alla to men mê peithesthai tosoutois te kai têlikoutois andrasi kai pleon autôn oiesthai ti gignôskein anemesêton, to de mêt' antilogias axiôsai mête mnêmês houtôs endoxon dogma thaumastên tina tên hyperopsian endeiknytai.
Kai mên smikrotatos esti tên gnômên kai tapeinos eschatôs en hapasais tais antilogiais en men tois peri tês pepseôs logois tois sêpesthai ta sitia nomizousi philotimôs antilegôn, en de tois peri tês anadoseôs tois dia tên parathesin tôn artêriôn anadidosthai to dia tôn phlebôn haima nomizousin, en de tois peri tês anapnoês tois periôtheisthai ton aera phaskousin. ouk ôknêse d' oude tois atmoeidôs eis tên kystin ienai ta oura nomizousin anteipein oude tois eis || 112 ton pneumona pheresthai to poton. houtôs en hapasi tas cheiristas epilegomenos doxas agalletai diatribôn epi pleon en tais antilogiais; epi de tês tou haimatos geneseôs ouden atimoteras ousês tês en tê gastri chylôseôs tôn sitiôn out' anteipein tini tôn presbyterôn êxiôsen out' autos eisêgêsasthai tin' heteran gnômên etolmêsen, ho peri pasôn tôn physikôn energeiôn en archê tôn katholou logôn hyposchomenos erein, hopôs te gignontai kai di' hôntinôn tou zôou moriôn. ê tês men pettein ta sitia pephykuias dynameôs arrhôstousês apeptêsei to zôon, tês d' haimatousês ta pephthenta ouden estai pathêma to parapan, all' adamantinê tis hêmin hautê monê kai apathês estin? ê allo ti tês arrhôstias autês ekgonon hyparxei kai ouch hyderos? dêlos oun enargôs estin ho Erasistratos ex hôn en men tois allois oude tais phaulotatais doxais antilegein ôknêsen, entauthoi d' out' anteipein tois prosthen out' autos eipein ti kainon etolmêse, to sphalma tês heautou gnôrizôn haireseôs.
Ti gar an kai legein eschen hyper haimatos || 113 anthrôpos eis mêden tô symphytô thermô chrômenos? ti de peri xanthês cholês ê melainês ê phlegmatos? hoti nê Dia dynaton estin anamemigmenên tois sitiois euthys exôthen paragignesthai tên cholên. legei goun hôde pôs autois onomasi; “Poteron d' en tê peri tên koilian katergasia tês trophês gennatai toiautê hygrasia ê memigmenê tois exôthen prospheromenois paragignetai, ouden chrêsimon pros iatrikên epeskephthai.” kai mên, ô gennaiotate, kai kenousthai chrênai phaskeis ek tou zôou ton chymon touton kai megalôs lypein, ei mê kenôtheiê. pôs oun ouden ex autou chrêston hypolambanôn gignesthai tolmas achrêston legein eis iatrikên einai tên peri tês geneseôs autou skepsin?
Hypokeisthô gar en men tois sitiois periechesthai, mê diakrinesthai d' akribôs en hêpati; tauta gar amphotera nomizeis einai dynata. kai mên ou smikron entautha to diapheron ê elachistên ê pampollên cholên en heautois periechonta prosarasthai sitia. ta men gar akindyna, ta de pampollên periechonta tô mê dynasthai pasan autên en || 114 hêpati katharthênai kalôs aitia katastêsetai tôn t' allôn pathôn, hôn autos ho Erasistratos epi plêthei cholês gignesthai phêsi, kai tôn ikterôn ouch hêkista. pôs oun ouk anankaiotaton iatrô gignôskein, prôton men, hôs en tois sitiois autois exôthen hê cholê periechetai, deuteron d', hôs to men teutlon, ei tychoi, pampollên, ho d' artos elachistên kai to men elaion pleistên, ho d' oinos oligistên hekaston te tôn allôn anison tô plêthei periechei tên cholên? pôs gar ouk an eiê geloiotatos, hos an hekôn hairêtai ta pleiona cholên en heautois periechonta pro tôn enantiôn?
Ti d' ei mê periechetai men en tois sitiois hê cholê, gignetai d' en tois tôn zôôn sômasin? ê ouchi kai kata touto chrêsimon epistasthai, tini men katastasei sômatos hepetai pleiôn autês hê genesis, tini d' elattôn? alloioun gar dêpou kai metaballein hoioi t' esmen kai trepein epi to beltion aei tas mochthêras katastaseis tou sômatos. all' ei mê gignôskoimen, kathoti mochthêrai kai hopê tês deousês existantai, pôs an autas epanagein hoioi t' eiêmen epi to || 115 kreitton?
Oukoun achrêston estin eis tas iaseis, hôs Erasistratos phêsin, epistasthai talêthes auto peri geneseôs cholês. ou mên oud' adynaton oud' asaphes exeurein, hoti mê tô pleistên en heautô periechein to meli tên xanthên cholên all' en tô sômati metaballomenon eis autên alloioutai te kai trepetai. pikron te gar an ên geuomenois, ei cholên exôthen euthys en heautô perieichen hapasi t' an hôsautôs tois anthrôpois ison autês egenna to plêthos. all' ouch hôd' echei talêthes. en men gar tois akmazousi kai malist' ei physei thermoteroi kai bion eien biountes talaipôron, hapan eis xanthên cholên metaballei to meli; tois gerousi d' hikanôs estin epitêdeion, hôs an ouk eis cholên all' eis haima tên alloiôsin en ekeinois lambanon. Erasistratos de pros tô mêden toutôn gignôskein oude peri tên diairesin tou logou sôphronei, poteron en tois sitiois hê cholê periechetai euthys ex archês ê kata tên en tê koilia katergasian egeneto, mêden einai chrêsimon eis iatrikên epeskephthai legôn. echrên || 116 gar dêpou prostheinai ti kai peri tês en hêpati kai phlepsi geneseôs autês, en toisde tois organois gennasthai tên cholên hama tô haimati tôn palaiôn iatrôn te kai philosophôn apophênamenôn. alla tois euthys ex archês sphaleisi kai diamartanousi tês orthês hodou toiauta te lêrein anankaion esti kai proseti tôn chrêsimôtatôn eis tên technên paralipein tên zêtêsin.
Hêdeôs d' an entautha tou logou gegonôs êromên tous homilêsai phaskontas auton epi pleiston tois ek tou peripatou philosophois, ei gignôskousin, hosa peri tou kekrasthai ta sômath' hêmôn ek thermou kai psychrou kai xêrou kai hygrou pros Aristotelous eirêtai te kai apodedeiktai, kai hôs to thermon en autois esti to drastikôtaton kai hôs tôn zôôn hosa men thermotera physei, tauta pantôs enaima, ta d' epi pleon psychrotera pantôs anaima kai dia touto tou cheimônos arga kai akinêta keitai phôleuonta dikên nekrôn. eirêtai de kai peri tês chroias tou haimatos ouk Aristotelei monon, alla kai Platôni. kai hêmeis nyn, hoper êdê kai prosthen eipon, || 117 ou ta kalôs apodedeigmena tois palaiois legein prouthemetha, mête tê gnômê mête tê lexei tous andras ekeinous hyperbalesthai dynamenoi; ta d' êtoi chôris apodeixeôs hôs enargê pros autôn eirêmena dia to mêd' hyponoêsai mochthêrous houtôs esesthai tinas sophistas, hoi kataphronêsousi tês en autois alêtheias, ê kai paraleleimmena teleôs hyp' ekeinôn axioumen heuriskein te kai apodeiknynai.
Peri de tês tôn chymôn geneseôs ouk oid', ei echei tis heteron prostheinai sophôteron hôn Hippokratês eipe kai Aristotelês kai Praxagoras kai Philotimos kai alloi polloi tôn palaiôn. apodedeiktai gar ekeinois tois andrasin alloioumenês tês trophês en tais phlepsin hypo tês emphytou thermasias haima men hypo tês symmetrias tês kat' autên, hoi d' alloi chymoi dia tas ametrias gignomenoi; kai toutô tô logô panth' homologei ta phainomena. kai gar tôn edesmatôn hosa men esti thermotera physei, cholôdestera, ta de psychrotera phlegmatikôtera; kai tôn hêlikiôn hôsautôs cholôdeste||118rai men hai thermoterai physei, phlegmatôdesterai d' hai psychroterai; kai tôn epitêdeumatôn de kai tôn chôrôn kai tôn hôrôn kai poly dê proteron eti tôn physeôn autôn hai men psychroterai phlegmatôdesterai, cholôdesterai d' hai thermoterai; kai nosêmatôn ta men psychra tou phlegmatos ekgona, ta de therma tês xanthês cholês; kai holôs ouden estin heurein tôn pantôn, ho mê toutô tô logô martyrei. pôs d' ou mellei? dia gar tên ek tôn tettarôn poian krasin hekastou tôn moriôn hôdi pôs energountos anankê pasa kai dia tên blabên autôn ê diaphtheiresthai teleôs ê empodizesthai ge tên energeian kai houtô nosein to zôon ê holon ê kata ta moria.
Kai ta prôta ge kai genikôtata nosêmata tettara ton arithmon hyparchei thermotêti kai psychrotêti kai xêrotêti kai hygrotêti diapheronta. touto de kai autos ho Erasistratos homologei kaitoi mê boulomenos. hotan gar en tois pyretois cheirous tôn sitiôn tas pepseis gignesthai legê, mê dioti tês emphytou || 119 thermasias hê symmetria diephthartai, kathaper hoi prosthen hypelambanon, all' hoti peristellesthai kai tribein hê gastêr ouch homoiôs dynatai beblammenê tên energeian, eresthai dikaion auton, hypo tinos hê tês gastros energeia beblaptai.
Genomenou gar, ei tychoi, boubônos epi prosptaismati, prin men pyrexai ton anthrôpon, ouk an cheiron hê gastêr pepseien; ou gar hikanon ên oudeteron autôn outh' ho boubôn oute to helkos empodisai ti kai blapsai tên energeian tês koilias; ei de pyrexeien, euthys men hai pepseis gignontai cheirous, euthys de kai tên energeian tês gastros beblaphthai phamen orthôs legontes. all' hypo tinos eblabê, prostheinai chrê tô logô. to men gar helkos ouch hoion t' ên autên blaptein, hôsper oud' ho boubôn; ê gar an eblapse kai pro tou pyretou. ei de mê tauta, dêlon, hôs hê tês thermasias pleonexia. dyo gar tauta prosegeneto tô boubôni, hê tês kata tas artêrias te kai tên kardian kinêseôs alloiôsis kai hê tês kata physin thermasias pleonexia. all' hê men tês kinêseôs alloiôsis ou monon ouden blapsei tên energeian tês ga||120stros, alla kai prosôphelêsei kat' ekeina tôn zôôn, en hois eis tên pepsin hypetheto pleiston dynasthai to dia tôn artêriôn eis tên koilian empipton pneuma. dia loipên oun eti kai monên tên ametron thermasian hê blabê tês energeias tê gastri. to men gar pneuma sphodroteron te kai synechesteron kai pleon empiptei nyn ê proteron. hôste tautê men mallon pepsei ta dia to pneuma kalôs pettonta zôa, dia loipên d' eti tên para physin thermasian apeptêsei. to gar kai tô pneumati phanai tin' hyparchein idiotêta, kath' hên pettei, kapeita tautên pyrettontôn diaphtheiresthai kath' heteron tropon estin homologêsai to atopon. erôtêthentes gar authis, hypo tinos êlloiôthê to pneuma, monên hexousin apokrinesthai tên para physin thermasian kai malist' epi tou kata tên koilian; oude gar plêsiazei kat' ouden touto tô boubôni.
Kaitoi ti tôn zôôn ekeinôn, en hois hê tou pneumatos idiotês mega dynatai, mnêmoneuô, paron ep' anthrôpois, en hois ê ouden ê pantapasin amy||121dron ti kai mikron ôphelei, poieisthai ton logon? all' hoti men en tois pyretois houtoi kakôs pettousin, homologei kai autos kai tên g' aitian prostitheis beblaphthai phêsi tês gastros tên energeian. ou mên allên ge tina prophasin tês blabês eipein echei plên tês para physin thermasias. all' ei blaptei tên energeian hê para physin thermasia mê kata ti symbebêkos, alla dia tên hautês ousian te kai dynamin, ek tôn prôtôn an eiê nosêmatôn; kai mên ouk endechetai tôn prôtôn men einai nosêmatôn tên ametrian tês thermasias, tên d' energeian hypo tês eukrasias mê gignesthai. oude gar di' allo ti dynaton gignesthai tên dyskrasian aitian tôn prôtôn nosêmatôn all' ê dia tên eukrasian diaphtheiromenên. tô gar hypo tautês gignesthai tas energeias anankê kai tas prôtas autôn blabas diaphtheiromenês gignesthai.
Hoti men oun kai kat' auton ton Erasistraton hê eukrasia tou thermou tôn energeiôn aitia, tois theôrein to akolouthon dynamenois hikanôs apodedeichthai nomizô. toutou d' hyparchontos hêmin ouden eti chalepon || 122 eph' hekastês energeias tê men eukrasia to beltion hepesthai legein, tê de dyskrasia ta cheirô. kai toinyn eiper tauth' houtôs echei, to men haima tês symmetrou thermasias, tên de xanthên cholên tês ametrou nomisteon hyparchein engonon. houtô gar kai hêmin en te tais thermais hêlikiais kai tois thermois chôriois kai tais hôrais tou etous tais thermais kai tais thermais katastasesin, hôsautôs de kai tais thermais krasesi tôn anthrôpôn kai tois epitêdeumasi te kai tois diaitêmasi kai tois nosêmasi tois thermois eulogôs hê xanthê cholê pleistê phainetai gignomenê.
To d' aporein, eit' en tois sômasi tôn anthrôpôn ho chymos houtos echei tên genesin eit' en tois sitiois periechetai, mêd' hoti tois hygiainousin amemptôs, hotan asitêsôsi para to ethos hypo tinos peristaseôs pragmatôn anankasthentes, pikron men to stoma gignetai, cholôdê de ta oura, daknetai d' hê gastêr, heôrakotos estin all' hôsper exaiphnês nyn eis ton kosmon elêlythotos kai mêpô ta kat' auton phainomena gignôskontos. epei tis ouk oiden, hôs hekaston tôn hepsomenôn epi pleon halykôteron men to prôton, hysteron || 123 de pikroteron gignetai? kan ei to meli boulêtheiês auto to pantôn glykytaton epi pleiston hepsein, apodeixeis kai touto pikrotaton; ho gar tois allois, hosa mê physei therma, para tês hepsêseôs engignetai, tout' ek physeôs hyparchei tô meliti. dia tout' oun hepsomenon ou gignetai glykyteron; hoson gar echrên einai thermotêtos eis genesin glykytêtos, akribôs autô touto pan oikothen hyparchei. ho toinyn exôthen tois ellipôs thermois ên ôphelimon, tout' ekeinô blabê te kai ametria gignetai kai dia touto thatton tôn allôn hepsomenon apodeiknytai pikron. di' auto de touto kai tois thermois physei kai tois akmazousin eis cholên hetoimôs metaballetai. thermô gar thermon plêsiazon eis ametrian kraseôs hetoimôs existatai kai phthanei cholê gignomenon, ouch haima. deitai toinyn psychras men kraseôs anthrôpou, psychras d' hêlikias, hin' eis haimatos agêtai physin. oukoun apo tropou synebouleusen Hippokratês tois physei pikrocholois mê prospherein to meli, hôs an thermoteras || 124 dêlonoti kraseôs hyparchousin. houtô de kai tois nosêmasi tois pikrocholois polemion einai to meli kai tê tôn gerontôn hêlikia philion ouch Hippokratês monon alla kai pantes iatroi legousin, hoi men ek tês physeôs autou tên dynamin endeixamenês heurontes, hoi d' ek tês peiras monês. oude gar oude tois apo tês empeirias iatrois heteron ti para tauta tetêrêtai gignomenon, alla chrêston men geronti, neô d' ou chrêston, kai tô men physei pikrocholô blaberon, ôphelimon de tô phlegmatôdei; kai tôn nosêmatôn hôsautôs tois men pikrocholois echthron, tois de phlegmatôdesi philion; heni de logô tois men thermois sômasin ê dia physin ê dia noson ê di' hêlikian ê di' hôran ê dia chôran ê di' epitêdeuma cholês gennêtikon, haimatos de tois enantiois.
Kai mên ouk endechetai tauton edesma tois men cholên gennan, tois d' haima mê ouk en tô sômati tês geneseôs autôn epiteloumenês. ei gar dê oikothen ge kai par' heautou tôn edesmatôn hekaston echon kai ouk en tois tôn zôôn sômasi || 125 metaballomenon egenna tên cholên, en hapasin an homoiôs autên tois sômasin egenna kai to men pikron exô geuomenois ên an oimai cholês poiêtikon, ei de ti glyky kai chrêston, ouk an oude to brachytaton ex autou cholês egennato. kai mên ou to meli monon, alla kai tôn allôn hekaston tôn glykeôn tois proeirêmenois sômasi tois di' hotioun tôn eirêmenôn thermois ousin eis cholên hetoimôs existatai.
Kaitoi taut' ouk oid' hopôs exênechthên eipein ou proelomenos all' hyp' autês tou logou tês akolouthias anankastheis. eirêtai d' epi pleiston hyper autôn Aristotelei te kai Praxagora tên Hippokratous kai Platônos gnômên orthôs exêgêsamenois.
IX
Mê toinyn hôs apodeixeis hyph' hêmôn eirêsthai nomizein ta toiauta mallon ê peri tês tôn allôs gignôskontôn anaisthêsias endeixeis, hoi mêde ta pros hapantôn homologoumena kai kath' hekastên hêmeran phainomena gignôskousin; tas d' apodeixeis autôn tas kat' epistêmên ex ekeinôn chrê lambanein tôn archôn, hôn êdê kai prosthen || 126 eipomen, hôs to dran kai paschein eis allêla tois sômasin hyparchei kata to thermon kai psychron kai xêron kai hygron. kai eite phlebas eith' hêpar eit' artêrias eite kardian eite koilian eit' allo ti morion energein tis phêseien hêntinoun energeian, aphyktois anankais anankasthêsetai dia tên ek tôn tettarôn poian krasin homologêsai tên energeian hyparchein autô. dia ti gar hê gastêr peristelletai tois sitiois, dia ti d' hai phlebes haima gennôsi, para tôn Erasistrateiôn edeomên akousai. to gar hoti peristelletai monon auto kath' heauto gignôskein oudepô chrêston, ei mê kai tên aitian eideiêmen; houtô gar an oimai kai ta sphalmata therapeusaimen. ou melei, phasin, hêmin oude polypragmonoumen eti tas toiautas aitias; hyper iatron gar eisi kai tô physikô prosêkousi. poteron oun oud' antereite tô phaskonti tên men eukrasian tên kata physin aitian einai tês energeias hekastô tôn organôn, tên d' au dyskrasian noson t êdê kaleisthai kai pantôs hyp' au||127tês blaptesthai tên energeian? ê peisthêsesthe tais tôn palaiôn apodeixesin? ê triton ti kai meson hekaterou toutôn praxete mêth' hôs alêthesi tois logois ex anankês peithomenoi mêt' antilegontes hôs pseudesin, all' aporêtikoi tines exaiphnês kai Pyrrhôneioi genêsesthe? kai mên ei touto drasete, tên empeirian anankaion hymin prostêsasthai. tô gar an eti tropô kai tôn iamatôn euporoiête tên ousian hekastou tôn nosêmatôn agnoountes? ti oun ouk ex archês empeirikous hymas autous ekalesate? ti de pragmath' hêmin parechete physikas energeias epangellomenoi zêtein iaseôs heneken? ei gar adynatos hê gastêr esti tini peristellesthai kai tribein, pôs autên eis to kata physin epanaxomen agnoountes tên aitian tês adynamias? egô men phêmi tên men hypertethermasmenên empsykteon hêmin einai, tên d' epsygmenên thermanteon; houtô de kai tên exêrasmenên hygranteon, tên d' hygrasmenên xêranteon. alla kai || 128 kata syzygian, ei thermotera tou kata physin hama kai xêrotera tychoi gegenêmenê, kephalaion einai tês iaseôs empsychein th' hama kai hygrainein; ei d' au psychrotera te kai hygrotera, thermainein te kai xêrainein kapi tôn allôn hôsautôs; hoi d' ap' Erasistratou ti pote kai praxousin oud' holôs zêtein tôn energeiôn tas aitias homologountes? ho gar toi karpos tês peri tôn energeiôn zêtêseôs houtos esti, to tas aitias tôn dyskrasiôn eidota eis to kata physin epanagein autas, hôs auto ge monon to gnônai tên hekastou tôn organôn energeian hêtis estin oupô chrêston eis tas iaseis.
Erasistratos de moi dokei kai auto tout' agnoein, hôs, hêtis an en tô sômati diathesis blaptê tên energeian mê kata ti symbebêkos alla prôtôs te kai kath' heautên, hautê to nosêma estin auto. pôs oun eti diagnôstikos te kai iatikos estai tôn nosêmatôn agnoôn holôs auta tina t' esti kai posa kai poia? kata men dê tên gastera to ge tosouton Erasistratos êxiôse zêteisthai to pôs pettetai ta sitia; || 129 to d' hêtis prôtê te kai archêgos aitia toutou, pôs ouk epeskepsato? kata de tas phlebas kai to haima kai auto to pôs parelipen.
All' outh' Hippokratês out' allos tis hôn oligô prosthen emnêmoneusa philosophôn ê iatrôn axion ôet' einai paralipein; alla tên kata physin en hekastô zôô thermasian eukraton te kai metriôs hygran ousan haimatos einai phasi gennêtikên kai di' auto ge touto kai to haima thermon kai hygron einai phasi tê dynamei chymon, hôsper tên xanthên cholên thermên kai xêran einai, ei kai hoti malisth' hygra phainetai. diapherein gar autois dokei to kata phantasian hygron tou kata dynamin. ê tis ouk oiden, hôs halmê men kai thalatta taricheuei ta krea kai asêpta diaphylattei, to d' allo pan hydôr to potimon hetoimôs diaphtheirei te kai sêpei? tis d' ouk oiden, hôs xanthês cholês en tê gastri periechomenês pollês apaustô dipsei synechometha kai hôs emesantes autên euthys adipsoi gignometha mallon ê ei pampoly poton prosêrametha? || 130 thermos oun eulogôs ho chymos houtos eirêtai kai xêros kata dynamin, hôsper ge kai to phlegma psychron kai hygron. enargeis gar kai peri toutou pisteis Hippokratei te kai tois allois eirêntai palaiois.
Prodikos d' en tô peri physeôs anthrôpou grammati to synkekaumenon kai hoion hyperôptêmenon en tois chymois onomazôn phlegma para to pephlechthai tê lexei men heterôs chrêtai, phylattei mentoi to pragma kata tauto tois allois. tên d' en tois onomasi tandros toutou kainotomian hikanôs endeiknytai kai Platôn. alla touto ge to pros hapantôn anthrôpôn onomazomenon phlegma to leukon tên chroan, ho blennan onomazei Prodikos, ho psychros kai hygros chymos estin houtos kai pleistos tois te gerousi kai tois hopôsdêpote psygeisin athroizetai kai oudeis oude mainomenos an allo ti ê psychron kai hygron eipoi an auton.
Ar' oun thermos men tis esti kai hygros chymos kai thermos kai xêros heteros kai hygros kai psychros allos, oudeis d' esti psychros kai xêros tên dynamin, all' hê tetartê syzygia tôn kraseôn || 131 en hapasi tois allois hyparchousa monois tois chymois ouch hyparchei? kai mên hê ge melaina cholê toioutos esti chymos, hon hoi sôphronountes iatroi kai philosophoi pleonektein ephasan tôn men hôrôn tou etous en phthinopôrô malista, tôn d' hêlikiôn en tais meta tên akmên. houtô de kai diaitêmata kai chôria kai katastaseis kai nosous tinas psychras kai xêras einai phasin; ou gar dê chôlên en tautê monê tê syzygia tên physin einai nomizousin all' hôsper tas allas treis houtô kai tênde dia pantôn ektetasthai.
Êuxamên oun kantauth' erôtêsai dynasthai ton Erasistraton, ei mêden organon hê technikê physis edêmiourgêse kathartikon tou toioutou chymou, alla tôn men ourôn ara tês diakriseôs estin organa dyo kai tês xanthês cholês heteron ou smikron, ho de toutôn kakoêthesteros chymos alatai dia pantos en tais phlepsin anamemigmenos tô haimati. kaitoi “Dysenteriê,” phêsi pou Hippokratês, “ên apo cholês melainês arxêtai, thanasimon,” ou mên hê g' apo tês xan||132thês cholês archomenê pantôs olethrios, all' hoi pleious ex autês diasôzontai. tosoutô kakoêthestera te kai drimytera tên dynamin hê melaina cholê tês xanthês estin. ar' oun oute tôn allôn anegnô ti tôn tou Hippokratous grammatôn ho Erasistratos ouden oute to peri physeôs anthrôpou biblion, hin' houtôs argôs parelthoi tên peri tôn chymôn episkepsin, ê gignôskei men, hekôn de paraleipei kallistên tês technês theôrian? echrên oun auton mêde peri tou splênos eirêkenai ti mêd' aschêmonein hypo tês technikês physeôs organon têlikouton matên hêgoumenon kateskeuasthai. kai mên ouch Hippokratês monon ê Platôn, ouden ti cheirous Erasistratou peri physin andres, hen ti tôn kathairontôn to haima kai tout' einai phasi to splanchnon, alla kai myrioi syn autois alloi tôn palaiôn iatrôn te kai philosophôn, hôn hapantôn prospoiêsamenos hyperphronein ho gennaios Erasistratos out' anteipen outh' holôs tês doxês autôn emnêmoneuse. kai mên hosois ge to sôma thallei, toutois ho splên phthinei, phêsin Hippokratês, kai hoi apo tês || 133 empeirias hormômenoi pantes homologousin iatroi. kai hosois g' au megas kai hypoulos auxanetai, toutois kataphtheirei te kai kakochyma ta sômata tithêsin, hôs kai touto palin ouch Hippokratês monon alla kai Platôn alloi te polloi kai hoi apo tês empeirias homologousin iatroi. kai hoi apo splênos de kakopragountos ikteroi melanteroi kai tôn helkôn hai oulai melainai. katholou gar, hotan endeesteron ê prosêken eis heauton helkê ton melancholikon chymon, akatharton men to haima, kakochroun de to pan gignetai sôma. pote d' endeesteron helkei? ê dêlon hoti kakôs diakeimenos? hôsper oun tois nephrois energeias ousês helkein ta oura kakôs helkein hyparchei kakopragousin, houtô kai tô splêni poiotêtos melancholikês helktikên en heautô dynamin echonti symphyton arrhôstêsanti pote tautên anankaion helkein kakôs kan tôde pachyteron êdê kai melanteron gignesthai to haima.
Taut' oun hapanta pros te tas diagnôseis tôn nosêmatôn kai tas iaseis megistên parechomena chreian || 134 hyperepêdêse teleôs ho Erasistratos kai kataphronein prosepoiêsato têlikoutôn andrôn ho mêde tôn tychontôn kataphronôn all' aei philotimôs antilegôn tais êlithiôtatais doxais. hô kai dêlon, hôs ouden echôn out' anteipein tois presbyterois hyper hôn apephênanto peri splênos energeias te kai chreias out' autos exeuriskôn ti kainon eis to mêden holôs eipein aphiketo. all' hêmeis ge prôton men ek tôn aitiôn, hois hapanta dioikeitai ta kata tas physeis, tou thermou legô kai psychrou kai xêrou kai hygrou, deuteron d' ex autôn tôn enargôs phainomenôn kata to sôma psychron kai xêron einai tina chrênai chymon apedeixamen. hexês d', hoti kai melancholikos houtos hyparchei kai to kathairon auton splanchnon ho splên estin, dia bracheôn hôs eni malista tôn tois palaiois apodedeigmenôn anamnêsantes epi to leipon eti tois parousi logois aphixometha.
Ti d' an eiê leipon allo g' ê exêgêsasthai saphôs, hoion ti boulontai te || 135 kai apodeiknyousi peri tên tôn chymôn genesin hoi palaioi symbainein. enargesteron d' an gnôstheiê dia paradeigmatos. oinon dê moi noei gleukinon ou pro pollou tôn staphylôn ektethlimmenon zeonta te kai alloioumenon hypo tês en autô thermasias; epeita kata tên autou metabolên dyo gennômena perittômata to men kouphoteron te kai aerôdesteron, to de baryteron te kai geôdesteron, hôn to men anthos, oimai, to de tryga kalousi. toutôn tô men heterô tên xanthên cholên, tô d' heterô tên melainan eikazôn ouk an hamartois, ou tên autên echontôn idean tôn chymôn toutôn en tô kata physin dioikeisthai to zôon, hoian kai para physin echontos epiphainontai pollakis. hê men gar xanthê lekithôdês gignetai; kai gar onomazousin houtôs autên, hoti tais tôn ôôn lekithois homoioutai kata te chroan kai pachos. hê d' au melaina kakoêthestera men poly kai hautê tês kata physin; onoma d' ouden idion keitai tô toioutô chymô, plên ei pou tines ê xystikon ê oxôdê keklêkasin auton, hoti kai drimys homoiôs oxei gignetai kai || 136 xyei ge to sôma tou zôou kai tên gên, ei kat' autês ekchytheiê, kai tina meta pompholygôn hoion zymôsin te kai zesin ergazetai, sêpedonos epiktêtou proselthousês ekeinô tô kata physin echonti chymô tô melani. kai moi dokousin hoi pleistoi tôn palaiôn iatrôn auto men to kata physin echon tou toioutou chymou kai diachôroun katô kai pollakis epipolazon anô melana kalein chymon, ou melainan cholên, to d' ek synkauseôs tinos kai sêpedonos eis tên oxeian methistamenon poiotêta melainan onomazein cholên. alla peri men tôn onomatôn ou chrê diapheresthai, to d' alêthes hôd' echon eidenai.
Kata tên tou haimatos genesin hoson an hikanôs pachy kai geôdes ek tês tôn sitiôn physeôs empheromenon tê trophê mê dexêtai kalôs tên ek tês emphytou thermasias alloiôsin, ho splên eis heauton helkei touto. to d' optêthen, hôs an tis eipoi, kai synkauthen tês trophês, eiê d' an touto to thermotaton en autê kai glykytaton, hoion to te meli kai hê pimelê, xanthê genomenon cholê dia tôn cholêdochôn onomazomenôn angeiôn ekkathairetai. || 137 lepton d' esti touto kai hygron kai rhyton ouch hôsper hotan optêthen eschatôs xanthon kai pyrôdes kai pachy genêtai tais tôn ôôn homoion lekithois. touto men gar êdê para physin; thateron de to proteron eirêmenon kata physin estin; hôsper ge kai tou melanos chymou to men mêpô tên hoion zesin te kai zymôsin tês gês ergazomenon kata physin esti, to d' eis toiautên methistamenon idean te kai dynamin êdê para physin, hôs an tên ek tês synkauseôs tou para physin thermou proseilêphos drimytêta kai hoion tephra tis êdê gegonos. hôde pôs kai hê kekaumenê tryx tês akaustou diênenke. thermon gar ti chrêma hautê g' hikanôs estin, hôste kaiein te kai têkein kai diaphtheirein tên sarka. tê d' hetera tê mêpô kekaumenê tous iatrous estin heurein chrômenous eis hosaper kai tê gê tê kaloumenê keramitidi kai tois allois, hosa xêrainein th' hama kai psychein pephyken.
Eis tên tês houtô synkautheisês melainês cholês idean kai hê lekithôdês ekeinê methistatai pollakis, hotan kai autê poth' hoion optêtheisa tychê pyrôdei thermasia. ta d' alla || 138 tôn cholôn eidê sympanta ta men ek tês tôn eirêmenôn kraseôs gignetai, ta d' hoion hodoi tines eisi tês toutôn geneseôs te kai eis allêla metabolês. diapherousi de tô tas men akratous einai kai monas, ta d' hoion orrhois tisin exygrasmenas. all' hoi men orrhoi tôn chymôn hapantes perittômata kai katharon autôn einai deitai tou zôou to sôma. tôn d' eirêmenôn chymôn esti tis chreia tê physei kai tou pacheos kai tou leptou kai kathairetai pros te tou splênos kai tês epi tô hêpati kysteôs to haima kai apotithetai tosouton te kai toiouton hekaterou meros, hoson kai hoion, eiper eis holon ênechthê tou zôou to sôma, blabên an tin' eirgasato. to gar hikanôs pachy kai geôdes kai teleôs diapepheugos tên en tô hêpati metabolên ho splên eis heauton helkei; to d' allo to metriôs pachy syn tô kateirgasthai pantê pheretai. deitai gar en pollois tou zôou moriois pachytêtos tinos to haima kathaper oimai kai tôn || 139 empheromenôn inôn. kai eirêtai men kai Platôni peri tês chreias autôn, eirêsetai de kai hêmin en ekeinois tois grammasin, en hois an tas chreias tôn moriôn dierchômetha; deitai d' ouch hêkista kai tou xanthou chymou tou mêpô pyrôdous eschatôs gegenêmenou to haima kai tis autô kai hê para toude chreia, di' ekeinôn eirêsetai.
Phlegmatos d' ouden epoiêsen hê physis organon kathartikon, hoti psychron kai hygron esti kai hoion hêmipeptos tis trophê. deitai toinyn ou kenousthai to toiouton all' en tô sômati menon alloiousthai. to d' ex enkephalou katarrheon perittôma tacha men an oude phlegma tis orthôs alla blennan te kai koryzan, hôsper oun kai onomazetai, kaloiê. ei de mê, all' hoti ge tês toutou kenôseôs orthôs hê physis prounoêsato, kai tout' en tois peri chreias moriôn eirêsetai. kai gar oun kai to kata te tên gastera kai ta entera synistamenon phlegma hopôs an ekkenôthê kai auto tachista te kai kallista, to pareskeuasmenon tê physei mêchanêma di' ekeinôn eirêsetai kai auto tôn hypomnê||140matôn. hoson oun empheretai tais phlepsi phlegma chrêsimon hyparchon tois zôois, oudemias deitai kenôseôs. prosechein de chrê kantautha ton noun kai gignôskein, hôsper tôn cholôn hekateras to men ti chrêsimon esti kai kata physin tois zôois, to d' achrêston te kai para physin, houtô kai tou phlegmatos, hoson men an ê glyky, chrêston einai touto tô zôô kai kata physin, hoson d' oxy kai halmyron egeneto, to men oxy teleôs êpeptêsthai, to d' halmyron diasesêphthai. teleian d' apepsian phlegmatos akouein chrê tên tês deuteras pepseôs dêlonoti tês en phlepsin; ou gar dê tês ge prôtês tês kata tên koilian; ê oud' an egegenêto tên archên chymos, ei kai tautên diepepheugei.
Taut' arkein moi dokei peri geneseôs te kai diaphthoras chymôn hypomnêmat' einai tôn Hippokratei te kai Platôni kai Aristotelei kai Praxagora kai Dioklei kai pollois allois tôn palaiôn eirêmenôn; ou gar edikaiôsa panta metapherein eis tonde ton logon ta teleôs ekeinois gegrammena. tosouton de monon hyper hekastou eipon, hoson exormêsei te tous || 141 entynchanontas, ei mê pantapasin eien skaioi, tois tôn palaiôn homilêsai grammasi kai tên eis to rhaon autois syneinai boêtheian parexei. gegraptai de pou kai di' heterou logou peri tôn kata Praxagoran ton Nikarchou chymôn. ei gar kai hoti malista deka poiei chôris tou haimatos, hendekatos gar an eiê chymos auto to haima, tês Hippokratous ouk apochôrei didaskalias. all' eis eidê tina kai diaphoras temnei tous hyp' ekeinou prôtou pantôn hama tais oikeiais apodeixesin eirêmenous chymous.
Epainein men oun chrê tous t' exêgêsamenous ta kalôs eirêmena kai tous ei ti paraleleiptai prostithentas; ou gar hoion te ton auton arxasthai te kai teleiôsai; memphesthai de tous houtôs atalaipôrous, hôs mêden hypomenein mathein tôn orthôs eirêmenôn, kai tous eis tosouton philotimous, hôst' epithymia neôterôn dogmatôn aei panourgein ti kai sophizesthai, ta men hekontas paralipontas, hôsper Erasistratos epi tôn chymôn epoiêse, ta de pa||142nourgôs antilegontas, hôsper autos th' houtos kai alloi polloi tôn neôterôn.
All' houtos men ho logos entauthoi teleutatô, to d' hypoloipon hapan en tô tritô prosthêsô.
G
I
143 Hoti men oun hê threpsis alloioumenou te kai homoioumenou gignetai tou trephontos tô trephomenô kai hôs en hekastô tôn tou zôou moriôn esti tis dynamis, hên apo tês energeias alloiôtikên men kata genos, homoiôtikên de kai threptikên kat' eidos onomazomen, en tô prosthen dedêlôtai logô. tên d' euporian tês hylês, hên trophên heautô poieitai to trephomenon, ex heteras tinos echein edeiknyto dynameôs epispasthai pephykuias ton oikeion chymon, einai d' oikeion hekastô tôn moriôn chymon, hos an || 144 epitêdeios eis tên exomoiôsin ê, kai tên helkousan auton dynamin apo tês energeias helktikên te tina kai epispastikên onomazesthai. dedeiktai de kai, hôs pro men tês homoiôseôs hê prosphysis estin, ekeinês d' emprosthen hê prosthesis gignetai, telos, hôs an eipoi tis, ousa tês kata tên epispastikên dynamin energeias. auto men gar to paragesthai tên trophên ek tôn phlebôn eis hekaston tôn moriôn tês helktikês energousês gignetai dynameôs, to d' êdê parêchthai te kai prostithesthai tô moriô to telos estin auto, di' ho kai tês toiautês energeias edeêthêmen; hina gar prostethê, dia touth' helketai. chronou d' enteuthen êdê pleionos eis tên threpsin tou zôou dei; helchthênai men gar kai dia tacheôn ti dynatai, prosphynai de kai alloiôthênai kai teleôs homoiôthênai tô trephomenô kai meros autou genesthai parachrêma men ouch hoion te, chronô d' an pleioni symbainoi kalôs. all' ei mê menoi kata to meros ho prostetheis houtos chymos, eis heteron de ti methistaito kai pararrheoi dia pantos ameibôn te kai hypallattôn ta chôria, kat' ouden autôn || 145 oute prosphysis out' exomoiôsis estai. dei de kantautha tinos tê physei dynameôs heteras eis polychronion monên tou prostethentos tô moriô chymou kai tautês ouk exôthen pothen epirrheousês all' en autô tô threpsomenô katôkismenês, hên apo tês energeias palin hoi pro hêmôn ênankasthêsan onomasai kathektikên.
Ho men dê logos êdê saphôs enedeixato tên anankên tês geneseôs tês toiautês dynameôs kai hostis akolouthias synesin echei, pepeistai bebaiôs ex hôn eipomen, hôs hypokeimenou te kai proapodedeigmenou tou technikên einai tên physin kai tou zôou kêdemonikên anankaion hyparchein autê kai tên toiautên dynamin.
II
All' hêmeis ou toutô monô tô genei tês apodeixeôs eithismenoi chrêsthai, prostithentes d' autô kai tas ek tôn enargôs phainomenôn anankazousas te kai biazomenas pisteis epi tas toiautas kai nyn aphixometha kai deixomen epi men tinôn moriôn tou sômatos houtôs enargê tên kathektikên dynamin, hôs autais tais aisthêsesi || 146 diagignôskesthai tên energeian autês, epi de tinôn hêtton men enargôs tais aisthêsesi, logô de kantautha phôrathênai dynamenên.
Arxômeth' oun tês didaskalias ap' autou tou teôs prôton methodô tini procheirisasthai mori' atta tou sômatos, eph' hôn akribôs esti basanisai te kai zêtêsai tên kathektikên dynamin hopoia pot' estin.
Ar' oun ameinon an tis heterôthen ê apo tôn megistôn te kai koilotatôn organôn hyparxaito tês zêtêseôs? emoi men oun ouk an dokei beltion. enargeis goun eikos epi toutôn phanênai tas energeias dia to megethos; hôs ta ge smikra tach' an, ei kai sphodran echei tên toiautên dynamin, all' ouk aisthêsei g' hetoimên diagignôskesthai tên energeian autês.
All' estin en tois malista koilotata kai megista tôn tou zôou moriôn hê te gastêr kai <hai> mêtrai te kai hysterai kaloumenai. ti oun kôlyei tauta prôta procheirisamenous episkepsasthai tas energeias autôn, hosai men kai pro tês anatomês dêlai, tên exetasin eph' hêmôn autôn poioumenous, hosai d' amydroterai, ta paraplêsia diairountas anthrôpô zôa, || 147 ouch hôs ouk an hikanôs to ge katholou peri tês zêtoumenês dynameôs kai tôn anomoiôn endeixomenôn, all' hôs hin' hama tô koinô kai to idion eph' hêmôn autôn egnôkotes eis te tas diagnôseis tôn nosêmatôn kai tas iaseis euporôteroi gignômetha.
Peri men oun amphoterôn tôn organôn hama legein adynaton, en merei d' hyper hekaterou poiêsometha ton logon apo tou saphesteron endeixasthai dynamenou tên kathektikên dynamin arxamenoi. katechei men gar kai hê gastêr ta sitia, mechri per an ekpepsê, katechousi de kai hai mêtrai to embryon, est' an teleiôsôsin; alla pollaplasios estin ho tês tôn embryôn teleiôseôs chronos tês tôn sitiôn pepseôs.
III
Eikos oun kai tên dynamin enargesteron en tais mêtrais phôrasein hêmas tên kathektikên, hosô kai polychroniôteran tês gastros tên energeian kektêtai. mêsi gar ennea pou tais pleistais tôn gynaikôn en autais teleioutai ta kyêmata, memykuiais men hapanti tô aucheni, periechousais de pantachothen auta syn tô chorio. || 148 kai peras ge tês tou stomatos myseôs kai tês tou kyoumenou kata tas mêtras monês hê chreia tês energeias estin; ou gar hôs etychen oud' alogôs hikanas peristellesthai kai katechein to embryon hê physis apeirgasato tas hysteras, all' hin' eis to prepon aphikêtai megethos to kyoumenon. hotan oun, hou charin enêrgoun tê kathektikê dynamei, sympeplêrômenon ê, tautên men anepausan te kai eis êremian epanêgagon, ant' autês d' hetera chrôntai tê teôs hêsychazousê, tê proôstikê. ên d' ara kai tês ekeinês hêsychias horos hê chreia kai tês g' energeias hôsautôs hê chreia; kalousês men gar autês energei, mê kalousês d' hêsychazei.
Kai chrê palin kantautha katamathein tês physeôs tên technên, hôs ou monon energeiôn chrêsimôn dynameis enethêken hekastô tôn organôn, alla kai tou tôn hêsychiôn te kai kinêseôn kairou prounoêsato. kalôs men gar hapantôn gignomenôn tôn kata tên kyêsin hê apokritikê dynamis hêsychazei teleôs hôsper ouk ousa, kakopragias de tinos genomenês ê peri to chorion ê peri tina tôn allôn || 149 hymenôn ê peri to kyoumenon auto kai tês teleiôseôs autou pantapasin apognôstheisês ouket' anamenousi ton enneamênon hai mêtrai chronon, all' hê men kathektikê dynamis autika dê pepautai kai parachôrei kineisthai tê proteron argousê, prattei d' êdê ti kai pragmateuetai chrêston hê apokritikê te kai proôstikê; kai gar oun kai tautên houtôs ekalesan apo tôn energeiôn autê ta onomata themenoi kathaper kai tais allais.
Kai pôs ho logos eoiken hyper amphoterôn apodeixein hama; kai gar toi kai diadechomenas autas allêlas kai parachôrousan aei tên heteran tê loipê, kathoti an hê chreia keleuê, kai tên didaskalian koinên ouk apeikos esti dechesthai. tês men oun kathektikês dynameôs ergon peristeilai tas mêtras tô kyoumenô pantachothen, hôst' eulogôs haptomenais men tais maieutriais to stoma memykos autôn phainetai, tais kyousais d' autais kata tas prôtas hêmeras kai malista kat' autên ekeinên, en hêper an hê tês gonês syllêpsis genêtai, kinoumenôn te kai syntrechousôn eis heautas tôn hysterôn aisthê||150sis gignetai kai ên amphô tauta symbê, mysai men to stoma chôris phlegmonês ê tinos allou pathêmatos, aisthêsin de tês kata tas mêtras kinêseôs akolouthêsai, pros hautas êdê to sperma to para tandros eilêphenai te kai katechein hai gynaikes nomizousi.
Tauta d' ouch hêmeis nyn anaplattomen hêmin autois, all' ek makras peiras dokimasthenta pasi gegraptai schedon ti tois peri toutôn pragmateusamenois. Hêrophilos men ge kai hôs oude pyrêna mêlês an dechoito tôn mêtrôn to stoma, prin apokyein tên gynaika, kai hôs oude toulachiston eti diestêken, ên hyparxêtai kyein, kai hôs epi pleon anastomountai kata tas tôn epimêniôn phoras, ouk ôknêse graphein; synomologousi d' autô kai hoi alloi pantes hoi peri toutôn pragmateusamenoi kai prôtos g' hapantôn iatrôn te kai philosophôn Hippokratês apephênato myein to stoma tôn hysterôn en te tais kyêsesi kai tais phlegmonais, all' en men tais kyêsesin ouk existamenon tês physeôs, en de tais phlegmonais sklêron gignomenon.
Epi de ge tês enantias tês ekkritikês anoignytai men to stoma, proerchetai d' ho pythmên || 151 hapas hoson hoion t' engytatô tou stomatos apôthoumenos exô to embryon, hama d' autô kai ta synechê merê ta hoion pleura tou pantos organou synepilambanomena tou ergou thlibei te kai proôthei pan exô to embryon. kai pollais tôn gynaikôn ôdines biaioi tas mêtras holas ekpesein ênankasan ametrôs chrêsamenais tê toiautê dynamei, paraplêsiou tinos gignomenou tô pollakis en palais tisi kai philoneikiais symbainonti, hotan anatrepsai te kai katabalein heterous speudontes autoi synkatapesômen. houtô gar kai hai mêtrai to embryon ôthousai synexepeson eniote kai malisth', hotan hoi pros tên rhachin autôn syndesmoi chalaroi physei tynchanôsin ontes.
Esti de kai touto thaumaston ti tês physeôs sophisma, to zôntos men tou kyêmatos akribôs pany memykenai to stoma tôn mêtrôn, apothanontos de parachrêma dianoigesthai tosouton, hoson eis tên exodon autou diapherei. kai mentoi kai hai maiai tas tiktousas ouk euthys anistasin oud' epi ton diphron kathizousin, all' haptontai proteron anoigomenou tou stomatos || 152 kata brachy kai prôton men, hôste ton mikron daktylon kathienai, diestêkenai phasin, epeit' êdê kai meizon kai kata brachy dê pynthanomenois hêmin apokrinontai to megethos tês diastaseôs epauxanomenon. hotan d' hikanon ê pros tên tou kyoumenou diodon, anistasin autas kai kathizousi kai prothymeisthai keleuousin apôsasthai to paidion. esti d' êdê touto to ergon, ho par' heautôn hai kyousai prostitheasin, ouketi tôn hysterôn, alla tôn kat' epigastrion myôn, hoi pros tên apopatêsin te kai tên ourêsin hêmin synergousin.
IV
Houtô men epi tôn mêtrôn enargôs hai dyo phainontai dynameis, epi de tês gastros hôde. prôton men tois klydôsin, hoi dê kai pepisteuntai tois iatrois arrhôstou koilias einai symptômata kai kata logon pepisteuntai; eniote men gar elachista prosenênegmenôn ou gignontai peristellomenês akribôs autois tês gastros kai sphingousês pantachothen, eniote de mestê men hê gastêr estin, hoi kly||153dônes d' hôs epi kenês exakouontai. kata physin men gar echousa kai chrômenê kalôs tê peristaltikê dynamei, kan oligon ê to periechomenon, hapan auto perilambanousa chôran oudemian apoleipei kenên, arrhôstousa de, kathoti an adynatêsê perilabein akribôs, entauth' eurychôrian tin' ergazomenê synchôrei tois periechomenois hygrois kata tas tôn schêmatôn metallagas allot' allachose metarrheousi klydônas apotelein.
Eulogôs oun, hoti mêde pepsousin hikanôs, hoi en tôde tô symptômati genomenoi prosdokôsin; ou gar endechetai pepsai kalôs arrhôston gastera. tois toioutois de kai mechri pleionos en autê phainetai paramenon to baros, hôs an kai bradyteron pettousi. kai mên thaumaseien an tis ep' autôn toutôn malista to polychronion tês en tê gastri diatribês ou tôn sitiôn monon alla kai tou pomatos; ou gar, hoper an oiêtheiê tis, hôs to tês gastros stoma to katô stenon hikanôs hyparchon ouden pariêsi prin akribôs leiôthênai, tout' aition ontôs esti. polla goun pollakis opôrôn osta megista katapinousi || 154 pampolloi kai tis daktylion chrysoun en tô stomati phylattôn akôn katepie kai allos tis nomisma kai allos allo ti sklêron kai dyskatergaston, all' homôs hapantes houtoi rhadiôs apepatêsan, ha katepion, oudenos autois akolouthêsantos symptômatos. ei de g' hê stenotês tou porou tês gastros aitia tou menein epi pleon ên tois atriptois sitiois, ouden an toutôn pote diechôrêsen. alla kai to ta pomat' autois en tê gastri paramenein epi pleiston hikanon apagein tên hyponoian tou porou tês stenotêtos; holôs gar, eiper ên en tô kechylôsthai to thatton hypienai, ta te rhophêmat' an houtô kai to gala kai ho tês ptisanês chylos autika diexêei pasin. all' ouch hôd' echei; tois men gar asthenesin epi pleiston emplei tauta kai klydônas ergazetai paramenonta kai thlibei kai barynei tên gastera, tois d' ischyrois ou monon toutôn ouden symbainei, alla kai poly plêthos artôn kai kreôn hypochôrei tacheôs.
Ou monon d' ek tou peritetasthai tên gastera kai barynesthai || 155 kai metarrhein allot' eis alla merê meta klydônos to paramenein epi pleon en autê pantôs tois houtôs echousi tekmêrait' an tis alla kak tôn emetôn; enioi gar ou meta treis hôras ê tettaras alla nyktôn êdê mesôn pampollou metaxy chronou dielthontos epi tais prosphorais anêmesan akribôs hapanta ta edêdesmena.
Kai men dê kai zôon hotioun emplêsas hygras trophês, hôsper hêmeis pollakis epi syôn epeirathêmen ex aleurôn meth' hydatos hoion kykeôna tina dontes autois, epeita meta treis pou kai tettaras hôras anatemontes, ei houtô kai sy praxeias, heurêseis eti kata tên gastera ta edêdesmena; peras gar autois esti tês entautha monês ouch hê chylôsis, hên kai ektos eti ontôn mêchanêsasthai dynaton estin, all' hê pepsis, heteron ti tês chylôseôs ousa, kathaper haimatôsis te kai threpsis. hôs gar kakeina dedeiktai poiotêtôn metabolê gignomena, ton auton tropon kai hê en tê gastri pepsis tôn sitiôn eis tên oikeian esti tô trephomenô poiotêta || 156 metabolê kai hotan ge pephthê teleôs, anoignytai men tênikauta to katô stoma, diekpiptei d' autou ta sitia rhadiôs, ei kai plêthos ti meth' heautôn echonta tychoi lithôn ê ostôn ê gigartôn ê tinos allou chylôthênai mê dynamenou. kai soi tout' enestin epi zôou theasasthai stochasamenô ton kairon tês katô diexodou. kai men ge kai ei sphaleiês pote tou kairou kai mêden mêpô katô parerchoito pettomenôn eti kata tên gastera tôn sitiôn, oud' houtôs akarpos hê anatomê soi genêsetai; theasê gar ep' autôn, hoper oligô prosthen elegomen, akribôs men memykota ton pylôron, hapasan de tên gastera periestalmenên tois sitiois tropon homoiotaton, hoionper kai hai mêtrai tois kyoumenois. ou gar estin oudepote kenên heurein chôran oute kata tas hysteras oute kata tên koilian oute kata tas kysteis amphoteras oute kata tên cholêdochon onomazomenên oute tên heteran; all' eit' oligon eiê to periechomenon en autais eite poly, mestai kai plêreis autôn hai koiliai phainontai peristellomenôn aei tôn chitônôn tois periechomenois, hotan ge kata physin echê to zôon. ||
157 Erasistratos d' ouk oid' hopôs tên peristolên tês gastros hapantôn aitian apophainei kai tês leiôseôs tôn sitiôn kai tês tôn perittômatôn hypochôrêseôs kai tês tôn kechylômenôn anadoseôs.
Egô men gar myriakis epi zôntos eti tou zôou dielôn to peritonaion heuron aei ta men entera panta peristellomena tois enyparchousi, tên koilian d' ouch haplôs, all' epi men tais edôdais anôthen te kai katôthen auta kai pantachothen akribôs perieilêphuian akinêton, hôs dokein hênôsthai kai peripephykenai tois sitiois; en de toutô kai ton pylôron heuriskon aei memykota kai kekleismenon akribôs hôsper to tôn hysterôn stoma tais enkymosin.
Epi mentoi tais pepsesi sympeplêrômenais aneôkto men ho pylôros, hê gastêr de peristaltikôs ekineito paraplêsiôs tois enterois.
V
Hapant' oun allêlois homologei tauta kai tê gastri kai tais hysterais kai tais kystesin einai tinas emphytous dynameis kathektikas men tôn oikeiôn poiotêtôn, || 158 apokritikas de tôn allotriôn. hoti men gar helkei tên cholên eis heautên hê epi tô hêpati kystis, emprosthen dedeiktai, hoti de kai apokrinei kath' hekastên hêmeran eis tên gastera, kai tout' enargôs phainetai. kai mên ei diedecheto tên helktikên dynamin hê ekkritikê kai mê mesê tis amphoin ên hê kathektikê, dia pantos echrên anatemnomenôn tôn zôôn ison plêthos cholês heuriskesthai kata tên kystin; ou mên heurisketai ge. pote men gar plêrestatê, pote de kenotatê, pote de tas en tô metaxy diaphoras echousa theôreitai, kathaper kai hê hetera kystis hê to ouron hypodechomenê. tautês men ge kai pro tês anatomês aisthanometha, prin aniathênai tô plêthei baryntheisan ê tê drimytêti dêchtheisan, athroizousês eti to ouron, hôs ousês tinos kantautha dynameôs kathektikês.
Houtô de kai hê gastêr hypo drimytêtos pollakis dêchtheisa prôiaiteron tou deontos apepton eti tên trophên apotribetai. authis d' an pote tô plêthei baryntheisa ê kai kat' amphô synelthonta kakôs diatetheisa diarrhoiais healô. kai men ge kai hoi emetoi, tô plêthei baryntheisês || 159 autês ê tên poiotêta tôn en autê sitiôn te kai perittômatôn mê pherousês, analogon ti tais diarrhoiais pathêma tês anô gastros estin. hotan men gar en tois katô meresin autês hê toiautê genêtai diathesis, errhômenôn tôn kata ton stomachon, eis diarrhoias eteleutêsen, hotan d' en tois kata to stoma, tôn allôn eurôstountôn, eis emetous.
VI
Enesti de kai touto pollakis enargôs idein epi tôn apositôn; anankazomenoi gar esthiein oute katapinein eusthenousin out', ei kai biasainto, katechousin, all' euthys anemousi. kai hoi allôs de tôn edesmatôn pros hotioun dyscherainontes biasthentes eniote prosarasthai tacheôs exemousin, ê ei kataschoien biasamenoi, nautiôdeis t' eisi kai tês gastros hyptias aisthanontai kai speudousês apothesthai to lypoun.
Houtôs ex hapantôn tôn phainomenôn, hoper ex archês errhethê, martyreitai to dein hyparchein tois tou zôou moriois schedon hapasin ephesin men tina kai hoion orexin tês oikeias poiotêtos, apostrophên de tina || 160 kai hoion misos ti tês allotrias, all' ephiemena men helkein eulogon, apostrephomena d' ekkrinein.
Kak toutôn palin hê th' helktikê dynamis apodeiknytai kath' hapan hyparchousa kai hê proôstikê.
All' eiper ephesis te tis esti kai helxis, eiê an tis kai apolausis; ouden gar tôn ontôn helkei ti di' auto to helkein, all' hin' apolausê tou dia tês holkês euporêthentos. kai mên apolauein ou dynatai mê kataschon. kan toutô palin hê kathektikê dynamis apodeiknytai tên genesin anankaian echousa; saphôs gar ephietai men tôn oikeiôn poiotêtôn hê gastêr, apostrephetai de tas allotrias.
All' eiper ephietai te kai helkei kai apolauei katechousa kai peristellomenê, eiê an ti kai peras autê tês apolauseôs kapi tôd' ho kairos êdê tês ekkritikês dynameôs energousês.
VII
All' ei kai katechei kai apolauei, katachrêtai pros ho pephyke. pephyke de tou prosêkontos heautê || 161 kata poiotêta kai oikeiou metalambanein; hôsth' helkei tôn sitiôn hoson chrêstotaton atmôdôs te kai kata brachy kai touto tois heautês chitôsin enapotithetai te kai prostithêsin. hotan d' hikanôs emplêsthê, kathaper achthos ti tên loipên apotithetai trophên eschêkuian ti chrêston êdê kai autên ek tês pros tên gastera koinônias; oude gar endechetai dyo sômata dran kai paschein epitêdeia synelthonta mê ouk êtoi paschein th' hama kai dran ê thateron men dran, thateron de paschein. ean men gar isazê tais dynamesin, ex isou drasei te kai peisetai, an d' hyperechê poly kai kratê thateron, energêsei peri to paschon; hôste drasei mega men ti kai aisthêton, auto d' êtoi smikron ti kai ouk aisthêton ê pantapasin ouden peisetai. all' en toutô dê kai malista diênenke pharmakou dêlêtêriou trophê; to men gar kratei tês en tô sômati dynameôs, hê de krateitai.
Oukoun endechetai trophên men einai ti tô zôô prosêkousan, ou mên kai krateisthai g' homoiôs pros tôn || 162 en tô zôô poiotêtôn; to krateisthai d' ên alloiousthai. all' epei ta men ischyrotera tais dynamesin esti moria, ta d' asthenestera, kratêsei men panta tês oikeias tô zôô trophês, ouch homoiôs de panta; kratêsei d' ara kai hê gastêr kai alloiôsei men tên trophên, ou mên homoiôs hêpati kai phlepsi kai artêriais kai kardia.
Poson oun estin, ho alloioi, kai dê theasômetha; pleon men ê kata to stoma, meion d' ê kata to hêpar te kai tas phlebas. hautê men gar hê alloiôsis eis haimatos ousian agei tên trophên, hê d' en tô stomati methistêsi men autên enargôs eis heteron eidos, ou mên eis telos ge metakosmei. mathois d' an epi tôn enkataleiphthentôn tais diastasesi tôn odontôn sitiôn kai katameinantôn di' holês nyktos; oute gar artos akribôs ho artos oute kreas esti to kreas, all' ozei men toiouton, hoionper kai tou zôou to stoma, dialelytai de kai diatetêke kai tas en tô zôô tês sarkos apomemaktai poiotêtas. enesti de soi theasasthai to megethos tês en tô stomati || 163 tôn sitiôn alloiôseôs, ei pyrous masêsamenos epitheiês apeptois dothiêsin; opsei gar autous tachista metaballontas te kai sympettontas, ouden toiouton, hotan hydati phyrathôsin, ergasasthai dynamenous. kai mê thaumasês; to gar toi phlegma touti to kata to stoma kai leichênôn estin akos kai skorpious anairei parachrêma kai polla tôn iobolôn thêriôn ta men eutheôs apokteinei, ta d' es hysteron; hapanta goun blaptei megalôs. alla ta memasêmena sitia prôton men toutô tô phlegmati bebrektai te kai pephyratai, deuteron de kai tô chrôti tou stomatos hapanta peplêsiaken, hôste pleiona metabolên eilêphe tôn en tais kenais chôrais tôn odontôn esphênômenôn.
All' hoson ta memasêmena toutôn epi pleon êlloiôtai, tosouton ekeinôn ta katapothenta. mê gar oude parablêton ê to tês hyperbolês, ei to kata tên koilian ennoêsaimen phlegma kai cholên kai pneuma kai thermasian kai holên tên ousian tês gastros. ei de kai synepinoêsais autê ta parakeimena || 164 splanchna kathaper tini lebêti megalô pyros hestias pollas, ek dexiôn men to hêpar, ex aristerôn de ton splêna, tên kardian d' ek tôn anô, syn autê de kai tas phrenas aiôroumenas te kai dia pantos kinoumenas, eph' hapasi de toutois skepon to epiploon, exaision tina peisthêsê tên alloiôsin gignesthai tôn eis tên gastera katapothentôn sitiôn.
Pôs d' an êdynato rhadiôs haimatousthai mê proparaskeuasthenta tê toiautê metabolê? dedeiktai gar oun kai prosthen, hôs ouden eis tên enantian athroôs methistatai poiotêta. pôs oun ho artos haima gignetai, pôs de to teutlon ê ho kyamos ê ti tôn allôn, ei mê proteron tin' heteran alloiôsin edexato? pôs d' hê kopros en tois leptois enterois athroôs gennêthêsetai? ti gar en toutois sphodroteron eis alloiôsin esti tôn kata tên gastera? potera tôn chitônôn to plêthos ê tôn geitniôntôn splanchnôn hê perithesis ê tês monês ho chronos ê symphytos tis en tois organois thermasia? kai mên kat' ouden toutôn pleonektei ta entera tês gastros. ti pot' oun en men tê gastri nyktos || 165 holês pollakis meinanta ton arton eti phylattesthai boulontai tas archaias diasôzonta poiotêtas, epeidan d' hapax empesê tois enterois, euthys gignesthai kopron? ei men gar ho tosoutos chronos adynatos alloioun, oud' ho brachys hikanos; ei d' houtos autarkês, pôs ou poly mallon ho makros? ar' oun alloioutai men hê trophê kata tên koilian, allên de tin' alloiôsin kai ouch hoian ek tês physeôs ischei tou metaballontos organou? ê tautên men, ou mên tên g' oikeian tô tou zôou sômati? makrô tout' adynatôteron esti. kai mên ouk allo g' ên hê pepsis ê alloiôsis eis tên oikeian tou trephomenou poiotêta. eiper oun hê pepsis tout' esti kai hê trophê kata tên gastera dedeiktai dechomenê poiotêta tô mellonti pros autês threpsesthai zôô prosêkousan, hikanôs apodedeiktai to pettesthai kata tên gastera tên trophên.
Kai geloios men Asklêpiadês out' en tais erygais legôn emphainesthai pote tên poiotêta tôn pephthentôn sitiôn out' en tois emetois out' en tais ana||166tomais; auto gar dê to tou sômatos exozein auta tês koilias esti to pepephthai. ho d' houtôs estin euêthês, hôst', epeidê tôn palaiôn akouei legontôn epi to chrêston en tê gastri metaballein ta sitia, dokimazei zêtein ou to kata dynamin alla to kata geusin chrêston, hôsper ê tou mêlou mêlôdesterou—chrê gar houtôs autô dialegesthai—gignomenou kata tên koilian ê tou melitos melitôdesterou.
Poly d' euêthesteros esti kai geloioteros ho Erasistratos ê mê noôn, hopôs eirêtai pros tôn palaiôn hê pepsis hepsêsei paraplêsios hyparchein, ê hekôn sophizomenos heauton. hepsêsei men oun, phêsin, houtôs elaphran echousan thermasian ouk eikos einai paraplêsian tên pepsin, hôsper ê tên Aitnên deon hypotheinai tê gastri ê allôs autês alloiôsai ta sitia mê dynamenês ê dynamenês men alloioun, ou kata tên emphyton de thermasian, hygran ousan dêlonoti kai dia touth' hepsein ouk optan eirêmenên.
Echrên d' auton, eiper peri pragmatôn antilegein ebouleto, peirathênai deixai malista men kai || 167 prôton, hôs oude metaballei tên archên oud' alloioutai kata poiotêta pros tês gastros ta sitia, deuteron d', eiper mê hoios t' ên touto pistôsasthai, to tên alloiôsin autôn achrêston einai tô zôô; ei de mêde tout' eiche diaballein, exelenxai tên peri tas drastikas archas hypolêpsin kai deixai tas energeias en tois moriois ou dia tên ek thermou kai psychrou kai xêrou kai hygrou poian krasin hyparchein alla di' allo ti; ei de mêde tout' etolma diaballein, all' hoti ge mê to thermon estin en tois hypo physeôs dioikoumenois to tôn allôn drastikôtaton. ê ei mête touto mête tôn allôn ti tôn emprosthen eichen apodeiknynai, mê lêrein onomati prospalaionta matên, hôsper ou saphôs Aristotelous en t' allois pollois kan tô tetartô tôn meteôrologikôn hopôs hê pepsis hepsêsei paraplêsios einai legetai, kai hoti mê prôtôs mêde kyriôs onomazontôn, eirêkotos.
All', hôs êdê lelektai pollakis, archê toutôn hapantôn esti mia to peri thermou kai psychrou kai xêrou kai hygrou diaskepsasthai, kathaper Aristotelês epoiêsen en tô deuterô peri geneseôs kai phthoras, apo||168deixas hapasas tas kata ta sômata metabolas kai alloiôseis hypo toutôn gignesthai. all' Erasistratos oute toutois out' allô tini tôn proeirêmenôn anteipôn epi tounoma monon etrapeto tês hepsêseôs.
VIII
Epi men oun tês pepseôs, ei kai talla panta parelipe, to goun hoti diapherei tês ektos hepsêseôs hê en tois zôois pepsis, epeirathê deiknynai, peri de tês kataposeôs oud' achri tosoutou. ti gar phêsin?
“Holkê men oun tês koilias oudemia phainetai einai.”
Kai mên dyo chitônas hê gastêr echei pantôs heneka tou gegonotas kai diêkousin houtoi mechri tou stomatos, ho men endon, hoios esti kata tên gastera, toioutos diamenôn, ho d' heteros epi to sarkôdesteron en tô stomachô trepomenos. hoti men oun enantias allêlais tas epibolas tôn inôn echousin hoi chitônes houtoi, to phainomenon auto martyrei. tinos d' heneka toioutoi gegonasin, Erasistratos men oud' epecheirêsen eipein, hêmeis d' eroumen.
Ho men endon eutheias echei tas inas, holkês gar heneka ge||169gonen; ho d' exôthen enkarsias hyper tou kata kyklon peristellesthai; hekastô gar tôn kinoumenôn organôn en tois sômasi kata tas tôn inôn theseis hai kinêseis eisin. ep' autôn de prôton tôn myôn, ei boulei, basanison ton logon, eph' hôn kai hai ines enargestatai kai hai kinêseis autôn horôntai dia sphodrotêta. meta de tous mys epi ta physika tôn organôn ithi kai pant' opsei kata tas inas kinoumena kai dia touth' hekastô men tôn enterôn strongylai kath' hekateron tôn chitônôn hai ines eisi; peristellontai gar monon, helkousi d' ouden. hê gastêr de tôn inôn tas men eutheias echei charin holkês, tas d' enkarsias heneka peristolês; hôsper gar en tois mysin hekastês tôn inôn teinomenês te kai pros tên archên helkomenês hai kinêseis gignontai, kata ton auton logon kan tê gastri; tôn men oun enkarsiôn inôn teinomenôn elatton anankê gignesthai to euros tês periechomenês hyp' autôn koilotêtos, tôn d' eutheiôn helkomenôn te kai eis heautas synagomenôn ouk endechetai mê ou synaireisthai to mêkos. alla mên || 170 enargôs ge phainetai katapinontôn synairoumenon kai tosouton ho larynx anatrechôn, hoson ho stomachos kataspatai, kai hotan ge symplêrôtheisês tês en tô katapinein energeias aphethê tês taseôs ho stomachos, enargôs palin phainetai katapheromenos ho larynx; ho gar endon chitôn tês gastros ho tas eutheias inas echôn ho kai ton stomachon hypaleiphôn kai to stoma tois entos meresin epekteinetai tou laryngos, hôst' ouk endechetai kataspômenon auton hypo tês koilias mê ou synepispasthai kai ton larynga.
Hoti d' hai periphereis ines, hais peristelletai ta t' alla moria kai hê gastêr, ou synairousi to mêkos, alla systellousi kai stenousi tên eurytêta, kai par' autou labein estin homologoumenon Erasistratou; peristellesthai gar phêsi tois sitiois tên gastera kata ton tês pepseôs hapanta chronon. all' ei peristelletai men, ouden de tou mêkous aphaireitai tês koilias, ouk esti tês peristaltikês kinêseôs idion to kataspan katô ton stomachon. hoper gar autos ho Erasistratos eipe, touto monon auto symbêsetai to tôn anô systel||171lomenôn diastellesthai ta katô. touto d' hoti, kan eis nekrou ton stomachon hydatos encheês, phainetai gignomenon, oudeis agnoei. tais gar tôn hylôn dia stenou sômatos hodoiporiais akolouthon esti to symptôma; thaumaston gar, ei dierchomenou tinos auton onkou mê diastalêsetai. oukoun to men tôn anô systellomenôn diastellesthai ta katô koinon esti kai tois nekrois sômasi, di' hôn hopôsoun ti diexerchetai, kai tois zôsin, eite peristelloito tois dierchomenois eith' helkoito.
To de tês tou mêkous synaireseôs idion tôn tas eutheias inas echontôn organôn, hin' epispasôntai ti. alla mên edeichthê kataspômenos ho stomachos, ou gar an heilke ton larynga; dêlon oun, hôs hê gastêr helkei ta sitia dia tou stomachou.
Kai hê kata ton emeton de tôn emoumenôn achri tou stomatos phora pantôs men pou kai autê ta men hypo tôn anapheromenôn diateinomena merê tou stomachou diestôta kektêtai, tôn prosô d' ho ti an hekastot' epilambanêtai, tout' archomenon diastelletai, to d' || 172 opisthen kataleipei dêlonoti systellomenon, hôsth' homoian einai pantê tên diathesin tou stomachou kata ge touto tê tôn katapinontôn; alla tês holkês mê parousês to mêkos holon ison en tois toioutois symptômasi diaphylattetai.
Dia touto de kai katapinein rhaon estin ê emein, hoti katapinetai men amphoin tês gastros tôn chitônôn energountôn, tou men entos helkontos, tou d' ektos peristellomenou te kai synepôthountos, emeitai de thaterou monou tou exôthen energountos, oudenos helkontos eis to stoma. ou gar dê hôsper hê tês gastros orexis proêgeito tou katapinein ta sitia, ton auton tropon kan tois emetois epithymei ti tôn kata to stoma moriôn tou gignomenou pathêmatos, all' amphô tês gastros autês eisin enantiai diatheseis, oregomenês men kai prosiemenês ta chrêsima te kai oikeia, dyscherainousês de kai apotribomenês ta allotria. dio kai to katapinein auto tois men hikanôs oregomenois tôn oikeiôn edesmatôn tê gastri tachista gignetai, saphôs helkousês auta kai kataspôsês prin ê masêthênai, tois d' êtoi pharmakon ti kat' anan||173kên pinousin ê sition en chôra pharmakou prospheromenois aniara kai mogis hê kataposis autôn epiteleitai.
Dêlos oun estin ek tôn eirêmenôn ho men endon chitôn tês gastros ho tas eutheias echôn inas tês ek tou stomatos eis autên holkês heneka gegonôs kai dia tout' en tais kataposesi monais energôn, ho d' exôthen ho tas enkarsias echôn heneka men tou peristellesthai tois enyparchousi kai proôthein auta toioutos apotelestheis, energôn d' ouden hêtton en tois emetois ê tais kataposesin. enargestata de martyrei tô legomenô kai to kata tas channas te kai tous synodontas gignomenon; heurisketai gar eniote toutôn hê gastêr en tô stomati kathaper kai ho Aristotelês en tais peri zôôn egrapsen historiais kai prostithêsi ge tên aitian hypo laimargias autois touto symbainein phaskôn.
Echei gar hôde; kata tas sphodroteras orexeis anô prostrechei pasi tois zôois hê gastêr, hôste tines tou pathous aisthêsin enargê schontes exerpein hautois phasi tên koilian, eniôn de masômenôn eti kai mêpô || 174 kalôs en tô stomati ta sitia katergasamenôn exarpazei phanerôs akontôn. eph' hôn oun zôôn physei laimargôn hyparchontôn hê t' eurychôria tou stomatos esti dapsilês hê te tês gastros thesis engys, hôs epi synodontos te kai channês, ouden thaumaston, hotan hikanôs peinasanta diôkê ti tôn mikroterôn zôôn, eit' êdê plêsion ê tou syllabein, anatrechein epeigousês tês epithymias eis to stoma tên gastera. genesthai d' allôs amêchanon touto mê ouch hôsper dia cheiros tou stomachou tês gastros epispômenês eis heautên ta sitia. kathaper gar kai hêmeis hypo prothymias eniote tê cheiri synepekteinomen holous hêmas autous heneka tou thatton epidraxasthai tou prokeimenou sômatos, houtô kai hê gastêr hoion cheiri tô stomachô synepekteinetai. kai dia tout' eph' hôn zôôn hama ta tria tauti synepesen, ephesis te sphodra tês trophês ho te stomachos mikros hê t' eurychôria tou stomatos dapsilês, epi toutôn oligê rhopê tês epektaseôs eis to stoma tên koilian holên anapherei.
Êrkei men oun isôs andri physikô par' autês monês tês kataskeuês tôn orga||175nôn tên endeixin tês energeias lambanein. ou gar dê matên g' an hê physis ek dyoin chitônôn enantiôs allêlois echontôn apeirgasato ton oisophagon, ei mê kai diaphorôs hekateros autôn energein emellen. all' epei panta mallon ê ta tês physeôs erga diagignôskein hoi peri ton Erasistraton eisin hikanoi, phere kak tês tôn zôôn anatomês epideixômen autois, hôs hekateros tôn chitônôn energei tên eirêmenên energeian. ei dê ti labôn zôon, eita gymnôsas autou ta perikeimena tô stomachô sômata chôris tou diatemein tina tôn neurôn ê tôn artêriôn ê tôn phlebôn tôn autothi tetagmenôn ethelois apo tês genyos heôs tou thôrakos eutheiais tomais dielein ton exô chitôna ton tas enkarsias inas echonta kapeita tô zôô trophên prosenenkois, opsei katapinon auto kaitoi tês peristaltikês energeias apolôluias. ei d' au palin eph' heterou zôou diatemois amphoterous tous chitônas tomais enkarsiais, theasê kai touto katapinon ouket' energountos tou entos. hô dêlon, hoti kai dia thaterou men autôn katapinein hoion t' estin, || 176 alla cheiron ê di' amphoterôn. pros gar au tois allois kai tout' esti theasasthai saphôs epi tês eirêmenês anatomês, hôs en tô katapinein hypopimplatai pneumatos ho stomachos tou synkatapinomenou tois sitiois, ho peristellomenou men tou exôthen chitônos ôtheitai rhadiôs eis tên gastera syn tois edesmasi, monou de tou endon hyparchontos empodôn histatai tê phora tôn sitiôn diateinon t' auton kai tên energeian empodizon.
All' oute toutôn ouden Erasistratos eipen outh' hôs hê skolia thesis tou stomachou diaballei saphôs to dogma tôn nomizontôn hypo tês anôthen bolês monês podêgoumena mechri tês gastros ienai ta katapinomena. monon d' hoti polla tôn makrotrachêlôn zôôn epikekyphota katapinei, kalôs eipen. hô dêlon, hoti to phainomenon ou to pôs katapinomen apodeiknysin, alla to pôs ou katapinomen; hoti gar mê dia monês tês anôthen bolês, ek toutou dêlon; ou mên eith' helkousês tês koilias eite paragontos auta tou stomachou, dêlon êdê pô. all' hêmeis ge || 177 pantas tous logismous eipontes tous t' ek tês kataskeuês tôn organôn hormômenous kai tous apo tôn allôn symptômatôn tôn te pro tou gymnôthênai ton stomachon kai gymnôthentos, hôs oligô prosthen elegomen, hikanôs enedeixametha tou men helkein heneka ton entos chitôna, tou d' apôthein ton ektos gegonenai.
Prouthemetha men oun apodeixai tên kathektikên dynamin en hekastô tôn organôn ousan, hôsper en tô prosthen logô tên helktikên te kai proseti tên alloiôtikên. hypo de tês akolouthias tou logou tas tettaras apedeixamen hyparchousas tê gastri, tên helktikên men en tô katapinein, tên kathektikên d' en tô pettein, tên apôstikên d' en tois emetois kai tais tôn pepemmenôn sitiôn eis to lepton enteron hypochôrêsesin, autên de tên pepsin alloiôsin hyparchein.
IX
Oukoun et' aporêsomen oude peri tou splênos, ei helkei men to oikeion, apokrinei de to allotrion, alloioun de kai katechein, hoson an epispasêtai, pephyken, oude peri hêpatos ê phlebos ê artêrias ê kardias ê tôn || 178 allôn tinos; anankaiai gar edeichthêsan hai tettares hautai dynameis hapanti moriô tô mellonti threpsesthai kai dia tout' autas hypêretidas einai threpseôs ephamen; hôs gar to tôn anthrôpôn apopatêma tois kysin hêdiston, houtô kai ta tou hêpatos perittômata to men tô splêni, to de tê cholêdochô kystei, to de tois nephrois oikeion.
X
Kai legein eti peri tês toutôn geneseôs ouk an etheloimi meth' Hippokratên kai Platôna kai Aristotelên kai Dioklea kai Praxagoran kai Philotimon; oude gar oude peri tôn dynameôn eipon an, ei tis tôn emprosthen akribôs exeirgasato ton hyper autôn logon.
Epei d' hoi men palaioi kalôs hyper autôn apophênamenoi parelipon agônisasthai tô logô, mêd' hyponoêsantes esesthai tinas eis tosouton anaischyntous sophistas, hôs antilegein epicheirêsai tois enargesin, hoi neôteroi de to men ti nikêthentes hypo tôn sophismatôn epeisthêsan autois, to de ti kai antilegein epicheirêsantes apodein moi poly tês tôn palaiôn edoxan dynameôs, || 179 dia touth', hôs an ekeinôn autôn, eiper et' ên tis, agônisasthai moi dokei pros tous anatrepontas tês technês ta kallista, kai autos houtôs epeirathên syntheinai tous logous.
Hoti d' ê ouden ê pantapasin anysô ti smikron, ouk agnoô; pampolla gar heuriskô teleôs men apodedeigmena tois palaiois, oute de syneta tois pollois tôn nyn di' amathian all' oud' epicheiroumena gignôskesthai dia rhathymian, out', ei kai gnôstheiê tini, dikaiôs exetazomena.
Chrê gar ton mellonta gnôsesthai ti tôn pollôn ameinon euthys men kai tê physei kai tê prôtê didaskalia poly tôn allôn dienenkein; epeidan de genêtai meirakion, alêtheias tina schein erôtikên manian, hôsper enthousiônta kai mêth' hêmeras mête nyktos dialeipein speudonta te kai syntetamenon ekmathein, hosa tois endoxotatois eirêtai tôn palaiôn; epeidan d' ekmathê, krinein auta kai basanizein chronô pampollô kai skopein, posa men homologei tois enargôs phainomenois, posa de diapheretai, || 180 kai houtô ta men haireisthai, ta d' apostrephesthai. tô men dê toioutô pany sphodra chrêsimous êlpika tous hêmeterous esesthai logous; eien d' an oligoi pantapasin houtoi; tois d' allois houtô genêsetai to gramma peritton, hôs ei kai mython onô tis legoi.
XI
Symperanteon oun hêmin ton logon heneka tôn tês alêtheias ephiemenôn hosa leipei kat' auton eti prostheisin. hôs gar hê gastêr helkei men enargôs kai kataspa ta sitia tois sphodra peinôdesi, prin akribôs en tô stomati leiôthênai, dyscherainei de kai apôtheitai tois apositois te kai pros anankên esthiousin, houtô kai tôn allôn organôn hekaston amphoteras echei tas dynameis, tên te tôn oikeiôn helktikên kai tên tôn allotriôn apokritikên. kai dia touto, kan ex henos ê chitônos organon ti synestôs, hôsper kai hai kysteis amphoterai kai hai mêtrai kai hai phlebes, amphotera tôn inôn echei ta genê, tôn eutheiôn te kai tôn enkarsiôn.
Kai men ge kai triton ti || 181 genos inôn esti <tôn> loxôn, elatton poly tô plêthei tôn proeirêmenôn dyo genôn. heurisketai d' en men tois ek dyoin chitônôn synestêkosin organois en thaterô monô tais eutheiais isin anamemigmenon, en de tois ex henos hama tois allois dyo genesi. synepilambanousi d' hautai megiston tê tês kathektikês onomastheisês dynameôs energeia; deitai gar en toutô tô chronô pantachothen esphinchthai kai peritetasthai tois enyparchousi to morion, hê men gastêr en tô tês pepseôs, hai mêtrai d' en tô tês kyêseôs chronô panti.
Taut' ara kai ho tês phlebos chitôn heis ôn ek polyeidôn inôn egeneto kai tôn tês artêrias ho men exôthen ek tôn strongylôn, ho d' esôthen ek men tôn eutheiôn pleistôn, oligôn de tinôn syn autais kai tôn loxôn, hôste tas men phlebas tais mêtrais kai tais kystesin eoikenai kata ge tên tôn inôn synthesin, ei kai tô pachei leipontai, tas d' artêrias tê gastri. mona de pantôn organôn ek dyoin th' hama kai amphoterôn enkarsias echontôn tas inas egeneto ta entera. to d' hoti beltion ên || 182 tôn t' allôn hekastô toioutô tên physin hyparchein, hoionper kai nyn esti, tois t' enterois ek dyoin homoiôn chitônôn synkeisthai, tês peri chreias moriôn pragmateias estin. oukoun nyn chrê pothein akouein peri tôn toioutôn, hôsper oude dia ti peri tou plêthous tôn chitônôn hekastou tôn organôn diapephônêtai tois anatomikois andrasin. hyper men gar toutôn autarkôs en tois peri tês anatomikês diaphônias eirêtai; peri de tou dioti toiouton hekaston egeneto tôn organôn, en tois peri chreias moriôn eirêsetai.
XII
Nyni d' oudeteron toutôn prokeitai legein, alla tas physikas dynameis monas apodeiknyein en hekastô tôn organôn tettaras hyparchousas. epi tout' oun palin epanelthontes anamnêsômen te tôn emprosthen eirêmenôn epithômen te kephalên êdê tô logô panti to leipon eti prosthentes. epeidê gar hekaston tôn en tô zôô moriôn helkein eis heauto ton oikeion chymon apodedeiktai kai prôtê schedon hautê tôn physikôn esti dynameôn, ephexês || 183 ekeinô gnôsteon, hôs ou proteron apotribetai tên helchtheisan <trophên> êtoi sympasan ê kai ti perittôma autês, prin an eis enantian metapesê diathesin ê auto to organon ê kai tôn periechomenôn en autô ta pleista. hê men oun gastêr, epeidan men hikanôs emplêsthê tôn sitiôn kai to chrêstotaton autôn eis tous heautês chitônas enapothêtai bdallousa, tênikaut' êdê to loipon apotribetai kathaper achthos allotrion; hai kysteis d', epeidan hekaston tôn helchthentôn ê tô plêthei diateinon ê tê poiotêti daknon aniaron genêtai.
Tô d' autô tropô kai hai mêtrai; êtoi gar, epeidan mêketi pherôsi diateinomenai, to lypoun apothesthai speudousin ê tê poiotêti daknomenai tôn ekchythentôn eis autas hygrôn. hekateron de tôn eirêmenôn gignetai men kai biaiôs estin hote kai amblôskousi tênikauta, gignetai d' hôs ta polla kai prosêkontôs, hoper ouk amblôskein all' apokyïskein te kai tiktein onomazetai. tois men oun amblôthridiois pharmakois ê tisin allois pathêmasi diaphthei||184rousi to embryon ê tinas tôn hymenôn autou rhêgnyousin hai amblôseis hepontai, houtô de kapeidan aniathôsi poth' hai mêtrai kakôs echousai tê diatasei, tais de tôn embryôn autôn kinêsesi tais sphodrotatais hoi tokoi, kathaper kai touth' Hippokratei kalôs eirêtai. koinon d' hapasôn tôn diatheseôn hê ania kai tautês aition tritton ê onkos perittos ê ti baros ê dêxis; onkos men, epeidan mêketi pherôsi diateinomenai, baros d', epeidan hyper tên rhômên autôn ê to periechomenon, dêxis d', epeidan êtoi ta proteron en tois hymesin hygra stegomena rhagentôn autôn eis autas ekchythê tas mêtras ê kai sympan apophtharen to kyêma sêpomenon te kai dialyomenon eis mochthêrous ichôras houtôs erethizê te kai daknê ton chitôna tôn hysterôn.
Analogon oun en hapasi tois organois hekasta tôn t' ergôn autôn tôn physikôn kai mentoi tôn pathêmatôn te kai nosêmatôn phainetai gignomena, ta men enargôs kai saphôs houtôs, hôs apodeixeôs deisthai mêden, ta d' hêtton men enargôs, ou mên agnôsta ge pantapasi tois || 185 ethelousi prosechein ton noun.
Epi men oun tês gastros hai te dêxeis enargeis, dioti pleistês aisthêseôs metechei, ta t' alla pathêmata ta te nautian empoiounta kai hoi kaloumenoi kardiôgmoi saphôs endeiknyntai tên apokritikên te kai apôstikên tôn allotriôn dynamin, houtô de kapi tôn hysterôn te kai tês kysteôs tês to ouron hypodechomenês; enargôs gar oun kai hautê phainetai mechri tosoutou to hygron hypodechomenê te kai athroizousa, achris an êtoi pros tou plêthous autou diateinomenê mêketi pherê tên anian ê pros tês poiotêtos daknomenê; chronizon gar hekaston tôn perittômatôn en tô sômati sêpetai dêlonoti, to men elattoni, to de pleioni chronô, kai houtô daknôdes te kai drimy kai aniaron tois periechousi gignetai. ou mên epi ge tês epi tô hêpati kysteôs homoiôs echei; hô dêlon, hoti neurôn hêkista metechei. chrê de kantautha ton ge physikon andra to analogon exeuriskein. ei gar helkein te ton oikeion apedeichthê chymon, hôs phainesthai pollakis mestên, apokri||186nein te ton auton touton ouk eis makran, anankaion estin autên ê dia to plêthos barynomenên ê tês poiotêtos metaballousês epi to daknôdes te kai drimy tês apokriseôs ephiesthai. ou gar dê ta men sitia tên archaian hypallattei poiotêta tacheôs houtôs, hôst', epeidan empesê tois leptois enterois, euthys einai kopron, hê cholê d' ou poly mallon ê to ouron, epeidan hapax ekpesê tôn phlebôn, exallattei tên poiotêta, tachista metaballonta kai sêpomena. kai mên eiper epi te tôn kata tas hysteras kai tên koilian kai ta entera kai proseti tên to ouron hypodechomenên kystin enargôs phainetai diatasis tis ê dêxis ê achthos epegeiron hekaston tôn organôn eis apokrisin, ouden chalepon kapi tês cholêdochou kysteôs tauto tout' ennoein epi te tôn allôn hapantôn organôn, ex hôn dêlonoti kai hai artêriai kai hai phlebes eisin.
XIII
Ou mên oude to dia tou autou porou tên th' holkên gignesthai kai tên apokrisin en diapherousi || 187 chronois ouden eti chalepon exeurein, ei ge kai tês gastros ho stomachos ou monon edesmata kai pomata paragôn eis autên, alla kan tais nautiais tên enantian hypêresian hypêretôn enargôs phainetai, kai tês epi tô hêpati kysteôs ho auchên heis ôn hama men plêroi di' hautou tên kystin, hama d' ekkenoi, kai tôn mêtrôn ho stomachos hôsautôs hodos estin eisô men tou spermatos, exô de tou kyêmatos.
Alla kantautha palin hê men ekkritikê dynamis enargês, ou mên homoiôs g' autê saphês tois pollois hê helktikê; all' Hippokratês men arrhôstou mêtras aitiômenos auchena phêsi; “Ou gar dynatai auteês ho stomachos eirysai tên gonên.”
Erasistratos de kai Asklêpiadês eis tosouton hêkousi sophias, hôst' ou monon tên koilian kai tas mêtras aposterousi tês toiautês dynameôs alla kai tên epi tô hêpati kystin hama tois nephrois. kaitoi g' hoti mêd' eipein dynaton heteron aition ê ourôn ê cholês diakriseôs, en tô prôtô dedeiktai logô.
Kai mêtran oun kai gastera kai tên epi tô hêpati kystin di' henos kai tautou sto||188machou tên th' holkên kai tên apokrisin heuriskontes poioumenas mêketi thaumazômen, ei kai dia tôn phlebôn hê physis ekkrinei pollakis eis tên gastera perittômata. toutou d' eti mallon ou chrê thaumazein, ei, di' hôn eis hêpar anedothê phlebôn ek gastros, authis eis autên ex hêpatos en tais makroterais asitiais helkesthai tis dynatai trophê. to gar tois toioutois apistein homoion esti dêpou tô mêketi pisteuein mêd' hoti ta kathaironta pharmaka dia tôn autôn stomatôn ex holou tou sômatos eis tên gastera tous oikeious epispatai chymous, di' hôn emprosthen hê anadosis egeneto, all' hetera men zêtein anadoseôs, hetera de katharseôs stomata. kai mên eiper hen kai tauto stoma dittais hypêretei dynamesin, en diaphorois chronois eis tanantia tên holkên poioumenais, emprosthen men tê kata to hêpar, en de tô tês katharseôs kairô tê tou pharmakou, ti thaumaston esti dittên hypêresian te kai chreian einai tais phlepsi tais en tô mesô tetagmenais hêpatos te kai tôn kata tên koilian, hôsth', hopote men en toutois aphthonos eiê periechomenê trophê, dia tôn eirêmenôn eis || 189 hêpar anapheresthai phlebôn, hopote d' eiê kena kai deomena trephesthai, dia tôn autôn authis ex hêpatos helkesthai?
Pan gar ek pantos helkein phainetai kai panti metadidonai kai mia tis einai syrrhoia kai sympnoia pantôn, kathaper kai touth' ho theiotatos Hippokratês eipen. helkei men oun to ischyroteron, ekkenoutai de to asthenesteron.
Ischyroteron de kai asthenesteron heteron heterou morion ê haplôs kai physei kai koinê pasin estin ê idiôs tôde tini gignetai. physei men kai koinê pasin anthrôpois th' hama kai zôois hê men kardia tou hêpatos, to d' hêpar tôn enterôn te kai tês gastros, hai d' artêriai tôn phlebôn helkysai te to chrêsimon heautais apokrinai te to mê toiouton ischyroterai. kath' hekaston d' hêmôn idiôs en men tôde tô kairô to hêpar ischyroteron helkein, hê gastêr d' en tôde. pollês men gar en tê koilia periechomenês trophês kai sphodrôs oregomenou te kai chrêzontos tou hêpatos, pantôs ischyroteron helkei to splanchnon; empalin de tou men hêpatos empeplêsmenou te kai dia||190tetamenou, tês gastros d' oregomenês kai kenês hyparchousês hê tês holkês ischys eis ekeinên methistatai.
Hôs gar, ei kan tais chersi tina sitia katechontes allêlôn harpazoimen, ei men homoiôs eiêmen deomenoi, perigignesthai ton ischyroteron eikos, ei d' houtos men empeplêsmenos eiê kai dia tout' amelôs katechôn ta peritta ê kai tini metadounai pothôn, ho d' asthenesteros oregoito deinôs, ouden an eiê kôlyma tou mê panta labein auton, houtô kai hê gastêr ek tou hêpatos epispatai rhadiôs, hotan autê men hikanôs oregêtai trophês, empeplêsmenon d' ê to splanchnon. kai tou ge mê peinên eniote to zôon hê periousia tês en hêpati trophês aitia; kreittona gar echousa kai hetoimoteran hê gastêr trophên ouden deitai tês exôthen; ei de ge pote deoito men, aporoiê de, plêroutai perittômatôn. ichôres de tines eisi tauta cholôdeis te kai phlegmatôdeis kai orrhôdeis, hous monous helkousê methiêsin autê to hêpar, hotan pote kai autê deêtai trophês.
Hôsper oun ex allêlôn helkei ta moria || 191 trophên, houtô kai apotithetai pot' eis allêla to peritton kai hôsper helkontôn epleonektei to ischyroteron, houtô kai apotithemenôn kai tôn ge kaloumenôn rheumatôn hêde hê prophasis. hekaston gar tôn moriôn echei tina tonon symphyton, hô diôtheitai to peritton. hotan oun hen ex autôn arrhôstoteron genêtai kata dê tina diathesin, ex hapantôn eis ekeino syrrhein anankê ta perittômata. to men gar ischyrotaton enapotithetai tois plêsion hapasin, ekeinôn d' au palin hekaston eis heter' atta tôn asthenesterôn, eit' authis ekeinôn hekaston eis alla kai tout' epi pleiston gignetai, mechri per an ex hapantôn elaunomenon to perittôma kath' hen ti meinê tôn asthenestatôn; enteuthen gar ouket' eis allo dynatai metarrhein, hôs an mête dechomenou tinos auto tôn ischyroterôn mêt' apôsasthai dynamenou tou peponthotos.
Alla peri men tôn pathôn tês geneseôs kai tês iaseôs authis hêmôn epideiknyntôn hikana kax ekeinôn estai labein martyria tôn en tôde tô logô panti || 192 dedeigmenôn orthôs. ho d' en tô paronti deixai proukeito, palin analabômen, hôs ouden thaumaston ex hêpatos hêkein tina trophên enterois te kai gastri dia tôn autôn phlebôn, di' hôn emprosthen ex ekeinôn eis hêpar anedidoto. kai pollois athroôs te kai teleôs apostasin ischyrôn gymnasiôn ê ti kôlon apokopeisin haimatos dia tôn enterôn gignetai kenôsis ek tinôn periodôn, hôs pou kai Hippokratês elegen, ouden men allo lypousa, kathairousa d' oxeôs to pan sôma kai tas plêsmonas ekkenousa, dia tôn autôn dêpou phlebôn tês phoras tôn perittôn epiteloumenês, di' hôn emprosthen hê anadosis egigneto.
Pollakis d' en nosois hê physis dia men tôn autôn dêpou phlebôn to pan ekkathairei zôon, ou mên haimatôdês g' hê kenôsis autois, alla kata ton lypounta gignetai chymon. houtô de kan tais cholerais ekkenoutai to pan sôma dia tôn eis entera te kai gastera kathêkousôn phlebôn.
To d' oiesthai mian einai tais hylais phoran teleôs agnoountos esti tas physikas || 193 dynameis tas t' allas kai tên ekkritikên enantian ousan tê helktiktê; tais gar enantiais dynamesin enantias kinêseis te kai phoras tôn hylôn anankaion akolouthein. hekaston gar tôn moriôn, hotan helkysê ton oikeion chymon, epeita kataschê kai apolausê, to peritton hapan apothesthai speudei, kathoti malista dynatai tachista th' hama kai kallista, kata tên tou perittou rhopên.
Hothen hê gastêr ta men epipolazonta tôn perittômatôn emetois ekkathairei, ta d' hyphistamena diarrhoiais. kai to ge nautiôdes gignesthai to zôon tout' estin hormêsai tên gastera kenôthênai di' emetou. houtô de dê ti biaion kai sphodron hê ekkritikê dynamis echei, hôst' en tois eileois, hotan apokleisthê teleôs hê katô diexodos, emeitai kopros. kaitoi prin dielthein to te lepton enteron hapan kai tên nêstin kai ton pylôron kai tên gastera kai ton oisophagon ouch hoion te dia tou stomatos ekpesein oudeni toioutô perittômati. ti dê thaumaston, ei kak tês eschatês epiphaneias tês kata to derma mechri tôn enterôn te kai tês gastros aphiknoito ti || 194 metalambanomenon, hôs kai touth' Hippokratês hêmas edidaxen, ou pneuma monon ê perittôma phaskôn alla kai tên trophên autên ek tês eschatês epiphaneias authis epi tên archên, hothen anênechthê, katapheresthai. elachistai gar rhopai kinêseôn tên ekkritikên tautên oiakizousi dynamin, hôs an dia tôn enkarsiôn men inôn gignomenên, ôkytata de diadidomenên apo tês kinêsasês archês epi ta katantikry perata. oukoun apeikos oud' adynaton aêthei pote psyxei to pros tô dermati morion exaiphnês pilêthen hama men arrhôstoteron auto genomenon, hama d' hoion achthos ti mallon ê paraskeuên threpseôs echon tên emprosthen alypôs autô paresparmenên hygrotêta kai dia tout' apôtheisthai speudon, hama de tês exô phoras apokekleismenês tê pyknôsei, pros tên loipên epistraphênai kai houtô biasamenon eis to parakeimenon autô morion athroôs apôsasthai to peritton, ekeino d' au palin eis to met' auto, || 195 kai touto mê pausasthai gignomenon, achris an hê metalêpsis epi ta entos perata tôn phlebôn teleutêsê.
Hai men dê toiautai kinêseis thatton apopauontai, hai d' apo tôn endothen dierethizontôn, hôs en te tois kathairousi pharmakois kai tais cholerais ischyroterai te poly kai monimôterai gignontai kai diamenousin, est' an kai hê peri tois stomasi tôn angeiôn diathesis, hê to plêsion helkousa, paramenê. hautê men gar to syneches ekkenoi morion, ekeino d' au to met' auto kai tout' ou pauetai mechri tês eschatês epiphaneias, hôste diadidontôn tôn ephexês aei moriôn heterôn heterois to prôton pathos ôkytata diikneisthai mechri tôn eschatôn. houtôs oun echei kapi tôn eileôn. auto men gar to phlegmainon enteron oute tou barous oute tês drimytêtos anechetai tôn perittômatôn kai dia tout' ekkrinein auta speudei kai apôtheisthai porrhôtatô. kôlyomenon de katô poieisthai tên diôsin, hotan entauthoi pote to sphodrotaton ê tês phlegmonês, eis ta plêsiazonta tôn hyperkeimenôn enterôn apôtheitai. kai houtôs êdê kata || 196 to syneches tên rhopên tês ekkritikês dynameôs anô poiêsamenês achri tou stomatos epanerchetai ta perittômata.
Tauta men oun dê kan tois tôn nosêmatôn logismois epi pleon eirêsetai. to d' ek pantos eis pan pheresthai ti kai metalambanesthai kai mian hapantôn einai sympnoian te kai syrrhoian, hôs Hippokratês elegen, êdê moi dokô dedeichthai saphôs kai mêket' an tina, mêd' ei bradys autô nous eneiê, peri tôn toioutôn aporêsai mêdenos, hoion hopôs hê gastêr ê ta entera trephetai kai tina tropon ek tês eschatês epiphaneias eisô ti diikneitai. pantôn gar tôn moriôn helkein men to prosêkon te kai philion, apokrinein de to barynon ê daknon echontôn dynamin ouden thaumaston enantias synechôs gignesthai kinêseis en autois, hôsper epi te tês kardias horatai saphôs kai tôn artêriôn hapasôn kai tou thôrakos kai tou pneumonos. epi men ge toutôn hapantôn monon ou kath' hekastên kairou rhopên tas enantias kinêseis th' hama tôn organôn kai phoras tôn hylôn || 197 enargôs estin idein gignomenas. eit' epi men tês tracheias artêrias ouk aporeis enallax pote men eisô paragousês eis ton pneumona to pneuma, pote d' exô, kai tôn kata tas rhinas porôn kai holou tou stomatos hôsautôs oud' einai soi dokei thaumaston oude paradoxon, ei, di' hou mikrô prosthen eisô parekomizeto to pneuma, dia toutou nyn ekpempetai, peri de tôn ex hêpatos eis entera te kai gastera kathêkousôn phlebôn aporeis kai soi thaumaston einai phainetai, dia tôn autôn anadidosthai th' hama tên trophên eis hêpar helkesthai t' ex ekeinou palin eis gastera? diorisai dê to hama touto poterôs legeis. ei men gar kata ton auton chronon, oud' hêmeis touto ge phamen. hôsper gar eispneomen en heterô chronô kai authis palin en heterô antekpneomen, houtô kai trophên en heterô men chronô to hêpar ek tês gastros, en heterô d' hê gastêr ek tou hêpatos epispatai. ei d' hoti kath' hen kai tauto zôon hen organon enantiais phorais hylôn hypêretei, touto soi bouletai dêloun to hama kai touto se tarattei, tên t' || 198 eispnoên ide kai tên ekpnoên. pantôs pou kai hautai dia men tôn autôn organôn gignontai, tropô de kinêseôs te kai phoras tôn hylôn diapherousin.
Ho pneumôn men oun kai ho thôrax kai artêriai hai tracheiai kai hai leiai kai kardia kai stoma kai rhines en elachistais chronou rhopais eis enantias kinêseis auta te metaballei kai tas hylas methistêsin. hai d' ex hêpatos eis entera kai gastera kathêkousai phlebes ouk en houtô brachesi chronou moriois all' en pollais hêmerais hapax eniote tên enantian kinountai kinêsin.
Echei gar hôde to sympan. hekaston tôn organôn eis heauto tên plêsiazousan epispatai trophên ekboskomenon autês hapasan tên chrêstên notida, mechris an hikanôs koresthê, kai tautên, hôs kai prosthen edeiknymen, enapotithetai heautô kai meta tauta prosphyei te kai homoioi, toutesti trephetai. diôristai gar hikanôs emprosthen heteron ti tês threpseôs ex anankês autês proêgoumenon hê prosphysis hyparchein, ekeinês d' eti proteron hê prosthesis. hôsper oun || 199 tois zôois autois horos esti tês edôdês to plêrôsai tên gastera, kata ton auton tropon hekastô tôn moriôn horos esti tês prostheseôs hê plêrôsis tês oikeias hygrotêtos. epei toinyn hapan morion tê gastri homoiôs oregetai trephesthai, kai periptyssetai tê trophê kai houtô sphingei pantachothen autên hôs hê gastêr. hepetai d' ex anankês toutô, kathaper kai prosthen errhethê, to pettesthai tois sitiois, tês gastros ou dia touto peristellomenês autois, hin' epitêdeia tois allois ergasêtai moriois; houtô gar an ouketi physikon organon alla zôon ti gignoito logismon te kai noun echon, hôs haireisthai to beltion.
All' hautê men peristelletai tô to pan sôma dynamin helktikên tina kai apolaustikên kektêsthai tôn oikeiôn poiotêtôn, hôs emprosthen edeiknyto; symbainei d' en toutô tois sitiois alloiousthai. kai mentoi kai plêrôtheisa tês ex autôn hygrotêtos kai korestheisa baros hêgeitai to loipon auta. to peritton oun euthys apotribetai te kai ôthei katô pros || 200 heteron ergon autê trepomenê, tên prosphysin. en de toutô tô chronô dierchomenê to enteron hapan hê trophê dia tôn eis auto kathêkontôn angeiôn anarpazetai, pleistê men eis tas phlebas, oligê de tis eis tas artêrias, hôs mikron hysteron apodeixomen. en toutô d' au tô chronô kai tois tôn enterôn chitôsi prostithetai.
Kai moi temôn êdê tô logismô tên tês trophês oikonomian hapasan eis treis moiras chronôn, en men tê prôtê noei menousan th' hama kata tên koilian autên kai pettomenên kai prostithemenên eis koron tê gastri kai ti kai tô hêpati par' autês anapheromenon.
En de tê deutera, dierchomenên ta t' entera kai prostithemenên eis koron autois te toutois kai tô hêpati kai ti brachy meros autês pantê tou sômatos pheromenon; en de dê toutô tô kairô to prostethen en tô prôtô chronô prosphyesthai noei tê gastri.
Kata de tên tritên moiran tou chronou trephesthai men êdê tên koilian homoiôsasan heautê teleôs ta prosphynta, prosphysin de tois enterois kai tô hêpati gignesthai tôn prostethentôn, ana||201dosin de pantê tou sômatos kai prosthesin. ei men oun epi toutois eutheôs to zôon lambanoi trophên, en hô palin hê gastêr chronô pettei te tautên kai apolauei prostitheisa pan ex autês to chrêston tois heautês chitôsi, ta men entera teleôs homoiôsei ton prosphynta chymon, hôsautôs de kai to hêpar. en holô de tô sômati prosphysis tôn prostethentôn tês trophês estai moriôn. ei d' asitos anankazoito menein hê gastêr en toutô tô chronô, para tôn en mesenteriô te kai hêpati phlebôn helxei tên trophên; ou gar ex autou ge tou sômatos tou hêpatos. legô de sôma tou hêpatos autên te tên idian autou sarka prôtên kai malista, meta de tênde kai tôn angeiôn hekaston tôn kat' auto. ton men gar en hekastô tôn moriôn êdê periechomenon chymon ouket' eulogon antispan heterô moriô kai malisth' hotan êdê prosphysis ê exomoiôsis autou gignêtai. ton d' en tais eurychôriais tôn phlebôn to mallon ischyon th' hama kai deomenon antispa morion.
Houtôs oun kai hê gastêr en || 202 hô chronô deitai men autê trophês, esthiei d' oudepô to zôon, en toutô tôn kata to hêpar exarpazei phlebôn. epei de kai ton splêna dia tôn emprosthen edeiknymen hoson en hêpati pachyteron helkonta katergazesthai te kai metaballein epi to chrêstoteron, ouden oud' entautha thaumaston helkesthai ti kak tou splênos eis hekaston tôn koinônountôn autô kata tas phlebas organôn, hoion eis epiploon kai mesenterion kai lepton enteron kai kôlon kai autên tên gastera; kata de ton auton tropon exereugesthai men eis tên gastera to perittôma kath' heteron chronon, auton d' authis ek tês gastros helkein ti tês oikeias trophês en heterô kairô.
Katholou d' eipein, ho kai prosthen êdê lelektai, pan ek pantos helkein te kai pempein enchôrei kata diapherontas chronous, homoiotatou gignomenou tou symbainontos, hôs ei kai zôa noêsais polla trophên aphthonon en koinô katakeimenên, eis hoson bouletai, prospheromena. kath' hon gar êdê pepautai chronon hetera, kata touton eikos esthiein hetera, kai mellein ge ta men || 203 pauesthai, ta d' archesthai, kai tina men synesthionta, ta d' ana meros esthionta kai nai ma Dia ge to heteron harpazein thaterou pollakis, ei to men heteron epideoito, tô d' aphthonôs parakeoito. kai houtôs ouden thaumaston out' ek tês eschatês epiphaneias eisô ti palin hypostrephein oute dia tôn autôn angeiôn ex hêpatos te kai splênos eis koilian anenechthênai ti, di' hôn ek tautês eis ekeina proteron anênechthê.
Kata men gar tas artêrias hikanôs enarges to toiouton, hôsper kai kata tên kardian te kai ton thôraka kai ton pneumona. toutôn gar hapantôn diastellomenôn te kai systellomenôn enallax anankaion, ex hôn heilkysthê ti proteron, eis tauth' hysteron ekpempesthai. kai tautên ara tên anankên hê physis progignôskousa tois en tê kardia stomasi tôn angeiôn hymenas epephyse kôlysontas eis toupisô pheresthai tas hylas. all' hopôs men touto gignetai kai kath' hontina tropon, en tois peri chreias moriôn eirêsetai deiknyntôn hêmôn ta t' alla kai hôs adynaton houtôs akribôs kleiesthai ta stomata tôn angeiôn, hôs ||204 mêden palindromein. eis men gar tên artêrian tên phlebôdê, kai gar kai tout' en ekeinois deichthêsetai, poly pleon ê dia tôn allôn stomatôn eis toupisô palin anankaion epanerchesthai. to d' eis ta paronta chrêsimon, hôs ouk endechetai ti tôn aisthêtên kai megalên echontôn eurytêta mê ouk êtoi diastellomenon helkein ex hapantôn tôn plêsion ê ekthlibein authis eis tauta systellomenon ek te tôn êdê proeirêmenôn en tôde tô logô saphes an eiê kax hôn Erasistratos te kai hêmeis heterôthi peri tês pros to kenoumenon akolouthias edeixamen.
XIV
Alla mên kai hôs en hekastê tôn artêriôn esti tis dynamis ek tês kardias epirrheousa, kath' hên diastellontai te kai systellontai, dedeiktai di' heterôn.
Eiper oun syntheiês amphô to te tautên einai tên kinêsin autais to te pan to diastellomenon helkein ek tôn plêsion eis heauto, thaumaston ouden soi phaneitai tas artêrias, hosai men eis to derma perainousin autôn, epispasthai ton exôthen aera diastellomenas, hosai de kata ti pros tas || 205 phlebas anestomôntai, to leptotaton en autais kai atmôdestaton epispasthai tou haimatos, hosai d' engys tês kardias eisin, ex autês ekeinês poieisthai tên holkên. en gar tê pros to kenoumenon akolouthia to kouphotaton te kai leptotaton hepetai prôton tou baryterou te kai pachyterou; kouphotaton d' esti kai leptotaton hapantôn tôn kata to sôma prôton men to pneuma, deuteron d' ho atmos, epi toutô de triton, hoson an akribôs ê kateirgasmenon te kai leleptysmenon haima.
Taut' oun eis heautas helkousin hai artêriai pantachothen, hai men eis to derma kathêkousai ton exôthen aera; plêsion te gar autais houtos esti kai kouphotatos en tois malista; tôn d' allôn hê men epi ton trachêlon ek tês kardias aniousa kai hê kata rhachin, êdê de kai hosai toutôn engys ex autês malista tês kardias; hosai de kai tês kardias porrhôterô kai tou dermatos, helkein tautais anankaion ek tôn phlebôn to kouphotaton tou haimatos; hôste kai tôn eis tên gastera te kai ta entera kathêkousôn artêriôn tên holkên en tô diastellesthai gignesthai para te tês || 206 kardias autês kai tôn parakeimenôn autê phlebôn pampollôn ousôn. ou gar dê ek ge tôn enterôn kai tês koilias trophên houtô pacheian te kai bareian en heautois echontôn dynantai ti metalambanein, ho ti kai axion logou, phthanousai plêrousthai tois kouphoterois. oude gar ei katheis auliskon eis angeion hydatos te kai psammou plêres epispasaio tô stomati ton ek tou auliskou aera, dynait' an akolouthêsai soi pro tou hydatos hê psammos; aei gar en tê pros to kenoumenon akolouthia to kouphoteron hepetai proteron.
XV
Oukoun chrê thaumazein, ei pantelôs oligon ek tês koilias, hoson an akribôs ê kateirgasmenon, eis tas artêrias paragignetai phthanousas plêrousthai tôn kouphoterôn, all' ekeino gignôskein, hôs dy' eston holkês eidê, to men tê pros to kenoumenon akolouthia, to d' oikeiotêti poiotêtos gignomenon; heterôs men gar eis tas physas ho aêr, heterôs d' ho sidêros hypo tês hêrakleias epispatai lithou; kai hôs hê men pros to kenoumenon akolouthia || 207 to kouphoteron helkei proteron, hê de kata tên tês poiotêtos oikeiotêta pollakis, ei houtôs etyche, to baryteron, an tê physei syngenesteron hyparchê. kai toinyn kai tais artêriais te kai tê kardia, hôs men koilois te kai diastellesthai dynamenois organois, aei to kouphoteron akolouthei proteron, hôs de trephesthai deomenois, eis autous tous chitônas, hoi dê ta sômata tôn organôn eisin, helketai to oikeion. hoson an oun eis tên koilotêta diastellomenôn autôn haimatos metalêphthê, toutou to oikeiotaton te kai malista trephein dynamenon hoi chitônes autoi tôn angeiôn epispôntai.
Tou d' ek tôn phlebôn eis tas artêrias metalambanesthai ti pros tois eirêmenois hikanon kai touto ge tekmêrion. ei pollas kai megalas artêrias diatemôn apokteinai to zôon boulêtheiês, heurêseis autou tas phlebas homoiôs tais artêrias ekkenoumenas, ouk an toutou pote genomenou chôris tôn pros allêlas autais anastomôseôn. hôsautôs de kai kat' autên tên kardian ek tês dexias koilias eis tên aristeran helketai to lepto||208taton echontos tina trêmata tou mesou diaphragmatos autôn, ha mechri men pleistou dynaton estin idein, hoion bothynous tinas ex euryterou stomatos aei kai mallon eis stenoteron proïontas. ou mên auta ge ta eschata perata dynaton eti theasasthai dia te smikrotêta kai hoti tethneôtos êdê tou zôou katepsyktai te kai pepyknôtai panta. all' ho logos kantautha prôton men ek tou mêden hypo tês physeôs gignesthai matên hormômenos exeuriskei tas anastomôseis tautas tôn koiliôn tês kardias; ou gar dê eikê ge kai hôs etychen hoi es stenon houtô teleutôntes egenonto bothynoi.
Deuteron de kak tou dyoin ontoin stomatoin en tê dexia tês kardias koilia tou men eisagontos to haima, tou d' exagontos poly meizon einai to eisagon. hôs gar ou pantos tou haimatos, hoson hê koilê phleps didôsi tê kardia, palin ex ekeinês ekpempomenou tô pneumoni, meizôn estin hê apo tês koilês eis autên emphysis tês emphyomenês eis ton pneumona phlebos. oude || 209 gar tout' estin eipein, hôs edapanêthê ti tou haimatos eis tên autou tou sômatos tês kardias threpsin. hetera gar esti phleps hê eis ekeino kataschizomenê mête tên genesin ek tês kardias autês mête tên tou haimatos echousa metalêpsin. ei de kai dapanatai ti, all' ou tosouton ge meiôn estin hê eis ton pneumona phleps agousa tês eis tên kardian emphyomenês, hoson eikos eis tên trophên anêlôsthai tês kardias, alla pleon pollô. dêlon oun, hôs eis tên aristeran ti metalambanetai koilian.
Kai gar oun kai tôn kat' ekeinên angeiôn dyoin ontôn elatton esti pollô to ek tou pneumonos eis autên eisagon to pneuma tês ekphyomenês artêrias tês megalês, aph' hês hai kata to sôma sympasai pephykasin, hôs an mê monon ek tou pneumonos pneuma metalambanousês autês, alla kak tês dexias koilias haima dia tôn eirêmenôn anastomôseôn.
Hoti d' ameinon ên tois tou sômatos moriois tois men hypo katharou kai leptou kai atmôdous haimatos trephesthai, tois d' hypo pacheos kai tholerou kai hôs oud' entautha ti pareôratai tê physei, tês || 210 peri chreias moriôn pragmateias estin, hôst' ou chrê nyn hyper toutôn eti legein, all' hypomnêsantas, hôs dyo eston holkês eidê, tôn men eureiais hodois en tô diastellesthai tê pros to kenoumenon akolouthia tên helxin poioumenôn, tôn d' oikeiotêti poiotêtos, ephexês legein, hôs ta men protera kai porrhôthen helkein ti dynatai, ta de deutera ek tôn engytatô monôn. auliskon men gar hoti mêkiston eis hydôr enesti kathenta rhadiôs anaspan eis to stoma di' autou to hygron; ou mên ei g' epi pleon apagagois tês hêrakleias lithou ton sidêron ê tous pyrous tou keramiou—kai gar kai toiouton ti prosthen elegeto paradeigma—dynait' an eti genesthai tis holkê.
Saphestata d' an auto mathois epi tôn en tois kêpois ochetôn; ek toutôn gar eis men ta parakeimena kai plêsion hapanta diadidotai tis ikmas, eis de ta porrhôterô proselthein ouketi dynatai, kai dia tout' anankazontai pollois ochetois mikrois apo tou megalou tetmêmenois eis hekaston meros tou kêpou tên epirrhysin tou hydatos epitechnasthai; kai têlikauta ge ta || 211 metaxy diastêmata toutôn tôn mikrôn ochetôn poiousin, hêlika malista nomizousin arkein eis to hikanôs apolauein helkonta tês hekaterôthen autois epirrheousês hygrotêtos. houtôs oun echei kan tois tôn zôôn sômasin. ochetoi polloi kata panta ta melê diesparmenoi paragousin autois haima kathaper en kêpois hydreian tina. kai toutôn tôn ochetôn ta metaxy diastêmata thaumastôs hypo tês physeôs euthys ex archês diatetaktai pros to mêt' endeôs chorêgeisthai tois metaxy moriois helkousin eis heauta to haima mête kataklyzesthai pot' auta plêthei perittês hygrotêtos akairôs epirrheousês.
Ho gar dê tropos tês threpseôs autôn toiosde tis esti. tou synechous heautô sômatos, hoionper to haploun angeion Erasistratos hypotithetai, ta men epipolês merê prôta tês homilousês apolauei trophês; ek de toutôn au metalambanei kata to syneches helkonta ta toutôn hexês, eit' ex ekeinôn authis hetera kai tout' ou pauetai gignomenon, achris an eis hapant' autou diadothê ta moria tês trephousês ousias hê poiotês. hosa de tôn moriôn epi pleon || 212 alloioumenou deitai tou mellontos auta threpsein chymou, toutois hôsper ti tamieion hê physis pareskeuasen êtoi koilias ê sêrangas ê ti tais sêranxin analogon. hai men gar sarkes hai te tôn splanchnôn hapantôn hai te tôn myôn ex haimatos autou trephontai bracheian alloiôsin dexamenou. ta d' osta pampollês en tô metaxy deitai tês metabolês, hina traphê, kai estin hoionper to haima tais sarxi, toioutos ho myelos tois ostois en men tois mikrois te kai akoiliois kata tas sêrangas autôn diesparmenos, en de tois meizosi te kai koilias echousin en ekeinais êthroismenos.
Hôs gar kai dia tou prôtou grammatos edeiknyto, tois men homoian echousi tên ousian eis allêla metaballein enchôrei, tois de pampoly diestôsin amêchanon allêlois homoiôthênai chôris tôn en mesô metabolôn. toiouton ti kai tois chondrois esti to perikechymenon myxôdes kai tois syndesmois kai tois hymesi kai tois neurois to paresparmenon en autois hygron glischron; hekaston gar || 213 toutôn ex inôn synkeitai pollôn, haiper homoiomereis t' eisi kai ontôs aisthêta stoicheia. kata de tas metaxy chôras autôn ho oikeiotatos eis threpsin parespartai chymos, hon heilkysan men ek tôn phlebôn tou haimatos, hoson hoion t' ên eklexamenai ton epitêdeiotaton, exomoiousi de kata brachy kai metaballousin eis tên heautôn ousian.
Hapant' oun tauta kai allêlois homologei kai tois emprosthen apodedeigmenois hikanôs martyrei kai ou chrê mêkynein eti ton logon; ek gar tôn eirêmenôn enestin hekastô ta kata meros hapanta kath' hontina gignetai tropon exeuriskein hetoimôs, hôsper kai dia ti pollois kôthônizomenois pampoly tachista men anadidotai to pothen, oureitai d' oligou dein hapan entos ou pollou chronou. kai gar kantautha tê te tês poiotêtos oikeiotêti kai tê tês hygrotêtos leptotêti kai tê tôn angeiôn te kai tôn kat' auta stomatôn eurytêti kai tê tês helktikês dynameôs eurôstia to tachos synteleitai tês anadoseôs, tôn men plêsion tês koilias tetagmenôn moriôn oikeiotêti poiotêtos || 214 heautôn heneka helkontôn to poma, tôn d' hexês toutois exarpazontôn kai autôn eis heauta kapeita tôn ephexês palin ek toutôn metalambanontôn, achris an eis tên koilên aphikêtai phleba, tounteuthen d' êdê tôn nephrôn to oikeion epispômenôn. hôst' ouden thaumaston oinon men hydatos analambanesthai thatton oikeiotêti poiotêtos, auton de ton oinon ton men leukon kai katharon hetoimôs anadidosthai dia leptotêta, ton d' au melana kai tholeron ischesthai te kata tên hodon kai bradynein hypo pachous.